चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
दुसऱ्या व्यक्तीशी समेट साधणे
सामान्य उपासनाकाळातील तेविसावा रविवार (वर्ष अ)
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “जर तुझ्या भावाने तुझ्याविरुद्ध पाप केले, तर त्याच्याकडे जा आणि तुम्ही दोघेच असताना त्याची चूक त्याला सांग. त्याने तुझे ऐकले, तर तू आपल्या भावाला परत मिळवलेस.” मत्तय 18:15
एखाद्या व्यक्तीला तिचे पाप अशा रीतीने दाखवून देणे की तिने आपले ऐकावे आणि पश्चात्ताप करून पापापासून वळावे, यासाठी खूप नम्रता आणि शुद्ध अंतःकरण लागते. सहसा आपण दुसऱ्याचे पाप त्याच्या निदर्शनास आणतो ते प्रेमापेक्षा रागातूनच अधिक. आपले मन दुखावले आहे म्हणून, किंवा त्याची परतफेड म्हणून समोरच्या व्यक्तीला अपराधी वाटावे या हेतूने, आपण तिचे पाप तिला दाखवून देऊ नये. तिचा अपमान करण्यासाठी किंवा तिला इजा पोहोचवण्यासाठीही असे करू नये. त्या व्यक्तीवर आपले प्रेम आहे, आपण तिला आधीच क्षमा केली आहे आणि तिच्या स्वतःच्या भल्यासाठी ती पापातून मुक्त व्हावी अशी आपली इच्छा आहे, तरच आपण तिच्या पापाचा विषय काढावा. हाच आपला एकमेव हेतू असेल, तर त्या व्यक्तीला आपली चूक मान्य करणे अधिक सोपे जाऊ शकते.
पण या शिकवणीकडे केवळ आपण इतरांच्या निदर्शनास त्यांची पापे आणतो या दृष्टीने पाहू नये. इतर जण आपली पापे आपल्या निदर्शनास आणतात, त्या दृष्टीनेही तिचा विचार केला पाहिजे. आपण दररोज पाप करतो. ज्यांच्यावर आपण प्रेम करतो, त्यांच्याविरुद्धही आपण दररोज पाप करतो. म्हणून कल्पना करा की तुमच्या जवळची एखादी व्यक्ती तुमचे पाप तुमच्या लक्षात आणून देते. अशा वेळी तुम्ही कशी प्रतिक्रिया देता? त्या व्यक्तीने अगदी शुद्ध हेतूने आणि करुणेने सांगितले, तर कदाचित तुम्ही ऐकून घ्याल. पण तिने रागाच्या भरात सांगितले तर? तुम्हाला तुमची चूक दाखवून देण्याची ही आदर्श पद्धत नसली, तरी त्यामुळे तिचे म्हणणे धुडकावून लावण्याचा अधिकार तुम्हाला मिळत नाही. म्हणून आपल्या पापाबद्दल कोणी काही सांगितले, तर ते कशाही पद्धतीने सांगितले असले तरी ऐकून घेणे, हा एक चांगला आध्यात्मिक सराव आहे. त्या व्यक्तीचे म्हणणे ऐकून आणि नम्रपणे त्याचा विचार केल्यावर, ती काही अंशी तरी बरोबर आहे असे तुम्हाला दिसले, तर खेद व्यक्त करणे, माफी मागणे आणि स्वतःत बदल करण्याचा निश्चय करणे, हा प्रेमाचा प्रतिसाद आहे. पण तिच्या म्हणण्याचा नम्रपणे विचार केल्यावर आपण पाप केले आहे असे तुम्हाला वाटत नसेल, तर तिने घाईने काढलेला निष्कर्ष चुकीचा आहे, हे तिला सौम्यपणे आणि करुणेने दाखवून देण्याचा प्रयत्न करा.
या उताऱ्यात एखाद्या व्यक्तीला तिची चूक दाखवून देण्याचे तीन क्रमवार टप्पे सांगितले आहेत. पहिल्या टप्प्यात, तुम्ही दोघेच असताना हे केले पाहिजे. दुसऱ्या टप्प्यात, आणखी दोन किंवा तीन जणांच्या उपस्थितीत हे केले जाते. तिसऱ्या टप्प्यात, हे चर्चसमुदायासमोर केले जाते. सुरुवातीला दुसरा आणि तिसरा मार्ग बाजूला ठेवून फक्त पहिल्या मार्गाचा विचार करा. दोघांतच होणाऱ्या या संवादाचा उद्देश समेट साधणे हा आहे. असा प्रसंग तुम्ही किती चांगल्या रीतीने हाताळता, यावर मन लावून चिंतन करणे हिताचे आहे. कारण पहिला टप्पा तुम्हाला नीट हाताळता आला, तर दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या टप्प्याची गरज पडणार नाही.
समेटाचा सर्वांत मोठा शत्रू म्हणजे अहंकार. अहंकार ही अशी सवय आहे की तिच्यामुळे आपण सर्वांत आधी स्वतःचाच विचार करतो; आणि ती फार बळावली तर आपण फक्त स्वतःचाच विचार करतो. अहंकारामुळे स्वतःचे प्रामाणिक परीक्षण करणे अशक्य होते. आपले पाप आपल्याला दिसेनासे होते, आणि कोणी ते दाखवून दिले किंवा त्यातून अडचणी निर्माण झाल्या की आपण लगेच अस्वस्थ होतो. अहंकाराच्या उलट असते ती नम्रता. या सद्गुणामुळे आपण स्वतःचा विसर पडू देऊन केवळ इतरांची काळजी घेऊ शकतो. एखादी व्यक्ती नम्रतेत वाढत असताना सैतान तिला नेहमी अशा विचारांनी मोहात पाडेल: ‘पण तुझं काय? तू बरोबर आहेस आणि ते चुकीचे आहेत! हा अन्याय आहे! तुला अशी वागणूक मिळायला नको!’ मोहात पाडणारे हे विचार नेहमीच नाकारले पाहिजेत. आपण नम्र असलो तरच आपल्याला नम्रतेचा अर्थ कळतो. अहंकारी व्यक्तीला नम्रता हा मूर्खपणा वाटेल. पण नम्रतेतच खरे शहाणपण आहे.
आज यावर चिंतन करा: कोणी तुमच्या पापाबद्दल काळजी व्यक्त केली, तर तुम्ही किती नम्र राहता? तुमची प्रतिक्रिया काय असते? अशा वेळी तुम्हाला राग येतो आणि तुम्ही स्वतःची बाजू सावरू लागता का? तसे असेल तर स्वतःशी प्रामाणिक राहून कबूल करा: हा अहंकार आहे; हे तुमचे पाप आहे. दुसरी एखादी व्यक्ती तुमची चूक दाखवून देते तेव्हा तिला नम्रपणे आणि योग्य रीतीने कसा प्रतिसाद द्यावा, यावर थोडा वेळ चिंतन करा. ज्या नात्यात मन दुखावले गेले आहे, त्या नात्यात समेट साधण्याला तुम्ही सर्वांत जास्त महत्त्व दिले, तर ती पवित्र आणि नम्र इच्छा तुम्हाला तुमच्या जीवनातील प्रत्येक व्यक्तीशी समेट साधण्याचा मार्ग दाखवेल.
