ख्रिस्त, आपल्या सर्वांचा उत्तम मेंढपाळ
पास्काचा चौथा रविवार (वर्ष अ)—उत्तम मेंढपाळाचा रविवार
“पण जो दारातून आत येतो तो मेंढरांचा मेंढपाळ आहे. द्वारपाल त्याच्यासाठी दार उघडतो, आणि मेंढरे त्याचा आवाज ऐकतात. मेंढपाळ आपल्या मेंढरांना नावाने हाक मारतो आणि त्यांना बाहेर नेतो.” योहान 10:2-4
या कथेत चार गोष्टी घडतात:
पहिली, द्वारपाल मेंढपाळासाठी दार उघडतो.
दुसरी, मेंढपाळ आपल्या मेंढरांना नावाने हाक मारतो.
तिसरी, मेंढरे त्याचा आवाज ऐकतात.
चौथी, मेंढपाळ मेंढरांना दारातून बाहेर नेतो.
हा “द्वारपाल” कोण आहे? संत ऑगस्टीन यांच्या मते, या प्रश्नाचे एक उत्तर असे आहे की द्वारपाल म्हणजे पवित्र आत्मा. सत्य स्वीकारण्यासाठी आणि पवित्र शास्त्र अधिक सखोलपणे समजून घेण्यासाठी आपले मन उघडणे, हे पवित्र आत्म्याचे कार्य आहे. त्यातून आपल्याला स्वतः ख्रिस्ताचीही अधिक सखोल ओळख होते. म्हणून तुम्ही पवित्र आत्म्याला तुमच्यात कार्य करू दिले, तर ख्रिस्ताला आपला मेंढपाळ म्हणून ओळखण्यासाठी आणि त्याच्यावर प्रेम करण्यासाठी तो तुमचे मन आणि हृदय उघडेल.
असे झाले की उत्तम मेंढपाळ येशू तुम्हाला स्वतः नावाने हाक मारील. ही हाक कानांनी ऐकू येणार नाही, तर श्रद्धेच्या देणगीतून ती तुम्हाला जाणवेल. तुम्ही अनेक मेंढरांपैकी केवळ एक नाही. तुम्ही त्याला प्रिय आहात; तो तुम्हाला जवळून ओळखतो आणि तुमच्यापैकी प्रत्येकावर जिव्हाळ्याने प्रेम करतो. म्हणून हा उतारा आपल्याला उत्तम मेंढपाळ ख्रिस्ताशी जिव्हाळ्याचे, वैयक्तिक नाते जोडण्याचे आमंत्रण देतो.
ख्रिस्त आपल्यापैकी प्रत्येकावर जिव्हाळ्याने प्रेम करतो आणि आपल्याला नावाने हाक मारतो, ही जाणीव आपल्याला त्याचे ऐकण्याचे आमंत्रण आणि प्रोत्साहन देते. तुम्ही त्याच्याकडे कान देता का? आणि कान दिल्यावर त्याची हाक तुम्हाला ऐकू येते का? ख्रिस्त अशा जिव्हाळ्याने आपल्याशी बोलतो, ते खरोखर “ऐकणे” आपल्याला कृती करण्यास प्रवृत्त करायला हवे.
कोणती कृती? त्याला आपले नेतृत्व करू देणे. सामान्यतः मेंढपाळ मेंढरांच्या मागून चालतो आणि ती पुढे धावत जातात. पण या कथेत तुम्हाला नावाने हाक मारणारा उत्तम मेंढपाळ येशू तुम्हाला “दारातून” घेऊन जातो. येशू स्वतःच ते दार आहे. त्याच्याशी एकरूप होण्याचे आणि त्याच्याद्वारे स्वर्गातील पित्याच्या कुशीत प्रवेश करण्याचे आवाहन आपल्याला केले आहे. त्याच्याद्वारे आपण नव्या जीवनात प्रवेश करतो—अशा जीवनात, ज्यात आपण आपल्या मेंढपाळाशी एकरूप होतो.
ज्या चार टप्प्यांच्या प्रवासासाठी तुम्हाला पाचारण करण्यात आले आहे, त्यावर आज चिंतन करा. ख्रिस्ताला ओळखण्यासाठी आणि त्याच्यावर प्रेम करण्यासाठी तुमचे मन व हृदय खुले व्हावे, अशी पवित्र आत्म्याकडे प्रार्थना करा. मग प्रार्थनापूर्वक कान द्या, कारण ख्रिस्त तुमच्याशी बोलतो. त्याचे ऐका, त्याला प्रतिसाद द्या आणि परिपूर्ण प्रेमाने भरलेल्या आपल्या खुल्या हृदयात त्याला तुम्हाला सामावून घेऊ द्या.
हे पवित्र आत्म्या, चांगल्या मेंढपाळाची वाणी ऐकण्यासाठी माझे कान उघड आणि तो जे काही सांगतो ते समजून घेण्यासाठी माझे मन खुले कर. हे माझ्या प्रिय प्रभू येशू, तू माझा मेंढपाळ आहेस. आज मी ठरवतो की, तू बोलशील तेव्हा तुझ्या वाणीमागे चालेन आणि पूर्ण विश्वासाने स्वतःला तुझ्या हाती सोपवीन. हे माझ्या प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. इतक्या ममतेने आणि आपुलकीने माझी काळजी घेऊन तू माझ्यावर प्रेम करतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. हे येशू, माझ्या चांगल्या मेंढपाळा, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आपले प्राण अर्पण करणे
पुनरुत्थानकाळातील चौथा रविवार (वर्ष ब)—चांगल्या मेंढपाळाचा रविवार
येशू म्हणाला, “मी चांगला मेंढपाळ आहे. चांगला मेंढपाळ मेंढरांसाठी आपले प्राण देतो. मजुरीवर ठेवलेला माणूस मेंढपाळ नसतो आणि मेंढरेही त्याची स्वतःची नसतात. लांडगा येताना दिसला की तो मेंढरांना सोडून पळून जातो, आणि लांडगा त्यांना पकडतो व कळपाची पांगापांग करतो. कारण तो मजुरीसाठी काम करतो आणि त्याला मेंढरांची काळजी नसते.” योहान 10:11
परंपरेनुसार पुनरुत्थानकाळातील या चौथ्या रविवाराला ‘चांगल्या मेंढपाळाचा रविवार’ असे म्हणतात. कारण उपासनावर्षाच्या तिन्ही चक्रांत या रविवारचे शुभवर्तमान योहानाच्या शुभवर्तमानाच्या दहाव्या अध्यायातून घेतले जाते. या अध्यायात येशू आपण चांगला मेंढपाळ म्हणून काय करतो, हे स्पष्टपणे आणि पुन्हा पुन्हा सांगतो. मेंढपाळ असणे म्हणजे काय? आणि अधिक नेमकेपणाने विचार केला, तर येशू आपल्या सर्वांचा चांगला मेंढपाळ म्हणून आपले कार्य परिपूर्ण रीतीने कसे पार पाडतो?
