मराठी

सहावे प्रकरण: “आज आम्हाला दे…”

आपल्या स्वतःच्या इच्छेऐवजी देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागणे हे एक गौरवशाली ध्येय साधण्याचे पहिले साधन आहे: देवाचे राज्य प्रस्थापित होणे, जिथे त्याचा सदैव गौरव होतो. आपल्या रोजच्या गरजा भागवण्यासाठी जे मिळते—आपली ‘रोजची भाकर’—तेही त्या अंतिम ध्येयापर्यंत पोहोचण्याचे एक साधन आहे. या रोजच्या गरजांमध्ये सर्वांत मोठी गरज म्हणजे पवित्र युखरिस्ताची आपली आध्यात्मिक गरज.

पवित्र युखरिस्त हे स्वतःच अंतिम ध्येय नसून ते ध्येय गाठण्याचे साधन आहे, हे प्रथमदर्शनी आश्चर्यकारक वाटेल. कारण पवित्र युखरिस्त म्हणजे खुद्द ख्रिस्ताचे शरीर व रक्त, आत्मा आणि देवत्व! ख्रिस्त हेच आपले अंतिम ध्येय आहे आणि स्वर्गात त्याच्याशी चिरंतन ऐक्य हेच आपले सर्वोच्च कल्याण आहे, हे खरे. तरीही, संस्काररूपातील युखरिस्त हे एक साधन—सर्वोच्च साधन—आहे, ज्याद्वारे या जीवनात आपले पोषण होते, आपण पवित्र होतो आणि अधिकाधिक ख्रिस्तासारखे घडतो. आपल्या जीवनप्रवासातील सर्वोत्तम भाकर म्हणून युखरिस्त आपल्याला चिरंतन विवाहभोजनाची आगाऊ चवही देते आणि देवाच्या आनंदमय दर्शनासाठी तयार करते. त्या दर्शनात आपण देवाला संस्कारातील भाकर व द्राक्षारस यांच्या दृश्य रूपांमागे आच्छादित असे नव्हे, तर त्याच्या प्रकट गौरवात पाहू.

या पृथ्वीवरील आपल्या जीवनात पवित्र युखरिस्त आपले रूपांतर ख्रिस्ताच्या गूढ शरीरात करते आणि आपल्याला त्याच्याशी अधिकाधिक पूर्णपणे एकरूप करते, जेणेकरून एक दिवस तो जसा आहे तसा आपल्याला दिसावा: “प्रियजनहो, आता आपण देवाची मुले आहोत; पुढे आपण काय होऊ, हे अजून प्रकट झालेले नाही. पण जेव्हा ते प्रकट होईल, तेव्हा आपण त्याच्यासारखे असू, हे आपल्याला माहीत आहे; कारण तो जसा आहे तसा आपण त्याला पाहू” (१ योहान 3:2).

या अध्यायात प्रभूच्या प्रार्थनेतील चौथ्या विनंतीचा विचार केला आहे: “आमची रोजची भाकर आज आम्हाला दे.” सर्वप्रथम, या विनंतीत आपण पूर्णपणे देवावर अवलंबून आहोत हे मान्य करतो आणि त्याची कृपा आपल्याला दररोज, विशेषतः पवित्र युखरिस्ताद्वारे, मिळावी अशी याचना करतो. तसेच, जगण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अन्न, निवारा आणि इतर भौतिक गरजांची पूर्तता व्हावी, अशीही प्रार्थना करतो. मात्र या ऐहिक देणग्या स्वीकारताना आणि त्यांचा उपयोग करताना देवाशी चिरंतन ऐक्य हे आपले अंतिम ध्येय लक्षात ठेवले पाहिजे. अन्न व निवारा यांपलीकडे, देवाच्या परिपालनाने आपल्यावर सोपवलेली नाती, जबाबदाऱ्या आणि कार्ये यांचाही या रोजच्या देणग्यांत समावेश होतो. या सर्वांना देवाशी चिरंतन ऐक्याच्या दिशेने वळवले पाहिजे.

पवित्र युखरिस्तासाठी विनंती आणि आस

‘रोजची’ असा अनुवाद केलेला ग्रीक शब्द एपिउसिऑन असा आहे: “आमची एपिउसिऑन भाकर आज आम्हाला दे.” प्राचीन कोइने ग्रीक साहित्यात हा शब्द केवळ प्रभूच्या प्रार्थनेत आढळतो. त्यामुळे त्याचा नेमका अर्थ ठरवणे कठीण आहे. संत जेरोम यांनी आपल्या लॅटिन व्हल्गेट अनुवादात त्यासाठी पानेम सुपेरसुबस्‍तान्‍तियालेम—‘सामान्य भाकरीच्या तत्त्वापलीकडची भाकर’—असा शब्दप्रयोग केला. तो नेहमीच्या अन्नापेक्षा अधिक खोल अर्थ सुचवतो आणि पवित्र युखरिस्ताकडे निर्देश करतो. यावरून दिसते की आपण ज्या ‘भाकरी’साठी प्रार्थना करतो ती केवळ शरीराचे पोषण करणारे अन्न नाही, तर भौतिक आणि आध्यात्मिक अशा दोन्ही दृष्टींनी आपल्या अस्तित्वासाठी खरोखर आवश्यक असलेले पोषण आहे.

या उताऱ्याच्या ग्रीक मजकुरातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे दोस हे क्रियापद. त्याचा अर्थ ‘दे’ असा असून, प्रभूच्या प्रार्थनेतील इतर विनंत्यांप्रमाणे ते एओरिस्ट आज्ञार्थी रूपात आहे. या व्याकरणरचनेतून विनंतीचा जोर आणि तिची निकड व्यक्त होते. हे पोषण मिळण्यासाठी आपण पूर्णपणे देवावर अवलंबून आहोत, हे ती अधोरेखित करते आणि ते आताच, निश्चितपणे आणि पूर्णपणे मिळावे, अशी विनंती करते. सेमेरोन म्हणजे ‘आज’. हा शब्द आपली गरज आत्ताची आहे, हे ठळक करतो आणि भौतिक वस्तूंचा साठा करण्याऐवजी देव पुरवतो त्या अन्नावर रोज अवलंबून राहण्यावर भर देतो. यात वाळवंटात इस्राएली लोक ज्या प्रकारे रोज मान्नावर अवलंबून होते, त्याची आठवण होते (पाहा निर्गम 16:4). आपल्या शारीरिक गरजा भागवणारा आणि जीवनाची भाकर म्हणजेच खुद्द ख्रिस्त आपल्याला देणारा शेवटी देवच आहे, हे यातून स्पष्ट होते (योहान 6:35).

आपली मूलभूत आस: “मला तहान लागली आहे!”

प्रभूच्या प्रार्थनेतील विनंत्यांचा विचार आपण इच्छेच्या दृष्टीने करत आहोत. म्हणून रोजची भाकर मागताना आपल्या मनात कोणती आस असली पाहिजे, यावर चिंतन करणे आवश्यक आहे. पोषण मिळावे असे मागण्यात त्या अन्नाची गरज आणि त्याची भूक या दोन्ही गोष्टी सामावलेल्या आहेत. ही भूक, ही तहान, या विनंतीच्या मुळाशी आहे. आध्यात्मिक आणि भौतिक अशा दोन्ही प्रकारच्या रोजच्या पोषणाची आपल्याला खोलवर आस नसेल, तर त्यासाठी ज्या कळकळीने आणि देवावर ज्या भरवशाने प्रार्थना करायला हवी, तशी आपण करणार नाही.

आपल्या प्रभूने क्रूसावर ही भूक आणि तहान किती उत्कट असते, हे स्वतःच्या उदाहरणाने दाखवले. योहान आणि येशूची माता क्रूसाजवळ उभे असताना, येशूने योहानाला आपल्या मातेच्या स्वाधीन केले. या कृतीतून त्याने आपली माता आपल्या सर्वांना दिली, हे सूचित झाले. त्यानंतर त्याचे कार्य पूर्णत्वास पोहोचले:

“यानंतर, आता सर्व काही पूर्ण झाले आहे हे जाणून, धर्मशास्त्रातील वचन पूर्ण व्हावे म्हणून येशू म्हणाला, ‘मला तहान लागली आहे.’ तेथे साध्या द्राक्षारसाने भरलेले एक भांडे होते. त्यांनी द्राक्षारसात भिजवलेला स्पंज एजोबाच्या एका फांदीवर लावून त्याच्या तोंडाशी नेला. द्राक्षारस घेतल्यावर येशू म्हणाला, ‘पूर्ण झाले.’ मग त्याने मस्तक झुकवले आणि आपला आत्मा सोपवला” (योहान 19:28–30).