हे परमदयाळू प्रभू, आमचा तुझ्याशी आणि एकमेकांशी समेट घडवून आणण्यासाठी तू पृथ्वीवर आलास. माझे पाप मला दाखव आणि ते पाहण्यासाठी मला आवश्यक ती नम्रता दे, म्हणजे मी पश्चात्ताप करून पुन्हा तुझ्याकडे वळू शकेन. तू अनेक मार्गांनी, विशेषतः माझ्या जीवनातील इतर व्यक्तींच्या माध्यमातून, माझे पाप मला दाखवतोस. तू ते मला ज्या ज्या मार्गांनी दाखवतोस, त्या सर्वांचा खुल्या मनाने स्वीकार करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या कृपेची नम्र साधने
सामान्य उपासनाकाळातील तेविसावा रविवार (वर्ष ब)
येशूने त्या माणसाच्या कानांत आपले बोट घातले आणि थुंकून त्याच्या जिभेला स्पर्श केला. मग त्याने स्वर्गाकडे पाहून कण्हत त्याला म्हटले, “एफ्फाथा!” म्हणजे “उघड!” त्याच क्षणी त्या माणसाचे कान उघडले, त्याच्या बोलण्यातला अडथळा दूर झाला आणि तो स्पष्ट बोलू लागला. मार्क 7:33–35
या प्रसंगात लक्ष वेधून घेणारी एक गोष्ट अशी आहे की, त्या बहिऱ्या व मुक्या माणसाला येशूकडे आणणाऱ्यांनी त्याला बरे करण्यासाठी “त्याच्यावर हात ठेवावा,” अशी येशूला विनंती केली. पण येशूने काय केले? त्याऐवजी त्याने त्या माणसाला गर्दीपासून बाजूला नेले, त्याच्या कानांत आपले दैवी बोट घातले आणि आपल्या पवित्र लाळेने त्याच्या जिभेला स्पर्श केला. तो माणूस बरा झाला. दुसऱ्याच्या कानात आपले बोट घालणे आणि आपल्या लाळेने त्याच्या जिभेला स्पर्श करणे या कृती प्रथमदर्शनी किळसवाण्या वाटू शकतात. एरवी त्या तशाच वाटल्या असत्या. पण या दोन्ही कृती समजून घेण्यासाठी त्यांचा प्रतीकात्मक अर्थ समजून घेतला पाहिजे.
पवित्र शास्त्रात देवाचे सामर्थ्य दाखवण्यासाठी बोटाची प्रतिमा अनेकदा वापरली आहे. निर्गम ग्रंथात चिलटांच्या आपत्तीनंतर फारोच्या जादूगारांनी म्हटले की, हे स्पष्टपणे “देवाच्या बोटाने” घडले आहे (निर्गम 8:19). मोशेला पर्वतावर दहा आज्ञा मिळाल्या, तेव्हा त्याही देवाच्याच बोटाने लिहिल्या होत्या, हे आपल्याला माहीत आहे (निर्गम 31:18). दानिएलच्या ग्रंथात एक बोट प्रकट झाले आणि त्याने भिंतीवर एक भविष्यसूचक संदेश लिहिला (दानिएल 5:5). नव्या करारात येशूने “देवाच्या बोटाने” एक दुष्ट आत्मा घालवून दिला (लूक 11:20), आणि आजच्या शुभवर्तमानात त्याने आपल्या बोटाने या माणसाची ऐकण्याची शक्ती परत दिली. “देवाचे बोट” हे देवाच्या सामर्थ्याचे आणि पवित्र आत्म्याच्या कृतीचे प्रतीक मानले जाते. अशा रीतीने, बरे करण्यासाठी आपल्या पवित्र बोटाचा उपयोग करून येशूने प्रतीकात्मक रीतीने दाखवले की तो देवाचे सामर्थ्य पूर्णपणे वापरत होता आणि पवित्र आत्मा व पिता यांच्याशी परिपूर्ण एकात्मतेत कार्य करत होता.
लाळेची प्रतिमाही लक्ष वेधून घेणारी आहे. एखाद्या प्राण्याला जखम झाली की तो अनेकदा ती चाटतो, हे कदाचित तुमच्या लक्षात आले असेल. ही त्याची नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे, आणि तिच्यामागे कारणही आहे. लाळेत जखम बरी करण्याचा काही प्रमाणात औषधी गुण असतो. तिच्यात जिवाणूंना प्रतिबंध करणारे घटक असतात. त्यामुळे साधी लाळ जखम बरी होण्यास मदत करू शकते, तर येशूची लाळ अलौकिक रीतीने बरे करू शकते. हेही आठवा की येशूने जमिनीवर थुंकून तयार झालेला चिखल एका आंधळ्या माणसाच्या डोळ्यांवर लावला आणि त्याला बरे केले (योहान 9:6).
या माणसाला बरे करण्यासाठी येशूला आपले बोट आणि लाळ वापरण्याची गरज होती का? निश्चितच नाही. केवळ एका विचारानेही तो त्याला बरे करू शकला असता. पण त्याने आपल्या शरीराचा उपयोग आपल्या बरे करण्याच्या सामर्थ्याचे साधन म्हणून करण्याचे निवडले. यातून आपल्याला दिसते की येशूचे मनुष्यत्व देव आणि मानव यांच्यातील एकतेचा स्रोत बनले. त्याचे बोट आणि त्याची लाळसुद्धा आपल्याला देवाशी जोडतात. मानवी रूपातील देवपुत्राच्या प्रत्येक गोष्टीतून कृपा, आरोग्य आणि दया लाभली. अगदी सुरुवातीला सर्वांत किळसवाणे वाटू शकेल अशा गोष्टीतूनही.
या उताऱ्यातून आपल्याला बरेच काही शिकता येते. पण एक गोष्ट आपल्या नजरेतून सुटू नये: येशूने आपले सामर्थ्य प्रकट करण्यासाठी आपले बोट आणि अगदी लाळही वापरण्याचे निवडले, त्याचप्रमाणे आपली कृपा इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आपल्या शरीराच्या अवयवांचा उपयोग करत राहण्याची त्याची इच्छा आहे. बाप्तिस्म्यामुळे तुम्ही ख्रिस्ताच्या शरीराचे, म्हणजेच चर्चचे, एक अवयव आहात. तुम्ही त्याचे हात-पाय, त्याचे डोळे आणि आवाज, त्याचे हृदय आणि बोट, आणि अगदी त्याची लाळही आहात. हा शेवटचा विचार आपल्याला खरोखर नम्र करतो. पण येशू बरे करण्यासाठी आपल्या लाळेचा उपयोग करू शकतो, तर तो तुमचाही उपयोग करू शकतो. हे आपण नम्रपणे समजून घेतले, तर ज्यांना त्याच्या दैवी दयेची गरज आहे त्यांच्यापर्यंत ती पोहोचवण्याचे साधन बनण्यास आपण अधिक तयार होऊ. देव आपला उपयोग करू शकतो, तो आपण त्यासाठी पात्र आहोत म्हणून नव्हे. उलट, अगदी आपल्या अत्यंत हीन अवस्थेतही त्याने आपला उपयोग करण्याचे निवडले आहे, म्हणून तो तसे करू शकतो.
आज येशू त्या बहिऱ्या व मुक्या माणसाला बरे करत आहे, हे दृश्य डोळ्यांसमोर आणून त्यावर मनन करा. देव तुमचा उपयोग करू शकत नाही असे कधी वाटले, तर आपल्या प्रभूने हा चमत्कार कसा केला, ते आठवा. देव आपल्या बोटाचा आणि लाळेचा उपयोग करू शकतो, तर तुम्ही कितीही अपात्र किंवा पापी असलात तरी तो तुमचाही उपयोग नक्कीच करू शकतो. हा चमत्कार आपल्याला दाखवतो की देव आपल्या गौरवासाठी सर्व गोष्टींचा उपयोग करू शकतो, कारण तो देव आहे. नम्र व्हा आणि देवाने आपल्या इच्छेनुसार तुमचा उपयोग करावा म्हणून स्वतःला त्याला अर्पण करा. असे केल्याने देवाला तुमच्याद्वारे आपले सर्वशक्तिमान सामर्थ्य प्रकट करण्याची संधी मिळेल.