मेंढपाळाच्या रूपातील येशूची प्रतिमा मनाला भावते. अनेक कलाकारांनी येशूला प्रेमळ आणि दयाळू व्यक्तीच्या रूपात, एखादे मेंढरू कुशीत किंवा खांद्यावर घेतलेले दाखवले आहे. आजच्या चिंतनासाठी ही पवित्र प्रतिमाही आपण आपल्या मनःचक्षूंसमोर ठेवूया. ही प्रतिमा आपल्याला जवळ बोलावते आणि गरज पडल्यावर मूल जसे आपल्या आईवडिलांकडे धाव घेते, तसे आपल्या प्रभूकडे वळायला मदत करते. मेंढपाळाच्या रूपातील येशूची ही प्रेमळ आणि मनाला भावणारी प्रतिमा आपल्याला जवळ बोलावत असली, तरी मेंढपाळ म्हणून त्याच्या कार्याच्या इतर पैलूंचाही विचार करायला हवा.
वर उद्धृत केलेल्या शुभवर्तमानात येशू चांगल्या मेंढपाळाचा सर्वांत महत्त्वाचा गुण नेमका कोणता, हे आपल्याला सांगतो. चांगला मेंढपाळ तो, जो ‘मेंढरांसाठी आपले प्राण देतो.’ ज्यांना त्याच्या देखरेखीखाली सोपवले आहे, त्यांच्यासाठी प्रेमापोटी दुःख सोसायला तो तयार असतो. तो स्वतःच्या जिवापेक्षा मेंढरांच्या जिवाला अधिक महत्त्व देतो. या शिकवणुकीच्या केंद्रस्थानी त्याग आहे. खरा मेंढपाळ त्याग करायला तयार असतो. आणि त्याग करण्याची तयारी हीच प्रेमाची सर्वांत खरी आणि नेमकी व्याख्या आहे.
येशू हा ‘चांगला मेंढपाळ’ आहे आणि त्याने आपल्या सर्वांसाठी आपले प्राण दिले. आपणही त्याच्या त्यागमय प्रेमाचे अनुकरण करून इतरांवर प्रेम करण्याचा दररोज प्रयत्न केला पाहिजे. इतरांसाठी आपण रोज ख्रिस्ताप्रमाणे चांगले मेंढपाळ झाले पाहिजे. त्यासाठी इतरांच्या भल्यासाठी स्वतःचे जीवन अर्पण करण्याच्या संधी शोधल्या पाहिजेत, त्यांना प्राधान्य दिले पाहिजे, प्रत्येक स्वार्थी प्रवृत्तीवर मात केली पाहिजे आणि आपले जीवन त्यांच्या सेवेत लावले पाहिजे. प्रेम म्हणजे केवळ इतरांसोबत जिव्हाळ्याचे, मनाला उब देणारे क्षण अनुभवणे नव्हे; प्रेम म्हणजे सर्वप्रथम त्याग करायला तयार असणे.
आज चांगला मेंढपाळ असलेल्या येशूच्या या दोन प्रतिमांवर चिंतन करा. प्रथम त्या प्रेमळ आणि सौम्य प्रभूचे चिंतन करा, जो तुमचे स्वागत करतो आणि पवित्रतेने, करुणेने व आपुलकीने तुमची काळजी घेतो. मग वधस्तंभावर खिळलेल्या येशूकडे नजर वळवा. आपल्या चांगल्या मेंढपाळाने खरोखरच आपल्या सर्वांसाठी आपले प्राण दिले. आपल्या मेंढरांवरील प्रेमापोटी त्याने अपार दुःख सोसले आणि आपले प्राण अर्पण केले, जेणेकरून आपले तारण व्हावे. येशूला आपल्यासाठी मरण पत्करण्याची भीती वाटली नाही, कारण त्याचे प्रेम परिपूर्ण होते. त्याच्यासाठी आपण इतके मोलाचे आहोत की आपल्यावर प्रेम करण्यासाठी जे काही आवश्यक होते ते करायला तो तयार होता, अगदी प्रेमापोटी स्वतःचे प्राण अर्पण करायलाही. या परमपवित्र आणि निर्मळ त्यागमय प्रेमाचे चिंतन करा. ज्यांच्यावर प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला पाचारण करण्यात आले आहे, त्या सर्वांना हेच प्रेम अधिक पूर्णपणे देण्याचा प्रयत्न करा.
