चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
देवाच्या कृपेने समृद्ध होत जाणे
सामान्य काळातील पंधरावा रविवार (वर्ष अ)
“ज्याच्याजवळ आहे त्याला आणखी दिले जाईल आणि तो समृद्ध होईल; पण ज्याच्याजवळ नाही, त्याच्याजवळ जे आहे तेही काढून घेतले जाईल. म्हणून मी त्यांच्याशी दृष्टान्तांत बोलतो, कारण ते पाहतात, पण त्यांना दिसत नाही; ते ऐकतात, पण कान देत नाहीत किंवा त्यांना समजत नाही.” मत्तय 13:12–13
पाहत असूनही एखाद्याला कसे दिसत नाही? ऐकू येत असूनही तो कान कसा देत नाही किंवा त्याला समजत कसे नाही? डोळे आणि कान नीट काम करत असले, तरी मन दुसरीकडे असल्यामुळे जे दिसते किंवा ऐकू येते त्याकडे लक्ष नसते, तेव्हाच असे घडते. उदाहरणार्थ, समजा, कोणी पुस्तक मोठ्याने वाचत आहे आणि तुम्ही ते ऐकत आहात. अचानक तुमच्या लक्षात येते की वाचलेले शब्द कानावर पडले खरे, पण तुमचे मन दुसरीकडे होते आणि नेमके काय वाचले गेले याची तुम्हाला काहीच कल्पना नाही. असा अनुभव प्रत्येकाला अधूनमधून येतो.
वर उद्धृत केलेला शुभवर्तमानातील उतारा, येशूने नावेतून जमावाला पेरणाऱ्याचा दृष्टान्त सांगितल्याच्या लगेच नंतर येतो. त्या दृष्टान्तात बी वाटेवर, खडकाळ जमिनीवर, काटेरी झुडपांमध्ये आणि सुपीक जमिनीत पडले. फक्त सुपीक जमिनीत पडलेले बी वाढले आणि त्याला चांगले फळ आले. येशूची वर उद्धृत केलेली शिकवण आणि त्याने त्याआधी सांगितलेला दृष्टान्त या दोन्हींतून हे स्पष्ट होते: अनेकांनी देवाचे वचन ऐकले आणि येशूचे चमत्कार पाहिले, पण त्याच्या शिकवणीतून आणि चमत्कारांतून आपल्या अंतःकरणात श्रद्धा जन्म घेऊ दिली नाही.
शुभवर्तमानातील हा उतारा विशेषतः अशा लोकांसाठी महत्त्वाचा आहे, जे अनेक वर्षे कॅथलिक आहेत, पण ज्यांची श्रद्धेतली वाढ थांबली आहे. एखादी व्यक्ती दर आठवड्याला मिस्साला जाते, शुभवर्तमान ऐकते आणि पवित्र युकरिस्तात सहभागी होते; पण ती पवित्रतेत आणि स्वर्गीय रहस्ये समजून घेण्यात सातत्याने वाढत नसेल, तर तिच्याकडे असलेली थोडीशी श्रद्धाही हळूहळू नाहीशी होईल. अशी माणसे श्रद्धेत कोमट होतील; ती केवळ उपचार म्हणून धार्मिक आचरण करतील, पण खऱ्या श्रद्धेतून येणारे चांगले फळ त्यांच्या जीवनात दिसणार नाही.
कॅथलिक श्रद्धेचे आचरण करत तुम्ही आजवर जगलेल्या जीवनाकडे मागे वळून पाहता, तेव्हा वर्षागणिक तुम्हाला काय दिसते? एकेकाळी तुमची श्रद्धा भक्कम होती, पण तुम्ही हळूहळू शुभवर्तमानाकडे कानाडोळा करू लागलात आणि प्रार्थनेतून जोपासल्या जाणाऱ्या आपल्या प्रभूशी असलेल्या जिव्हाळ्याच्या नात्यापासून दूर गेलात का? की मागे वळून पाहताना तुम्हाला असे दिसते की प्रभूने तुम्हाला सातत्याने अधिकाधिक दिले आहे आणि खऱ्या आध्यात्मिक समृद्धीच्या जीवनाकडे नेले आहे? शुभवर्तमान केवळ तुमच्या कानांवर पडले आहे, की ते तुमच्या मनातही उतरले आहे आणि त्याचा अर्थ तुम्हाला उमगला आहे? तुमच्या जीवनात आणि तुमच्या सभोवतालच्या जगात देव कसा कार्य करतो, हे तुम्हाला दिसते आणि त्याचा अर्थही उमगतो का? देवाच्या कृपेला तुम्ही आपल्या जीवनात सक्रियपणे प्रतिसाद देता का, आणि त्यामुळे आपण दररोज देवाच्या अधिक जवळ जात आहोत असे तुम्हाला जाणवते का? की दुर्दैवाने तुमची आस्था आणि उत्साह ओसरले आहेत आणि श्रद्धेच्या फलदायी आचरणापासून आपण हळूहळू दूर जात आहोत, असे तुम्हाला जाणवते?
आज या महत्त्वाच्या प्रश्नांवर चिंतन करा आणि त्यांची प्रामाणिकपणे उत्तरे देण्याचा प्रयत्न करा. दरवर्षी आपली श्रद्धा वाढत आहे आणि देवाच्या कृपेने आपण खरोखर समृद्ध होत आहोत असे तुम्हाला दिसत नसेल, तर काहीतरी बदलण्याची गरज आहे, हे लक्षात घ्या. श्रद्धेची वाढ खुंटणे आणि श्रद्धेत कोमटपणा येणे चांगले नाही. त्यामुळे हळूहळू सर्व काही गमावले जाते. आपल्या श्रद्धेच्या वाटचालीवर चिंतन करताना, सुवार्तेचा आवेशाने स्वीकार करण्याचा निश्चय पुन्हा करा, जेणेकरून तुमचा आत्मा खरोखर सुपीक मातीसारखा होईल आणि त्याला सतत भरपूर चांगली फळे येतील.
हे प्रभू, सर्वांनी तुझे वचन ऐकावे आणि त्यांच्या जीवनातील तुझे कार्य पाहावे, अशी तुझी इच्छा आहे. माझ्या जीवनात तुझी कृपा सतत ओतत राहा, जेणेकरून तुझ्या दयेने मी अधिकाधिक समृद्ध होईन. तुला पाहण्यासाठी माझे डोळे आणि तुझे ऐकण्यासाठी माझे कान दिवसेंदिवस अधिक उघडोत, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या परिपालनावर विश्वास
सामान्य उपासना काळातील पंधरावा रविवार (वर्ष ब)
येशूने बारा प्रेषितांना बोलावले आणि त्यांना दोघादोघांनी पाठवू लागला. त्याने त्यांना अशुद्ध आत्म्यांवर अधिकार दिला. प्रवासासाठी चालण्याची काठी सोडून काहीही घेऊ नका—अन्न नाही, झोळी नाही, कमरेच्या पट्ट्यात पैसेही नाहीत—अशी त्याने त्यांना सूचना दिली. मात्र त्यांनी पायात वहाणा घालाव्यात आणि दुसरा अंगरखा घेऊ नये, असे त्याने सांगितले. मार्क 6:7–9
सुवार्तेचा संदेश पसरवण्यासाठी दुसऱ्या प्रदेशात जाण्याचे आवाहन देवाने तुम्हाला केले आहे, असे तुम्हाला जाणवले, तर बहुधा तुम्ही आधीच तयारी कराल आणि प्रवासासाठी लागणारे सर्व सामान बांधाल. जास्तीचे कपडे, पैसे आणि इतर आवश्यक वस्तू सोबत घ्याल. पण वर दिलेल्या सुवार्तेत येशू बारा प्रेषितांना केवळ चालण्याची काठी घेऊन त्यांच्या कार्यासाठी निघण्यास सांगतो. प्रवासात रोजच्या जीवनातील शारीरिक गरजा भागवण्यासाठी त्यांनी देवाच्या परिपालनावर अवलंबून राहावे, असे तो त्यांना सांगतो. आधीच तयारी करण्यात आणि शारीरिक गरजांची काळजी घेण्यात काहीही गैर नव्हते. पण येशूने बारा प्रेषितांना याहून महत्त्वाचा आध्यात्मिक धडा शिकवण्यासाठी ही सूचना दिली. सुवार्ता सांगताना, आजाऱ्यांना बरे करताना आणि दुष्ट आत्म्यांना घालवताना त्यांनी स्वतःच्या नैसर्गिक क्षमतांवर नव्हे, तर देवाच्या सामर्थ्यावर अवलंबून राहायला शिकणे आवश्यक होते. म्हणून अन्न, वस्त्र आणि निवारा यांसारख्या गरजांसाठी देवाच्या परिपालनावर अवलंबून राहायला शिकल्याने, आपल्या प्रेषितीय कार्यातही त्यावर विसंबून राहण्यास ते अधिक तयार झाले.