हे माझ्या आरोग्यदायी प्रभू, तू मानवी रूप धारण केलेस तेव्हा तू देवत्व आणि मनुष्यत्व यांना एकत्र आणलेस. तुझ्या पवित्र मनुष्यत्वाद्वारे तू तुझी कृपा आणि दया विपुलपणे ओतलीस आणि आजही तसेच करत आहेस. हे प्रिय प्रभू, तुझ्या कृपेचे साधन म्हणून माझा उपयोग कर. माझी अपात्रता असूनही तू माझा उपयोग करण्याचे निवडतोस; तुझे एक अपात्र साधन म्हणून मी नेहमी नम्रपणे स्वतःकडे पाहावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेम करण्यासाठी “द्वेष करणे”
सामान्य उपासनाकाळातील तेविसावा रविवार (वर्ष क)
मोठा जनसमुदाय येशूबरोबर चालला होता. तो त्यांच्याकडे वळून म्हणाला, “जर कोणी आपल्या आईवडिलांचा, पत्नीचा व मुलांचा, भावाबहिणींचा आणि स्वतःच्या जिवाचाही द्वेष केल्याशिवाय माझ्याकडे आला, तर तो माझा शिष्य होऊ शकत नाही.” लूक 14:25–26
आपापल्या कुटुंबीयांचा द्वेष करा, असे येशूने त्या ‘मोठ्या जनसमुदायाला’ का सांगितले असावे? खरे तर येशू त्याहीपुढे गेला. त्याने सांगितले की त्यांनी स्वतःच्या जिवाचाही द्वेष केला पाहिजे. तसे केले नाही, तर ते त्याचे शिष्य होऊ शकत नाहीत. या धक्कादायक शिकवणीचा एक परिणाम असा झाला की लोक आपल्या कोमट श्रद्धेतून खडबडून जागे झाले. कधीकधी आपण येशूकडे केवळ एक दयाळू, सौम्य व्यक्ती म्हणून पाहतो, जी लोकांच्या जीवनात नेहमी आनंद आणते. हसतमुख येशूची चित्रे आपण पाहतो; त्याच्याकडे येणाऱ्या प्रत्येकाला वाटायचे की तो आपले स्वागत करतो आणि आपल्यावर प्रेम करतो. या चित्रांत सत्य आहे. पण हेही तितकेच खरे आहे की लोकांच्या जीवनात आनंद आणण्याचा त्याचा एक मार्ग म्हणजे त्याने त्यांना अंतःकरणापासून परिवर्तन करण्याचे आव्हान दिले. आजच्या शुभवर्तमानात येशू हेच करतो.
आपल्या आईवडिलांचा, मुलांचा, भावाबहिणींचा आणि अगदी स्वतःचाही द्वेष करणे, याचा अर्थ रागातून उद्भवणारे द्वेषाचे पाप असा अर्थातच नाही. येथे ‘द्वेष’ हा शब्द इतरांवर आणि स्वतःवरही प्रेम करण्याच्या सर्वोत्तम मार्गाकडे निर्देश करतो. आधी या शिकवणीचा निष्कर्ष पाहूया. येशूने सांगितले की अशा प्रकारचा द्वेष ही त्याचा शिष्य होण्याची एक अट आहे. हाच कळीचा मुद्दा आहे. ख्रिस्ताचे शिष्य असणे याला आपण सर्वांत पहिले स्थान दिले नाही, तर आपण इतरांवर प्रेम करू शकत नाही आणि स्वतःवरही योग्य रीतीने प्रेम करू शकत नाही. या संदर्भातील ‘द्वेष’ हा स्वार्थी आसक्तींशी संबंधित आहे. व्यक्ती आणि वस्तू यांच्यामुळे देवावरील आपल्या प्रेमात सहज अडथळा येऊ शकतो. असे घडते तेव्हा, देवावर तसेच इतरांवर आणि स्वतःवरही खरे प्रेम करण्याच्या आड त्या येत आहेत, हे आपण ओळखले पाहिजे. उदाहरणार्थ, कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीने ‘देवापेक्षा माझ्यावर अधिक प्रेम कर’ असा कोणत्याही प्रकारे आग्रह धरला, तर तो आग्रह आपण ठामपणे नाकारला पाहिजे. याला त्या व्यक्तीचा नव्हे, तर मोहाचा पवित्र द्वेष म्हणता येईल. समजा, तुमचा जोडीदार तुम्ही मिस्साला जाता म्हणून तुमच्यावर टीका करतो आणि तुम्हाला जाण्यापासून रोखू पाहतो. तुम्ही त्याचे ऐकले, तर तुम्ही त्याला देवापेक्षा वरचे स्थान देता. किंवा समजा, कोणी तुम्हाला दुखावले आणि तुम्ही त्या व्यक्तीला क्षमा करण्याचे ठरवले. पण तुमच्या कुटुंबातील एखादी व्यक्ती तुमच्या निर्णयाला विरोध करते आणि त्या व्यक्तीविषयी तुमच्या मनात राग भडकवण्याचा प्रयत्न करते. तुम्ही त्या कुटुंबीयाचे ऐकले, तर तुम्ही देवाचे ऐकत नाही. अशा प्रसंगी आपण ‘द्वेष’ केला पाहिजे, म्हणजे तो मोह नाकारला पाहिजे.
पण स्वतःचे काय? स्वतःचा द्वेष कसा करायचा? आपल्या अव्यवस्थित वासना अनेक प्रकारे पापाकडे ओढल्या जातात, त्याविषयी येथे सांगितले आहे. आपण अव्यवस्थित इच्छांच्या आहारी गेलो किंवा त्याहून वाईट म्हणजे त्या इच्छा स्वाभाविक आणि आपल्या भल्याच्या आहेत असे मानले, तर आपण देवाऐवजी त्या इच्छांना निवडले आहे. अशा वेळी स्वार्थी आणि अव्यवस्थित इच्छेचा द्वेष करून ती नाकारायला आणि केवळ देवाची व त्याच्या इच्छेची निवड करायला आपण शिकले पाहिजे.
इतरांमार्फत येणारे मोह आणि आपल्या अव्यवस्थित इच्छांतून उद्भवणारे मोह नाकारून आपण देवावरील प्रेमाला आपल्या जीवनात सर्वांत पहिले स्थान देऊ शकतो, तेव्हाच आणि केवळ तेव्हाच आपण इतरांवर आणि स्वतःवर योग्य रीतीने प्रेम करू शकतो. आपण इतरांवर आणि स्वतःवर प्रेम करावे, अशी येशूची इच्छा आहे, हे स्पष्ट आहे. पण आपले प्रेम शुद्ध व पवित्र असेल आणि देवाच्या प्रेमातून उगम पावत असेल, तरच हे शक्य आहे. इतर कोणत्याही प्रकारचे ‘प्रेम’ हे खरे प्रेमच नाही. ती एक स्वार्थी आसक्ती आहे. देवावर प्रेम करणे आणि त्याचे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे साधन बनणे, या आपल्या खऱ्या ध्येयाच्या आड ती येते.
सर्व प्रकारचे पाप नाकारण्यासाठी तुमच्यात किती प्रखर निर्धार असायला हवा, यावर आज चिंतन करा. कुटुंबीय आणि मित्र यांच्यामार्फत तुमच्यासमोर येणारे पापाचे मोह यात येतात. आपल्या अव्यवस्थित मानवी स्वभावामुळे आपल्या अंतःकरणात उठणारे सर्व प्रकारचे मोहही यात येतात. हा पवित्र द्वेष ही प्रेमाची कृती आहे, कारण खऱ्या प्रेमापासून तुम्हाला दूर ठेवणारी प्रत्येक गोष्ट दूर करण्याचा तो प्रयत्न करतो. आज येशूचे विश्वासू शिष्य होण्याची निवड करा आणि या निवडीच्या आड येणारी प्रत्येक गोष्ट नाकारण्याचा संकल्प करा. असे केल्याने केवळ देवावरील तुमचे प्रेम वाढणार नाही, तर इतरांवरील आणि तुमच्या स्वतःच्या आत्म्यावरील प्रेमही वाढेल.