हे येशू, आमच्या चांगल्या मेंढपाळा, तू माझ्यावर इतके प्रेम केलेस की वधस्तंभावर स्वतःचे प्राण अर्पण केलेस. त्याबद्दल मी मनःपूर्वक तुझे आभार मानतो. तू माझ्यावर केवळ अपार ममतेने आणि करुणेनेच नव्हे, तर त्यागपूर्वक आणि निःस्वार्थपणे प्रेम करतोस. हे प्रिय प्रभू, तुझ्या दैवी प्रेमाचा स्वीकार करताना तुझ्या प्रेमाचे अनुकरण करायला आणि इतरांसाठी माझे जीवन अर्पण करायला मला मदत कर. हे येशू, माझ्या चांगल्या मेंढपाळा, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
परस्परविरोधी स्वर
पुनरुत्थानकाळातील चौथा रविवार (वर्ष क)—चांगल्या मेंढपाळाचा रविवार
“माझी मेंढरे माझा आवाज ऐकतात; मी त्यांना ओळखतो आणि ती माझ्यामागे येतात.” योहान 10:27
येशू दोन प्रकारच्या मेंढपाळांमधला फरक स्पष्ट करतो. हा फरक धर्मगुरूंना, आईवडिलांना आणि आपल्यापैकी प्रत्येकाला आपापल्या भूमिकेत लागू होतो. ज्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी आपल्यावर सोपवली आहे, त्यांची काही जण मनापासून काळजी घेतात. तर काही जण केवळ कर्तव्य केल्यासारखे करतात; त्यांना त्यागमय प्रेमापेक्षा स्वार्थाचीच प्रेरणा अधिक असते.
दैवी मेंढपाळ या नात्याने येशूने त्यागमय प्रेम परिपूर्णपणे दाखवले. आपल्यासाठी, म्हणजे त्याच्या मेंढरांसाठी, तो काहीही करायला तयार होता. सर्वस्वाचा त्याग करण्याचीही त्याची तयारी होती. दुःख, छळ, अव्हेर यांपैकी कशामुळेही त्याने आपली सर्वतोपरी काळजी घेण्याच्या जबाबदारीपासून माघार घेतली नाही. त्याचे आपल्यावरचे प्रेम खरोखर किती खोल आहे, या जाणिवेतून आपल्याला प्रेरणा, दिलासा आणि धीर मिळायला हवा.
हे प्रेम आईवडिलांच्या, भावंडांच्या किंवा जिवलग मित्रमैत्रिणींच्या अढळ प्रेमातही दिसते. एखाद्या व्यक्तीचे आपल्यावरचे प्रेम अढळ राहते तेव्हा, विशेषतः कठीण काळात, आपल्याला मोठा आधार मिळतो. आपण दुसऱ्यावर असे प्रेम करतो तेव्हा एक खोल आध्यात्मिक नाते जुळते. हे नाते आपल्यासमोर येणाऱ्या कोणत्याही संकटापेक्षा अधिक बळकट असते. आपल्या वाटेत कोणताही ‘लांडगा’ आला, तरी दैवी मेंढपाळाचा आधार अढळ आहे, हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. आणि इतरांच्या अढळ आधारातून जेव्हा त्याचे प्रेम आपल्याला दिसते, तेव्हा आपल्याला दुहेरी आशीर्वाद लाभतो.
पण या फरकाकडेही आपण दुर्लक्ष करू नये. येशू ‘मेंढपाळ नसलेल्या एका मजुरीवर ठेवलेल्या माणसाचे’ उदाहरण देतो. लांडगा येताना पाहून तो पळून जातो. अशा माणसामुळे देवाच्या लोकांचे किती नुकसान होते, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. तो स्वार्थाला बळी पडून आपल्या जबाबदारीपासून पळ काढतो, तेव्हा कळपाची काळजी घेणारे कोणी उरत नाही आणि तो हल्ल्यापुढे असुरक्षित होतो.
मजुरीवर ठेवलेल्या या माणसाच्या वागण्यात आपल्याला त्या मोहाचे दर्शन घडते, ज्याला जीवनात आपल्यापैकी प्रत्येकाला कधी ना कधी सामोरे जावे लागते. कठीण काळातही न डगमगता आपले काम करत राहणे अवघड असते. ज्यांना आपली गरज आहे, त्यांच्या गरजेच्या वेळी त्यांच्या पाठीशी उभे राहणे अवघड असते. प्रत्येक बाबतीत विश्वासू राहणे आणि भीतीपोटी माघार घेण्याचा मोह झाला तरी कधीही मागे न हटणे अवघड असते.
आपला मेंढपाळ म्हणून येशू आपल्याला अढळ प्रेम आणि आधार देतो. पण आपणही एकमेकांशी तितक्याच अढळ निष्ठेने वागून ही देणगी त्याला परत द्यावी, अशी त्याची इच्छा आहे.
आज तुम्ही उत्तम मेंढपाळाचे कितपत अनुकरण करता, यावर चिंतन करा. जिथे तुम्ही कमी पडता, तिथे त्याला तुमची काळजी घेऊ द्या, म्हणजे तुम्हालाही इतरांची काळजी घेता येईल. उत्तम मेंढपाळाकडे धाव घ्या आणि त्याच्या तुमच्यावरच्या परिपूर्ण प्रेमावर विश्वास ठेवा.
हे येशू, आमच्या चांगल्या मेंढपाळा, माझा मेंढपाळ म्हणून तू मला जो अढळ आधार देतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझे गहिरे प्रेम आणि निष्ठा ज्यांच्यामार्फत मला अनुभवायला मिळतात, त्यांच्याबद्दलही मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या लोकांची, म्हणजे तू माझ्या जीवनात आणलेल्या माणसांची, मेंढपाळाप्रमाणे काळजी घेण्याची माझी भूमिका पार पाडायला मला मदत कर. तू माझ्यावर सोपवलेल्या या गौरवशाली जबाबदारीपासून मी कधीही दूर पळू नये. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मेंढपाळाचा आवाज
पुनरुत्थानकाळाच्या चौथ्या आठवड्यातील सोमवार
टीप: उपासनेच्या ‘अ’ वर्षात, हे शुभवर्तमान आदल्या रविवारी वाचले जाते, तेव्हा आज योहान 10:11-18 हे वाचन घेतले जाते.