या उताऱ्यावर चिंतन करताना, प्रवासात त्या बारा प्रेषितांच्या मनात कोणते विचार आले असतील, याची कल्पना करा. कित्येक मैल चालून सूर्य मावळू लागला तेव्हा ते एका गावात पोहोचले, असे समजा. त्यांच्याजवळ पैसे किंवा अन्न नसल्याने त्यांच्या मनात भीती आणि चिंता उत्पन्न झाली असती. रात्रीसाठी त्यांना खोली भाड्याने घेता आली नसती. खाण्यासाठी काही विकतही घेता आले नसते. ही त्यांच्या देवावरील विश्वासाची परीक्षा होती.
आता अशी कल्पना करा की त्याच प्रेषितांना देवाच्या परिपालनाचा अनपेक्षित अनुभव आला. त्यांना आश्चर्य वाटले, कारण कोणीतरी त्यांना रात्रीचा मुक्काम आणि जेवण विनामूल्य देऊ केले. दुसऱ्या दिवशीही तसेच घडले. देवावर विश्वास ठेवून प्रवास करताना, सुवार्ता सांगताना, आजाऱ्यांना बरे करताना आणि दुष्ट आत्म्यांना घालवताना, त्यांना अनुभव आला की दर दिवशी आणि दर रात्री जे काही आवश्यक होते ते त्यांना मिळत होते. देवाच्या परिपालनाच्या या अनुभवाचा त्यांच्या वैयक्तिक श्रद्धेवर नक्कीच परिणाम झाला असेल. पण त्याचा परिणाम त्यांच्या सेवाकार्यावरही झाला असेल. देव आपल्या शारीरिक गरजा भागवतो हे पाहून, आपले कार्य अधिक फलदायी रीतीने पार पाडण्यासाठी त्याच्या कृपेवर विसंबून राहण्याचा त्यांचा विश्वासही वाढला असेल.
ज्याप्रमाणे बारा प्रेषितांना सर्व बाबतींत देवाच्या परिपालनावर अवलंबून राहायला शिकावे लागले, त्याप्रमाणे तुम्हीही शिकावे, अशी देवाची इच्छा आहे. कोणतीही भौतिक साधनसामग्री न घेता एखाद्या कार्यासाठी निघण्यास तो कदाचित तुम्हाला बोलावणार नाही; पण तुम्ही नेहमी त्याच्यावर विश्वास ठेवायला शिकावे, अशी त्याची इच्छा आहे. पैशांच्या बाबतीत तुम्ही देवावर विश्वास ठेवता हे दाखवण्यासाठी, कदाचित तुम्ही आपल्या पैशांचा दहावा हिस्सा देण्यापेक्षाही अधिक रक्कम गरिबांना किंवा चर्चच्या कार्यासाठी देऊ शकता. किंवा स्वतःसाठी कमी वस्तू विकत घेऊन अधिक साधेपणाने जगायला शिकू शकता. एखाद्या मित्राशी सुवार्तेविषयी बोलून किंवा चर्चच्या प्रेषितीय सेवाकार्यात सहभागी होऊन तुम्ही श्रद्धेने एक पाऊल उचलू शकता. किंवा देवावर विसंबायला शिकत असताना, श्रद्धेने पुढे जाण्याचा दुसरा एखादा मार्ग निवडू शकता. देवावर विश्वास ठेवणे म्हणजे जीवनाच्या वाटचालीत भीती व चिंता यांवर मात करणे आणि देवाने तुमच्यावर सोपवलेले कार्य पूर्ण करणे.
आज या गोष्टीवर चिंतन करा: तुम्ही सर्व बाबतींत देवावर विश्वास ठेवायला शिकावे, आणि विशेषतः इतरांपर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्यासाठी तो तुमच्याद्वारे कार्य करील असा विश्वास ठेवावा, अशी त्याची इच्छा आहे. या विचाराने तुम्हाला भीती वाटत असेल, तर स्वतःच्या अंतःकरणाविषयी एक महत्त्वाची गोष्ट तुम्हाला उमगली आहे: कोणती भीती तुम्हाला मागे खेचत आहे, हे तुम्ही ओळखले आहे. ती भीती कोणतीही असो, श्रद्धेने पुढे पाऊल टाका आणि तिच्यावर मात करा. देव तुमची काळजी घेईल. त्याने तुमच्या जीवनात सोपवलेले दैवी कार्य उत्तम रीतीने पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला जे काही लागेल, ते तो देईल.
हे माझ्या काळजीवाहू प्रभू, तू नेहमी सर्व प्रकारे आमची काळजी घेतोस. आमची प्रत्येक गरज तुला ठाऊक आहे आणि तू ती नेहमी पूर्ण करतोस. प्रत्येक बाबतीत तुझ्यावर विश्वास ठेवायला आणि तू आमची काळजी घेताना देत असलेल्या कृपेवर विसंबायला मला शिकव. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझा उपयोग कर आणि माझ्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य कर, जेणेकरून माझ्या जीवनाला तुझ्या राज्यासाठी विपुल चांगली फळे येतील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेमाचे खरे स्वरूप
सामान्य काळातील पंधरावा रविवार (वर्ष क)
“तू आपला देव परमेश्वर ह्याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने, सर्व सामर्थ्याने आणि पूर्ण मनाने प्रेम कर; आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर.” लूक 10:27
एका शास्त्र्याने येशूला विचारले की, शाश्वत जीवनाचा वारसा मिळवण्यासाठी आपण काय करावे. मोशेचे नियमशास्त्र काय शिकवते, असे येशूने त्या शास्त्र्याला विचारले. वर दिलेले वचन हे त्या शास्त्र्याचे उत्तर होते. त्याने मुळात अनुवाद 6:4 मधील वचन उद्धृत केले. यहुदी लोक हे वचन नेहमी प्रार्थनेत म्हणत असत आणि दहा आज्ञांत मांडलेल्या मोशेच्या संपूर्ण नियमशास्त्राचा सारांश म्हणून त्याकडे पाहत असत.
लक्षात घ्या की नियमशास्त्राच्या या सारांशात ‘तू असे करू नकोस…’ अशी मनाई नाही. उलट, ‘तू प्रेम कर…’ अशी सकारात्मक आज्ञा आहे. प्रेमाने जुन्या करारातील नियमशास्त्राची तसेच ख्रिस्ताच्या नव्या नियमाची पूर्तता होते. जेव्हा आपण आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने देवावर प्रेम करतो, तेव्हा ते प्रेम ओसंडून देवाच्या सर्व सृष्टीपर्यंत, आपल्या शेजाऱ्यापर्यंतही, पोहोचते.