येशू अत्यंत तीव्र वेदना सहन करत असल्याने त्यांना शरीराने फार तहान लागली होती. पण त्यांची आध्यात्मिक तहान त्यांनी सहन केलेल्या कोणत्याही शारीरिक वेदनेपेक्षा अनंत पटींनी तीव्र होती. क्रूसावरून आपल्या प्रभूंनी आपल्या दैवी दृष्टीने भूतकाळातील, वर्तमानकाळातील आणि भविष्यकाळातील प्रत्येक जिवाचा थकवा पाहिला आणि आपली भूक व तहान किती खोल आहे हे अनुभवले. त्या क्षणी त्यांनी आपल्या आसांशी आणि इच्छांशी स्वतःला एकरूप केले. ‘हिसोपाच्या डहाळीवरील द्राक्षारस’ हे त्या आसांचे आणि इच्छांचे प्रतीक होते. आपले बलिदान पूर्ण करताना ‘पूर्ण झाले’ असे म्हणून त्यांनी आपली तहान भागवली.

‘पूर्ण झाले’ यासाठी वापरलेला ग्रीक शब्द—तेतेलेस्ताय—याचा अर्थ केवळ एखादी गोष्ट संपली असा नाही. उलट, एखादे कार्य पूर्णपणे आणि परिपूर्ण रीतीने सिद्धीस गेले असून त्याचे परिणाम टिकून राहतात, असा त्याचा अर्थ आहे. आपल्या तारणासाठी, आपली तहान भागवण्यासाठी आणि आपल्या थकलेल्या आत्म्यांचे पोषण करण्यासाठी जे काही आवश्यक होते, ते सर्व आता आपल्याला देण्यात आले होते.

मृत्यूतही ख्रिस्त आपल्यासाठी स्वतःला अर्पण करत राहिले. त्यांनी शेवटचा श्वास घेतल्यानंतर एका सैनिकाने भाल्याने त्यांची कूस भेदली आणि ‘लगेच रक्त व पाणी बाहेर वाहू लागले’ (योहान 19:34). चर्चचे धर्मपिते आणि चर्चचे अधिकृत धर्मशिक्षण प्राधिकरण यांनी फार पूर्वीपासून यात संस्कारांचे, विशेषतः बाप्तिस्मा आणि युखरिस्त या संस्कारांचे प्रतीक पाहिले आहे. युखरिस्तातील रक्त आणि बाप्तिस्म्याचे पाणी ही ख्रिस्ताच्या जखमी हृदयातून वाहणाऱ्या जीवनदायी कृपेची प्रतीके आहेत. याच झऱ्यातून सर्व आध्यात्मिक पोषण मिळते.

अशा रीतीने आपली तहान—जीवनाला अर्थ, प्रेम आणि परिपूर्णता लाभावी ही आपली सर्वांत खोल भूक—एकाच अंतिम स्रोताने भागते: संस्कारांतून, विशेषतः युखरिस्तातून, आपल्याला मिळणाऱ्या कृपेने. या पवित्र देणगीत, ‘मला तहान लागली आहे’ या येशूंच्या क्रूसावरील शब्दांना, त्यांना ग्रहण करणारा प्रत्येक जीव ‘मी तुम्हाला ग्रहण करतो’ असे उत्तर देतो.

शिवाय, आपल्या तहानेमुळे ख्रिस्तांना जशी तहान लागली, तशीच त्यांच्याबरोबर आपल्यालाही त्यांच्या बलिदानातून वाहणाऱ्या कृपेची आणि देवाच्या परिपूर्ण तरतुदीतून मिळणाऱ्या सर्व भौतिक अन्नापलीकडच्या भाकरीची तहान लागली पाहिजे. त्यांचे बलिदान पूर्ण झाले, म्हणून त्यांची तहान भागली. त्यांनी जे काही साध्य केले ते सर्व आपल्याला युखरिस्तात मिळते. त्यांच्याकडून पोषण मिळाल्यावर त्यांच्याबरोबर ‘पूर्ण झाले’ असे म्हणण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते.

दुसऱ्या शब्दांत, ‘आमची रोजची भाकर आज आम्हांस दे’ ही आपली प्रार्थना पूर्णपणे ऐकली जाते तेव्हा ‘पूर्ण झाले’ असे म्हणता येते. आणि आपण युखरिस्तासाठी आपली अंतःकरणे पूर्णपणे उघडतो व आपली काळजी घेणाऱ्या देवावर संपूर्ण भरवसा ठेवतो, तेव्हाच ही प्रार्थना पूर्णपणे ऐकली जाते.

मिस्साचे परमपवित्र बलिदान

ही चौथी विनंती मनापासून करायची असेल आणि ज्या भाकरीची आस आपण धरावी अशी देवाची इच्छा आहे, त्या भाकरीची पूर्ण आस धरायची असेल, तर आधी आपण मिस्सा समजून घेतला पाहिजे. त्यामुळे मिस्सा योग्य रीतीने साजरा करण्याची जाणीवपूर्वक निवड हा आपल्या जीवनाचा नियमित भाग होईल. अशा दृढ मनोवृत्तीतून या संस्काररूपी देणगीची आवश्यक ती ओढ आपल्यात निर्माण होते.

ही ओढ आणि अंतःकरणाची योग्य तयारी यांमुळे आपण मिस्सामध्ये आणि प्रत्येक उपासनाविधीत पूर्णपणे सहभागी होऊ शकतो. देवाशी एकरूप होणे हे आपले अंतिम ध्येय आहे आणि उपासनाविधी हे त्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्याचे अत्यावश्यक साधन आहे, या जाणिवेने आपण त्यात सहभागी झालो, तरच आपले रूपांतर घडवणारी त्याची कृपा स्वीकारण्यास आपण तयार होतो. हे पुढील दस्तऐवजात स्पष्टपणे सांगितले आहे—साक्रोसांक्टुम कॉन्सिलियम:

“उपासनाविधीच्या स्वरूपालाच अनुरूप असा पूर्ण जाणीवेने आणि सक्रियपणे सहभाग घेण्यास सर्व श्रद्धावंतांना प्रवृत्त केले जावे, अशी माता चर्चची कळकळीची इच्छा आहे. ‘निवडलेला वंश, राजकीय याजकवर्ग, पवित्र राष्ट्र, उद्धार केलेली प्रजा’ (१ पेत्र 2:9; तुलना करा 2:4-5) या नात्याने असा सहभाग घेणे हा ख्रिस्ती जनतेचा बाप्तिस्म्यामुळे प्राप्त झालेला हक्क आणि कर्तव्य आहे” (एससी #14).

मिस्सा ही आपली ‘सर्व भौतिक अन्नापलीकडची भाकर’ आहे. त्यात आपण ‘पूर्ण जाणीवेने आणि सक्रियपणे’ सहभागी होतो, ते मुख्यतः पुढील दोन गोष्टींमुळे:

  • आपण श्रद्धेने मिस्साचा अर्थ समजून घेतो.
  • आपण प्रेमभावाने आणि स्वेच्छेने मिस्साशी एकरूप होण्याचे निवडतो.

या पुस्तकाच्या मूलभूत विचारानुसार, हे आपण पुन्हा पुन्हा केले आणि ती आपली सवय झाली, की आपल्या भावना आणि इच्छा ‘आमची रोजची भाकर आज आम्हांस दे’ या विनंतीशी जुळू लागतात. मग मिस्सातून मिळणाऱ्या फळांमुळे देवाचे राज्य अधिक पूर्णपणे प्रस्थापित होण्यास हातभार लावून आपण त्याचे गौरव करू शकतो.

मिस्साचा अर्थ श्रद्धेने समजून घेण्यासाठी आणि प्रेमभावाने त्याच्याशी एकरूप होण्याची निवड करण्यासाठी, मिस्साचे मर्म काय आहे यावर आपण चिंतन करूया. मिस्साचे खरे स्वरूप समजून घेणे आवश्यक आहे. तरच आपण त्यावरील आपली श्रद्धा मनापासून व्यक्त करू शकतो आणि त्याद्वारे आपल्या गरजा पूर्ण होऊ देतो.