“…मेंढ्या त्याचा आवाज ऐकतात. तो आपल्या मेंढ्यांना नावाने हाक मारतो आणि त्यांना बाहेर नेतो. आपल्या सर्व मेंढ्यांना बाहेर काढल्यावर तो त्यांच्या पुढे चालतो. मेंढ्या त्याच्या मागे जातात, कारण त्या त्याचा आवाज ओळखतात. पण त्या अनोळखी माणसाच्या मागे जाणार नाहीत; उलट त्याच्यापासून दूर पळतील, कारण त्या अनोळखी लोकांचा आवाज ओळखत नाहीत.” योहान 10:3–5
तुमच्या जीवनात कोणती गोष्ट तुम्हाला सर्वांत जास्त परिचयाची आहे? तुमच्या मनात बहुतेक वेळा कोणाचा आवाज किंवा कोणकोणते आवाज घुमत असतात? आपल्यावर नियमितपणे अनेक गोष्टींचा प्रभाव पडत असतो. त्यांपैकी काही चांगल्या असतात, तर काही तितक्या चांगल्या नसतात. रोज आपल्या कानावर पडणारे हे अनेक ‘आवाज’ किंवा आपल्या संपर्कात येणारे प्रभाव यांचा आपल्यावर काहीच परिणाम होत नाही, अशी आपण अनेकदा स्वतःची समजूत घालतो. प्रसारमाध्यमे, लोकप्रिय संस्कृती, पैशाचा मोह, लोकांनी आपली दखल घ्यावी ही इच्छा आणि अशा कितीतरी गोष्टींचा आपल्यावर दबाव असतो. या सगळ्या गोष्टींचा प्रभाव प्रबळ असतो. आपल्याला ते मान्य असो वा नसो, त्यांचा आपल्यावर परिणाम होतोच.
वरील शुभवर्तमानात मेंढपाळाचा आवाज आणि अनोळखी माणसाचा आवाज यांच्यातला फरक दाखवला आहे. त्यामुळे आपल्या मनातला हा संघर्ष समजून घ्यायला मदत होते. मेंढरांना शिकवणे आणि सवय लावणे सोपे असते. मेंढपाळ आपल्या मेंढरांशी नेहमी बोलत असत, त्यामुळे मेंढरे आपल्या मेंढपाळाचा आवाज ओळखायला शिकत. एकदा का त्याच्या आवाजाची सवय झाली की, त्याने हाक दिल्यावर ती त्याच्याकडे वळत आणि त्याच्यामागे जात.
आपलेही असेच आहे. जो आवाज आपल्या सर्वांत जास्त परिचयाचा असतो, त्यामागे आपण जातो. दिवसेंदिवस ज्या गोष्टीत आपण स्वतःला गुंतवून ठेवतो, तिची आपल्याला अधिकाधिक सवय होते आणि नकळतही आपण तिच्या मागे ओढले जातो.
यातून एक प्रश्न उभा राहतो: “तुम्हाला सर्वांत जास्त परिचय कशाचा आहे?” आपण देवाच्या वचनात पुरेसा वेळ घालवून त्याची भाषा, बोलण्याचा सूर आणि आवाज ओळखायला शिकले पाहिजे. दररोज आपल्या दिवसातला काही वेळ देवाच्या मौन चिंतनासाठी राखून ठेवला पाहिजे. असे करत राहिल्याने देवाचे बोलणे ऐकण्याची आपल्याला सवय लागते. त्याचा आवाज आपल्याला आपलासा वाटू लागतो आणि त्यातून आपल्याला दिलासा मिळतो.
ही सवय एकदा अंगवळणी पडली की, दिवसभराच्या धावपळीतही देव जेव्हा बोलण्याचे ठरवेल तेव्हा त्याचे बोलणे ऐकणे आपल्याला खूप सोपे जाईल. तोच बोलत आहे हे आपण लगेच ओळखू आणि त्याच्यामागे जाऊ.
आज, कोणती हाक तुम्हाला सर्वांत प्रबळपणे ऐकू येते यावर चिंतन करा. जगातल्या इतर अनेक आवाजांत देवाचा आवाज दबून जाऊ देऊ नका. उलट, तो जेव्हा बोलण्याचे ठरवेल, त्या क्षणांसाठी स्वतःला तयार ठेवा. आणि तो बोलेल तेव्हा त्याच्या आवाजाकडे तुमचे पूर्ण लक्ष जाऊ द्या, म्हणजे तुम्हाला त्याच्यामागे जाता येईल.
हे माझ्याशी बोलणाऱ्या प्रभू, माझ्या दैनंदिन जीवनात तुझा कोमल आवाज ओळखायला आणि त्यावर प्रेम करायला मला मदत कर. माझे लक्ष वेधून घेऊ पाहणाऱ्या इतर सर्व आवाजांपेक्षा तुझाच आवाज माझ्या मनात अधिक स्पष्टपणे घुमू दे. हे प्रिय प्रभू, माझा एकमेव मेंढपाळ आणि मार्गदर्शक म्हणून मी तुलाच निवडतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
येशूची भाषा
पुनरुत्थानकाळातील चौथ्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू मंदिराच्या परिसरात शलमोनाच्या देवडीमध्ये फिरत होता. तेव्हा यहुदी त्याच्याभोवती जमले आणि त्याला म्हणाले, “तू आम्हाला आणखी किती काळ संभ्रमात ठेवणार? तू ख्रिस्त असशील तर आम्हाला स्पष्ट सांग.” येशूने त्यांना उत्तर दिले, “मी तुम्हाला सांगितले, पण तुम्ही विश्वास ठेवत नाही.” योहान 10:24–25
येशूच्या या बोलण्याने त्याचे अनुयायी गोंधळात पडले असतील. येशूच मशीहा आहे असा विश्वास ठेवण्याची त्यांची इच्छा होती. म्हणून त्यांनी त्याला विचारले की तो मशीहा आहे का, आणि त्याचे उत्तर स्पष्टपणे सांगण्यास विनवले. मग येशूने काय उत्तर दिले? आपण त्यांना आधीच सांगितले आहे, पण त्यांनी विश्वास ठेवला नाही, असे तो त्यांना सांगतो. हा प्रसंग विचार करायला लावणारा आहे.