हे माझ्या उत्कट प्रभू, तुझ्यावर प्रेम करण्याच्या आड येणारा प्रत्येक मोह नाकारण्याचे आवाहन तू जनसमुदायाला केलेस. माझा आत्मा पापाविषयी आणि सर्व मोहांविषयी पवित्र द्वेषाने भरून टाक, म्हणजे मी ते प्रखर निर्धाराने नाकारू शकेन. सर्वांपेक्षा अधिक प्रेम मी तुझ्यावर करावे आणि त्या प्रेमातून, तुझ्या पवित्र हृदयाने, इतरांवर आणि माझ्या स्वतःच्या आत्म्यावरही प्रेम करावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
इतरांचे हेतू ओळखणे
सामान्य काळातील तेविसाव्या आठवड्याचा सोमवार
एका शब्बाथ दिवशी येशू सभास्थानात जाऊन शिकवू लागला. तेथे एक मनुष्य होता; त्याचा उजवा हात वाळलेला होता. येशू शब्बाथ दिवशी त्याला बरे करतो का, हे पाहण्यासाठी शास्त्री आणि परुशी त्याच्यावर बारकाईने लक्ष ठेवून होते, जेणेकरून त्याच्यावर आरोप करण्यासाठी त्यांना काही कारण सापडावे. पण येशूने त्यांचे हेतू ओळखले… लूक 6:6–8
येशूला एक विशेष देणगी लाभली होती. अर्थात, प्रत्येक चांगली देणगी त्याच्याजवळ परिपूर्णतेने होती. पण आजच्या शुभवर्तमानात त्याच्यातील एक देणगी विशेषत्वाने दिसून येते. ती म्हणजे, रोजच्या भेटीत लोकांच्या मनात कोणते हेतू आहेत हे येशू ओळखू शकत होता.
सहसा एखाद्याने आपला हेतू सांगितला तरच तो आपल्याला कळतो. इतरांच्या मनात किंवा अंतःकरणात काय आहे, हे आपल्याला वाचता येत नाही. पण आपल्या प्रभूला ते शक्य होते. प्रत्येक आत्म्याचे अंतरंग जाणण्याचे आणि प्रत्येकाचे अंतःकरण ओळखण्याचे दैवी सामर्थ्य त्याच्याजवळ होते. म्हणून कोणी दृढ श्रद्धेने त्याच्याकडे आले, तर त्याला ते कळत असे. आणि कोणी दुष्ट हेतूने त्याच्याकडे आले, तरीही त्याला ते कळत असे.
येशूने शास्त्री आणि परुशी यांचे वाईट हेतू ओळखले आणि ते उघड केले. येशूवर आरोप करण्यासाठी त्यांना कारण हवे होते, म्हणून त्याने त्यांना तसे कारण दिले. शब्बाथ दिवशी येशूने वाळलेला हात असलेल्या एका मनुष्याला बरे केले. तेव्हा शास्त्री आणि परुशी “संतापले आणि येशूचे काय करावे याबद्दल आपसांत चर्चा करू लागले.” चमत्कार करणे म्हणजे शब्बाथच्या विश्रांतीचा नियम मोडणे, असे त्यांना वाटत होते. या चमत्काराने झालेल्या रोगमुक्तीकडेही ते आपल्या विपर्यस्त तर्कानेच पाहतील आणि मत्सरापोटी आपल्यावर संतापतील, हे येशूला माहीत होते. म्हणून, एका अर्थाने, येशूने त्यांना मुद्दाम डिवचले, जेणेकरून त्यांच्या अंतःकरणात जे होते ते उघड व्हावे आणि त्यांना स्वतःला ते दिसावे.
आपल्या मनातील सर्व हेतू आणि विचार देवाला माहीत आहेत, आणि देवाच्या सान्निध्यात ते आपल्यालाही स्पष्ट झाले पाहिजेत. शास्त्री आणि परुशी यांना प्रेमापोटी डिवचून येशू त्यांना त्यांच्या अंतःकरणात जे होते त्याला सामोरे जाण्यास भाग पाडतो. मत्सराच्या वाटेवर पुढे जात राहायचे की आपल्या मनातील विचार किती मूर्खपणाचे आहेत हे ओळखायचे, याची निवड त्यांना करायची होती. दुःखाची गोष्ट अशी की, त्यांच्यापैकी अनेक जण पापात आणखी कठोर झाले, असे दिसते. पण ही निवड त्यांची त्यांनाच करायची होती.
आज तुमच्या मनातले हेतू आणि विचार यांवर चिंतन करा. तुम्ही जे करता ते का करता? तुमच्या अंतःकरणात कोणत्या प्रेरणा दडल्या आहेत? एखाद्या व्यक्तीमुळे किंवा तुम्ही ज्या परिस्थितीत आहात तिच्यामुळे तुमचे मन सतत रागात गुरफटून राहते का? की तुमच्या अंतःकरणात देव आणि शेजारी यांच्याविषयी खरे प्रेम आहे आणि त्यातूनच तुमच्या कृती घडतात? तुमच्यात गाढ श्रद्धा आहे का? अलौकिक आशा आहे का? की मुख्यतः एखाद्या पापाशी तुमचा संघर्ष चालू आहे? हे लक्षात ठेवा की येशू तुमचे अंतःकरण जाणतो आणि त्यात दडलेल्या गोष्टी तुम्हालाही स्पष्टपणे दिसाव्यात, अशी त्याची इच्छा आहे. तुमचे हेतू त्याला जितके स्पष्ट दिसतात, तितकेच ते तुम्हालाही दिसावेत, अशी त्याची इच्छा आहे. त्याला तुमच्या अंतःकरणाचा ठाव तुम्हाला दाखवू द्या, म्हणजे तिथे दिसणाऱ्या पापांपासून तुम्ही दूर वळाल आणि ज्या सद्गुणांनुसार तुम्ही जगता त्यांचा आनंद तुम्हाला घेता येईल.
हे माझ्या गौरवशाली प्रभू, तुला सर्व विचार ठाऊक आहेत आणि तू प्रत्येकाच्या अंतःकरणाचा ठाव घेतोस. प्रभू, तू मला पूर्णपणे ओळखतोस. माझ्या अंतःकरणात काय आहे ते पाहण्यासाठी माझे डोळे उघड, म्हणजे माझ्यातले वाईट हेतू मला ओळखता येतील आणि तू मला दिलेल्या सद्गुणांचा आनंद मला घेता येईल. हे प्रिय प्रभू, माझे लक्ष सदैव तुझ्याकडे असू दे, म्हणजे तुला जे काही मला उलगडून दाखवायचे आहे, ते सर्व मला समजेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ऐकणे आणि बरे होणे
सामान्य काळातील तेविसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
तो त्यांच्याबरोबर खाली उतरला आणि एका सपाट जागी उभा राहिला. त्याच्या शिष्यांचा मोठा समुदाय आणि संपूर्ण यहुदिया, यरुशलेम तसेच सोर व सिदोन यांच्या समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या प्रदेशातून आलेले पुष्कळ लोक त्याचे ऐकण्यासाठी आणि आपापल्या रोगांतून बरे होण्यासाठी जमले होते. अशुद्ध आत्म्यांनी पछाडलेले लोकही बरे झाले. गर्दीतला प्रत्येक जण त्याला स्पर्श करण्याचा प्रयत्न करत होता, कारण त्याच्यामधून सामर्थ्य प्रकट होत होते आणि त्या सामर्थ्याने ते सर्व जण बरे होत होते. लूक 6:17–19
लूकच्या शुभवर्तमानात परंपरेने ‘मैदानावरील प्रवचन’ म्हणून ओळखले जाणारे प्रवचन आपल्याला आढळते. या प्रवचनात लूकने दिलेला जवळजवळ सर्व मजकूर मत्तयच्या ‘डोंगरावरील प्रवचनात’ही आढळतो. मात्र, मत्तयने लूककडे नसलेली काही शिकवणही दिली आहे. मत्तयचे प्रवचन तीन अध्यायांत आहे, तर लूकचे केवळ एका अध्यायात आहे.