बलिदान म्हणून मिस्सा

मिस्सा म्हणजे कालवरीवरील ख्रिस्ताचा यज्ञ रक्त न सांडता पुन्हा उपस्थित होणे. तो “ख्रिस्ती जीवनाचा उगम आणि शिखर” आहे (लुमेन जेन्तियम 11). त्यात ख्रिस्त, सनातन महायाजक, याजकाच्या किंवा बिशपांच्या हस्ते स्वतःला पित्याला अर्पण करतो. प्रत्येक मिस्सात आपण गूढ रीतीने ख्रिस्ताच्या त्या एकमेव यज्ञाच्या वेळी उपस्थित असतो. तो यज्ञ भाकर आणि द्राक्षारस या संस्कारात्मक चिन्हांखाली वेदीवर उपस्थित होतो. कॅथलिक धर्मशिक्षणग्रंथ मिस्साचे यज्ञस्वरूप असे स्पष्ट करतो: “म्हणूनच युकरिस्त हा यज्ञ आहे: तो क्रूसावरील यज्ञ पुन्हा उपस्थित करतो, तो त्या यज्ञाचे स्मरण आहे आणि तो त्या यज्ञाचे फळ आपल्याला देतो” (सीसीसी 1366). म्हणून मिस्सात सहभागी होताना आपण गूढ रीतीने, पण खरोखरच, कालवरीला पोहोचतो—येशूच्या दुःखसहनाकडे पाहतो, त्याची तहान आणि त्याचे रक्त व पाणी वाहण्याचा अनुभव घेतो आणि “पूर्ण झाले!” ही त्याची आरोळी ऐकतो.

मिस्सा कालवरीपासून वेगळा करता येत नाही. तो इतिहासात घडून गेलेल्या घटनेचे केवळ स्मरण नाही; तर त्या घटनेतील प्रत्यक्ष सहभाग आहे. मिस्सा तो एकमेव यज्ञ सर्व काळात उपस्थित ठेवतो आणि “पूर्ण जाणीवेने व सक्रियपणे” मिस्सात सहभागी होणाऱ्या प्रत्येकाला त्या यज्ञाचे फळ देतो.

म्हणून श्रद्धेने मिस्सात सहभागी होताना आपण पूर्ण जोराने कबूल केले पाहिजे की येशूचा क्रूसावरील यज्ञ हाच कृपेचा आणि तारणाचा एकमेव उगम आहे. केवळ चांगले किंवा दयाळू असल्याने आपण स्वर्गात पोहोचत नाही. चांगुलपणा आणि दयाळूपणा हे आवश्यक गुण आहेत, पण त्या गुणांतून केलेली कृत्ये आपले तारण करत नाहीत.

  • केवळ क्रूसच आपले तारण करतो.
  • केवळ ख्रिस्ताचा यज्ञच आपली पापे धुऊन टाकतो.

म्हणून ही श्रद्धा समजून घेणे, ती मनापासून मानणे आणि जाणतेपणाने कबूल करणे एवढेच पुरेसे नाही. आपल्या प्रत्येक इच्छेला या मध्यवर्ती सत्याशी जुळू दिले पाहिजे, म्हणजे क्रूसावरील येशूची तहान आपल्या अंतःकरणातही जागी होईल आणि त्याच्या यज्ञाचा स्वीकार करून ती तहान भागवण्याची इच्छा आपल्यात निर्माण होईल.

मिस्सा: देवाची संस्कारात्मक उपस्थिती

युकरिस्तात भाकर आणि द्राक्षारस यांचे बाह्यरूप कायम असले तरी त्यांखाली ख्रिस्त खरोखर, प्रत्यक्ष आणि तत्त्वतः उपस्थित असतो. थोडक्यात, पवित्र होस्तिया आणि अमूल्य रक्त ही त्याची वास्तविक उपस्थिती आहे. ख्रिस्ताच्या या संस्कारात्मक उपस्थितीत आणि स्वर्गातील देवाच्या आनंदमय प्रत्यक्ष दर्शनात एवढाच फरक आहे की या संस्कारासमोर असताना त्याचे वैभव आपल्या इंद्रियांना जाणवत नाही.

हे सत्य बुद्धीने समजून घेतल्यावर त्याच्या सान्निध्यात राहण्याची ओढ आपल्याला लागते. ही ओढ आपण कृतीत उतरवतो, जेव्हा आपण:

  • देवालयात पवित्र संस्काराच्या मंजुषेसमोर प्रार्थनेत वेळ घालवतो.
  • पवित्र युकरिस्ताची आराधना करतो.

अशा क्षणी स्वर्गातील सेराफिम देवदूतांसोबत “पवित्र, पवित्र, पवित्र…” असा जयघोष करण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. देव हा देव आहे म्हणून त्याच्यावर प्रेम करणे आणि त्याची आराधना करणे, ही आपली पहिली आणि सर्वोच्च इच्छा पूर्ण करण्यास आपल्याला बोलावले जाते. अशा रीतीने युकरिस्तातील ख्रिस्ताच्या शरीराची व रक्ताची, आत्म्याची व देवत्वाची उपस्थिती हे देवाची आराधना करण्याचे आणि त्याचे राज्य आपल्या आत्म्यांत प्रस्थापित व्हावे म्हणून त्याला आमंत्रण देण्याचे सर्वांत पवित्र साधन ठरते.

मिस्सा: एक पवित्र मेजवानी

मिस्सात आपण दुरून पाहतो; पण आपण पुढेही येतो आणि पवित्र प्रभुभोजनात स्वतः ख्रिस्तालाच ग्रहण करतो:

“मिस्सा हा एकाच वेळी क्रूसावरील यज्ञ सर्वकाळ उपस्थित ठेवणारा यज्ञस्मरणविधी आणि प्रभूचे शरीर व रक्त ग्रहण करण्याची पवित्र मेजवानी आहे. ही दोन्ही अंगे अविभाज्य आहेत” (सीसीसी #1382).

मिस्सात शेवटचे भोजन सर्वकाळ उपस्थित राहते, त्यामुळे आपल्याला यज्ञरूपाने अर्पण झालेल्या देवाच्या कोकराचे शरीर आणि रक्त ग्रहण करता येते. त्याने नवा आणि सनातन महायाजक म्हणून क्रूसाच्या वेदीवर स्वतःला आपल्यासाठी अर्पण केले. पापांच्या प्रायश्चित्तासाठी दिलेली यज्ञार्पणे अर्पण केल्यानंतर ग्रहण करायची असतात. देवाच्या कोकराच्या यज्ञाचेही तसेच आहे.

मिस्साला उपस्थित राहून त्यात सहभागी झाल्यानेच आपल्याला विपुल कृपा मिळते; पण पवित्र प्रभुभोजन ग्रहण केल्याने यज्ञ आपल्या आत्म्यांत परिपूर्ण होतो. आपल्याला अन्न आणि आध्यात्मिक पोषण मिळते, जेणेकरून आपण देवाची इच्छा पूर्ण करू शकू आणि त्याच्या नावाला योग्य तो गौरव देणे या एकमेव हेतूने त्याचे राज्य साकार करण्यासाठी कार्य करू शकू.

मिस्सा: स्वर्गीय उपासनाविधीतील सहभाग

मिस्सा म्हणजे पृथ्वीवरील श्रद्धावंतांचा केवळ मेळावा नव्हे, तर स्वर्गातील सनातन उपासनाविधीत सहभाग आहे, असे ख्रिस्तसभा शिकवते. साक्रोसान्क्तुम कोन्सिलियम यामध्ये हे असे स्पष्ट केले आहे: “पृथ्वीवरील उपासनाविधीत सहभागी होताना आपण स्वर्गीय उपासनाविधीचा पूर्वानुभव घेतो. तो विधी यरुशलेम या पवित्र नगरीत साजरा होतो, जिच्याकडे आपण यात्रेकरू म्हणून वाटचाल करत आहोत” (एससी 8).

याचा अर्थ असा की, मिस्साला उपस्थित राहून आपण देवाच्या सिंहासनासमोर संत आणि देवदूत करत असलेल्या आराधनेत गूढ रीतीने उपस्थित असतो (पाहा: प्रकटीकरण 4:8–11). सदैव गाणाऱ्या स्वर्गीय गायनवृंदाच्या स्वरात आपण आपला स्वर मिसळतो: सान्क्तुस, सान्क्तुस, सान्क्तुस—पवित्र, पवित्र, पवित्र!