सर्वप्रथम हे लक्षात घ्यायला हवे की येशू त्यांना दोष देत नव्हता. आपली भाषा समजून घ्यायला तो त्यांना मदत करत होता. “मी मशीहा आहे!” एवढे येशूने केवळ सांगितल्याने त्यांच्या प्रश्नाचे खरे उत्तर त्यांना मिळणार नव्हते, हे तो त्यांना समजावून देत होता. उलट, ते येशूचे बोलणे ऐकत असताना आणि त्याचे चमत्कार पाहत असताना स्वर्गातील पित्याने त्यांच्या अंतःकरणाशी बोलून त्यांना हे उत्तर द्यायचे होते. अंतःकरणात स्वीकारायच्या श्रद्धेच्या देणगीतूनच त्यांना हे उत्तर मिळणार होते. ज्या खात्रीची त्यांना इतकी आस होती, ती या श्रद्धेच्या देणगीतून त्यांना लाभली असती.
आपल्याबाबतीतही असेच घडते. देवाने स्वर्गातून खाली यावे आणि आपल्या एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला ‘स्पष्टपणे’ सांगावे, असे तुम्हाला कधी वाटले असेल. पण तो तसे करत नाही. तो आपल्या परिपूर्ण रीतीने आणि आपल्या परिपूर्ण भाषेत उत्तर देतो. ती श्रद्धेची भाषा आहे. ती ऐकण्यासाठी आणि समजून घेण्यासाठी आपली बुद्धी आणि इच्छाशक्ती पूर्णपणे देवाला समर्पित करावी लागते. देवाला जसे आपले मनपरिवर्तन व्हावे असे वाटते, तसे ते होण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे.
देव बोलतो तेव्हा तुम्ही त्याचे किती लक्षपूर्वक ऐकता, यावर आज चिंतन करा. सत्य सांगणारा त्याचा आवाज ओळखून त्याचे बोलणे अधिक स्पष्टपणे ऐकायला तुम्ही नक्कीच शिकू शकता. त्याचे ऐकताना, तो जे काही सांगतो त्या सर्वांची तुम्हाला पूर्ण खात्री होऊ द्या. त्या दृढ खात्रीनुसार तुमचे जीवन चालू द्या.
हे सर्व सत्याच्या प्रभू, श्रद्धेच्या देणगीतून तुझे बोलणे स्पष्टपणे ऐकण्यास मी कितीतरी वेळा स्वतःलाच अडवतो. कठीण प्रश्नांना सोपी उत्तरे मिळावीत, असे मला कितीतरी वेळा वाटते. माझा धीर वाढव, म्हणजे मला तुझी ओळख पटेल आणि माझा खरा मेंढपाळ होऊ देण्यास मी तयार होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ऐक्यातून सुवार्तेचा प्रसार
पुनरुत्थानकाळातील चौथ्या आठवड्याचा बुधवार
येशू मोठ्याने म्हणाला, “जो माझ्यावर विश्वास ठेवतो, तो केवळ माझ्यावरच नव्हे, तर ज्याने मला पाठवले त्याच्यावरही विश्वास ठेवतो. आणि जो मला पाहतो, तो ज्याने मला पाठवले त्यालाही पाहतो.” योहान 12:44–45
या शब्दांचा शब्दशः अर्थ घेतला, तर हे समजून घेणे कठीण आहे. येशूकडे पाहणारे लोक पित्यालाही कसे पाहत होते? येशूला पाहणे म्हणजे स्वर्गातील पित्याला पाहणे, हे कसे?
उत्तर अगदी सोपे आहे. पिता आणि पुत्र यांच्यातील ऐक्य परिपूर्ण आहे. ते भिन्न दैवी व्यक्ती आहेत, तरीही ते एक आहेत. त्यांच्या परिपूर्ण प्रेमात आणि त्यांच्या इच्छांच्या परिपूर्ण ऐक्यात ते एकरूप आहेत.
म्हणूनच येशूला ओळखणे म्हणजे पित्यालाही ओळखणे. पण सत्य हे आहे की, ज्याप्रमाणे पुत्राचे देवत्व दडलेले आहे, त्याचप्रमाणे पित्याची उपस्थितीही दडलेली आहे. येशूला पृथ्वीवर वावरताना पाहण्याचा अनुभव पहिल्या शिष्यांना आला, तसा अनुभव आपल्याला नाही. तरीही, पवित्र युकरिस्तासमोर येतो तेव्हा प्रत्येक वेळी आपण त्याच वास्तवासमोर उभे असतो. देवळात प्रवेश करून पवित्र साक्रामेंत ठेवलेल्या मंदिरिकेसमोर आपण गुडघा टेकतो, तेव्हा आपण देवपुत्राच्या संपूर्ण दैवी उपस्थितीत आहोत, याचे विशेष भान नेहमी ठेवले पाहिजे. आणि म्हणूनच आपण पित्याच्याही संपूर्ण दैवी उपस्थितीत आहोत! त्यांची उपस्थिती खरी आणि पूर्ण आहे. ती आपल्या पाच इंद्रियांना जाणवत नाही, एवढेच.
पण येथे विशेष चिंतन करण्यासारखी गोष्ट म्हणजे पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा यांचे ऐक्य. त्यांच्या ऐक्यावर प्रार्थनापूर्वक चिंतन करणे आपल्या प्रार्थनाजीवनासाठी फार हितकारक आहे. का? कारण त्यांच्या ऐक्यात सहभागी होण्याचे आणि एकमेकांशीही ऐक्य साधण्याचे आवाहन आपल्याला केले आहे.
