Trở về Mục lục
Điều răn thứ nhất:
Ta là ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, đã đưa ngươi ra khỏi đất Ai Cập, khỏi cảnh nô lệ. Ngươi không được có thần nào khác ngoài Ta. Ngươi không được làm cho mình tượng thần hay hình ảnh bất cứ vật gì ở trên trời cao, dưới đất thấp, hay trong nước phía dưới mặt đất; ngươi không được phủ phục trước chúng hay phụng thờ chúng. (Xh 20:2–5)
Đã có lời chép rằng: “Ngươi phải thờ phượng Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, và chỉ phụng sự một mình Người mà thôi.” (Mt 4:10)
Anh chị em có yêu mến Thiên Chúa không? Chắc chắn là có! Nhưng đây không phải là một câu hỏi chỉ có hai khả năng rạch ròi. Không phải cứ trả lời có hay không là xong. Tình yêu đối với Thiên Chúa phải được sống ở nhiều mức độ và bằng nhiều cách, đồng thời phải không ngừng trở nên sâu đậm hơn. Xét cho cùng, tình yêu đối với Thiên Chúa mời gọi chúng ta hiến dâng trọn vẹn bản thân cho Người, đặt Người làm trung tâm đời sống chúng ta.
Điều răn thứ nhất mời gọi chúng ta nhận biết Thiên Chúa, yêu mến và thờ phượng Người trên hết mọi sự. “Đòi hỏi tối thiểu” của điều răn này là chúng ta không được thờ các thần giả, còn “mức độ cao nhất” là dâng lên Thiên Chúa sự thờ phượng và tình yêu mà chúng ta có bổn phận dành cho Người vì chính Người là Thiên Chúa, và thực hiện điều ấy một cách vô điều kiện và không giới hạn. Chúng ta hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu chi tiết hơn về đòi hỏi tối thiểu và mức độ cao nhất này.
Ơn gọi yêu thương cao cả của chúng ta
Luân lý thường chỉ được nhìn theo khía cạnh tiêu cực. Chúng ta thấy những gì mình không nên làm. Nhưng điều quan trọng là chúng ta phải vượt qua cách nhìn luân lý chỉ theo khía cạnh tiêu cực, để nhìn nhận luân lý dưới ánh sáng tích cực. Phụng sự Thiên Chúa và yêu mến Người trên hết mọi sự có nghĩa là chúng ta được mời gọi thực hiện nhiều điều cao đẹp và tích cực. Sau đây là một vài lời mời gọi cao cả mà chúng ta nhận được từ điều răn này.
Thờ phượng: Thờ phượng Thiên Chúa là một trong những lời mời gọi cao cả nhất dành cho chúng ta. Điều đáng ngạc nhiên là trước hết, điều ấy có nghĩa là chúng ta nhìn nhận sự hư vô của mình trước mặt Thiên Chúa. Đúng vậy, chính là sự hư vô! Đây là cốt lõi và linh hồn của lòng khiêm nhường. Chúng ta yếu đuối, và nếu không có Thiên Chúa, chúng ta chẳng là gì cả. Lòng kiêu ngạo có thể khiến chúng ta khó thừa nhận điều này. Nhưng khi chúng ta có thể nhìn nhận như thế, việc thờ phượng giúp chúng ta dâng mọi vinh quang lên Thiên Chúa thay vì quy về chính mình. Việc ấy giúp chúng ta phủ phục trước Người trong tình yêu và sự thờ phượng, khi dâng lên Người mọi lời ca ngợi và mọi vinh quang.
Cầu nguyện: Chúng ta được mời gọi “cầu nguyện luôn mãi”. Khi đặt Thiên Chúa làm trung tâm đời sống, chúng ta cũng chọn đặt việc cầu nguyện làm trung tâm đời sống mình. Cầu nguyện là cách chúng ta chủ động kết hợp bản thân với Thiên Chúa, đặt Người làm trung tâm đời sống chúng ta.