कदाचित उपासनाविधीचे हेच अंग सर्वांत स्पष्टपणे दाखवते की आपल्या जीवनाचे सर्वोच्च आणि सर्वाधिक गौरवशाली ध्येय गाठण्याचे साधन म्हणजे मिस्सा. मिस्साला येताना किंवा पवित्र संस्कारासमोर गुडघे टेकताना कोणती दृढ खात्री आणि उत्कट इच्छा आपल्याला प्रेरणा देत असली पाहिजे, हेही त्यातून उमगते.

मिस्सात सहभागी होण्यासाठी अंतःकरणाची योग्य तयारी का आवश्यक आहे

मिस्सा ही देवाने ख्रिस्तसभेला दिलेली सर्वांत मोठी देणगी आहे. म्हणून मिस्सेत सहभागी होताना आपण योग्य तयारी करणे आणि भक्तिभाव बाळगणे आवश्यक आहे. ख्रिस्ताचे शरीर व रक्त स्वीकारताना आपल्यावर किती गंभीर जबाबदारी येते, याची संत पौल जाणीव करून देतात:

“म्हणून जो कोणी अयोग्य रीतीने प्रभूची भाकर खातो किंवा त्याच्या प्याल्यातून पितो, त्याला प्रभूच्या शरीर व रक्ताबद्दल जाब द्यावा लागेल. प्रत्येकाने स्वतःचे परीक्षण करावे आणि मग ती भाकर खावी व त्या प्याल्यातून प्यावे. कारण जो कोणी ते प्रभूचे शरीर आहे हे न ओळखता खातो व पितो, तो खाऊन व पिऊन स्वतःवर न्याय ओढवून घेतो” (१ करिंथकरांस 11:27–29).

पवित्र प्रभुभोजन आपल्याला ख्रिस्ताशी एकरूप करते. म्हणून ते ग्रहण करताना आपण त्याला योग्य रीतीने स्वीकारण्याची काळजी घेतली पाहिजे. पवित्र शास्त्र आणि पवित्र परंपरा यांना अनुसरून, विश्वासूंनी पवित्र युखरिस्त ग्रहण करण्यापूर्वी स्वतःची योग्य तयारी कशी करावी, याविषयी ख्रिस्तसभेने नेहमीच स्पष्ट मार्गदर्शन केले आहे.

वेदीजवळ जाण्यापूर्वी आपण पुढील गोष्टी करतो:

  • आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे परीक्षण करतो आणि मरणपापांची कबुली देतो: पवित्र युखरिस्त ग्रहण करण्यापूर्वी आपण कृपावस्थेत असले पाहिजे, असे ख्रिस्तसभा शिकवते. “आपण गंभीर पाप केले आहे याची जाणीव ज्याला आहे, त्याने पवित्र प्रभुभोजन घेण्यापूर्वी समेटाचा संस्कार स्वीकारला पाहिजे” (कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता 1415).
  • प्रार्थना आणि उपवास करून तयारी करतो: पवित्र प्रभुभोजन ग्रहण करण्यापूर्वी किमान एक तास युखरिस्तीय उपवास पाळणे ख्रिस्तसभेने बंधनकारक केले आहे: “परमपवित्र युखरिस्त ग्रहण करणाऱ्या प्रत्येकाने पवित्र प्रभुभोजनापूर्वी किमान एक तास पाणी आणि औषधे वगळता कोणतेही अन्न किंवा पेय घेऊ नये” (ख्रिस्तसभेच्या कायद्यातील कलम 919).
  • पूर्णपणे, जाणिवपूर्वक आणि सक्रियपणे सहभागी होतो: मिस्सेत आपण केवळ प्रेक्षक नसतो; अर्पण होत असलेल्या बलिदानाशी आपण अंतःकरणाने एकरूप होतो. “ख्रिस्त आपला अतिथी होतो, त्या क्षणाचा आदर, गांभीर्य आणि आनंद आपल्या देहबोलीतून (हावभाव, पोशाख) व्यक्त झाला पाहिजे” (कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता 1387).

पवित्र युखरिस्तात ख्रिस्ताला स्वीकारणे ही सहज उरकण्याची गोष्ट नाही; ती स्वतः देवाशी पूर्ण ऐक्य साधण्याची कृती आहे. मिस्सा म्हणजे केवळ एकत्र जमणे किंवा एखादा विधी पार पाडणे नव्हे. मिस्सा हे एक गहन आध्यात्मिक वास्तव आहे: त्यात स्वर्ग पृथ्वीला स्पर्श करतो आणि आपण खऱ्या, जिवंत ख्रिस्ताला स्वीकारतो.

आपण योग्य तयारी केली, तर पवित्र युखरिस्ताद्वारे आपल्याला मिळणारी कृपा आपण स्वीकारतो आणि त्याद्वारे आपले जीवन बदलते.

मिस्सा: आपल्या विनंतीची परिपूर्ण पूर्तता

“आमची रोजची भाकर आज आम्हाला दे,” अशी प्रार्थना करताना आपण शेवटी पवित्र युखरिस्त ग्रहण करण्याची आणि त्याद्वारे आपले जीवन बदलण्याची कृपा मागतो. मिस्सेत या प्रार्थनेचे परिपूर्ण उत्तर मिळते. या संस्कारात स्वर्ग आणि पृथ्वी एकत्र येतात आणि आपल्याला सार्वकालिक जीवनाकडे नेणारी भाकर दिली जाते: “स्वर्गातून उतरलेली जिवंत भाकर मी आहे; जो कोणी ही भाकर खाईल तो सर्वकाळ जगेल; आणि मी देईन ती भाकर म्हणजे जगाच्या जीवनासाठी दिलेले माझे मांस” (योहान 6:51).

या विनंतीची परिपूर्ती पवित्र युखरिस्ताच्या इच्छेत होत असली, तरी तिच्यात आपल्या इतर सर्व गरजांचाही समावेश होतो: भौतिक, भावनिक, नातेसंबंधांशी निगडित, मानसिक आणि दैनंदिन व्यवहारातील गरजा. पवित्र युखरिस्ताद्वारे देवाच्या देखरेखीखाली आपल्या या सर्व गरजाही पूर्ण होतात. आता त्या इतर गरजांचा विचार करूया.

जीवनासाठी आवश्यक त्या सर्व गोष्टींची इच्छा आणि याचना

पवित्र युखरिस्ताद्वारे आपल्याला मिळणाऱ्या आध्यात्मिक पोषणाबरोबरच आपल्या प्रत्येक गरजेची पूर्तता करण्याचे अभिवचन देव देतो. याचा अर्थ तो आपल्याला धनसंपत्ती देऊन श्रीमंत करील असा नाही, आणि श्रीमंत होणे हे आपले ध्येयही नसावे. मात्र, जेव्हा आपण आपले जीवन देवाभिमुख करतो, त्याच्या राज्याचा प्रथम शोध घेतो आणि त्याच्या गौरवाला सर्वांत अधिक महत्त्व देतो, तेव्हा जीवनात आपल्याला खरोखर आवश्यक असलेले सर्व काही तो पुरवील. आपण विश्वासाने आपल्या गरजा त्याच्यावर सोपवतो, तेव्हा त्याच्या दैवी योजनेत सहभागी होतो आणि त्याच्या प्रेमळ देखरेखीवर विसंबून त्याचा गौरव करतो.

देवाचा गौरव करण्यासाठी त्याच्या प्रेमळ देखरेखीवर भरवसा ठेवणे आवश्यक आहे. आपण देवावर भरवसा ठेवतो, कारण तो भरवशास पात्र आहे. त्याला आपल्या जीवनातली प्रत्येक गोष्ट माहीत आहे. आपण स्वतःला जितके ओळखतो, त्याहून कितीतरी अधिक तो आपल्याला ओळखतो: “तुमच्या डोक्यावरचे केससुद्धा सारे मोजलेले आहेत” (लूक 12:7).