या शुभवर्तमानात तो शास्त्री पुढे येशूला विचारतो, ‘माझा शेजारी कोण?’ उत्तरादाखल येशू दयाळू शोमरोनीचा दाखला सांगतो. त्या दाखल्यात एका माणसाला मारहाण करून रस्त्याच्या कडेला मरणासन्न अवस्थेत सोडून दिले होते. एक याजक आणि एक लेवी तिथून गेले, पण त्यांनी त्या माणसाकडे दुर्लक्ष केले. मात्र तिथून जाणाऱ्या एका शोमरोनीने त्याची काळजी घेतली. त्याने त्याला एका धर्मशाळेत नेले आणि तो बरा होईपर्यंतचा खर्च देण्याचे वचन दिले. त्या जखमी माणसाशी खऱ्या शेजाऱ्यासारखा वागणारा तो शोमरोनीच होता, हे दाखल्याच्या शेवटी स्पष्ट होते.
परंपरेनुसार, या दाखल्यात लुटारूंच्या हाती सापडलेला माणूस आदामाचे प्रतीक मानला जातो. आदाम पतित मानवजातीचे प्रतिनिधित्व करतो. शोमरोनी हा येशूचे प्रतीक आहे. येशूने पतित मानवजातीची काळजी घेतली, आपल्याला पापातून बरे केले आणि आपल्या सर्व गरजा भागवल्या. म्हणून, या दाखल्यानुसार, येशू आपल्याशी शेजाऱ्यासारखा वागला आहे, आणि आपण स्वतःवर जसे प्रेम करतो तसे त्याच्यावरही केले पाहिजे. पण येशू असेही म्हणतो, ‘जा आणि तुम्हीही तसेच करा.’ पापातून बरे झालेल्या पतित मानवजातीला त्याने दिलेली ही आज्ञा आहे: इतरांकडे जा, स्वतः येशूसारखे वागा आणि तुम्हाला मिळालेली बरे करणारी कृपा उदारपणे त्यांच्यापर्यंत पोहोचवा.
कधीकधी आपण प्रेम ही केवळ एक भावना आहे असे समजतो. प्रेमासोबत अनेकदा काही भावना असतात, पण प्रेम त्याहून कितीतरी अधिक आहे. प्रेम ही कृती आहे. या दाखल्यात, शोमरोनीने जखमी माणसाला पाहिले असते, त्याचे दुःख पाहून त्याला वाईट वाटले असते, त्याच्याबद्दल कळवळाही वाटला असता, पण तरी तो पुढे निघून गेला असता, तर त्याने प्रेम दाखवले नसते. परोपकारी प्रेम कृतीतून व्यक्त होते आणि त्यासाठी आपल्याला बरेच काही करावे लागते. देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याची ही पहिली आणि सर्वांत मोठी आज्ञा पाळायची असेल, तर प्रेमाची भावना मनात येईपर्यंत आपण थांबू शकत नाही. उलट, आपण आत्ताच, न कचरता, कृती केली पाहिजे. हेच प्रेम आहे.
आज प्रेमाच्या खऱ्या स्वरूपावर चिंतन करा. प्रेमाचे सर्वोच्च रूप म्हणजे इतरांच्या भल्यासाठी जे सर्वोत्तम आहे ते करण्याची निवड: पापातून मुक्त होण्यासाठी त्यांना मदत करणे आणि देव त्यांच्या जीवनात जी काळजी घेतो तिचे साधन बनणे. आपल्या तारणासाठी ख्रिस्त येशूने स्वतःचे जीवन अर्पण केले; त्याच्याद्वारे देवाने आपल्याला जे प्रेम दाखवले, त्या प्रेमात सहभागी होणे म्हणजेच असे प्रेम करणे. अशाच निःस्वार्थ आणि त्यागमय प्रेमासाठी स्वतःला वाहून घेण्याचे आवाहन आपल्या सर्वांना आहे. शाश्वत जीवनाच्या गौरवात सहभागी होण्यासाठी हे आवश्यक आहे.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, तू पतित मानवजातीसाठी सर्वस्व दिलेस. तू आम्हाला पापातून मुक्त केलेस आणि आमच्या सर्व गरजा भागवल्यास. तू सर्व प्रकारे आमच्याशी खऱ्या शेजाऱ्यासारखा वागलास. तुझे अनुकरण करण्यासाठी आणि इतरांवर तू करत असलेल्या प्रेमात सहभागी होण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. ज्या परोपकारी प्रेमासाठी तू मला बोलावले आहेस, ते प्रेम मी खरोखर कृतीतून दाखवावे आणि इतरांना ते देताना कधीही कचरू नये. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खरे प्रेम
सामान्य उपासनाकाळातील पंधराव्या आठवड्याचा सोमवार
“जो आपल्या वडिलांवर किंवा आईवर माझ्यापेक्षा अधिक प्रेम करतो, तो माझ्या योग्यतेचा नाही; आणि जो आपल्या मुलावर किंवा मुलीवर माझ्यापेक्षा अधिक प्रेम करतो, तो माझ्या योग्यतेचा नाही. जो आपला क्रूस उचलून माझ्या मागे येत नाही, तोही माझ्या योग्यतेचा नाही.” मत्तय 10:37–38
पहिल्यांदा वाचताना आपल्या प्रभूची ही शिकवण कठीण वाटते. पण तिचा नीट अर्थ समजून घेतला की हे स्पष्ट होते: देवाशी आणि आपल्या कुटुंबाशी असलेल्या नात्यांत प्रेम व सत्य जपत योग्य प्राधान्यक्रम राखायला ती आपल्याला मदत करते. ही आज्ञा पाळल्याने आपल्या कुटुंबावरील प्रेम कधीही कमी होणार नाही; उलट, केवळ ख्रिस्ताच्या हृदयाने प्रेम करायला ती आपल्याला मदत करेल.
येशूची ही शिकवण आपल्याकडून काय अपेक्षा करते? सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, कुटुंबातील एखादी व्यक्ती किंवा इतर कोणी देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या अपेक्षा आपल्यावर लादत असेल, तर त्या अपेक्षा पूर्ण करण्यापेक्षा आपण देवाची इच्छा पाळली पाहिजे. हे अधिक स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी, एखादी व्यक्ती देवापेक्षा ‘वडिलांवर किंवा आईवर’ किंवा ‘मुलावर किंवा मुलीवर’ अधिक प्रेम करण्याची निवड कशी करू शकते, याचा विचार करा. उदाहरणार्थ, एखाद्या मुलाने नैतिक आचरणात किंवा श्रद्धेच्या जीवनात चुकीचा मार्ग निवडला आणि आपल्या पापात आईवडिलांनी आपल्याला साथ द्यावी, अशी अपेक्षा केली, असे समजा. पण आईवडील आपल्या नैतिक धारणांवर ठाम राहतात आणि प्रेमापोटी आपल्या मुलाने निवडलेल्या अनैतिक जीवनपद्धतीला पाठिंबा देत नाहीत. अशा वेळी मुलाने रागावून, ‘तुम्ही माझ्यावर दोषारोप करता आणि तुमचे माझ्यावर प्रेम नाही,’ असे म्हणत आईवडिलांवर टीका केली, तर त्यांच्यासाठी ही परिस्थिती विशेष कठीण होते. प्रत्यक्षात ते मूल असे मागत असते: ‘आई-बाबा, देव आणि त्याच्या आज्ञा यांच्यापेक्षा तुम्ही माझ्यावर अधिक प्रेम केले पाहिजे.’ आईवडिलांनी मुलाच्या या चुकीच्या जीवनपद्धतीला पाठिंबा दिला नाही, तर त्यांच्या नात्याला खोलवर ठेच पोहोचू शकते. कदाचित याच कारणाने येशूने त्या आज्ञेनंतर असे म्हटले असावे: ‘आणि जो आपला क्रूस उचलून माझ्या मागे येत नाही, तो माझ्या योग्यतेचा नाही.’ प्रेमात नेहमीच क्रूस असतो. कधी तो स्वतःचा त्याग करण्याचा आणि स्वतःला इतरांसाठी देण्याचा क्रूस असतो. तर कधी आपले प्रेम चुकीचे समजले जाते आणि ज्यांच्यावर आपण खरे तर सर्वाधिक प्रेम करतो, तेच ‘तुम्हाला आमच्यावर प्रेम नाही’ असे मानतात; हाही एक क्रूस आहे. आपल्या मुलावर खरोखर प्रेम करणारे आईवडील सर्वप्रथम त्याच्या चिरंतन तारणाची आणि सदाचरणाची काळजी घेतील. मुलाशी ‘मैत्री’ टिकवण्याला ते सत्यापेक्षा अधिक महत्त्व देणार नाहीत.