Hy sinh: Hy sinh nằm ở trung tâm của tình yêu. Xét theo quan điểm thế tục và hời hợt, hy sinh là điều vô lý. Nhưng trên bình diện thiêng liêng của đức tin, hy sinh là một trong những niềm vui lớn lao nhất của chúng ta. Hy sinh nằm ở trung tâm tình yêu của Chúa Giêsu, vì Người đã tự nguyện hiến mạng sống trên Thập Giá để đền tội cho chúng ta. Về phần mình, chúng ta không được nhìn hy sinh dưới góc độ tiêu cực. Trái lại, phải xem hy sinh là một cơ hội tuyệt vời để đặt Thiên Chúa và thánh ý Người lên hàng đầu trong đời sống. Sống một đời hy sinh không gì khác hơn là coi thánh ý Thiên Chúa quan trọng hơn bất cứ điều gì khác trong đời sống chúng ta. Hoa trái của hy sinh là niềm vui và sự bình an thiêng liêng, khi biết rằng chúng ta đang thực hiện mục đích hiện hữu của mình.
Lời hứa và lời khấn: Có những thời điểm khác nhau, chúng ta được mời gọi bày tỏ lòng tôn vinh và kính trọng Thiên Chúa qua những lời hứa và lời khấn long trọng. Những cam kết công khai này với Thiên Chúa được thực hiện trong các bí tích khác nhau như Bí tích Rửa Tội, Bí tích Thêm Sức, Bí tích Hôn Phối và Bí tích Truyền Chức Thánh. Đưa ra một lời hứa hay lời khấn với Thiên Chúa rồi chu toàn lời ấy là bổn phận của mọi Kitô hữu. Một số người được mời gọi thể hiện lời khấn cách đặc biệt trong đời sống tu trì, long trọng dâng lên Thiên Chúa đời sống khiết tịnh, vâng phục và khó nghèo.
Ngoài ra, các Kitô hữu có thể đưa ra những lời hứa riêng với Thiên Chúa như một cách phó thác bản thân cho Người và cậy dựa vào ân sủng của Người để chu toàn lời hứa ấy. Những lời hứa ở bình diện này là những cách biểu lộ đức tin mang tính cá nhân.
Tự do tôn giáo: Điều răn này đòi hỏi toàn thể xã hội, và cụ thể hơn là những người được trao quyền bính dân sự, phải tôn trọng quyền của mỗi người được thờ phượng Thiên Chúa và sống đức tin của mình. Chúng ta phải được tự do hành động theo lương tâm và được tự do thực thi thánh ý Thiên Chúa trong đời sống mình.
Điểm cốt yếu của điều răn này
Ngoài việc mời gọi chúng ta sống đời thờ phượng, đặt Thiên Chúa làm trung tâm đời sống, điều răn này cũng cấm một số hành vi. Dưới đây là danh sách một số điều bị cấm.
Mê tín: Đây là hành vi gán một quyền năng “ma thuật” nào đó cho một hành động, nghi thức hay đồ vật. Đôi khi, ngay cả các Kitô hữu cũng có thể đề cao quá mức một số việc đạo đức tốt lành, khi gán cho những việc sùng kính ấy một quyền năng vốn chỉ được quy về một mình Thiên Chúa. Chẳng hạn, các tuần cửu nhật là những hình thức cầu nguyện tuyệt vời, thường nhằm mục đích cầu xin các ân sủng thiêng liêng. Tuy nhiên, có những lúc các tuần cửu nhật hoặc những việc đạo đức khác được trình bày theo cách khiến chúng ta tin rằng nếu đọc một số kinh nguyện theo một cách thức nhất định, thì chắc chắn Thiên Chúa sẽ đáp lại bất cứ điều gì chúng ta cầu xin. Trong trường hợp này, có thể có nguy cơ biến một việc thánh thiện và đạo đức thành một việc mê tín.
Thờ ngẫu tượng: Thờ ngẫu tượng là coi một điều gì khác ngoài Thiên Chúa như một vị thần. Hiển nhiên, những hành vi thờ phượng của ngoại giáo hay việc thờ Satan là những ví dụ về điều này. Tuy nhiên, Sách Giáo lý chỉ ra rằng chúng ta cũng có thể biến “quyền lực, khoái lạc, chủng tộc, tổ tiên, nhà nước, tiền bạc, v.v.” thành thần (#2113).