डोंगरावरील प्रवचनात येशूने जमलेल्या लोकांना प्रभूची प्रार्थना शिकवली. त्यानंतर थोड्याच वेळात त्याने त्या प्रार्थनेचा आणि तिच्यातील विविध विनंत्यांचा अर्थ आणखी उलगडून सांगितला. देवाच्या प्रेमळ देखरेखीवर भरवसा ठेवण्याविषयी त्याने असे सांगितले:

“म्हणून मी तुम्हाला सांगतो: आपण काय खावे किंवा काय प्यावे म्हणून आपल्या जीवाची चिंता करू नका, आणि आपण काय परिधान करावे म्हणून आपल्या शरीराचीही चिंता करू नका. अन्नापेक्षा जीव आणि वस्त्रांपेक्षा शरीर अधिक महत्त्वाचे नाही काय? आकाशातील पक्ष्यांकडे पाहा. ते पेरणी करत नाहीत, कापणी करत नाहीत, कोठारांत काही साठवत नाहीत; तरी तुमचा स्वर्गीय पिता त्यांना खाऊ घालतो. त्यांच्यापेक्षा तुम्ही अधिक मोलाचे नाही काय? चिंता करून तुमच्यापैकी कोणाला आपल्या आयुष्यात एक क्षण तरी वाढवता येईल काय? वस्त्रांची चिंता का करता? रानफुले कशी वाढतात ते पाहून शिका. ती कष्ट करत नाहीत, सूत कातत नाहीत. पण मी तुम्हाला सांगतो, शलमोनानेही आपल्या सर्व वैभवात त्यांच्यापैकी एका फुलासारखे वस्त्र परिधान केले नव्हते. शेतातले गवत आज उगवते आणि उद्या भट्टीत टाकले जाते; त्यालाही देव असा पोशाख घालतो, तर अहो अल्पविश्वासी जनांनो, तो तुमच्यासाठी कितीतरी अधिक तरतूद करणार नाही काय? म्हणून ‘आम्ही काय खावे?’ किंवा ‘आम्ही काय प्यावे?’ किंवा ‘आम्ही काय परिधान करावे?’ असे म्हणत चिंता करू नका. परधर्मी लोक या सर्व गोष्टींच्या मागे लागतात. तुम्हाला या सर्व गोष्टींची गरज आहे, हे तुमच्या स्वर्गीय पित्याला माहीत आहे” (मत्तय 6:25–32).

देवाच्या दैवी व्यवस्थेवर विसंबून आत्मसमर्पण

“आमची रोजची भाकर आज आम्हांस दे” ही विनंती या जीवनासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व गोष्टींना लागू होते. प्रभूची प्रार्थना आपल्याला देवाच्या दैवी व्यवस्थेवर पूर्ण भरवसा ठेवण्याचे आमंत्रण देते: आपण स्वतःला त्याच्या हाती सोपवावे आणि जे आपल्या सामर्थ्यापलीकडे आहे त्या सर्वांसाठी त्याच्यावर विसंबून राहावे.

आत्मसमर्पण म्हणजे आपल्या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करून देव आपल्यासाठी तरतूद करील अशी निष्क्रियपणे वाट पाहणे नव्हे. उलट, जे खरोखर आवश्यक आहे ते सर्व देव पुरवील, या भरवशाने आपली कर्तव्ये तत्परतेने पार पाडणे, असा त्याचा अर्थ आहे. मात्र, देवाच्या दृष्टीने जे आवश्यक असते, त्यात कधी कधी दुःख, अभाव किंवा परीक्षाही असू शकतात. त्यांतून अधिक मोठे कल्याण साधते आणि देवावरचा आपला भरवसा अधिक दृढ होतो.

उदाहरणार्थ, संत मॅक्सिमिलियन कोल्बे यांचा विचार करा. दुसऱ्या महायुद्धात नाझींनी त्यांना अटक करून आउश्वित्झच्या छळछावणीत कैद केले. एक कैदी पळून गेल्यावर, शिक्षा म्हणून पहारेकऱ्यांनी दहा जणांना उपाशी ठेवून मारण्यासाठी निवडले. फादर कोल्बे यांची निवड झाली नव्हती; पण निवडलेल्या कैद्यांपैकी एक जण आपल्या पत्नीचा आणि मुलांचा विचार करून दयेची याचना करत होता, हे त्यांनी ऐकले. ख्रिस्ती प्रेमाचे सर्वोच्च उदाहरण घालून देत फादर कोल्बे पुढे आले आणि त्या कैद्याच्या जागी स्वतः जाण्याची तयारी दर्शवली. पहारेकऱ्यांनी ते मान्य केले. फादर कोल्बे यांना उपाशी ठेवण्यासाठीच्या बंद कोठडीत पाठवण्यात आले. तिथे त्यांनी दोन आठवडे आपल्या सहकैद्यांचे प्रार्थनेत नेतृत्व केले. अखेर ते एकटेच जिवंत उरले. शेवटी पहारेकऱ्यांनी प्राणघातक इंजेक्शन देऊन त्यांचा मृत्यू लवकर घडवून आणला.

प्रथमदर्शनी असे वाटेल की देवाने फादर कोल्बे यांच्या सर्वांत मूलभूत गरजेचीही तरतूद केली नाही: जगण्यासाठी लागणारे अन्न त्यांना मिळाले नाही. पण प्रत्यक्षात देवाची दैवी व्यवस्था त्याहूनही महान रीतीने कार्यरत होती: देवाने त्यांना स्वतः ख्रिस्ताच्या बलिदानाच्या रहस्यात सहभागी होऊ दिले. त्यांची भूक आणि त्यांचे दुःख ही देवाच्या अनुपस्थितीची चिन्हे नव्हती. उलट, त्यांद्वारे ते ख्रिस्तासारखे घडत गेले आणि दुसऱ्यासाठी स्वतःचा प्राण अर्पण करून, प्रेमाच्या या सर्वोच्च कृतीने त्यांनी देवाचे गौरव केले (पाहा योहान 15:13). शरीराला आवश्यक अन्न त्यांना नाकारण्यात आले, पण त्यांना अलौकिक पोषण विपुल प्रमाणात मिळाले.

म्हणून, “आमची रोजची भाकर आज आम्हांस दे” अशी प्रार्थना करताना आपण केवळ भौतिक गरजा भागवण्याची विनंती करत नाही. आपण स्वतःला देवाच्या परिपूर्ण व्यवस्थेच्या हाती सोपवतो. तो जे काही देतो—विपुलता असो वा दुःख—ते नेहमी आपल्या अंतिम कल्याणासाठी आणि त्याच्या सनातन गौरवासाठी असते, असा आपण भरवसा ठेवतो.

भौतिक गरजांपलीकडची देवाची तरतूद

एखादे काम करायचे आहे या विचाराने तुम्हाला कधी फार चिंता वाटली आहे का? कल्पना करा की तुमच्या वडिलांचे निधन झाले आहे आणि त्यांच्या अंत्यविधीत त्यांना शब्दांत श्रद्धांजली वाहण्यास तुमची आई तुम्हाला सांगते. तुमचे आई-वडिलांवर मनापासून प्रेम आहे. वडिलांच्या स्मृतीचा सन्मान करावा आणि दुःखात असलेल्या आईला सांत्वन द्यावे, अशी तुमची इच्छा आहे. तरीही वडिलांच्या निधनाचे खोल दुःख मनात असताना इतक्या लोकांसमोर बोलायचे, या विचाराने तुम्ही भयभीत होता.

देवाच्या इच्छेनुसार एखादे कठीण काम करण्याचे आवाहन आपल्याला होते, तेव्हा अशा प्रसंगीही देवाची दैवी व्यवस्था आपल्या पाठीशी आहे, याची आपण पूर्ण खात्री बाळगू शकतो. आपल्यासाठी तरतूद करण्याचे त्याचे वचन शरीराच्या गरजांपुरते मर्यादित नाही; त्याची दैवी इच्छा पूर्ण करण्यासाठी लागणारी प्रत्येक कृपाही त्या वचनात समाविष्ट आहे.

देवाचे गौरव हेच आपले अंतिम ध्येय मानून आपण जगलो, तर ते ध्येय साधण्यासाठी लागणारी साधने आपल्याला विपुल प्रमाणात दिली जातील, मग आपल्या कृती लहान असोत वा मोठ्या. चिंता वाटली तरी, कृपेचा स्वीकार करण्यास खरोखर तयार असलेल्या हृदयाला कोणत्याही परिस्थितीत देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी लागणारे सर्व काही मिळेल.

ख्रिस्तासाठी प्राण देणाऱ्या हुतात्म्यांचा विचार करा. मानवी स्वभावाच्या दुर्बलतेमुळे, स्वतःचे रक्त सांडून ख्रिस्ताची साक्ष देण्याची आपली अजिबात तयारी नाही, असे त्यांच्यापैकी अनेकांना वाटले असेल. तरीही, नेमलेली वेळ आली आणि हे सर्वोच्च बलिदान त्यांनी द्यावे अशी देवाची इच्छा होती, तेव्हा त्यांना लागणारे सर्व काही पुरवण्यात आले आणि त्यांच्या दुःखातून देवाचे गौरव झाले.