या आठवडाभर आपण ज्या ‘मैदानावरील प्रवचनातील’ उतारे वाचणार आहोत, त्याच्या प्रस्तावनेत लूक सांगतो की येशूचे ऐकण्यासाठी दूरदूरहून मोठ्या संख्येने लोक आले. या गर्दीत पुष्कळ यहुदी होते, तसेच सोर व सिदोन या यहुदीतर प्रदेशातून आलेलेही पुष्कळ लोक होते. एवढ्या लोकांना कशाचे आकर्षण होते? ते येशूचा उपदेश ‘ऐकण्यासाठी’ आणि ‘बरे होण्यासाठी’ आले होते. येशूचे शब्द ऐकण्याची त्यांची इच्छा होती, कारण तो मोठ्या अधिकाराने बोलत होता आणि त्याच्या बोलण्याने लोकांचे जीवन बदलत होते. विशेषतः, येशूने प्रकट केलेल्या रोग बरे करण्याच्या सामर्थ्याने ते थक्क झाले होते. बरे होण्याची त्यांची तीव्र इच्छा वरील उताऱ्याच्या शेवटच्या वाक्यात ठळकपणे दिसते. ‘गर्दीतला प्रत्येक जण त्याला स्पर्श करण्याचा प्रयत्न करत होता, कारण त्याच्यामधून सामर्थ्य प्रकट होत होते आणि त्या सामर्थ्याने ते सर्व जण बरे होत होते.’
आपले सार्वजनिक सेवाकार्य करत असताना येशूने इतके सामर्थ्यशाली चमत्कार केले, ही लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट आहे. विशेषतः त्याच्या सेवाकार्याच्या सुरुवातीला असे अनेक चमत्कार घडले. अनेक लोकांमध्ये तो अल्पावधीतच प्रसिद्ध झाला आणि आसपासच्या अनेक गावांत त्याची चर्चा होऊ लागली. पण हेही लक्षात घेण्यासारखे आहे की जसजसा काळ गेला, तसतसा येशूने चमत्कारांपेक्षा आपल्या शिकवणीवर अधिक भर दिला.
तुम्हाला आपल्या प्रभूकडे काय आकर्षित करते? आज देवाने अनेक उघड चमत्कार केले, तर कदाचित पुष्कळ लोक थक्क होतील. पण शरीराशी संबंधित चमत्कार हे आपल्या प्रभूचे सर्वांत महान कार्य नाही. म्हणून त्याच्याशी असलेल्या आपल्या नात्यात त्यांना पहिलं स्थान नसावं. आपल्या प्रभूकडे आपण आकर्षित होण्याचे मुख्य कारण हे असावे की त्याचे पवित्र वचन आपल्या अंतःकरणात खोलवर रुजते, आपल्याला बदलते आणि त्याच्याशी असलेल्या ऐक्यात आपल्याला घेऊन जाते. हे यावरून स्पष्ट होते की आता शुभवर्तमानाचा संदेश खोलवर रुजला आहे व ख्रिस्ती धर्मसमुदायाची स्थापना झाली आहे, आणि शरीराशी संबंधित चमत्कार क्वचितच घडतात. ते घडतात खरे, पण येशूने आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केले तेव्हा जसे घडत होते, तसे आता घडत नाहीत.
आज, तुम्हाला आपल्या प्रभूकडे आकर्षित करणारे मुख्य कारण कोणते आहे, यावर चिंतन करा. तुमच्या अंतःकरणाच्या गाभ्यात तो जे जिवंत वचन बोलतो, त्याचा शोध घ्या. आज घडणारा सर्वांत महत्त्वाचा चमत्कार म्हणजे अंतःकरणाचे परिवर्तन. जेव्हा एखादी व्यक्ती देवाची वाणी ऐकते, त्याच्या वचनाला प्रतिसाद देते आणि देवाला आपले जीवन बदलू देते, तेव्हा तो आपण अनुभवू शकणाऱ्या कृपेच्या सर्वांत महत्त्वाच्या चमत्कारांपैकी एक असतो. याच मुख्य कारणासाठी आपण त्याच्याकडे आकृष्ट व्हावे, त्याचा शोध घ्यावा आणि तो जिथे नेईल तिथे त्याच्यामागे जावे.
हे माझ्या चमत्कार करणाऱ्या प्रभू, माझ्या अंतर्मनातील मौन आणि एकांताच्या रानात मला शिकवत तू मला आपल्याकडे ओढून घे. मला तुझा शोध घेण्यास मदत कर, म्हणजे मला नवे जीवन देण्यासाठी तू मला सांगितलेले तुझे वचन मला ऐकू येईल. मी सदैव तुझे ऐकत राहावे, म्हणजे तुझे पवित्र वचन माझ्यात अधिक पूर्णपणे परिवर्तन घडवील आणि तुझ्या इच्छेप्रमाणे मला नवी सृष्टी बनवील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दुहेरी आशीर्वाद
सामान्य उपासनाकाळातील तेविसाव्या आठवड्याचा बुधवार
“पण तुम्ही जे श्रीमंत आहात, तुमचा धिक्कार असो, कारण तुमचे सांत्वन तुम्हाला मिळाले आहे. पण तुम्ही जे आता तृप्त आहात, तुमचा धिक्कार असो, कारण तुम्ही भुकेले व्हाल. तुम्ही जे आता हसता, तुमचा धिक्कार असो, कारण तुम्ही शोक कराल आणि रडाल. जेव्हा सर्वजण तुमची स्तुती करतील, तेव्हा तुमचा धिक्कार असो, कारण त्यांच्या पूर्वजांनी खोट्या संदेष्ट्यांनाही अशीच वागणूक दिली.” लूक 6:24–26
श्रीमंत असणे, तृप्त असणे, हसणे आणि सर्वांकडून आपली स्तुती होणे यात काही धोका आहे का? येशूच्या शब्दांवरून तसेच दिसते. येशूने या गोष्टींबद्दल सावध का केले असावे? आणि त्याआधी गरीब, भुकेले, रडणारे आणि अपमान सहन करणारे यांना त्याने धन्य का म्हटले असावे? मुळात येशू लोभ, खादाडपणा, असंयम आणि पोकळ आत्मगौरव या चार सामान्य पापांचा निषेध करत होता आणि त्यांच्या विरुद्ध असलेले सद्गुण अंगी बाणवण्यास प्रोत्साहन देत होता.
केवळ गरिबीने पावित्र्य प्राप्त होत नाही. पण लूकच्या शुभवर्तमानात येशू प्रत्यक्षात गरीब असलेल्यांना धन्य म्हणतो. मत्तयच्या शुभवर्तमानात “आत्म्याने दीन” असलेल्यांना धन्य म्हटले आहे; लूकमधील विधान त्यापुढे जाते. आत्म्याने दीन असणे म्हणजे या जगातील भौतिक वस्तूंची आसक्ती न बाळगणे, जेणेकरून देवाची संपदा स्वीकारण्यासाठी आपले अंतःकरण पूर्णपणे खुले राहील. भौतिक संपत्ती असलेल्यांमध्ये एक प्रवृत्ती अनेकदा दिसते: आपल्याकडे पुष्कळ वस्तू असल्या तरी त्यांच्याशी आपली आसक्ती नाही, अशी ते स्वतःची समजूत घालतात. आशा आहे की तसे खरोखरच असेल. तरीही लूकने दिलेल्या धन्यवचनांत येशू स्पष्टपणे म्हणतो, “तुम्ही जे गरीब आहात ते धन्य” आणि “तुम्ही जे श्रीमंत आहात, तुमचा धिक्कार असो.” या शिकवणीत आपल्याला असा दुसरा आशीर्वाद दिसतो, जो मत्तयच्या मांडणीत आढळत नाही. आध्यात्मिक अनासक्ती (आत्म्याची दीनता) हा तर आशीर्वाद आहेच; शिवाय प्रत्यक्ष गरिबी हा ती अनासक्ती साधण्याचा अधिक सोपा मार्ग असल्याचे येथे सांगितले आहे. भौतिक संपत्ती असणे हे स्वतःत पाप नसले, तरी तिच्याबरोबर अनेक मोह येतात: संपत्तीला चिकटून राहण्याचा, स्वतःच्याच बळावर विसंबण्याचा आणि आपल्या सुखलालसा पुरवत राहण्याचा. म्हणून आध्यात्मिक दृष्टीने पाहता, श्रीमंत असण्यापेक्षा गरीब असताना अनासक्त राहणे सोपे असते. गरीब आणि श्रीमंत या दोघांनाही हे सत्य स्वीकारणे कठीण जाते. गरिबांना अनेकदा श्रीमंत व्हावेसे वाटते. आपण श्रीमंत झालो तर आपली संपत्ती इतरांबरोबर वाटून घेऊ आणि तिची आसक्ती बाळगणार नाही, असे त्यांना वाटते. श्रीमंतांना अनेकदा आपल्या श्रीमंतीचा आनंद वाटतो आणि प्रत्यक्षात आपण जितके अनासक्त आहोत, त्याहून अधिक अनासक्त असल्याचे ते मानतात.