Bói toán và ma thuật: Sách Giáo lý chỉ ra rằng việc tìm kiếm quyền năng thiêng liêng từ một nguồn nào khác ngoài Thiên Chúa là trái với Điều Răn này, qua những cách sau đây cũng như những cách khác: “cậy nhờ Satan hay ma quỷ, gọi hồn người chết hoặc những thực hành khác giả dối tìm cách ‘vén mở’ tương lai. Việc xem tử vi, chiêm tinh, xem chỉ tay, giải đoán điềm báo và quẻ bói, các hiện tượng thấu thị và việc cậy nhờ các người đồng cốt” (#2116) đều vi phạm Điều Răn này.
Sự vô đạo: “Điều Răn thứ nhất của Thiên Chúa lên án những tội chính của sự vô đạo: thử thách Thiên Chúa bằng lời nói hay việc làm, phạm thánh và mại thánh” (GLHTCG #2118). Thử thách Thiên Chúa là một cách thử hoặc thách thức Ngài hành động theo ý muốn của chúng ta hay biểu lộ quyền năng của Ngài. Chúng ta không thể cám dỗ Thiên Chúa, nhưng chúng ta có thể tìm cách thao túng Ngài. Và việc tìm cách làm như thế là một tội vô đạo.
Phạm thánh cũng là một hành vi vô đạo. Đó là một hành động hay lời nói qua đó chúng ta đối xử với một điều thánh thiêng theo cách phàm tục. Điều này đặc biệt đúng đối với các Bí tích. Một ví dụ rõ ràng và hết sức nghiêm trọng là việc xúc phạm Bí tích Thánh Thể. Chúng ta cũng có thể phạm thánh khi đối xử với một người theo cách phàm tục.
Mại thánh là việc tìm cách định giá những điều thánh thiêng bằng cách cố mua các ân sủng thiêng liêng. Tên gọi này bắt nguồn từ tên của thầy phù thủy Simon trong trình thuật Công vụ Tông đồ 8:9–24. Trong trình thuật ấy, Phêrô và Gioan cầu nguyện trên những người mới chịu phép rửa và ban Chúa Thánh Thần cho họ. Khi thấy điều đó, Simon đưa tiền cho các ngài để ông cũng có được quyền năng ban Chúa Thánh Thần như vậy. Ông bị Phêrô nghiêm khắc quở trách, và ông đã ăn năn.
Thuyết vô thần: Có lẽ tội này là sự vi phạm rõ ràng nhất đối với Điều Răn thứ nhất. Thuyết vô thần là sự trực tiếp phủ nhận Thiên Chúa và khước từ tất cả những gì Ngài đã mặc khải. Đó là sự từ chối tin.
Thuyết bất khả tri: Nhẹ hơn thuyết vô thần một bậc là thuyết bất khả tri. Người theo thuyết bất khả tri xác tín rằng sự hiện hữu của Thiên Chúa là điều không chắc chắn và họ không biết liệu có một vị thần nào hay không. Điều này có thể mang hình thức trực tiếp từ chối thực hiện bất cứ hành vi đức tin nào, chủ trương dửng dưng về tôn giáo, hoặc sự lười biếng trong lãnh vực đức tin. Một số người theo thuyết bất khả tri có thể thực sự đang tìm kiếm Thiên Chúa; những người khác có thể không tìm kiếm Ngài và vì thế có thể được coi là những người vô thần trong thực hành.
Những tượng chạm khắc
Điều Răn này rõ ràng cấm việc làm ra một thần giả và coi nó là Thiên Chúa. Câu chuyện con bê vàng trong sách Xuất hành 32 là một ví dụ điển hình về việc trực tiếp vi phạm Điều Răn này. Hẳn nhiên, nếu chúng ta tạo ra một hình tượng và gán cho hình tượng ấy một quyền năng thiêng liêng nào đó tách biệt với quyền năng của Thiên Chúa, thì chúng ta đang vi phạm Điều Răn này.