आपल्या जीवनात जे काही देवाच्या अधिक गौरवाला अनुरूप आहे, त्या सर्व गोष्टींवर त्याची काळजी असते. चांगला जोडीदार, पालक, भाऊ किंवा बहीण, मित्र, सहकारी किंवा अपत्य होण्यासाठी लागणारी कृपा देव आपल्याला नेमकी गरजेच्या वेळी देतो. ही कृपा मिळेल असा भरवसा ठेवून आपण तिच्यावर विसंबले पाहिजे. आपली रोजची कर्तव्ये कितीही कठीण वाटली, तरी देव आपल्याला जे लागेल ते देईल, या विश्वासाने ती स्वीकारली पाहिजेत.

पवित्र आत्म्याचे दान: धैर्य

संत ऑगस्टिन आणि संत थॉमस अक्विनास “आज आम्हाला दे…” या विनंतीचा संबंध पवित्र आत्म्याच्या सात दानांपैकी एका दानाशी, म्हणजे धैर्याच्या दानाशी, जोडतात. हे दैवी दान आपल्या आत्म्याला बळ देते. त्यामुळे आपण श्रद्धेत टिकून राहू शकतो, देवावर भरवसा ठेवून परीक्षांना तोंड देऊ शकतो आणि आपल्या आध्यात्मिक व भौतिक अशा सर्व गरजांसाठी पूर्णपणे देवावर विसंबू शकतो.

धैर्याचे दान आपल्या अंगच्या शौर्याला परिपूर्ण करते. देव आपल्या गरजांची काळजी घेईल असा भरवसा ठेवणे कठीण जाते, तेव्हा या गोष्टींना तोंड देण्यासाठी हे दान आपल्याला बळ देते:

  • भीती
  • धीर खचणे
  • शंका

या विनंतीतून आपण पूर्णपणे देवावर विसंबायला शिकतो, कारण तोच एकटा आपल्याला आधार देतो.

धैर्याचे दान आपल्याला पुढील गोष्टी करण्यास मदत करते:

  • परीक्षेच्या काळातही देव आपल्या गरजा भागवेल, असा भरवसा ठेवणे.
  • देवाचे ज्ञान परिपूर्ण आहे आणि तो योग्य वेळीच कृती करतो, हे जाणून श्रद्धेत टिकून राहणे.
  • आध्यात्मिक अन्नाचा, विशेषतः पवित्र युखारिस्ताचा, शोध घेण्यात दृढ राहणे.
  • देवाच्या इच्छेला स्वतःला सोपवून भविष्याविषयीच्या भीतीवर आणि चिंतेवर मात करणे.

धैर्याच्या अभावामुळे अशा भीती निर्माण होतात:

  • आपल्याजवळ पुरेसे नसेल अशी भीती
  • दुःख भोगावे लागेल अशी भीती
  • देव आपल्याला सोडून देईल अशी भीती

धैर्य या भीती दूर करते आणि देव आपल्या गरजांची काळजी घेतो, हा भरवसा आपल्याला देते. आपल्या गरजा भागवण्यासाठी साठेबाजी करण्याची, सगळे काही आपल्या ताब्यात ठेवण्याची किंवा सतत त्याचाच ध्यास घेण्याची गरज नाही. त्याऐवजी, आपल्यावर प्रेम करणाऱ्या पित्याच्या हाती आपण सर्व काही सोपवतो.

ही विनंती म्हणजे भरवसा, अनासक्ती आणि समर्पण यांची प्रार्थना आहे. धैर्याच्या दानाने आपण भरवशाने प्रार्थना करू शकतो: “प्रभू माझा मेंढपाळ आहे; मला कशाचीही कमतरता नाही.” (स्तोत्र 23:1)

धन्यवचन: “नीतिमत्त्वासाठी भुकेले व तहानलेले असणारे धन्य”

संत ऑगस्टिन आणि संत थॉमस अक्विनास प्रभूच्या प्रार्थनेतील चौथ्या विनंतीचा संबंध चौथ्या धन्यवचनाशी जोडतात: “नीतिमत्त्वासाठी भुकेले व तहानलेले असणारे धन्य, कारण ते तृप्त होतील.” (मत्तय 5:6)

या धन्यवचनातून देवाची आणि त्याच्या न्यायाची खोल ओढ व्यक्त होते. ही केवळ सहज वाटणारी इच्छा नाही; ती जिवाला लागलेली, सर्वस्व व्यापून टाकणारी आणि जीवनावश्यक ओढ आहे. भूक आणि तहान या शरीराच्या सर्वांत मूलभूत गरजा आहेत. त्याचप्रमाणे, जीवनाची भाकर असलेल्या खुद्द ख्रिस्ताची आस आपल्या आत्म्याला असावी, अशीच देवाने त्याची घडण केली आहे.

नीतिमत्त्वासाठी भुकेले व तहानलेले असणे म्हणजे अन्नपाण्यापेक्षाही अधिक उत्कटतेने पवित्रतेची, न्यायाची आणि सत्याची आस धरणे. संत अशाच भुकेने जगले. प्रार्थनेत आणि पवित्र युखारिस्तात ख्रिस्ताशी एकरूप होण्याची ज्वलंत इच्छा त्यांनी अनेकदा व्यक्त केली.

हे धन्यवचन जगण्यासाठी धैर्याची गरज आहे, कारण पवित्रता आणि न्याय यांच्या वाटेवर अडथळे, मोह आणि परीक्षा येतात. जगाने विरोध केला तरी नीतिमत्त्वाचा शोध चिकाटीने चालू ठेवण्याचे बळ धैर्यच आपल्याला देते.

नीतिमत्त्वासाठी भुकेले व तहानलेले असणारे थोडक्यावर समाधान मानत नाहीत. केवळ देवच आपल्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल ओढ तृप्त करू शकतो, हे जाणून ते धैर्याने, जिद्दीने आणि अढळ श्रद्धेने पुढे जात राहतात.

नीतिमत्त्वासाठी भुकेले व तहानलेले असणारे तृप्त होतील, असे येशू वचन देतो. ही ओढ दोन प्रकारे पूर्ण होते.

  • या जीवनात देवाची कृपा, पवित्र युखारिस्त आणि त्याच्या इच्छेनुसार जगण्यातून मिळणारी शांती यांद्वारे आपण तृप्त होतो. 
  • परलोकातील जीवनात आपण तृप्त होतो. तेव्हा देवाच्या आनंदमय दर्शनात, म्हणजेच त्याच्याशी असलेल्या शाश्वत ऐक्यात, आपल्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छा पूर्ण होतील.

आपल्या इच्छांना योग्य दिशा देणे

जगातील गोष्टींची काळजी करत राहिलो की आपण अस्वस्थ होतो. संपत्ती, सुखोपभोग आणि लौकिक मानमरातब यांची भूक आणि तहान आपल्याला लागते, तेव्हा आपण महत्त्वाकांक्षेच्या, अतिरेकी ध्यासाच्या आणि चित्त विचलित होण्याच्या चक्रात अडकतो. आपल्या रोजच्या भाकरीसाठी, म्हणजे पवित्र युखारिस्तासाठी आणि देवाने आपली काळजी घ्यावी म्हणून, प्रार्थना केल्याने आपल्या पतनामुळे निर्माण झालेल्या प्रवृत्तींना योग्य दिशा मिळते. त्यामुळे कमी महत्त्वाच्या गोष्टींना किंवा देवाच्या इच्छेपासून आणि म्हणूनच त्याच्या शाश्वत गौरवापासून आपले लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टींना आपण अवाजवी महत्त्व देत नाही.

ही विनंती आपण मनापासून स्वीकारतो, तेव्हा आपला दृष्टिकोन बदलतो:

  • जीवनाच्या गरजा भागवणे हेच अंतिम ध्येय आहे, असे आपण यापुढे मानत नाही. उलट, देवाच्या राज्याचा सर्वप्रथम शोध घेण्यासाठी त्या गरजा भागणे हे एक साधन आहे, असे आपण पाहतो.
  • सुरक्षितता, सुखसोयी किंवा लौकिक यश यांसारख्या ज्या गोष्टींच्या मागे आपण एकेकाळी धावत होतो, त्या आता एका आवश्यक गोष्टीपुढे दुय्यम ठरतात: ख्रिस्ताशी ऐक्य.
  • एकेकाळी क्षणिक सुखांकडे आपल्याला खेचणारी भूक आता नीतिमत्त्वाची, पावित्र्याची आणि जीवनाच्या भाकरीची भूक बनते.
  • आपल्याला मोहात पाडणाऱ्या भीतींवर आणि चिंतांवर आपण देवाच्या प्रेमळ देखरेखीवर भरवसा ठेवून मात करतो. त्याची इच्छा पूर्ण करण्यास, त्याच्या नावाचा गौरव करण्यास आणि त्याचे राज्य उभारण्यास हातभार लावण्यासाठी तो आपल्याला मदत करील, याची आपल्याला खात्री असते.