अर्थात, हेच सत्य आपल्या प्रत्येक नात्याला, इतकेच नव्हे तर संपूर्ण समाजाशी असलेल्या आपल्या ‘नात्यालाही’ लागू होते. वस्तुनिष्ठ दृष्टीने अव्यवस्थित आणि देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या वर्तनाला आपण सर्वांनी पाठिंबा द्यावा, अशी मागणी करणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे. काही जणांनी केलेल्या अशा निवडींना आपण विरोध केला, तर आपण त्यांना दोष देतो आणि त्यांचा द्वेष करतो, असे आपल्याला सांगितले जाते. पण येशू नेमके याचविषयी बोलत आहे. देवावर आणि त्याच्या पवित्र इच्छेवर प्रेम करण्यापेक्षा इतरांवर अधिक ‘प्रेम’ करायचे आपण ठरवले, म्हणजेच लोकांनी घेतलेल्या अनैतिक आणि गोंधळातून उद्भवलेल्या निर्णयांना आपला पाठिंबा आहे असे त्यांना ‘वाटावे’, यालाच आपण पहिले स्थान दिले, तर प्रत्यक्षात आपण त्यांच्यावर प्रेम करतच नाही. निदान देवाच्या प्रेमाने तरी नाही. उलट, मुक्त होण्यासाठी आणि सत्यस्वरूप देवाशी खऱ्या प्रेमाच्या नात्यात प्रवेश करण्यासाठी जे सत्य त्यांना कळणे अत्यंत आवश्यक आहे, त्या सत्यापेक्षा आपण त्यांच्या पापाला अधिक महत्त्व देतो.
आज खऱ्या प्रेमावर चिंतन करा. देव आणि त्याने घालून दिलेले सर्व नैतिक नियम हे प्रेमाचा पाया आणि केंद्र असतील, तरच ते प्रेम खरे ठरते. आपल्या नात्यांवर, विशेषतः कुटुंबीयांशी आणि आपल्या सर्वांत जवळच्या व्यक्तींशी असलेल्या नात्यांवर, चिंतन करा. तुम्ही त्यांच्यावर देवाच्या निर्मळ प्रेमाने प्रेम करता का? तुमचे प्रेम देवाच्या इच्छेत घट्ट रुजलेले आहे का? की इतरांच्या चुकीच्या अपेक्षा पूर्ण करून त्यांना खूश करण्यासाठी तुम्ही कधी श्रद्धेच्या आणि नीतीच्या सत्यांशी तडजोड करता? दयाळूपणा, सौम्यता आणि करुणा नेहमीच असली पाहिजेत. पण नैतिक सत्यालाही तितकेच स्थान असले पाहिजे. प्रत्येकाशी वागताना आपण जोपासत असलेल्या प्रत्येक सद्गुणाचा पाया तेच असले पाहिजे. देवाच्या मनाने आणि हृदयानेच इतरांवर प्रेम करायला घाबरू नका. आपल्या जीवनातील प्रत्येक व्यक्तीवर खरे प्रेम करण्याचा आणि त्यांच्या आत्म्यांच्या तारणाला हातभार लावण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे.
हे सर्वांच्या प्रभू, तू सर्व लोकांना आपल्या संपूर्ण मनाने, हृदयाने, आत्म्याने आणि सामर्थ्याने तुझ्यावर प्रेम करण्यास बोलावतोस. तू सांगितलेल्या प्रत्येक सत्याशी एकनिष्ठ राहण्यास तू आम्हा सर्वांना बोलावतोस. सर्वांपेक्षा अधिक तुझ्यावर प्रेम करण्यासाठी आणि केवळ तुझ्याच प्रेमाने इतरांवर प्रेम करण्यासाठी मला आवश्यक ते धैर्य आणि प्रेम दे. हे करणे कठीण जाते तेव्हा तुझा क्रूस स्वीकारण्यास मला मदत कर, जेणेकरून सर्वांवर असलेले तुझे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे मी अधिक चांगले साधन होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
श्रद्धेतील उत्साह ओसरणे
सामान्य liturgical काळातील पंधराव्या आठवड्याचा मंगळवार
“हे कोराझिन, तुझी धिक्कार असो! हे बेथसैदा, तुझी धिक्कार असो! कारण तुमच्यामध्ये घडलेली सामर्थ्याची कृत्ये सोर आणि सिदोन येथे घडली असती, तर तेथील लोकांनी गोणपाट नेसून व अंगावर राख घालून केव्हाच पश्चात्ताप केला असता. पण मी तुम्हाला सांगतो, न्यायाच्या दिवशी तुमच्यापेक्षा सोर आणि सिदोन यांची स्थिती अधिक सुसह्य असेल.” मत्तय 11:21–22
कोराझिन आणि बेथसैदा ही यहुदी नगरं होती. उपदेश करण्यासाठी आणि अनेक ‘सामर्थ्याची कृत्ये’ करण्यासाठी येशू तेथे वारंवार जात असे. ही दोन्ही नगरं येशू राहत असलेल्या कफर्णहूम नगराच्या अगदी उत्तरेला होती. सोर आणि सिदोन ही कोराझिन व बेथसैदा यांच्या ईशान्येला, आजच्या लेबनानमध्ये, समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेली बिगरयहुदी नगरं होती. तेथील लोकांच्या अनैतिक आचरणासाठी ती ओळखली जात. येशूने त्या नगरांत फारसा वेळ घालवला नाही, तरी तो अधूनमधून तेथे जात असे. येशूच्या तेथील पहिल्या नोंदवलेल्या भेटीत घडलेला प्रसंग आठवा: एका सिरोफेनिशियन स्त्रीने आपल्या मुलीला बरे करण्याची विनंती त्याला केली (मत्तय 15:21–28). वर उद्धृत केलेल्या शुभवर्तमानातील प्रसंग येशूच्या त्या प्रवासापूर्वी घडला.
ज्या नगरांमध्ये येशूने इतका वेळ घालवला, त्यांच्याशी तो इतका कठोरपणे का बोलला? त्याने खोराजिन, बेथसैदा आणि कफर्णहूम यांना का फटकारले? याचे उत्तर समजून घेण्यासाठी हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की येशूने आपला बहुतेक वेळ “इस्राएलच्या घराण्यातील हरवलेल्या मेंढरांना” उपदेश करण्यात घालवला. म्हणजेच, आपल्या सार्वजनिक सेवाकार्यात अब्राहामाच्या वंशजांना सुवार्ता सांगणे हे त्याचे मुख्य ध्येय होते. मोशेचे नियमशास्त्र, संदेष्ट्यांची शिकवण आणि उपासनेचे विधी याच लोकांकडे सोपवण्यात आले होते. म्हणूनच येशूने या लोकांना परिपूर्ण रीतीने उपदेश केला, एवढेच नव्हे तर एकामागून एक चमत्कारही केले. अनेकांनी त्याच्यावर विश्वास ठेवला आणि ते त्याचे शिष्य झाले; पण इतर अनेक जण उदासीन राहिले किंवा त्यांनी त्याच्यावर विश्वास ठेवण्यास स्पष्ट नकार दिला.
