बोध: संत इग्नेशियस याला “चिंतन” म्हणतात, कारण प्रेमाचा अर्थ बुद्धीने समजून घेण्याचा हा केवळ अभ्यास नाही; देवावरील प्रेमात अधिक खोलवर वाढण्याचे हे प्रत्यक्ष आमंत्रण आहे. केवळ बुद्धीला प्रेम समजावे एवढेच या चिंतनाचे उद्दिष्ट नाही; तुमची इच्छाशक्ती आणि तुमच्या आत्म्याच्या सर्व भावना व शक्ती देवाच्या प्रेमाने पूर्णपणे व्यापून जाव्यात, हे त्याचे उद्दिष्ट असले पाहिजे.
आध्यात्मिक साधना यांचे अंतिम ध्येय हे आहे की देवावरील प्रेम आपल्या जीवनात शक्य तितके खोलवर रुजावे, आपल्या स्वभावाचा भाग व्हावे आणि त्यातून आपल्या जीवनाने देवाचा जास्तीत जास्त गौरव व्हावा. प्रेम ही अशी “सवय” झाली पाहिजे की ती तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अविभाज्य भाग बनेल.
या पुस्तकातील ध्यानांमध्ये देवावर आणि आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याचा सद्गुण परिपूर्णतेकडे नेण्यावर तुम्ही विशेष भर दिला आहे. देवावरील तुमचे प्रेम वाढते, तसे इतरांवरील तुमचे प्रेमही वाढते. “हे प्रभू, घे, स्वीकार…” अशा शब्दांनी सुरू होणारी संत इग्नेशियस यांची सुंदर प्रार्थनाही तुम्ही म्हटली आहे. परंपरेने सुसिपे प्रार्थना (“स्वीकार कर” ही प्रार्थना) म्हणून ओळखली जाणारी ही प्रार्थना खऱ्या प्रेमाचे मर्म उलगडते. प्रेम करणे म्हणजे काहीही राखून न ठेवता स्वतःला दुसऱ्याला देणे. त्या प्रेमाला प्रतिसाद मिळाला, तर तो अशा व्यक्तीकडून मिळतो जी स्वतःलाही स्वेच्छेने आणि पूर्णपणे देते. अशा रीतीने एकमेकांच्या जीवनात सहभागी होणे हे तुमचे नित्याचे ध्येय असले पाहिजे. तुम्ही इतरांना आपले ज्ञान, आपुलकी आणि वेळ देता, एकमेकांना आधार देता, एकमेकांची काळजी घेता आणि आणखी कितीतरी गोष्टी वाटून घेता. देवाला तुम्ही तुमचे संपूर्ण अस्तित्व अर्पण करता आणि त्या बदल्यात तो स्वतःला संपूर्णपणे तुम्हाला देतो, जेणेकरून त्याच्या दैवी कृपेने तुमचे रूपांतर व्हावे. प्रेम ही सर्वप्रथम अशी कृती आहे, जिच्यात तुम्ही स्वतःला पूर्णपणे अर्पण करता.
देवाकडून तुम्हाला मिळणाऱ्या देणग्या तुमच्या मोजणीपलीकडच्या आणि आकलनापलीकडच्या आहेत. त्याने सर्व काही निर्माण केले आणि तोच सर्व काही टिकवून ठेवतो. तो सर्व गोष्टींमध्ये वास करतो आणि त्यांचे असे रूपांतर करतो की त्यांच्यात त्याचे साम्य अधिकाधिक प्रकट होते. देव आणि त्याच्या देणग्या हेच सर्वस्व आहे. त्याला तुमचा एकमेव प्रतिसाद अंतःकरणाच्या तळापासून उमटणारी कृतज्ञता हाच असावा.
देवाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे स्वतःला पूर्णपणे त्याला अर्पण करणे आणि देव व तुमच्या जीवनाविषयीची त्याची इच्छा यांखेरीज दुसरे काहीही न शोधणे. देव आणि त्याची इच्छा हेच तुमच्या जीवनाचे एकमेव ध्येय केले, तर त्या बदल्यात तुम्हाला सर्व काही मिळते. मग देव तुम्हाला ज्या रीतीने द्यायला बोलावतो, त्या रीतीने तुमच्याभोवतीच्या लोकांना जे जे चांगले आहे ते सर्व तुम्ही देऊ शकता. मिळालेल्या प्रेमामुळेच तुम्ही प्रेम देऊ शकता; आणि ते प्रेम तुम्हाला अधिक अंतःकरणपूर्वक, अधिक पूर्णपणे आणि काहीही राखून न ठेवता स्वतःला देण्यास समर्थ बनवते.
सुसिपे प्रार्थना — संत इग्नेशियस
हे प्रभू, माझे सर्व स्वातंत्र्य घे आणि त्याचा स्वीकार कर,
माझी स्मृती, माझी बुद्धी,
आणि माझी संपूर्ण इच्छाशक्ती,
माझ्याजवळ जे काही आहे, ते सर्व स्वीकार.
हे सर्व तूच मला दिले आहेस.
हे प्रभू, ते मी तुलाच परत देतो.
सर्व काही तुझेच आहे; तुझ्या इच्छेप्रमाणे त्याचे कर.