आपल्या इच्छांना अशी नवी दिशा मिळणे हा केवळ आत्मशिस्तीचा परिणाम नाही; हे देवाच्या कृपेचे कार्य आहे. “आमची रोजची भाकर आज आम्हाला दे,” अशी प्रार्थना आपण जितक्या श्रद्धेने करतो, तितके देव आपले अंतःकरण विशाल करतो, जेणेकरून जे खरे समाधान देते त्याची आपल्याला आस लागते. पवित्र युकरिस्त हा आपल्या आध्यात्मिक जीवनाचा केवळ एक भाग नसून त्याचे केंद्रच आहे, हे आपल्याला उमगू लागते. त्यात आपल्या सर्व गरजांची पूर्तता होते; तो सर्व कृपेचा उगम आणि आपल्या सर्व आकांक्षांचे शिखर आहे. स्वर्गातील शाश्वत उपासनाविधीत आपण जेव्हा पूर्णपणे आणि गौरवाने सहभागी होऊ, त्याची पूर्वानुभूतीही तो आपल्याला देतो.

आपल्या इच्छांचे परीक्षण

तुम्हाला सर्वांत जास्त कशाची भूक आणि तहान आहे? तुमच्या आत्म्याला ख्रिस्ताची तहान आहे का, की कमी महत्त्वाच्या इच्छांनी तुमचे अंतःकरण भरून गेले आहे? “मला तहान लागली आहे!” अशी हाक देणारा क्रुसावरील येशू डोळ्यांसमोर आणा. प्रार्थनापूर्वक त्या हाकेचे दोन दृष्टिकोनांतून चिंतन करा:

  • येशूबरोबर ते शब्द प्रार्थनेत उच्चारा. सर्वांच्या तारणासाठी त्याला जी तहान लागली आहे, त्या तहानेत सहभागी होण्याचा प्रयत्न करा.
  • येशूची तहान भागवणारे आपणच आहोत, असे स्वतःकडे पाहा. त्याच्या जखमी पवित्र हृदयातून रक्त आणि पाणी वाहून आले; त्यातून ओसंडून वाहिलेली कृपा स्वीकारून, बाप्तिस्म्यात मिळालेल्या पाचारणानुसार जगून आणि मिस्साविधीत योग्य रीतीने सहभागी होऊन तुम्ही त्याची तहान भागवता.

ही विनंती करताना आपण सुरुवातीलाच देवाला “आमच्या” बापा म्हणतो. म्हणून इतरांची आठवण करा आणि त्यांनाही पवित्र युकरिस्ताची भूक आणि तहान लागावी म्हणून प्रार्थना करा. ख्रिस्ताचे बलिदान तुमच्यासाठी आणि इतर प्रत्येक व्यक्तीसाठी होते. आपण सर्वांनी त्याच्या प्रेमाचा स्वीकार करावा, अशी त्याची उत्कट इच्छा आहे. प्रार्थनेत ख्रिस्ताबरोबर सर्व लोकांना पित्याला अर्पण करून, त्याला त्या सर्वांसाठी लागलेल्या तहानेत सहभागी व्हा.

मिस्साविधी साजरा करणे

शाश्वत परमानंद हे आपले अंतिम ध्येय गाठायचे असेल, तर आपण आतापासूनच तयारी केली पाहिजे. प्रार्थना, प्रेमाची कृत्ये आणि आध्यात्मिक वाचन यांसारख्या अनेक आवश्यक आध्यात्मिक आचरणांमध्ये मिस्साविधीपेक्षा महत्त्वाचे काहीही नाही. मिस्साविधीविषयी पुढील गोष्टी तुम्हाला समजतात का आणि त्यांवर तुमचा विश्वास आहे का?

  • काल आणि स्थळ यांच्या चौकटीत कालवरीचे बलिदान आपल्यासमोर प्रत्यक्ष उपस्थित केले जाते?
  • संस्काराच्या दृश्य रूपाआड देवपुत्राची खरी उपस्थिती असते?
  • पवित्र परमप्रसादात आपण ज्या ख्रिस्ताला स्वीकारतो, त्याच्यासारखे आपल्याला घडवणारा हा उगम आहे?
  • आपल्या अंतिम ध्येयाची पूर्वानुभूती यात मिळते आणि एके दिवशी आपण स्वर्गीय उपासनाविधीत पूर्णपणे सहभागी होऊ, याचे हे अभिवचन आहे?

या कारणांमुळे आपण पवित्र मिस्साविधी योग्य रीतीने साजरा केला पाहिजे.

मिस्साविधी योग्य रीतीने साजरा होण्यासाठी काय आवश्यक आहे? भक्तिभावपूर्ण संगीत, पवित्र वातावरण, श्रद्धेने भरलेला विश्वासू समुदाय आणि पवित्र प्रवचन यांमुळे उपासनाविधी अधिक उदात्त होतो आणि आपल्याला देवाची आराधना करण्यास मदत होते. पण यांपैकी कोणतीही बाह्य गोष्ट मिस्साविधी योग्य रीतीने साजरा करण्यासाठी सर्वांत आवश्यक असलेल्या गोष्टीची जागा घेऊ शकत नाही: आपल्या अंतःकरणाची भाववृत्ती.

  • “पवित्र, पवित्र, पवित्र, हे स्वर्गीय सैन्यांच्या प्रभू देवा!” असा देवदूत आणि संत यांच्यासोबत जयघोष करताना, तुम्ही आपले अंतःकरण स्वर्गीय उपासनाविधीशी जोडता का?
  • संपूर्ण मिस्साविधीत तुम्ही आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने श्रद्धा प्रकट करता का? आपण काय करत आहोत हे समजून घेता का, पूर्ण मनाने विश्वास ठेवता का आणि विस्मय व आदरभावाने त्या रहस्यात प्रवेश करता का?
  • हे तुम्हाला कितपत साधते?

मिस्साविधीत लक्ष विचलित होणे सहज शक्य आहे. पुढच्या दिवसक्रमाचा विचार करण्यात, आजूबाजूला कोण आले आहे हे पाहण्यात किंवा सवयीने सारे विधी करण्यात आपण गुंततो. अधिक एकाग्रतेने सहभागी होण्याचा एक मार्ग म्हणजे प्रत्येक मिस्साविधीकडे अशा भावनेने येणे की तो साजरा करण्याची ही आपल्या आयुष्यातील पहिली, शेवटची आणि एकमेव वेळ आहे. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, एके दिवशी आपण देवाच्या सिंहासनासमोर उभे राहून ज्या एकमेव शाश्वत स्वर्गीय उपासनाविधीत सहभागी होऊ, त्याची खरी पूर्वानुभूती या मिस्साविधीत घेऊ द्या.

हेच आपले अंतिम ध्येय असल्यामुळे त्याची आसही आपल्या अंतःकरणात सदैव असली पाहिजे. बाकी सर्व गोष्टी त्या प्रेममय आराधनेस हातभार लावतात आणि आपल्याला तिच्याकडे नेतात. मिस्साविधीत देवाविषयी गाढ आदर आणि खरी आराधनाभावना जोपासली, तर मिस्साविधीचा हेतू साध्य होईल आणि आपले जीवन बदलेल. आपण जसे व्हायला हवे तसे होऊ: पित्याचे खरे पुत्र आणि कन्या. पवित्र आत्म्याच्या कार्याद्वारे आपण पुत्रामध्ये पित्यावर प्रेम करू आणि आपल्या सर्व बंधुभगिनींशी, तसेच स्वर्गातील देवदूत व संतांशी ऐक्यात राहू.

हे ध्येय उदात्त वाटत असेल, तर ते खरोखरच तसे आहे. आपण ठेवू शकतो असे हे सर्वोच्च ध्येय आहे. ते गाठण्यासाठी आपण मोठ्या तळमळीने आणि उत्कट इच्छेने प्रयत्न करायला हवेत. हे आपले ध्येय बनवण्याचा निश्चय करा.