“भुकेले” असणे हीदेखील धन्य अवस्था म्हटली आहे, तर “तृप्त” असणे ही धोक्याची अवस्था आहे. उपवासामुळे किंवा मुबलक अन्न नसल्यामुळे तुम्हाला खरोखर भूक लागते, तेव्हा तुमची भूक आणि तहान देवाकडे वळवणे सोपे जाते. अशा वेळी त्याच्याकडून तृप्ती मिळवणे आणि तो आपली काळजी घेतो यावर भरवसा ठेवणेही सोपे जाते. मुबलक अन्न, विशेषतः रुचकर अन्न, असले की खाण्यात अतिरेक करून तृप्ती मिळवण्याचा मोह होतो. त्यामुळे देवासाठी आणि त्याच्या पवित्र इच्छेसाठी संपूर्ण अंतःकरणाने भुकेले आणि तहानलेले राहणे कठीण होते. म्हणून, तुम्ही खाण्यापिण्यात अतिरेक टाळून भूक अनुभवली, तर खादाडपणापासून आणि त्याच्या मोहापासूनही मुक्त राहण्याचा आशीर्वाद तुम्हाला मिळेल.
येथे “हसणे” आणि “रडणे” यांचा अर्थ अनुक्रमे आनंद आणि निराशा असा नाही. उलट, येथे प्रश्न आहे तो सतत मौजमजा आणि भोगविलासाच्या मागे लागण्याचा. अनेक लोक मौजमजा, करमणूक आणि क्षणिक सुखांसाठी जगतात. येथे रडणारे म्हणजे असे लोक, ज्यांना उमगले आहे की जगातील क्षणभंगुर सुखे त्यांना कधीच खरे समाधान देऊ शकत नाहीत. म्हणून सततची करमणूक हा खरा मोह ठरतो, तर अशा प्रकारच्या क्षणिक सुखाला मुकल्याने तो मोह दूर होण्यास मदत होते.
शेवटी, येशू सांगतो की सर्वांनी तुमची स्तुती करण्यापेक्षा, त्याच्यामुळे लोक तुमचा द्वेष करतात, तुम्हाला दूर लोटतात, तुमचा अपमान करतात आणि तुम्हाला दुष्ट ठरवतात, तेव्हा तुम्ही धन्य आहात. येथे येशू अशा गोष्टींसाठी मिळणाऱ्या स्तुतीविषयी बोलत आहे, ज्यांना शाश्वत जीवनाच्या दृष्टीने काहीच महत्त्व नाही. खरे ख्रिस्ती सद्गुण नसलेल्या गुणांची आणि कर्तृत्वाची सर्वजण प्रशंसा करतात, तेव्हा समाधानासाठी त्या स्तुतीवर अवलंबून राहण्याचा मोह आपल्याला होतो. पण असे समाधान म्हणजे निव्वळ पोकळ आत्मगौरव; शेवटी त्यातून खरे समाधान कधीच मिळत नाही. मात्र, जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्यात देवाने दिलेले सद्गुण ओळखून त्यांची प्रशंसा करते, तेव्हा सर्वप्रथम देवाची स्तुती होते आणि त्याच्या गौरवात सहभागी होण्याचा आशीर्वाद आपल्याला मिळतो.
श्रीमंत असावे, उत्तमोत्तम पदार्थांचा मनसोक्त आस्वाद घ्यावा, सतत करमणूक होत राहावी आणि इतरांना आपला हेवा वाटावा, असे तुम्हाला वाटते का? की अशा जीवनाबरोबर येणारे मोह तुम्हाला दिसतात? आज यावर चिंतन करा. जे खरोखरच गरीब, भुकेले, संयमी आणि नम्र आहेत, त्यांना नेमके कोणते आध्यात्मिक आशीर्वाद लाभतात, याचाही विचार करा. येशूची ही शिकवण आचरणात आणणे फार कठीण आहे. ती स्वीकारणे तुम्हाला जड जात असेल, तर तुमच्या जीवनात अजूनही निरनिराळ्या आसक्ती आहेत, याची ती खूण आहे, हे लक्षात घ्या. येशूच्या धन्यवचनांपैकी जे स्वीकारणे तुम्हाला सर्वांत कठीण वाटते, त्यावर विशेष चिंतन करा आणि ते धन्यवचन तुमच्या चिंतनाचा व प्रार्थनेचा आधार बनवा. प्रामाणिकपणे आणि खुल्या मनाने असे केल्याने देवाच्या दृष्टीने जे खरोखर धन्य आहेत, त्यांच्यात तुम्हीही असाल.
हे माझ्या धन्य प्रभू, तू पूर्णपणे गरीब, भुकेला, संयमी आणि नम्र होतास. त्यामुळे तू परिपूर्ण सद्गुणांनी भरलेला होतास आणि तुला परिपूर्ण तृप्ती लाभली होती. या जगातील फसवेपणा मला दिसावा म्हणून माझे डोळे उघड, म्हणजे तुझ्याबरोबर खऱ्या पवित्रतेचे जीवन जगताना मला स्वर्गराज्याची संपत्ती अनुभवता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे!
जीवनातील सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट
सामान्य काळातील तेविसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
जो तुझ्या एका गालावर मारतो, त्याच्यापुढे दुसरा गालही कर. जो तुझा अंगरखा घेतो, त्याला तुझा झगाही घेऊ दे. जो कोणी तुझ्याकडे काही मागतो, त्याला दे. आणि जो तुझी वस्तू घेतो, त्याच्याकडे ती परत मागू नकोस. लूक 6:29–30
हे ऐकून येशूच्या पहिल्या शिष्यांना धक्काच बसला असेल. सर्वप्रथम हे लक्षात घ्या की येशूने हे शब्द अशा आध्यात्मिक अधिकाराने सांगितले की ज्यांनी खुल्या मनाने ते ऐकले, त्यांना त्याची शिकवण सत्य आहे याची खात्री पटली. हेही लक्षात घ्या की येशूने अनेक चमत्कार करत असतानाच हे गहन आध्यात्मिक धडे दिले. त्यामुळे येशू जे शिकवत होता ते खरे आहे, हे त्याच्या नव्या अनुयायांना कळले असेल. पण अशी शिकवण ते पूर्णपणे कशी स्वीकारू शकले असते?
येशू या शिकवणीतून कोणती गहन आध्यात्मिक तत्त्वे सांगत होता, हे अनेक भाष्यकार दाखवून देण्याचा प्रयत्न करतील. पण आधी त्याच्या शब्दांचा सरळ अर्थ समजून घ्या. जो तुमच्या एका गालावर मारतो, त्याच्यापुढे दुसरा गालही करा; जो तुमचा अंगरखा चोरतो, त्याला तुमचा अंगातला झगाही द्या; जो कोणी तुमच्याकडे मागतो, त्याला द्या; आणि कोणी तुमच्याकडून काही घेतले, तर ते कधीही परत मागू नका, असे येशूने खरोखरच सांगितले. हे धडे स्वीकारणे सोपे नाही!
या प्रभावी शिकवणीतून आपल्याला एक गोष्ट कळते: गालावर मार खाण्याचा अपमान आणि आपले सामान चोरीला जाणे यांपेक्षा जीवनात कितीतरी अधिक महत्त्वाची एक गोष्ट आहे. ती कोणती? आत्म्यांचे तारण.