आज खोराजिन, बेथसैदा आणि कफर्णहूम ही नगरे अशा कॅथलिक लोकांची प्रतीके मानता येतील, ज्यांचा जन्म श्रद्धावान कुटुंबात झाला, जे त्या श्रद्धेत वाढले आणि ज्यांना आईवडिलांकडून व इतरांकडून श्रद्धेचे चांगले संस्कार मिळाले. आपली मुले श्रद्धेपासून दूर गेली, तेव्हा आपले काय चुकले, असा प्रश्न अनेक आईवडिलांना पडतो. पण सत्य हे आहे की येशूचा उपदेश आणि त्याचे प्रेम परिपूर्ण असूनही, आणि त्याचे चमत्कार नाकारता येण्यासारखे नसूनही, लोकांनी खुद्द येशूलाही नाकारले. आजही तसेच घडते. खुद्द ख्रिस्ताने आपल्याला दिलेल्या पवित्र श्रद्धेत वाढूनही अनेक जण ती श्रद्धा नाकारतात आणि सुवार्तेकडे व ख्रिस्तसभेकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करतात.
ज्यांना वाढत्या वयात इतके चांगले संस्कार मिळाले, तरीही ज्यांनी देवाला नाकारले, त्यांच्या मनात येशूने त्या नगरांना दिलेली फटकार आजही घुमली पाहिजे. अर्थात, हा नकार नेहमीच पूर्ण आणि सरसकट नसतो. बहुतेकदा तो टप्प्याटप्प्याने घडतो. सुरुवात मिस्साला गैरहजर राहण्यापासून होते. मग नैतिक बाबतीत तडजोडी होऊ लागतात. त्यानंतर श्रद्धा कमी होते. अखेरीस गोंधळ आणि शंका मनात घर करतात, आणि श्रद्धा पूर्णपणे नाहीशी होते.
तुमची श्रद्धा दिवसेंदिवस अधिकाधिक कोमट होत चालली असेल, तर येशूने त्या नगरांना दिलेली फटकार प्रेमाने तुम्हालाही उद्देशून दिली आहे, हे समजून घ्या. “ज्या प्रत्येकाला पुष्कळ दिले आहे, त्याच्याकडून पुष्कळ मागितले जाईल…” (लूक 28:48). म्हणून ज्यांना श्रद्धेचे चांगले शिक्षण मिळाले आहे, त्यांच्याकडून पुष्कळ अपेक्षित आहे. देव प्रेमापोटी आपल्याकडून जे मागतो, त्याप्रमाणे जगण्यात आपण कमी पडलो, तर सुधारणेसाठी अशी पवित्र फटकारच आपल्याला हवी असते.
येशूने या नगरांना दिलेली फटकार तुम्हालाही लागू होते का, यावर आज मनन करा. श्रद्धेचे चांगले संस्कार लाभण्याचा आशीर्वाद तुम्हाला मिळाला आहे का? असेल, तर ती श्रद्धा जोपासण्यासाठी आणि देवावरील तुमचे प्रेम वाढवण्यासाठी तुमच्या परीने शक्य ते सर्व तुम्ही केले आहे का? की तुम्ही तुमची श्रद्धा मंदावू दिली, कोमट होऊ दिली आणि कोमेजून मरू लागण्याइतकी तिची उपेक्षा केली? जर तुम्हाला पुष्कळ काही मिळाले असेल, तुम्ही श्रद्धेत वाढले असाल आणि जीवनात तुम्हाला चांगले आदर्श लाभले असतील, तर देव तुमच्याकडून पुष्कळ अपेक्षा करतो, हे लक्षात ठेवा. तुम्हाला मिळालेल्या त्या उदात्त पाचारणाला प्रतिसाद द्या आणि संपूर्ण अंतःकरणाने देवाला उत्तर द्या.
हे माझ्या कळकळीच्या येशू, इस्राएलच्या लोकांना उपदेश करताना तू आपले सारे अंतःकरण त्यांच्यासमोर उघडे केलेस. अनेकांनी तुझा स्वीकार केला, तरी इतर अनेकांनी तुला नाकारले. तुझ्या पवित्र वचनाची सुवार्ता ऐकण्याचे भाग्य मला लाभले, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. पूर्ण अंतःकरणाने तुला प्रतिसाद देण्यास मला मदत कर, म्हणजे तुझे वचन ऐकून त्यावर विश्वास ठेवणाऱ्यांमध्ये माझी गणना होईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
श्रद्धेच्या देणगीचा आनंद
सामान्य काळातील पंधराव्या आठवड्याचा बुधवार
त्या वेळी येशू उद्गारला, “हे पित्या, स्वर्गाच्या आणि पृथ्वीच्या प्रभू, मी तुझी स्तुती करतो. कारण तू या गोष्टी ज्ञानी आणि विद्वान लोकांपासून लपवून ठेवल्यास, पण बालकांसारख्या लोकांना त्या प्रकट केल्यास.” मत्तय 11:25
हा उतारा त्याच्या अगोदरच्या उताऱ्यापेक्षा अगदी वेगळा आहे. आधीच्या उताऱ्यात येशूने खोराजिन, बेथसैदा आणि कफर्णहूम या नगरांना फटकारले, कारण तेथील लोकांनी पश्चात्ताप करून देवाकडे वळण्याचे आणि येशूवर विश्वास ठेवण्याचे नाकारले. त्यांना फटकारताच येशूने आपली दृष्टी स्वर्गाकडे उचलली आणि “बालकांसारख्या” लोकांना स्वर्गराज्याची गुप्त रहस्ये प्रकट केल्याबद्दल पित्याची स्तुती केली.
शुद्ध आणि बालकांसारख्या श्रद्धेला असलेल्या सर्वांत मोठ्या धोक्यांपैकी एक म्हणजे बुद्धीचा अहंकार. जे स्वतःला “ज्ञानी आणि विद्वान” समजतात, त्यांना जीवनात निष्कर्ष काढताना आणि काय मानावे हे ठरवताना केवळ स्वतःच्या तर्कबुद्धीवर अवलंबून राहण्याचा मोह अनेकदा होतो. अडचण अशी आहे की आपल्या श्रद्धेतील गोष्टी पूर्णपणे बुद्धीला पटण्यासारख्या असल्या, तरी मानवी तर्कबुद्धी एकटी ज्या निष्कर्षांपर्यंत पोहोचू शकते, त्यापलीकडे त्या जातात. आपल्या स्वतःच्या बळावर देव कोण आहे हे आपण समजून घेऊ शकत नाही. त्यासाठी आपल्याला श्रद्धेच्या देणगीची गरज आहे. या देणगीची सुरुवात देव आपल्याशी आध्यात्मिक रीतीने संवाद साधतो तेव्हा होते. या संवादातून तो स्वतः कोण आहे आणि सत्य काय आहे, हे आपल्याला प्रकट करतो. केवळ बालकांसारखे लोक, म्हणजेच नम्र अंतःकरणाचे लोक, देवाचे हे बोलणे ऐकू शकतात आणि त्याला प्रतिसाद देऊ शकतात.
या उताऱ्यातून आपल्याला हेही दिसते की अशी नम्र श्रद्धा पाहून येशूला मनापासून आनंद होतो. अशी श्रद्धा पाहून तो स्वर्गातील पित्याची “स्तुती” करतो, कारण अशा श्रद्धेचा उगम पित्याकडूनच होतो, हे येशू जाणतो.
आपण ज्ञानी आणि विद्वान लोकांसारखे आहोत की बालकांसारखे आहोत, याचे नियमितपणे चिंतन करणे आपल्या जीवनात महत्त्वाचे आहे. देव हे अनंत आणि मानवी आकलनाच्या पलीकडचे रहस्य असले, तरी आपण त्याला ओळखले पाहिजे. देवाने स्वतःची ओळख आपल्याला करून दिली, तरच आपण त्याला ओळखू शकतो. आणि आपण नम्र व बालकांसारखे राहिलो, तरच देव स्वतःची ओळख आपल्याला करून देईल.