ऐक्य साधणे कठीण आहे. त्यासाठी अपार प्रेम लागते. म्हणजेच, आपण दुसऱ्या व्यक्तीसाठी पूर्णपणे उपस्थित राहावे आणि तिला नीट समजून घेण्याचा, तिचा स्वीकार करण्याचा आणि तिला जाणून घेण्याचा प्रयत्न करावा. यासाठी पवित्र त्रैक्य आपला आदर्श आहे. आईवडील आणि मुले, पती-पत्नी, मित्रमैत्रिणी किंवा इतर कोणीही असोत, एकमेकांशी सखोल आणि चिरस्थायी ऐक्य साधण्याचे आवाहन आपल्याला केले आहे.
तुमच्या चांगल्या ओळखीच्या एखाद्या व्यक्तीचा विचार करा. मग त्या व्यक्तीच्या जिव्हाळ्याच्या आणि चांगल्या ओळखीच्या दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीचा विचार करा. पहिल्या व्यक्तीशी असलेल्या ओळखीमुळेच दुसऱ्या व्यक्तीलाही आपण काही प्रमाणात ओळखतो, असे तुम्हाला वाटू शकते. उदाहरणार्थ, तुमच्या एखाद्या जिवलग मित्राला मूल आहे आणि तो आपल्या मुलाबद्दल तुम्हाला खूप काही सांगतो, असे समजा. अशा वेळी त्या मित्राशी असलेल्या तुमच्या नात्यातून तुम्हाला त्याचे आणि त्याच्या मुलाचे ऐक्य अनुभवायला मिळते.
देवाच्या बाबतीतही असेच आहे. देवपुत्राची ओळख होत जाते, तशी देवपित्याचीही ओळख आपोआप होत जाते. आणि आनंदाची गोष्ट अशी की, देवाशी आपली ओळख असेल आणि आपण दुसऱ्या व्यक्तीला आपल्याला जाणून घेऊ दिले, तर आपल्याद्वारे त्या व्यक्तीलाही देवाची ओळख होऊ लागेल. आपण ज्यांना ओळखतो आणि ज्यांच्यावर प्रेम करतो, त्यांच्यापर्यंत सुवार्ता आणि देवाची ओळख पोहोचवण्याचा हा एक सुंदर मार्ग आहे.
आज देवाशी असलेल्या तुमच्या नात्याचे चिंतन करा. त्या नात्याचे तेज तुमच्या इतर सर्व नात्यांतून कसे झळकते, याचाही विचार करा. देवाला अधिक जाणून घेण्याचा आणि त्याच्यावर अधिक प्रेम करण्याचा दृढ निश्चय करा, जेणेकरून तुमच्या देवावरील प्रेमाचा लाभ तुमच्या सभोवतालच्या लोकांनाही होईल.
हे परिपूर्ण ऐक्याच्या प्रभू, तुला जाणून घेण्यास आणि तुझ्यावर प्रेम करण्यास मला मदत कर. तुझ्याशी असलेल्या या नात्यातून पित्याला आणि पवित्र आत्म्याला जाणून घेण्यास व त्यांच्यावर प्रेम करण्यासही मला मदत कर. हे परमपवित्र त्रैक्या, तुझ्यावरील माझे प्रेम वाढत असताना ते प्रेम माझ्या प्रत्येक नात्यात आणण्यास मला मदत कर, जेणेकरून इतरांपर्यंत तुझे प्रेम पोहोचवण्याचे साधन मला होता येईल. हे परमपवित्र त्रैक्या, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ख्रिस्ताचे गुलाम
पुनरुत्थानकाळातील चौथ्या आठवड्याचा गुरुवार
शिष्यांचे पाय धुतल्यावर येशू त्यांना म्हणाला: “आमेन, आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, कोणताही गुलाम आपल्या धन्यापेक्षा मोठा नाही, आणि कोणताही संदेशवाहक त्याला पाठवणाऱ्यापेक्षा मोठा नाही.” योहान 13:16
येशूच्या शब्दांचा गर्भित अर्थ लक्षात घेतला, तर तो आपल्याला दोन गोष्टी सांगत आहे हे समजते. पहिली, स्वतःकडे देवाचे गुलाम आणि संदेशवाहक म्हणून पाहणे चांगले आहे. दुसरी, सर्व गौरव नेहमी देवाला द्यायचा आहे. आध्यात्मिक जीवनात या दोन्ही गोष्टी आचरणात आणणे महत्त्वाचे आहे. चला, या दोन्हींचा विचार करूया.
सहसा ‘गुलाम’ असण्याची कल्पना कुणालाच फारशी रुचत नाही. आपल्या काळात गुलामगिरीचा तितका परिचय आपल्याला नसला, तरी ती एक वास्तव आहे. जगाच्या इतिहासात अनेक काळांत आणि अनेक संस्कृतींमध्ये तिने प्रचंड हानी केली आहे. गुलामगिरीची सर्वांत भयंकर बाजू म्हणजे गुलामांना दिली जाणारी क्रूर वागणूक. त्यांना वस्तू आणि मालमत्ता समजून वागवले जाते. हे त्यांच्या मानवी प्रतिष्ठेच्या पूर्णपणे विरुद्ध आहे.
पण अशी कल्पना करा: एखादी व्यक्ती अशा धन्याची गुलाम आहे, जो तिच्यावर परिपूर्ण प्रेम करतो. त्या ‘गुलामाला’ स्वतःच्या खऱ्या क्षमतांचा पूर्ण विकास करता यावा आणि जीवनात खरे समाधान मिळावे, यासाठी मदत करणे हेच त्या धन्याचे मुख्य ध्येय आहे. अशा वेळी तो धनी त्या गुलामाला प्रेमाचा आणि आनंदाचा स्वीकार करण्याची ‘आज्ञा’ देईल आणि त्याच्या मानवी प्रतिष्ठेला कधीही धक्का लावणार नाही.