आपल्यावर झालेल्या अन्यायासाठी या जगात न्याय आणि प्रतिशोध मिळावा असा आग्रह धरत आपण आयुष्य घालवले, तर सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टीकडे आपले लक्ष राहणार नाही. ज्यांनी आपल्यावर अन्याय केला, त्यांच्या तारणाकडे आपल्याला लक्ष देता येणार नाही. जे आपल्याशी दयाळूपणे वागतात, त्यांच्यावर प्रेम करणे सोपे असते. पण आपल्या प्रेमात प्रत्येकाचा समावेश असला पाहिजे. कधीकधी दुसऱ्यावर प्रेम करण्याचा मार्ग म्हणजे त्याने आपल्यावर केलेला अन्याय आपण स्वेच्छेने स्वीकारणे. या प्रेमकृतीत मोठे सामर्थ्य आहे. पण त्या व्यक्तीचे शाश्वत तारण व्हावे अशी मनापासून इच्छा असेल, तरच आपण तिच्यावर अशा प्रकारे प्रेम करू शकू. या जगात न्याय मिळावा आणि झालेल्या अन्यायाची भरपाई व्हावी एवढेच आपल्याला हवे असेल, तर कदाचित ते मिळेलही. पण त्यासाठी त्या व्यक्तीच्या तारणाची किंमत मोजावी लागू शकते.
प्रत्येक अन्यायाची दुरुस्ती इथेच आणि आत्ताच झाली पाहिजे, अशा विचारांच्या सापळ्यात आपण कधीकधी अडकतो. पण येशूने असे शिकवले नाही, हे स्पष्ट आहे. त्याचे ज्ञान याहून कितीतरी गहन आहे. दुसऱ्या व्यक्तीने आपल्याला खोलवर दुखावले असतानाही, तिला मनापासून दया दाखवणे आणि क्षमा करणे ही आपण तिला देऊ शकणाऱ्या सर्वांत मोठ्या देणग्यांपैकी एक आहे, हे येशूला ठाऊक होते. अशी कृती आपल्या स्वतःच्या आत्म्यातही खोल परिवर्तन घडवू शकते. प्रेम करण्यासाठी जेव्हा आपल्याला या जगातील आपला मान सोडावा लागतो, विशेषतः आपल्यावर झालेला अन्याय मनातून पूर्णपणे सोडून द्यावा लागतो, तेव्हा ते वेदनादायक असते. पण अशा प्रेमकृतीत त्या व्यक्तीला बदलण्याचे मोठे सामर्थ्य असते. आणि त्या कृतीने ती व्यक्ती बदलली, तर ते तुमच्या शाश्वत आनंदाचे कारण ठरेल.
येशूची ही कठीण शिकवण तुम्हाला नेमकी कुठे अवघड वाटते, यावर आज चिंतन करा. या शिकवणीचा विचार करताना तुमच्या मनात कोण येते? येशूच्या या प्रेमाच्या आज्ञेला तुमच्या मनातील भावना विरोध करतात का? तसे असेल, तर देवाला तुमची वाढ नेमकी कुठे व्हावी असे वाटते, हे तुम्हाला सापडले आहे. ज्या कोणाबद्दल तुमच्या मनात तक्रार आहे, त्या व्यक्तीचा विचार करा आणि तिचे शाश्वत तारण व्हावे अशी तुमची इच्छा आहे का, हे मनाशी तपासा. आपला प्रभू आज्ञा देतो त्याप्रमाणे तुम्ही प्रेम केले, तर देव तुम्हाला या प्रेमकार्याचे साधन बनवू शकतो, हे लक्षात ठेवा.
हे माझ्या दयाळू प्रभू, तुझे प्रेम माझ्या आकलनापलीकडचे आहे. तुझे प्रेम निरपेक्ष आहे आणि ते नेहमी दुसऱ्याचे भले पाहते. प्रिय प्रभू, तुझ्या हृदयाने प्रेम करण्याची आणि तू जशी भरभरून क्षमा केलीस तशी क्षमा करण्याची कृपा मला दे. माझ्या जीवनात ज्यांना तारणाची आणि दयेची सर्वांत जास्त गरज आहे, त्यांच्यासाठी मला विशेषतः तारणाचे आणि दयेचे साधन बनव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या नजरेतून पाहणे
सामान्य काळातील तेविसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
“तुझ्या भावाच्या डोळ्यातली कुसळ तुला दिसते, पण तुझ्या स्वतःच्या डोळ्यातले लाकडी तुळईचे धूड तुला का दिसत नाही?” लूक 6:41
श्रेष्ठ आध्यात्मिक लेखिका आणि चर्चच्या धर्मविदुषींपैकी एक असलेल्या आविलाच्या संत तेरेसा आपल्या “अंतर्मनाचे किल्ले” या श्रेष्ठ आध्यात्मिक ग्रंथात सांगतात की पवित्रतेच्या वाटेवरील पहिल्या पावलांपैकी एक म्हणजे स्वतःला ओळखणे. स्वतःची खरी ओळख नम्रता घडवते, कारण नम्रता म्हणजे स्वतःविषयीचे आपले मत वास्तवाला धरून असणे. जेव्हा एखादी व्यक्ती देवाच्या सत्यदृष्टीतून स्वतःला ओळखत नाही, तेव्हा तिचे अनेक निर्णय चुकू शकतात. त्यांपैकी एक चूक म्हणजे इतरांच्या ज्या गोष्टी तिला पापे वाटतात, त्यांवरच तिचे लक्ष सहज खिळून राहते.
वर उद्धृत केलेल्या शुभवर्तमानातील उताऱ्यात स्वतःची फारच कमी ओळख असलेली एक व्यक्ती दिसते. असे का? कारण त्या व्यक्तीला स्वतःच्या डोळ्यातील “लाकडी तुळई दिसत नाही,” म्हणजेच स्वतःचे पाप दिसत नाही. त्यामुळे त्या व्यक्तीचे लक्ष आपल्या भावाच्या डोळ्यातील “कुसळावर” खिळून राहते, असे येशू स्पष्ट करतो.
तुम्ही स्वतःच्या विचारांकडे लक्ष दिले, तर दिवसभर तुमचे मन सर्वांत जास्त कशात गुंतलेले असते? देव तुम्हाला जसा ओळखतो तसे स्वतःला ओळखण्याचा प्रयत्न करत तुम्ही प्रामाणिकपणे आपल्या अंतर्मनात डोकावता का? की इतरांचा विचार करण्यात, त्यांच्या कृतींची छाननी करण्यात आणि त्यांच्याविषयी मत ठरवण्यात तुम्ही गरजेपेक्षा जास्त वेळ घालवता? हा प्रश्न स्वतःला विचारणे आणि त्याचे प्रामाणिकपणे उत्तर देणे महत्त्वाचे आहे.
स्वतःला ओळखण्याचा सर्वांत चांगला मार्ग म्हणजे येशूकडे निहाळून पाहणे. दिवसभर तुमचे लक्ष येशूवर केंद्रित राहिले, तर तुम्हाला केवळ त्याचीच ओळख होणार नाही, तर स्वतःचे खरे स्वरूपही अधिक स्पष्टपणे समजेल. आपल्या प्रभूचे सौंदर्य आणि परिपूर्णता निहाळताना तुम्हाला त्याची ओळख होईल आणि त्याच्या नजरेतून स्वतःलाही ओळखता येईल. इतकेच नव्हे, तर तो इतरांकडे ज्या दृष्टीने पाहतो, त्या दृष्टीने त्यांनाही ओळखायला तुम्ही शिकाल.
येशू तुमच्या सभोवतालच्या लोकांकडे कसा पाहतो? तो त्यांच्याकडे सदैव दयेच्या नजरेने पाहतो. हे खरे आहे की, प्रत्येकाच्या जीवनाच्या शेवटी, आपण या जगातून परलोकात जातो तेव्हा आपला प्रभू आपल्यापैकी प्रत्येकाचा वैयक्तिक न्याय करील. पण आपण या पृथ्वीवर असताना देव सतत आपल्याकडे दयेने पाहतो. म्हणून दया दाखवणे हे आपले रोजचे ध्येय झाले पाहिजे आणि आपल्या जीवनातील प्रत्येक व्यक्तीकडे दयेच्या नजरेने पाहण्याची सवय आपण लावून घेतली पाहिजे.