आपली श्रद्धा बालकांसारखी होत असताना, आपल्या अनुयायांच्या जीवनात श्रद्धा पाहून येशूने पित्याची जशी स्तुती केली, तशी आपणही केली पाहिजे. श्रद्धेच्या देणगीमुळे देवाची ही निर्मळ ओळख ज्यांच्या जीवनात स्पष्टपणे दिसते, त्यांच्याकडे आपणही लक्ष दिले पाहिजे. त्यांच्या आचरणात ही श्रद्धा दिसते तेव्हा आपण आनंद मानून पित्याची स्तुती केली पाहिजे. इतरांच्या जीवनात जिवंत श्रद्धा दिसते तेव्हाच नव्हे, तर आपल्या स्वतःच्या आत्म्यात श्रद्धेची देणगी वाढताना दिसते तेव्हाही आपण पित्याची स्तुती केली पाहिजे. देव आपल्या अंतःकरणात जे कार्य करतो, त्याविषयी आपण आदरयुक्त विस्मय बाळगला पाहिजे आणि त्या अनुभवात आनंद मानला पाहिजे.
आपल्या अनुयायांच्या हृदयात जन्माला आलेली श्रद्धा पाहून येशू पित्याची स्तुती करतो, यावर आज चिंतन करा. येशू तुमच्याकडे पाहतो तेव्हा तो काय करतो? तो तुमची कानउघाडणी करतो का? की त्याला जे दिसते ते पाहून त्याचे पवित्र हृदय आनंदित होते आणि तो पित्याची स्तुती करतो? इतके नम्र व्हा की देवाला खरोखर ओळखणाऱ्या आणि त्याच्यावर प्रेम करणाऱ्या बालकांसारख्या लोकांमध्ये तुमचीही गणना होईल. अशा रीतीने ख्रिस्ताच्या हृदयाला आनंद द्या.
हे आनंदित होणाऱ्या माझ्या प्रभू, प्रत्येक मानवी हृदयात कृपा कशी कार्य करते, याकडे तुझे लक्ष असते. पित्याची वाणी तुझ्या लेकरांशी बोलत असल्याचे पाहून तू आनंदित होतोस. प्रिय प्रभू, माझेही हृदय तुझ्या आनंदाचे कारण ठरो आणि त्यामुळे तू स्वर्गातील पित्याची स्तुती करावीस, अशी माझी प्रार्थना आहे. माझ्याशी बोल आणि पूर्ण अंतःकरणाने विश्वास ठेवण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ख्रिस्ताचे जू
सामान्य उपासनाकाळातील पंधराव्या आठवड्याचा गुरुवार
“माझे जू आपल्या खांद्यावर घ्या आणि माझ्याकडून शिका, कारण मी हृदयाने सौम्य आणि नम्र आहे; आणि तुम्हाला विसावा मिळेल. कारण माझे जू सहज पेलण्यासारखे आहे आणि माझे ओझे हलके आहे.” मत्तय 11:29–30
येशूच्या त्या पहिल्या अनुयायांना ‘जू’ हा शब्द चांगलाच परिचित होता. त्यांच्यापैकी अनेक जण आपली शेते नांगरण्यासाठी नियमितपणे बैलांचा आणि इतर जनावरांचा उपयोग करत असत. नांगरणीसाठी ते बैलांच्या मानेवर लाकडी जू ठेवत आणि त्याला नांगर जोडत. त्यामुळे बैलांना जमीन नांगरणे सोपे जात असे. मानेवर जू बांधले जाणे हे चाकरीचे चिन्ह होते, कारण बैलांचे कामच ते होते.
या उताऱ्यावर भाष्य करताना संत ऑगस्टिन यांनी (प्रवचन 126 मध्ये) ख्रिस्ताच्या जुवाची तुलना पक्ष्याच्या पंखांशी केली. पक्ष्याच्या शरीराच्या मानाने त्याचे पंख मोठे असतात. त्यामुळे पंख काढून टाकले तर ते जास्तीचे वजन नाहीसे होऊन पक्ष्याचे जगणे सोपे होईल, असे एखाद्याला वाटले, तरी प्रत्यक्षात त्या कृतीमुळे पक्षी जमिनीवरच खिळून राहील. पण त्याला त्याचे पंख परत द्या, आणि हेच ‘जू’ त्याला आकाशात भरारी घेण्यास समर्थ करील.
आपल्या प्रभूच्या जूचेही तसेच आहे. देवाचे सेवक होण्याचे आमंत्रण स्वीकारून, आपल्यावर सोपवलेले सेवेचे कार्य पूर्ण करण्यासाठी आपण ख्रिस्ताचे जू खांद्यावर घेतले, तर सेवेमुळे आपले ओझे हलके होते, मन ताजेतवाने होते, बळ मिळते आणि नवा उत्साह येतो, हे आपल्या लक्षात येईल. जसे पंख हे पक्ष्याच्या अस्तित्वाचा स्वाभाविक भाग आहेत, तसेच देवाची सेवा करण्यासाठी आपली घडण झाली आहे. पक्ष्याने पंख गमावल्यावर जसे त्याला उडता येत नाही, तसेच देवाच्या सेवेचे जू आपल्या जीवनातून काढून टाकले, तर आपण ओझ्याखाली दबून जातो आणि आपल्या हातून जे चांगले कार्य घडायला हवे ते करू शकत नाही.
या उताऱ्यात आपल्याला असेही सांगितले आहे की आपण आपले जू वाहायचे नाही; त्याऐवजी ख्रिस्ताचे जू वाहायचे आहे. “माझे जू आपल्या खांद्यावर घ्या…,” असे येशू म्हणाला. येशूचे जू वाहणे म्हणजे त्याच्याबरोबर आणि त्याच्यामध्ये जीवन जगण्याचे आवाहन स्वीकारणे. तो सेवा करण्यासाठी आणि इतरांसाठी स्वतःचे जीवन देण्यासाठी आला. त्याला आपल्यामध्ये हेच कार्य करू देऊन त्याच्याप्रमाणे वागणे हे आपले कर्तव्य आहे. ख्रिस्त स्वतः आणि त्याची सेवावृत्ती हीच आपल्या जीवनाची प्रेरणा आणि पाया असली पाहिजे.
ख्रिस्तामध्ये सेवक होण्याच्या तुमच्या पाचारणावर आज चिंतन करा. देव तुम्हाला कशा प्रकारे सेवा करण्यास बोलावत आहे? कोणाची सेवा करण्यास देव तुम्हाला बोलावत आहे? या प्रश्नाचे उत्तर देताना तुम्ही स्वतःच्या सेवेकडे कसे पाहता? सेवा तुम्हाला ओझ्यासारखी वाटते का? की सेवा करण्यासाठीच तुमची घडण झाली आहे, हे तुम्हाला उमगते? नम्रपणे सेवा करणे तुम्हाला ओझे वाटत असेल, तर कदाचित तुम्ही अजून ख्रिस्ताबरोबर आणि त्याच्यामध्ये राहून सेवा करण्याचा प्रत्यक्ष प्रयत्न केला नसेल. येशू आपले जू तुमच्या खांद्यावर ठेवत आहे, असे मनात आणून त्यावर चिंतन करा. त्याला जू ठेवू द्यायला आणि नम्र सेवेचे जे कार्य पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला बोलावले आहे ते स्वीकारायला “हो” म्हणा. हा होकार मनापासून दिलात, तर तुम्ही ताजेतवाने व्हालच, पण तुमच्या जीवनालाही अर्थ आणि उद्देश मिळेल.