देवाच्या बाबतीतही असेच आहे. देवाचा गुलाम होण्याच्या विचाराने आपण कधीही घाबरू नये. ‘गुलाम’ हा शब्द भूतकाळात मानवी प्रतिष्ठेची जी पायमल्ली झाली तिची आठवण करून देत असला, तरी देवाचे गुलाम होणे हे आपले ध्येय असावे. का? कारण देवानेच आपला स्वामी असावे, अशी आपली इच्छा असली पाहिजे. खरे तर, स्वतःचे स्वामी होण्यापेक्षाही देव आपला स्वामी असावा, अशी उत्कट इच्छा आपण बाळगली पाहिजे. आपण स्वतःशी जसे वागतो, त्यापेक्षा देव आपल्याशी कितीतरी चांगले वागेल! पावित्र्याने आणि आनंदाने परिपूर्ण असे जीवन जगण्याची आज्ञा तो आपल्याला देईल, आणि आपण नम्रपणे त्याच्या दैवी इच्छेच्या अधीन राहू. इतकेच नव्हे, तर आपण त्याला तसे करू दिले, तर त्याने आज्ञापिलेले सर्व काही पूर्ण करण्यासाठी लागणारी साधनेही तो आपल्याला देईल. ‘देवाचा गुलाम’ होणे ही चांगली गोष्ट आहे, आणि तेच आपल्या जीवनाचे ध्येय असावे.
आपल्या जीवनाची सूत्रे देवाच्या हाती देण्यास आपण जसजसे शिकतो, तसतसे देव आपल्यामध्ये जे काही करतो त्याबद्दल आपण नियमितपणे त्याचे आभार मानले पाहिजेत आणि त्याची स्तुती केली पाहिजे. त्याच्या कार्यात त्याने आपल्याला सहभागी करून घेतले आणि त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी त्याने आपल्याला पाठवले, याबद्दल सर्व गौरव त्यालाच दिला पाहिजे. तो सर्व बाबतींत आपल्यापेक्षा महान आहे, पण त्याच्या महानतेत आणि गौरवात आपणही सहभागी व्हावे, अशी त्याची इच्छा आहे. म्हणून आनंदाची बातमी ही आहे की, देव आपल्यामध्ये जे काही करतो त्याबद्दल आणि त्याच्या नियमातील सर्व विधी व त्याच्या आज्ञांबद्दल आपण त्याचा गौरव करतो व आभार मानतो, तेव्हा तो आपल्याला उन्नत करून आपल्या गौरवात सहभागी करील! ख्रिस्ती जीवनाचे हे एक फळ आहे; त्यातून मिळणारा आशीर्वाद आपण स्वतःच्या बळावर मिळवू शकू त्याहून कितीतरी मोठा आहे.
आज देवाचे आणि त्याच्या इच्छेचे पूर्णपणे गुलाम होण्यासाठी स्वतःला सोपवण्याचा काय अर्थ आहे, यावर चिंतन करा. हा संकल्प तुम्हाला अपार आनंदाच्या वाटेवर नेईल.
हे माझ्या प्रभू आणि स्वामी, तुझ्या प्रत्येक आज्ञेपुढे मी स्वतःला नम्रपणे समर्पित करतो. माझ्यामध्ये तुझी इच्छा पूर्ण होवो, आणि केवळ तुझीच इच्छा पूर्ण होवो. सर्व बाबतींत मी तुलाच माझा स्वामी मानतो आणि माझ्यावर असलेल्या तुझ्या परिपूर्ण प्रेमावर भरवसा ठेवतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आपल्या पित्याचे घर
पास्का काळातील चौथ्या आठवड्याचा शुक्रवार
“माझ्या पित्याच्या घरात राहण्यासाठी पुष्कळ जागा आहेत. त्या नसत्या, तर तुमच्यासाठी जागा तयार करायला मी जात आहे, असे मी तुम्हाला सांगितले असते का? आणि मी जाऊन तुमच्यासाठी जागा तयार केली, तर मी पुन्हा येईन आणि तुम्हाला माझ्याजवळ घेईन, यासाठी की जिथे मी आहे तिथे तुम्हीही असावे.” योहान 14:2–3
अधूनमधून स्वर्गाच्या गौरवशाली वास्तवाकडे आपण आपले लक्ष वळवणे महत्त्वाचे आहे! स्वर्ग खरोखर आहे आणि देवाची इच्छा असेल तर एके दिवशी आपण सर्वजण तेथे आपल्या त्रिएक देवाशी एकरूप होऊ. स्वर्ग म्हणजे काय हे आपल्याला नीट समजले असते, तर अंतःकरणातल्या उत्कट प्रेमाने आपल्याला त्याची ओढ लागली असती आणि आपण तिथे जाण्याची आतुरतेने वाट पाहिली असती. स्वर्गाचा विचार आला की प्रत्येक वेळी आपले मन शांतीने आणि आनंदाने भरून गेले असते.
पण दुर्दैवाने, ही पृथ्वी सोडून आपल्या निर्माणकर्त्याला भेटण्याच्या विचाराने काही जण घाबरतात. पुढे काय होईल हे माहीत नसल्याची भीती असेल, आपल्या प्रियजनांना मागे सोडून जावे लागेल याची जाणीव असेल, किंवा कदाचित स्वर्ग हे आपले अंतिम विश्रांतीस्थान नसेल अशीही भीती असेल.
ख्रिस्ती म्हणून स्वर्गाविषयी आपल्या मनात गाढ प्रेम वाढावे यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. त्यासाठी केवळ स्वर्ग म्हणजे काय हेच नव्हे, तर पृथ्वीवरील आपल्या जीवनाचा उद्देश काय आहे, हेही नीट समजून घेतले पाहिजे. स्वर्गाचे भान आपल्या जीवनाला योग्य दिशा देते आणि त्या शाश्वत परमसुखाकडे नेणाऱ्या वाटेवर टिकून राहण्यास आपल्याला मदत करते.