Tuy nhiên, trong Giáo hội Công giáo và nhiều Giáo hội Kitô giáo khác, có một truyền thống lâu đời là tôn kính các thánh và tôn vinh chính Chúa Giêsu qua nghệ thuật thánh. Những cách diễn tả nghệ thuật này có thể được thấy nơi các ảnh thánh về các thánh, tượng, kính màu, tranh vẽ, tượng Chúa chịu nạn và những hình thức tương tự.
Thỉnh thoảng có những người phản đối thực hành này và cho rằng việc tôn kính các tượng và những hình thức nghệ thuật thánh khác là vi phạm Điều Răn thứ nhất. Có thật như vậy không?
Những thực hành này chỉ vi phạm Điều Răn thứ nhất nếu chúng ta hành xử như thể những hình ảnh trong nghệ thuật thánh là các thần linh. Nói cách khác, nếu chúng ta tin rằng chính tác phẩm nghệ thuật ấy tự nó có quyền năng, tách biệt với Thiên Chúa, thì đó là một tội. Nhưng rõ ràng đây không phải là truyền thống Công giáo của chúng ta.
Vì Chúa Giêsu đã mặc lấy xác phàm và bước vào thế giới của chúng ta, nên chính thế giới này có khả năng phản chiếu vinh quang Thiên Chúa. Nghệ thuật là một cách cố gắng diễn tả và phản chiếu vinh quang cùng vẻ đẹp ấy của Thiên Chúa.
Nghệ thuật thánh đem lại cho chúng ta một nguồn suy tư, vẻ đẹp và chất liệu suy niệm. Đó là một cách rao giảng Tin Mừng qua các dấu chỉ và hình ảnh. Vì thế, khi một người cầu nguyện trước tượng Chúa chịu nạn, người ấy không làm như vậy vì tin rằng chính tượng Chúa chịu nạn cụ thể ấy là nguồn ân sủng. Nghĩ như thế thật là dại dột. Đúng hơn, cầu nguyện trước tượng Chúa chịu nạn, hay bất kỳ ảnh tượng thánh nào khác, là một cách dùng thế giới hữu hình để tôn vinh thế giới thiêng liêng. Đó là một cách vượt lên trên thế giới này để kết hiệp với Thiên Chúa, Đấng siêu việt trên thế giới này nhưng đồng thời vẫn luôn hiện diện với chúng ta trong thế giới này. Khi được sử dụng đúng cách, nghệ thuật thánh giúp lôi cuốn chúng ta đến với cõi thần linh và đi sâu hơn vào các thực tại thần linh.
Giới hạn còn cao hơn nữa!
Để hiểu điều mà chúng ta có thể gọi là “giới hạn trên cao nhất” của Điều Răn này, chúng ta phải nhìn vào các nhân đức đối thần cao quý là đức tin, đức cậy và đức mến.
Đức tin: Chúng ta được mời gọi có một đức tin sâu xa vào Thiên Chúa. Tin vào Thiên Chúa có nghĩa là chúng ta biết Ngài, tin vào Ngài và hiểu Ngài. Điều đó có nghĩa là chúng ta vun đắp một mối tương quan đích thực với Ngài để biết Ngài nhiều hơn. Khi có đức tin, chúng ta tìm cách gia tăng đức tin ấy. Càng biết Thiên Chúa, chúng ta càng muốn biết Ngài và càng tiến sâu hơn trong sự hiểu biết Ngài. Nhờ đức tin, chúng ta được lôi cuốn để tìm kiếm Ngài ngày càng sâu xa hơn.
Các tội nghịch đức tin bao gồm mọi cách chúng ta sao lãng bổn phận tìm kiếm Thiên Chúa và nhận biết Ngài. Điều quan trọng là phải hiểu rằng chúng ta có bổn phận luân lý phải tìm kiếm Thiên Chúa và tìm kiếm chân lý. Đôi khi vì lười biếng, chúng ta không tìm kiếm Thiên Chúa và không lớn lên trong sự nhận biết Ngài cách cá vị. Những lúc khác, đó có thể là sự dửng dưng trực tiếp và có chủ ý. Dù trong trường hợp nào, nếu chúng ta sao lãng bổn phận tìm kiếm Thiên Chúa và nhận biết Ngài, thì chúng ta vi phạm Điều Răn này, vốn mời gọi chúng ta đặt Ngài làm trung tâm cuộc đời mình.