देवाच्या प्रेमळ देखरेखीवर अढळ भरवसा

या विनंतीत आपण आपल्या उदरनिर्वाहासाठी देवाच्या प्रेमळ देखरेखीवर विसंबतो. म्हणून ती आपल्याला आपल्या इच्छांचे आणि या जगातील भौतिक गोष्टींशी असलेल्या आपल्या नात्याचे परीक्षण करण्यास बोलावते.

  • पैसा आणि मालमत्ता मिळवणे हेच मी माझे ध्येय मानतो का?
  • आणखी मिळाले तर माझे समाधान होईल, या विचाराने मी अधिक मिळवण्याची स्वप्ने पाहतो का?
  • देव माझी काळजी घेईल याबद्दल शंका बाळगून, माझ्याजवळ पुरेसे नसेल अशी चिंता मी करतो का?

देवावर भरवसा ठेवण्याऐवजी आपण भौतिक सुरक्षिततेवर भरवसा ठेवला आहे का, हे ओळखण्यास हे प्रश्न आपल्याला मदत करतात. संपत्ती, मालमत्ता किंवा लौकिक यश यांची आपण अति काळजी करू लागलो, तर आपल्या इच्छांना चुकीची दिशा मिळण्याचा धोका असतो. मग देवाचा गौरव करण्याचे साधन म्हणून सृष्टीचा उपयोग करण्याऐवजी आपण सृष्टीलाच अंतिम ध्येय मानतो.

ही विनंती योग्य भावनेने करण्यासाठी भौतिक वस्तूंचे स्थान नीट समजून घेणे आवश्यक आहे. या जगातील वस्तू मुळात वाईट नाहीत; त्या देवाने दिलेल्या देणग्या आहेत आणि त्याच्या इच्छेनुसार वागण्यासाठी आपण त्यांचा उपयोग करावा. पण वस्तूंचा साठा करणे, केवळ संपत्तीसाठी संपत्तीच्या मागे लागणे किंवा भौतिक गरजांची सतत चिंता करत जगणे, यांमुळे त्यांचा खरा हेतू विकृत होतो. देवाची इच्छा विचारात न घेता मालमत्ता जमवणे हा भौतिक जगाचा गैरवापर आहे.

म्हणून आपण गरजेपेक्षा अधिक मिळावे किंवा आपले भविष्य पूर्णपणे आपल्या ताब्यात असावे म्हणून प्रार्थना करत नाही. उलट, देवाची सेवा करण्यासाठी, त्याचा गौरव करण्यासाठी आणि आपल्या जीवनाचा उद्देश पूर्ण करण्यासाठी जे काही आवश्यक आहे ते तो आपल्याला देईल, असा भरवसा मागतो. त्यासाठी अनासक्त वृत्तीने जगणे आणि सर्वस्वी देवावर अवलंबून राहणे आवश्यक आहे. कारण आपले परम कल्याण देणग्यांमध्ये नव्हे, तर त्या देणाऱ्या देवामध्ये आहे.

देवाची इच्छा धैर्याने पूर्ण करणे

रोजची भाकर मागणे म्हणजे केवळ उदरनिर्वाहासाठी विनंती करणे नव्हे; आपल्या जीवनाच्या प्रत्येक अंगाची देव काळजी घेतो, यावर भरवसा ठेवण्याची ती एक कृती आहे. या प्रार्थनेत आपण मान्य करतो की केवळ शरीराच्या गरजा भागवण्यासाठीच नव्हे, तर मैत्रीच्या नात्यांत, कुटुंबात, आपल्या जीवनाच्या पाचारणात आणि कर्तव्यांत रोजच्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी लागणाऱ्या कृपेसाठीही आपण देवावर अवलंबून आहोत.

देवाची काळजी केवळ तो आपल्याला जे देतो त्यापुरती मर्यादित नाही; जे करण्यासाठी तो आपल्याला बोलावतो, त्यातही ती दिसून येते. तो आपल्या गरजा भागवतो आणि आपल्यावर सोपवलेले कार्य पार पाडण्यासाठी बळ देतो. म्हणून ही धैर्य मागणारी प्रार्थना आहे—देवाची इच्छा कठीण वाटली तरी ती स्वीकारण्याचे, काय घडत आहे हे समजत नसतानाही त्याच्यावर भरवसा ठेवण्याचे आणि त्याच्या योजना पूर्ण व्हाव्यात म्हणून आपल्या योजना सोडून देण्याचे धैर्य.

  • एखाद्या कठीण किंवा आव्हानात्मक प्रसंगाला सामोरे जाताना, तुम्ही त्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधता, की न घाबरता देवाची इच्छा पूर्ण करता यावी म्हणून त्याच्याकडे बळ मागता?
  • प्रत्येक आव्हानाला, कसोटीला आणि अनिश्चिततेच्या क्षणाला सामोरे जाताना तुम्ही देवावर भरवसा ठेवता का?
  • देव तुमच्यावर परिपूर्ण प्रेम करतो आणि त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला जे काही आवश्यक आहे ते सर्व देतो, असा तुमचा विश्वास आहे का?

खरे प्रेम—म्हणजे निःस्वार्थ आणि त्यागमय प्रेम—आपल्याला वेदना देते आणि बळही देते. सुरुवातीला हे प्रेम आपल्याला स्वतःच्या ‘मी’पणाला आणि स्वतःच्या इच्छेला मरण्यास बोलावते. तो त्याग आपण स्वीकारतो, तेव्हा श्रद्धेने पुढे जाण्यासाठी लागणारे धैर्य आणि खंबीरपणा देव आपल्याला देतो. तुम्ही जे काही करता ते देवाच्या गौरवासाठी, स्वतःच्या तारणासाठी आणि इतरांच्या तारणासाठी करता यावे म्हणून कोणत्या बाबतीत पवित्र आत्म्यावर अधिक पूर्णपणे अवलंबून राहण्याची गरज आहे, याचे मनन करा.

आपण प्रार्थना करू या:

हे प्रभू, माझ्या इच्छांना योग्य दिशा दे. माझी भूक आणि तहान केवळ तुझ्यासाठीच असू दे. सर्व गोष्टींपेक्षा पवित्र युखरिस्तातील तुझ्या उपस्थितीचा शोध घ्यावा आणि बाकी सर्व बाबतींत तुझ्या काळजीवर भरवसा ठेवावा, अशी कृपा मला दे.

आज मला माझी रोजची भाकर दे. हे माझ्या प्रभू, माझ्या देवा, माझ्या सर्वस्वा, तूच ती भाकर आहेस. ती अलौकिक भाकर तुझ्या सर्व लेकरांना दे. तुझे गूढ शरीर असलेल्या चर्चच्या प्रत्येक सदस्याला स्वर्गीय उपासनेत सहभागी करून घे. तेथे आम्ही अनंतकाळ जयघोष करू: “जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे!”

हे माझ्या प्रभू, पवित्र युखरिस्तात मी तुझा स्वीकार करतो आणि तू माझ्या आत्म्याला तुझ्यासारखे घडवतोस, तेव्हा माझ्या जीवनाच्या प्रत्येक अंगात तू घेत असलेल्या काळजीवर भरवसा ठेवण्यास मला मदत कर. माझी प्रत्येक गरज तुला ठाऊक आहे आणि प्रेमळ पिता जशी आपल्या लेकराची काळजी घेतो तशी तू माझी काळजी घेशील, यावर मी मनापासून विश्वास ठेवतो आणि तो विश्वास जाहीरपणे व्यक्त करतो. तू मला कधीही सोडणार नाहीस, विशेषतः जीवनाच्या कसोटीच्या प्रसंगी. उलट, तुझ्या इच्छेची आणि तुझ्या नीतिमत्त्वाची भूक व तहान बाळगण्यासाठी लागणारे धैर्य तू मला देशील, जेणेकरून तुझी इच्छा आणि तुझे नीतिमत्त्व प्रकट होऊन तुझे गौरवशाली कृपाराज्य प्रस्थापित होईल.

हे माझ्या प्रेमळ देवा—पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा—माझा तुझ्यावर विश्वास आहे! आमेन.


अनुक्रमणिका

प्रकरण सात: “आमच्या ऋणांची आम्हाला क्षमा कर…”

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – ऑडिबल – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणि आणखी पर्याय!