हे माझ्या सौम्य प्रभू, सेवा करण्यासाठी आणि प्रेमापोटी आपले जीवन अर्पण करण्यासाठी तू आमच्याकडे आलास. तू माझ्यासाठी केलेली सेवा स्वीकारण्यास, तुझ्या सेवेचे अनुकरण करण्यास आणि ज्या सेवेसाठी तू मला बोलावले आहेस त्यात सहभागी होण्यास मला आवश्यक ती कृपा दे. प्रिय प्रभू, मला तुझे जू माझ्या खांद्यावर घेऊ दे, जेणेकरून तू माझ्यावर सोपवलेले कार्य मला पूर्ण करता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दोषारोपातून मुक्ती
सामान्य काळातील पंधराव्या आठवड्याचा शुक्रवार
शब्बाथ दिवशी येशू धान्याच्या शेतातून जात होता. त्याच्या शिष्यांना भूक लागली होती, म्हणून ते कणसे तोडून त्यांतील दाणे खाऊ लागले. हे पाहून परुशी त्याला म्हणाले, “पाहा, शब्बाथ दिवशी जे करण्यास नियमशास्त्राची मनाई आहे, ते तुमचे शिष्य करत आहेत.” मत्तय 12:1–2
मोशेने लोकांना दहा आज्ञा दिल्या, तेव्हा त्यांत शब्बाथ दिवशी काम करण्यास मनाई होती. तिसऱ्या आज्ञेत शब्बाथ दिवशी “तू कोणतेही काम करू नकोस” असे म्हटले होते (निर्गम 20:10). येशूच्या काळापर्यंत परुश्यांनी या नियमावर विस्तृत भाष्य केले होते आणि त्याची व्याप्ती वाढवून कामाच्या तब्बल 39 वेगवेगळ्या प्रकारांचा त्यात समावेश केला होता. त्यांच्या मते ही सर्व कामे निषिद्ध होती. त्यांच्या यादीत धान्याची कापणी आणि दळण यांचाही समावेश होता. म्हणून शिष्य कणसे तोडत आहेत आणि दाणे खाता यावेत म्हणून ती हाताने चोळून दाणे टरफलांपासून वेगळे करत आहेत, हे परुश्यांनी पाहिले तेव्हा त्यांनी शिष्यांना दोष दिला. त्यांच्या मते, शिष्यांच्या या कृतीने तिसऱ्या आज्ञेचे उल्लंघन झाले होते.
या उताऱ्यात सर्वप्रथम आपल्या लक्षात येते की शिष्यांना भूक लागली होती. ते येशूशी अत्यंत एकनिष्ठ होते. येशूला सुवार्तेचा संदेश देता यावा म्हणून ते त्याच्याबरोबर गावोगावी फिरत होते. केवळ येशूला आणि त्याच्या कार्याला वाहून घेण्यासाठी त्यांनी आपले कामधंदे, घरदार, कुटुंब आणि उत्पन्नाची साधने सोडली होती. त्यामुळे ते गरिबीत राहत होते आणि इतरांच्या उदारतेवर अवलंबून होते. अशा परिस्थितीत त्यांनी अगदी साधे अन्न खाण्याचे ठरवले: वाटेने चालताना त्यांनी कणसे तोडून त्यांतले दाणे खाल्ले. जिथे ते पोहोचणार होते, तिथे त्यांच्यासाठी गरम जेवण तयार नव्हते, याची त्यांनी तक्रार केली नाही. वारंवार लांबचा प्रवास पायी करावा लागतो, हे त्यांनी सहज स्वीकारले होते. दररोज रात्री आपापल्या अंथरुणावर झोपायला मिळत नाही, याचीही त्यांना खंत नव्हती. पण अन्न ही माणसाची मूलभूत गरज आहे. म्हणून भूक भागवण्यासाठी त्यांनी वाटेत कणसे तोडली.
या उताऱ्यातून आपल्याला अनेक धडे घेता येतात. त्यांपैकी एक स्पष्ट धडा म्हणजे इतरांचा न्याय करून त्यांना दोषी ठरवण्याच्या मोहाविषयीचा. इतरांचा न्याय करण्याच्या सापळ्यात आपण अडकतो, तेव्हा काही गोष्टी वारंवार घडतात. एक म्हणजे, एखादी गोष्ट चुकीची आहे असे आपल्याला वाटते आणि आपण ती फुगवून सांगतो; मग त्याच आधारावर आपण इतरांचा न्याय करतो आणि त्यांना दोषी ठरवतो. परुश्यांनी शिष्यांच्या या ‘पापाचा’ उघडपणे बाऊ केला. आपल्या जीवनातही, इतरांचा न्याय करण्याच्या वृत्तीमुळे, जे आपल्याला दुसऱ्याचे पाप वाटते ते प्रत्यक्षात आहे त्यापेक्षा जवळजवळ नेहमीच अधिक गंभीर भासते—मुळात ते पाप असेल तर.
इतरांचा न्याय करून त्यांना दोषी ठरवण्याच्या वृत्तीतून आणखी एक मोह उद्भवतो: ज्याला आपण दोषी ठरवतो, त्याची बाजू समजून घेण्याचाही प्रयत्न न करणे. वरच्या प्रसंगात शिष्य कणसे का तोडत होते आणि त्यांतले दाणे का खात होते, याची परुश्यांनी चौकशीही केली नाही. शिष्यांनी काही काळ काहीच खाल्ले नव्हते का किंवा ते किती वेळ प्रवास करत होते, असेही त्यांनी विचारले नाही. शिष्यांना भूक लागली होती, आणि बहुधा फारच भूक लागली होती, याची त्यांना पर्वा नव्हती. आपलेही अनेकदा असेच होते. आपण दुसऱ्याचा न्याय करून त्याला दोषी ठरवतो, तेव्हा परिस्थिती समजून घेण्याचा प्रयत्नही न करता आपला निकाल देऊन मोकळे होतो.
शेवटी हेही लक्षात घेतले पाहिजे की इतरांचा न्याय करण्याचा आपल्याला अधिकार नाही. असे करणे बहुतेकदा अविचारीपणाचे असते आणि ते आपल्या आत्मकेंद्रित वृत्तीतून उद्भवते. देवाने परुश्यांना तिसऱ्या आज्ञेचा विस्तार करून 39 कृतींवर बंदी घालण्याचा अधिकार दिला नव्हता. तसेच, शिष्यांनी जे केले असे परुश्यांना वाटत होते, त्याला त्या आज्ञेचे स्वतः लावलेले अर्थ लागू करण्याचाही अधिकार देवाने त्यांना दिला नव्हता. देव आपल्यालाही इतरांचा न्याय करण्याचा अधिकार देत नाही. एखादी व्यक्ती वस्तुनिष्ठ निकषांनुसार गंभीर ठरणारे पाप वारंवार करत असल्याचे स्पष्ट दिसत असेल, तर तिला त्या पापातून बाहेर पडण्यास मदत करण्यासाठी आपण शक्य ते सर्व केले पाहिजे. पण अशा परिस्थितीतही तिचा न्याय करण्याचा किंवा तिला दोषी ठरवण्याचा आपल्याला अधिकार नाही.
आज स्वतःचे परीक्षण करा: इतरांचा न्याय करून त्यांना दोषी ठरवण्याकडे तुमचा कल आहे का? अशी वृत्ती तुमच्यात दिसली, तर परुश्यांच्या वागणुकीवर थोडा वेळ चिंतन करा. आपणच नीतिमान आहोत हा त्यांचा अहंकार कुरूप आणि घातक होता. त्यांचे वाईट उदाहरण पाहून आपण इतरांना दोषी ठरवण्यापासून दूर राहावे आणि असा मोह होताच तो नाकारावा.