Đức cậy: Khi tiến đến đức tin vào Thiên Chúa, chúng ta cũng sẽ được tràn đầy hồng ân siêu nhiên là đức cậy. Hồng ân đức cậy này thúc đẩy chúng ta tìm kiếm ơn cứu độ vĩnh cửu và một đời sống tràn đầy những nhân đức mà Thiên Chúa muốn ban cho chúng ta. Mức độ cao nhất và lời mời gọi tích cực của Điều Răn này, xét về đức cậy đối với Thiên Chúa, là chúng ta luôn kiên vững trong mọi điều Thiên Chúa phán với chúng ta, bất kể chúng ta phải trải qua điều gì hay phải vác thập giá nào. Chúng ta được thúc đẩy và củng cố để tiếp tục tìm kiếm Thiên Chúa và thánh ý Ngài.
Các tội nghịch với đức cậy bao gồm tội tuyệt vọng. Khi buông mình vào tuyệt vọng, chúng ta từ bỏ Thiên Chúa và từ bỏ những lời Ngài hứa với chúng ta, những lời mà chúng ta đón nhận và hiểu được nhờ hồng ân đức tin. Dĩ nhiên, đôi khi tuyệt vọng cũng có thể do các yếu tố tâm lý gây ra nhiều hơn là do những yếu tố liên quan đến tội lỗi hay đời sống thiêng liêng. Tuy nhiên, dù tuyệt vọng xâm chiếm chúng ta bằng cách nào, nó vẫn đối nghịch với đức cậy.
Một nguy cơ khác mà chúng ta có thể sa vào là tội cậy càn. Cậy càn là một tội rất tinh vi, biểu lộ theo một trong hai cách. Trước hết, nó có thể biểu lộ qua việc chúng ta rơi vào cạm bẫy cho rằng mình đủ tốt để tự mình đạt tới ơn cứu độ. Theo một nghĩa nào đó, chúng ta coi chính mình là vị thần của mình. Đây là điều điên rồ, nhưng khi điều ấy xảy ra, chúng ta tin rằng mình có thể dựa vào sức lực và khả năng riêng để làm cho cuộc đời mình được viên mãn.
Cách thứ hai khiến người ta có thể sa vào tội cậy càn là có một cái nhìn quá mức về lòng thương xót của Thiên Chúa. Quả thật, lòng thương xót của Thiên Chúa là hoàn hảo và luôn hiện hữu. Nhưng một số người có thể rơi vào cạm bẫy cho rằng Thiên Chúa sẽ tha thứ cho họ ngay cả khi họ không ăn năn tội lỗi của mình. Nói cách khác, họ không đạt tới lòng thống hối thực sự về tội lỗi và vì thế không hoàn toàn hoán cải. Kết quả là họ cậy càn vào lòng thương xót của Thiên Chúa. Điều họ không nhận ra là sự tha thứ tùy thuộc vào lòng thống hối và sự sẵn lòng thay đổi của mỗi người. Nếu không sẵn lòng thay đổi, lòng thương xót không thể được trao ban hay đón nhận.
Đức mến: Đức mến trước hết là lòng yêu mến Thiên Chúa. Đức mến nảy sinh khi chúng ta bắt đầu có đức tin vào Thiên Chúa, tin mọi điều Ngài mặc khải, rồi được tràn đầy lòng trông cậy vào những lời Ngài hứa. Khi điều này xảy ra, chúng ta được thúc đẩy đến một lòng yêu mến Thiên Chúa sâu xa và bền vững.
Yêu mến Thiên Chúa là đặt Ngài và thánh ý Ngài làm trung tâm đời sống chúng ta. Không gì quan trọng hơn Thiên Chúa. Các tội nghịch với đức mến đối với Thiên Chúa gồm sự nguội lạnh, lười biếng, thờ ơ và chắc chắn là lòng thù ghét Thiên Chúa. Những người thù ghét Thiên Chúa rất có thể trước hết đã có những lầm lạc trong đức tin. Còn những người chỉ đơn thuần chểnh mảng hay nguội lạnh có thể vẫn có đức tin, nhưng rồi lại thiếu động lực để sống những gì đức tin mời gọi họ.