मला फक्त तुझे प्रेम आणि तुझी कृपा दे.
तेवढेच मला पुरे आहे.
मनन: संत इग्नेशियस यांनी सुचवल्याप्रमाणे हे ध्यान करण्यासाठी पुढील सूचना तुम्हाला मार्गदर्शक ठरतील:
- प्रथम, देवाच्या सिंहासनासमोर तुम्ही देवदूत आणि संत यांच्यासोबत उभे आहात आणि ते तुमच्यासाठी प्रार्थना करत आहेत, असे मनात पाहा.
- दुसरे म्हणजे, अशी विनंती करा: हे माझ्या प्रिय प्रभू, मला ही एकच कृपा दे: मला जे जे चांगले लाभले आहे, ते सर्व मला दिसू दे. ते पाहताना, तू मला दिलेले सर्व काही समजून घेण्यास मला मदत कर. माझे अंतःकरण गाढ कृतज्ञतेने भरून जाऊ दे आणि तुझ्या प्रेमाने मी इतका भारावून जावे की, त्या प्रेमाला प्रतिसाद म्हणून तुझ्यावर प्रेम करावे आणि तुझ्या अधिक गौरवासाठी सर्व गोष्टींत तुझ्या दैवी इच्छेप्रमाणे सेवा करावी, एवढीच माझी इच्छा उरावी. आमेन.
- देवाने तुम्हाला जे काही दिले आहे, ते मनाने आणि अंतःकरणाने आठवा: त्याने तुम्हाला निर्माण केले, तुमचे तारण केले आणि तुम्हाला व तुमच्या जीवनाला लाभलेल्या इतर खास देणग्या दिल्या. या सर्वांचे कृतज्ञतेने मनन करा. विशेषतः, देव स्वतःलाच तुम्हाला देणगी म्हणून देऊ इच्छितो, याचे मनन करा.
- आपल्या प्रभूने तुम्हाला दिलेल्या सर्व देणग्यांना प्रतिसाद म्हणून तुम्ही त्याला काय अर्पण करावे, याचा आता विचार करा. तुमचे सर्वस्व त्याचे देणे आहे. पुन्हा सुसिपे प्रार्थना (“हे प्रभू, घे, स्वीकार…”) म्हणा.
- आता देव सर्व गोष्टींमध्ये वास करतो, या सत्याचे चिंतन करा. तो भौतिक जगात कसा वास करतो आणि वनस्पती व प्राणी यांचे अस्तित्व कसे टिकवून ठेवतो, याचा विचार करा. या प्रत्येकात तो कोणकोणत्या रीतीने वास करतो, याचाही विचार करा.
- देव विशेष रीतीने तुमच्यामध्ये कसा वास करतो, याचे आता चिंतन करा. त्याच्या तुमच्यामधील उपस्थितीतून तुम्हाला जीवन, भावना, संवेदना, बुद्धी, इच्छाशक्ती आणि तुमचे व्यक्तिमत्त्व घडवणारे सर्व काही लाभते.
- पुन्हा सुसिपे प्रार्थना म्हणा आणि या सर्व देणग्यांना प्रतिसाद म्हणून तुम्ही देवाला काय अर्पण करावे, याचा विचार करा.
- देव तुमच्यामध्ये आणि तुमच्यासाठी कसा कार्य करतो, याचे आता चिंतन करा. तो दूर नाही, निष्क्रियही नाही. तो तुमच्यामध्ये कार्यरत आहे. तुमच्या संपूर्ण जीवनात देवाने केलेल्या दैवी कार्याचा विचार करताना, तुमच्या अंतःकरणातील कृतज्ञता वाढू द्या.
- पुन्हा एकदा सुसिपे प्रार्थना म्हणा. देवाने तुमच्या आत्म्यात जे दैवी कार्य केले आहे आणि अजूनही करत आहे, त्याला प्रतिसाद म्हणून तुम्ही त्याला काय काय अर्पण केले पाहिजे, ते मनात आणा.
- शेवटी, देवाचा चांगुलपणा, न्याय, दया इत्यादी दैवी गुणांचे चिंतन करा. स्वर्गातून झळकणाऱ्या किरणांसारखे ते मनात पाहा. ते किरण तुमच्यावर पडत आहेत, असे पाहा आणि तुमच्या जीवनात प्रकट होणाऱ्या या दैवी गुणांबद्दलची कृतज्ञता आणखी खोलवर रुजू द्या.
शेवटी पुन्हा एकदा सुसिपे प्रार्थना म्हणा. आजवर कधीही केली नसेल इतक्या अंतःकरणपूर्वक आणि निःस्वार्थपणे ही प्रार्थना करण्याचा प्रयत्न करा.
विशेष चित्र: पवित्र त्रित्वाची आराधना, योहान हाइनरिख शॉनफेल्ड
- येशूचे पुनरुत्थान आणि पहिले दर्शन
- दुसरे दर्शन
- तिसरे दर्शन
- चौथे दर्शन
- पाचवे दर्शन
- सहावे दर्शन
- सातवे दर्शन
- आठवे दर्शन
- नववे दर्शन
- इतर दर्शने
- येशूचे स्वर्गारोहण
- दैवी प्रेम प्राप्त करण्यासाठी चिंतन