हे माझ्या प्रभू, सर्वांच्या दैवी न्यायाधीशा, प्रत्येकाचे अंतःकरण केवळ तुलाच माहीत आहे आणि न्याय करण्यास केवळ तूच समर्थ आहेस. माझ्या जीवनात तुझा अधिकार वापर, जेणेकरून मला माझे स्वतःचे पाप दिसू शकेल. हे करताना इतरांचा न्याय करण्याच्या आणि त्यांना दोषी ठरवण्याच्या प्रवृत्तीपासूनही मला मुक्त कर. त्याऐवजी मला असे हृदय दे, जे सर्वांशी वागताना दयेने आणि सत्याने भरलेले असेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
एक वेगळ्या प्रकारचा मशीहा
सामान्य काळातील पंधराव्या आठवड्याचा शनिवार
परुशी बाहेर गेले आणि येशूला ठार मारण्यासाठी त्यांनी त्याच्याविरुद्ध मसलत केली. हे येशूला कळले तेव्हा तो त्या ठिकाणाहून निघून गेला. पुष्कळ लोक त्याच्यामागे आले आणि त्याने त्या सर्वांना बरे केले. पण आपली ओळख उघड करू नका, अशी त्याने त्यांना ताकीद दिली. मत्तय 12:14–16
या उताऱ्यात पुढे सांगितले आहे की यशया संदेष्ट्याची भविष्यवाणी पूर्ण व्हावी म्हणून येशू अधिक निर्जन ठिकाणी निघून गेला (यशया 42:1–4). ‘दुःख सहन करणाऱ्या सेवकाची गीते’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गीतांपैकी हे पहिले गीत आहे. यशयाच्या या गीतांमध्ये किंवा काव्यांमध्ये मशीहाचे असे चित्र आपल्यासमोर उभे केले आहे: देव त्याला एक विशेष कार्य सोपवून पाठवील; तो इतरांसाठी अन्याय सोसेल, लोक त्याचा अव्हेर करतील, पण अखेरीस त्याचे निर्दोषत्व सिद्ध होईल आणि त्याचा गौरव होईल. दुःख सहन करणाऱ्या या सेवकाचे कार्य यहुदीतरांसह सर्वांना न्याय आणि तारण मिळवून देणे हे होते.
त्या काळी मशीहा हा राजा असेल, ही कल्पना अजूनही अनेकांच्या मनात ठाम होती. राजकीय नेता म्हणून मशीहा येईल, इस्राएलच्या लोकांना जुलमातून मुक्त करील आणि त्यांचे राष्ट्र स्वतंत्र, समृद्ध व सामर्थ्यवान बनवील, अशी त्यांची अपेक्षा होती. पण येशू याच्या अगदी उलट वागतो. परुश्यांचे दुष्ट बेत हाणून पाडण्यासाठी आणि रोमनांची सत्ता उलथवून टाकण्यासाठी सैन्य उभारण्याऐवजी येशू परुश्यांपासून दूर गेला. बरे होण्यासाठी आणि त्याची शिकवण स्वीकारण्यासाठी त्याने लोकांना आपल्याकडे येण्याचे आमंत्रण दिले.
येशू दुःख सहन करणारा सेवक होऊन यशयाची भविष्यवाणी पूर्णत्वास नेतो. मशीहा म्हणून त्याची भूमिका अनेकांच्या अपेक्षेपेक्षा फार वेगळी होती. म्हणून येशू हाच वचन दिलेला मशीहा होता, हे स्पष्ट करण्यासाठी संत मत्तय जुन्या करारातील यशयाच्या भविष्यवाणीकडे आपले लक्ष वेधतात. अनेकांना जसा मशीहा अपेक्षित होता, तसा तो नव्हता. तो मनाने नम्र आणि सौम्य होता. आपल्या क्रुसावर सांडलेल्या रक्ताने तो लोकांचे उद्धारकार्य पूर्ण करणार होता. आणि केवळ इस्राएलच्या लोकांनाच नव्हे, तर सर्व लोकांना तो तारण देणार होता.
यातून आपल्याला एक धडा मिळतो: आजही आपण देवाकडून चुकीच्या अपेक्षा ठेवू शकतो. देवाने काय करावे आणि खऱ्या न्यायासाठी काय आवश्यक आहे, याबद्दल आपले स्वतःचे मत मांडणे आपल्याला सोपे जाते. पण यशयाच्या ग्रंथात आपण असेही वाचतो: “कारण माझे विचार तुमचे विचार नाहीत आणि तुमचे मार्ग माझे मार्ग नाहीत, असे प्रभू म्हणतो. कारण आकाश पृथ्वीपेक्षा जसे उंच आहे, तसे माझे मार्ग तुमच्या मार्गांपेक्षा आणि माझे विचार तुमच्या विचारांपेक्षा उंच आहेत” (यशया 55:8–9).
ज्याचे वचन देण्यात आले होते तो मशीहा एक सेवक म्हणून दुःख सोसतो आणि त्या दुःखातून सर्व लोकांचा उद्धार करतो, हे स्वीकारणे इस्राएलच्या लोकांना कठीण गेले असेल. तसेच, आपला प्रभू जसा आहे तसा त्याचा स्वीकार करणे आपल्यालाही अनेकदा कठीण जाते. देवाने काय करावे याबद्दलच्या आपल्या कल्पना सोडून देणे कठीण असते. प्रभू जेव्हा आपल्याला स्वतःच्या दुःखात आणि सेवाकार्यात सहभागी होण्यास बोलावतो, तेव्हा ते विशेष कठीण जाते. सेवा करणे, दुःख सोसणे, आपल्या जीवनाचे बलिदान देणे, अशा गोष्टी स्वीकारणे कठीण वाटू शकते. पण हाच आपल्या प्रभूचा मार्ग आहे—देवाच्या दुःख सोसणाऱ्या सेवकाचा मार्ग.
आज देवाकडून तुम्ही कोणत्या अपेक्षा ठेवता, यावर चिंतन करा. देवाने कराव्यात असे तुम्हाला वाटणाऱ्या गोष्टींची तुमच्याकडे लांबलचक यादी आहे का? पुरेसे मागितले की देव आपल्या विनंत्या पूर्ण करील, असे समजून तुम्ही त्या यादीतील गोष्टींसाठी प्रार्थना करता का? तुमच्या विनंत्या देवाच्या परिपूर्ण इच्छेतून येत असतील, तर श्रद्धेने केलेल्या प्रार्थनेतून त्या पूर्ण होतील. पण देवाने काय करावे याबद्दलच्या तुमच्या स्वतःच्या कल्पनांतूनच त्या मुख्यतः येत असतील, तर कितीही प्रार्थना केली तरी त्या पूर्ण होणार नाहीत. तुमचा असाच संघर्ष चालू असेल, तर सर्वांच्या तारणासाठी दुःख सोसणाऱ्या सेवकाकडे दृष्टी वळवून नव्याने सुरुवात करण्याचा प्रयत्न करा. देवाचे विचार आणि मार्ग बहुतेकदा तुमच्या विचारांपेक्षा आणि मार्गांपेक्षा कितीतरी उंच आहेत, यावर चिंतन करा. दुःख सोसणाऱ्या सेवकासमोर नम्र व्हा आणि त्याच्या हृदयातून न आलेल्या सर्व कल्पना सोडून देण्याचा प्रयत्न करा.
हे माझ्या दुःख सहन करणाऱ्या सेवका, तू सोसलेल्या दुःखाबद्दल, तुझ्या मृत्यूबद्दल आणि तुझ्या प्रेममय बलिदानातून लाभलेल्या मुक्तीबद्दल मी तुझे आभार मानतो. हे प्रिय प्रभू, तुझ्याकडून असलेल्या माझ्या सर्व चुकीच्या अपेक्षा सोडून द्यायला मला मदत कर, म्हणजे मला केवळ तुझ्याकडून आणि तुझ्या तारणकार्याकडून मार्गदर्शन मिळेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

