प्र. जगात दुःख का आहे, हा प्रश्न मला सतत सतावतो. एखादी घटना घडून वर्षभरानंतर तिला काही महत्त्व उरणार नसेल किंवा तिच्या परिणामांतून आपण सावरणार असू, तर अशा छोट्या बाबतीत आनंद काय असतो हे समजण्यासाठी दुःखाचाही अनुभव असावा लागतो, हे मला समजते. पण आपला देव सर्वांवर प्रेम करणारा आणि दयाळू आहे, तर उपासमारीने किंवा कर्करोगाने लहान मुले का मरतात, हे मला उमगत नाही. सर्वशक्तिमान आणि सदैव प्रेम करणारा देव असे दुःख का होऊ देतो, हे मला समजत नाही. याचे स्पष्टीकरण आपण कसे देऊ शकतो?
उ. हा खरोखरच खोल आणि चांगला प्रश्न आहे! खरे तर, नीट समजून घ्यावेत अशा आजवरच्या सर्वांत महत्त्वाच्या प्रश्नांपैकी हा एक आहे, असे मी म्हणेन. याचे उत्तर आपल्या श्रद्धेच्या गाभ्याशी आणि येशूच्या तारणदायी क्रूसाशी थेट जोडलेले आहे.
सर्वप्रथम, आपण पतित जगात राहतो. आपण ‘पतित अवस्थेत’ किंवा जिला आपण ‘मूळ पापाची अवस्था’ म्हणतो त्या अवस्थेत राहावे, असा देवाचा हेतू कधीच नव्हता. उलट, बायबलमध्ये एदेन बागेचे जे चित्र मांडले आहे, तीच अवस्था आपल्यासाठी देवाला मुळात अभिप्रेत होती. त्या मूळ निरागस अवस्थेत आपण निखळ आनंदात, देवाशी आणि एकमेकांशी ऐक्यात होतो. पण प्रश्न असा आहे की देवावर आणि एकमेकांवर खरे प्रेम करता यावे म्हणून देवाला आपल्याला इच्छास्वातंत्र्य देणे आवश्यक होते. इच्छास्वातंत्र्याशिवाय प्रेम असू शकत नाही. देवावर आणि इतरांवर खरे प्रेम करणे ही प्रत्येकाने स्वेच्छेने केलेली निवड आणि स्वेच्छेने दिलेली देणगी आहे. पण देव आपल्याला इच्छास्वातंत्र्य देतो, तेव्हा त्याच्यापासून दूर जाण्याचाही पर्याय आपल्याला देतो. आपल्या आदिमातापित्यांनी वैयक्तिक पाप करून देवापासून दूर जाणे निवडले. त्या वैयक्तिक पापामुळे ते देवापासून दुरावले. आणि देवापासून दुरावणे म्हणजे तो देतो ते सर्व गमावणे: जीवन, आनंद, ऐक्य, सुसंवाद, आरोग्य, परिपूर्णतेचा अनुभव आणि अशा इतर देणग्या.
पण मग आपले काय? आणि ज्यांनी स्वतः कोणतेही पाप केलेले नाही, अशा मुलांचे काय? हे समजून घेण्यासाठी वारशाचे उदाहरण सर्वांत उपयोगी ठरेल, असे मला वाटते. समजा, तुमच्या आईवडिलांकडे दहा लाख डॉलर आहेत आणि त्यांनी मृत्युपत्रात तुम्हाला वारस नेमले आहे. तर त्यांच्या निधनानंतर ती रक्कम तुम्हाला मिळेल. पण त्यांनी ती रक्कम जुगारघरात उधळली, तर तुम्हाला तो वारसा मिळणार नाही. कदाचित हे न्याय्य वाटणार नाही, पण वारसा असा मिळतो किंवा गमावला जातो. आपल्या बाबतीतही असेच झाले. आपल्या आदिमातापित्यांनी देवाला नाकारले, तेव्हा नंदनवनात राहण्याचा त्यांचा हक्क गेला. त्यामुळे नंदनवनाचा वारसा आपण गमावला. अशा रीतीने, ते ज्या पतित अवस्थेत गेले, त्याच अवस्थेत आपण जन्माला येतो.
रोग, निसर्गातील विस्कळीतपणा आणि मृत्यूसुद्धा आता आपल्या अस्तित्वाचा भाग आहेत. यांमुळे कधीकधी आपल्याला फार मोठे दुःख सहन करावे लागते. शिवाय, प्रत्येकाला अजूनही इच्छास्वातंत्र्य आहे. त्यामुळे इतर जण आपल्याविरुद्ध पाप करून आपल्याला दुःख देऊ शकतात. आणि खेदाची गोष्ट अशी की, या साऱ्याची झळ आपल्यापैकी कोणालाही बसू शकते, तशीच ती लहान मुलांनाही बसू शकते.
पण देवाने याला काय उत्तर दिले हे सांगितल्याशिवाय ही गोष्ट पूर्ण होणार नाही! आपल्या पतित स्वभावाकडे पाहून, देवपित्याने आपल्या सर्वांशी पुन्हा नाते प्रस्थापित करण्यासाठी आपल्या या पतित अवस्थेपर्यंत उतरून येण्याचे ठरवले. त्याने आपल्या पुत्राला जगात पाठवून हे केले. देवपुत्राने आपला पतित मानवी स्वभाव धारण केला, आपण सहन करू शकतो अशा सर्व प्रकारच्या दुःखांत तो सहभागी झाला आणि त्याने मृत्यूही पत्करला. पण आपल्याला माहीत आहे की अंतिम विजय मृत्यूचा नव्हता. देवपुत्राने पुन्हा उठून पाप आणि मृत्यू यांच्यावर विजय मिळवला! आता आपण त्याच्याशी एकरूप होऊ शकतो आणि अशा रीतीने त्याच्या पुनरुत्थानातही सहभागी होऊ शकतो.
आपल्या पतनानंतर मानवजातीचे अस्तित्व नष्ट करणे, हे देवाचे उत्तर नव्हते. उलट, या पतित अवस्थेतच तो आपल्याला भेटायला आला, जेणेकरून तो आपल्याला आपल्या मूळ अवस्थेपेक्षाही उंच नेऊ शकेल. दुःख भोगणाऱ्या निरपराध लोकांबद्दल, विशेषतः लहान मुलांबद्दल, आपण हे लक्षात ठेवावे की देवाचे त्यांच्यावरचे प्रेम आपल्या आकलनापलीकडचे आहे. स्वर्गात या साऱ्याचा अर्थ आपल्याला पूर्णपणे उमगेल. पण तोपर्यंत आपण त्या प्रेमाच्या खुणा सतत शोधत राहिले पाहिजे आणि दुःख भोगणाऱ्यांना गरजेच्या वेळी देव किती असंख्य मार्गांनी आधार देतो, हे जाणून घेतले पाहिजे.