वरच्या उताऱ्यात आपल्याला स्वर्गाचे एक अतिशय दिलासादायक चित्र दिसते. ते आहे “पित्याच्या घराचे” चित्र. या प्रतिमेवर चिंतन करणे चांगले आहे, कारण त्यातून स्वर्ग हे आपले घर आहे, हे उलगडते. घर ही सुरक्षित जागा असते. तिथे आपण जसे आहोत तसे राहू शकतो, निवांत होऊ शकतो, आपल्या प्रियजनांसोबत राहू शकतो आणि ‘ही आपलीच जागा आहे’ असे आपल्याला वाटते. आपण देवाची मुले-मुली आहोत आणि तिथे त्याच्यासोबत असणे हेच आपले स्थान आहे, असे त्याने ठरवले आहे.
स्वर्गाच्या या प्रतिमेवर चिंतन केल्याने ज्यांनी एखादी प्रिय व्यक्ती गमावली आहे त्यांनाही दिलासा मिळायला हवा. हा निरोप आत्तापुरताच असला, तरी तो देणे फार कठीण असते. आणि तसे वाटणे स्वाभाविकच आहे. प्रिय व्यक्तीला गमावण्याचे दुःख त्या नात्यात खरे प्रेम आहे, हे दाखवते. आणि ही चांगली गोष्ट आहे. पण आपली प्रिय व्यक्ती पित्याच्या घरी त्याच्यासोबत अनंतकाळ राहते, या वास्तवाचे चिंतन करताना आपल्या विरहाच्या दुःखात आनंदही मिसळावा, अशी देवाची इच्छा आहे. ती व्यक्ती तिथे इतकी आनंदी आहे की त्याची आपण कल्पनाही करू शकत नाही. आणि एके दिवशी त्या आनंदात सहभागी होण्याचे आमंत्रण आपल्यालाही मिळेल.
स्वर्गाच्या या प्रतिमेवर आज चिंतन करा: आपल्या पित्याचे घर. ही प्रतिमा मनात ठेवून थोडा वेळ शांत बसा आणि देवाला तुमच्याशी बोलू द्या. असे करताना तुमच्या अंतःकरणाला स्वर्गाची ओढ लागू द्या, म्हणजे ती ओढ इथे आणि आत्ता तुमच्या कृतींना योग्य दिशा देईल.
हे स्वर्ग आणि पृथ्वीच्या प्रभू, स्वर्गात तुझ्या सहवासात सदासर्वकाळ राहण्याची मला उत्कट इच्छा आहे. तुझ्या घरी मला दिलासा आणि सांत्वन मिळावे व माझे हृदय आनंदाने भरून जावे, अशी माझी आस आहे. हेच ध्येय मी आयुष्यभर माझ्या डोळ्यांसमोर ठेवावे आणि या अंतिम विश्रांतीच्या स्थानाची माझी आस दिवसेंदिवस वाढत जावी, यासाठी मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आत्मविश्वासाने बोलणे
पास्काच्या चौथ्या आठवड्यातील शनिवार
“मी तुम्हाला जे शब्द सांगतो, ते माझ्या स्वतःच्या अधिकाराने सांगत नाही.” योहान 14:10
येशूच्या या शब्दांतून त्याचे पित्याशी असलेले गाढ ऐक्य पुन्हा एकदा प्रकट होते. तो आणि पिता एक आहेत, आणि तो जे बोलतो तेही पित्याकडून येते. त्यांचे परिपूर्ण ऐक्य ठळकपणे दाखवणारी अशी भाषा योहानच्या शुभवर्तमानात वारंवार आढळते.
पिता आणि पुत्र यांच्या ऐक्याविषयी पुष्कळ काही सांगता येईल. पण येशूने उच्चारलेले हे शब्द आदर्शतः आपल्या ओठांवरही असावेत, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. आपणही स्वतःहून बोलत नाही, तर पिता आपल्याद्वारे बोलतो, असे म्हणता येणे किती सुंदर आहे! हेच आपले नित्याचे ध्येय असावे.
जर आपण केवळ स्वतःच्या शहाणपणावर आणि आकलनावर विसंबून इतरांशी बोललो, तर आपले शब्द तितके प्रभावी ठरणार नाहीत, हेही आपण नम्रपणे मान्य केले पाहिजे. हे मान्य करणे कठीण आहे, पण ते खरे आहे. आपली मतेच बरोबर आहेत आणि इतरांनी आपले ऐकले पाहिजे, असे समजण्याच्या सापळ्यात आपण सहज अडकू शकतो.
याउलट, पित्याचा पाठिंबा असलेले, त्याच्या हृदयातून आलेले शब्द आपल्याला बोलता आले, तर त्या शब्दांनी इतरांच्या जीवनात खरोखर फरक पडतो, हे आपल्याला दिसू लागेल. शब्दांना महत्त्व आहे. म्हणून आपण काय बोलतो आणि कसे बोलतो, याची नेहमीच काळजी घेतली पाहिजे.
पित्याला आपल्या अंतःकरणात आणि आपल्याद्वारे बोलू दिले, तर आपल्या शब्दांना एकाएकी नवी खात्री आणि सामर्थ्य प्राप्त होते. त्या शब्दांतून देव इतरांशी बोलतो आणि त्यांच्याच जीवनात बदल घडवून आणतो.
आज तुम्ही रोज कसे बोलता, यावर चिंतन करा. काही वेळा काय बोलावे किंवा कसे बोलावे हे तुम्हाला सुचत नसेल, तर पित्याने तुम्हाला बोलायला दिलेले तेवढेच बोलण्याची कृपा मागा—ना अधिक, ना कमी. अशी प्रार्थना करा आणि देवाला तुमच्याद्वारे पुष्कळ काही सांगायचे आहे, असा विश्वास बाळगा.
हे स्वर्गातील पित्या, मी बोलावे म्हणून तुझे शब्द मला दे. सर्व सत्य आणि चांगुलपणा मला तुझ्याकडूनच लाभावा, म्हणून मी नेहमी मनात विश्वासाने तुझ्याकडे वळावे, यासाठी मला मदत कर. ते सत्य आणि तो चांगुलपणा दररोज माझ्यातून प्रकट होवो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मऊ बांधणीच्या पुस्तकाच्या स्वरूपात & ई-पुस्तक म्हणूनही उपलब्ध