आज आपल्या प्रभूचे चिंतन करा. त्याच्याकडे पाहा, त्याला निहाळा, त्याला ओळखण्याचा प्रयत्न करा आणि तुमचे लक्ष त्याच्यावर केंद्रित करा. असे करताना इतरांविषयी तुम्ही मनाशी करून घेतलेले ग्रह बाजूला सारण्याचा प्रयत्न करा. प्रभूकडे निहाळून पाहताना तुम्हाला केवळ तोच दिसावा असे नव्हे, तर त्याच्या नजरेतून इतरांकडेही पाहता यावे. ही सवय लावून घेतलीत, तर पवित्रतेच्या वाटेवर तुमची झपाट्याने प्रगती होईल.
हे माझ्या दयाळू येशू, तुझ्या तेजाकडे आणि सौंदर्याकडे नम्रपणे व मनापासून पाहण्याची सवय मला लागो. दिवसेंदिवस तुझ्याकडे पाहताना, तुझ्या दयाळू नजरेतून स्वतःकडेही पाहायला मला मदत कर, म्हणजे माझी नम्रताही वाढेल. इतरांना दोष देण्याची वृत्ती माझ्या हृदयातून काढून टाक, म्हणजे तू सर्वांना जसे ओळखतोस आणि त्यांच्यावर जसे प्रेम करतोस, तसेच मलाही त्यांना ओळखता येईल आणि त्यांच्यावर प्रेम करता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
तुम्ही चालत असलेली वाट
सामान्य काळातील तेविसाव्या आठवड्याचा शनिवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “चांगल्या झाडाला कुजकी फळे येत नाहीत आणि कुजक्या झाडालाही चांगली फळे येत नाहीत. कारण प्रत्येक झाड त्याच्या फळावरून ओळखले जाते. लोक काटेरी झुडपांवरून अंजीर तोडत नाहीत, तसेच काटेरी वेलीवरून द्राक्षेही काढत नाहीत.” लूक 6:43–44
आपल्या जीवनाची दिशा तपासण्याचा हा किती उत्तम मार्ग आहे! आपण खरोखर देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागत आहोत की नाही, हे कसे ओळखावे, याचे मर्म शुभवर्तमानातील हा उतारा सांगतो. देवाला आपल्याकडून जे अपेक्षित आहे तेच आपण करत आहोत की नाही, हे स्पष्टपणे समजणे अनेकदा कठीण जाते. जीवनात अनेक दिशांना आपली ओढाताण होऊ शकते आणि आपण स्वतःहूनही अनेक ध्येये ठरवू शकतो. म्हणून अधूनमधून थांबून आपल्या जीवनाचा प्रामाणिकपणे आढावा घेणे उपयोगी ठरते.
तुमच्या आयुष्यातील गेल्या वर्षाकडे वळून पाहता तेव्हा तुम्हाला काय दिसते? विशेषतः, चांगली फळे आलेली तुम्हाला दिसतात का? वेळोवेळी असे परीक्षण करणे उपयुक्त ठरते. केवळ गेल्या वर्षाचेच नव्हे, तर इतर कालखंडांचेही असे परीक्षण करणे उपयोगी आहे. सुरुवातीला संपूर्ण जीवनाकडे एक नजर टाका आणि देवाच्या गौरवासाठी कोणते काळ सर्वाधिक फलदायी ठरले ते पाहा. मग दशकागणिक, वर्षागणिक आणि शेवटी गेल्या वर्षातील प्रत्येक महिन्यानुसार आपल्या जीवनाचा आढावा घ्या. तुमच्या जीवनातील सर्वांत आशीर्वादित क्षण तसेच सर्वांत कठीण क्षणही शोधा.
अशा प्रकारे आपल्या जीवनाचे परीक्षण करताना नेमके काय पाहायचे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, काही प्रसंगी कोणत्या ना कोणत्या बाबतीत सगळे सुरळीत झाले असेल, तर इतर काही प्रसंग वेदनादायक आणि अतिशय कठीण गेले असतील. देवाच्या दृष्टीने महत्त्वाची गोष्ट ही आहे की, एखाद्या वेळी सगळे ‘सुरळीत झाले’ म्हणून तो काळ देवाच्या राज्यासाठी सर्वाधिक फलदायी ठरला असे नाही; तसेच एखादा काळ ‘वेदनादायक आणि अतिशय कठीण’ होता म्हणून तो सर्वांत कमी फलदायी ठरला असेही नाही. उलट, जीवनातील जड क्रूस आणि अडचणींचे काळ अनेकदा आध्यात्मिक दृष्टीने आपल्यासाठी सर्वाधिक फलदायी ठरू शकतात. येशूच्या जीवनाकडेच पाहा. त्याने जे काही केले ते सारे स्वर्गातील पित्याच्या गौरवासाठी फलदायी होते, हे खरे; पण त्याच्या जीवनातील सर्वांत वेदनादायक क्षण हाच सर्वाधिक फलदायी होता, हे सहज दिसून येते. त्याच्या क्रूसावरील बलिदानातून आजवर ज्ञात असलेले सर्वांत मोठे कल्याण घडले.
आपल्या जीवनाचेही असेच आहे. जेव्हा सगळे सहज, आनंददायी किंवा संस्मरणीय होते, तेवढ्याच क्षणांकडे पाहून आपले जीवन किती फलदायी ठरले, हे नीट समजत नाही. तेही कृपेचे क्षण असू शकतात; तरीही आध्यात्मिक फलदायीपणाकडे आपण देवाच्या दृष्टीने पाहिले पाहिजे. सहज असोत वा कठीण, आपल्या जीवनातील असे क्षण शोधले पाहिजेत, जेव्हा देवाची उपस्थिती स्पष्टपणे जाणवत होती आणि आपल्या निर्णयांमुळे त्याचा सर्वाधिक गौरव झाला.
आज चिंतन करा: तुमचे जीवन आध्यात्मिक फळे देणाऱ्या झाडासारखे आहे. तुमच्या आयुष्यातील कोणत्या काळात, कोणत्या निर्णयांमुळे किंवा तुम्ही केलेल्या कोणत्या कार्यांमुळे तुमच्यात सद्गुणांची सर्वाधिक वाढ झाली? तुमची प्रार्थना केव्हा सर्वांत सखोल होती? देवावर आणि इतरांवरचे तुमचे प्रेम केव्हा सर्वांत प्रबळ होते? तुमची श्रद्धा आणि आशा केव्हा सर्वांत स्पष्टपणे दिसून आली? त्या क्षणांकडे पुन्हा वळा, त्यांचा आनंद पुन्हा अनुभवा, त्यांतून शिका आणि आपला प्रभू तुमच्यासाठी इच्छित असलेल्या गौरवशाली भविष्याचा भक्कम पाया घालण्यासाठी त्या अनुभवांचा उपयोग करा.
हे माझ्या गौरवशाली प्रभू, तुझ्या जीवनाला अमोल फळ आले. स्वर्गीय पित्याची इच्छा पूर्ण करण्याची निवड तू सतत केलीस आणि त्यामुळे प्रत्येक सद्गुण तू परिपूर्णपणे आचरणात आणलास. माझ्या जीवनाची वाटचाल कोणत्या दिशेने चालली आहे, हे तपासण्यासाठी मला नियमितपणे थोडे थांबायला मदत कर. माझ्या चुकांमधून मला शिकता येवो आणि जे क्षण तुझ्या राज्यासाठी सर्वाधिक फलदायी ठरले, त्यांचा मला आनंद मानता येवो. प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. तुझ्या गौरवासाठी माझ्या जीवनाला जास्तीत जास्त फळ यावे म्हणून मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