Những áp dụng thực tiễn
Giờ đây, chúng ta có thể bắt đầu lấy các nguyên tắc luân lý trong hai chương đầu và áp dụng cụ thể vào những luật luân lý của Thiên Chúa. Chúng ta bắt đầu với Điều Răn Thứ Nhất này của Chúa.
Trước hết, chúng ta hãy xem những cách vi phạm điều răn này đến mức thành tội trọng. Hãy nhớ rằng để phạm một tội trọng, cần có ba điều kiện: 1) chất liệu nặng; 2) nhận thức đầy đủ; 3) sự ưng thuận hoàn toàn của ý chí.
Chất liệu nặng: Thế nào là một sự vi phạm nghiêm trọng điều răn này? Những điều đứng đầu danh sách là mê tín nghiêm trọng, thờ ngẫu tượng, bói toán, ma thuật, thuyết vô thần, thuyết bất khả tri và thờ phượng những hình tượng giả trá. Bất cứ hành vi nào trong số này, khi được thực hiện ở mức độ nghiêm trọng, đều là chất liệu nặng.
Có thể thấy rõ một sự phân biệt nơi việc mê tín. Chẳng hạn, anh chị em đùa rằng mình không chịu đi dưới một chiếc thang vì làm vậy là “xui xẻo”. Thật ra, điều đó không mang lại xui xẻo; đó chỉ là mê tín. Nhưng một điều ngớ ngẩn như thế chắc chắn không thuộc loại chất liệu nặng. Tuy nhiên, nếu anh chị em bắt một người mình không thích đi dưới chiếc thang vì anh chị em thực lòng tin rằng điều đó mang lại xui xẻo và tin chắc rằng nó sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho người ấy, thì lúc đó chúng ta có thể bắt đầu tiến gần đến sự mê tín ở mức độ nghiêm trọng. Có lẽ một ví dụ rõ ràng hơn về chất liệu nặng nghịch với Điều Răn Thứ Nhất là việc thần hóa. Chẳng hạn, anh chị em dùng bàn cầu cơ Ouija để tìm cách liên lạc với linh hồn người chết. Đây rõ ràng là chất liệu nặng.
Nhận thức đầy đủ: Điều kiện thứ hai để hành vi này thành tội trọng là anh chị em biết đầy đủ rằng đó là điều sai trái nghiêm trọng. Vậy, hãy xét trường hợp người sử dụng bàn cầu cơ Ouija. Giả sử một bên là một linh mục biết rõ mọi điều về bàn cầu cơ Ouija, còn bên kia là một thiếu niên đang dự buổi tụ họp ngủ lại qua đêm và chưa từng nghe nói đến bàn cầu cơ Ouija. Có một sự khác biệt rõ ràng giữa hai người. Hy vọng rằng một linh mục (hay bất cứ ai biết đầy đủ rằng việc sử dụng bàn cầu cơ Ouija là sai trái) sẽ không bao giờ sử dụng nó. Nhưng nếu họ sử dụng, thì họ đáp ứng điều kiện thứ hai của tội trọng. Người thiếu niên lần đầu tiếp xúc với bàn cầu cơ Ouija có thể còn mơ hồ và thiếu hiểu biết, nên có thể không nhận thức đầy đủ rằng việc “góp vui”, có thể nói như vậy, là sai trái. Điều đó không làm cho hành vi này trở nên chấp nhận được, và nó vẫn là một sự vi phạm nghiêm trọng Điều Răn của Thiên Chúa, nhưng người thiếu niên ấy có thể không hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc tham gia lúc ban đầu.
Sự ưng thuận hoàn toàn của ý chí: Tiếp tục ví dụ trên, giả sử em thiếu niên ấy quả thực có dùng bàn cầu cơ và biết đó là điều sai trái vì cha mẹ đã dạy bảo em cẩn thận rằng làm như thế là sai. Trong trường hợp này, vẫn còn vấn đề về sự ưng thuận hoàn toàn. Giả sử em đang phải vật lộn với mặc cảm tự ti sau khi chuyển đến một thành phố mới và một trường học mới. Giả sử đây là lần đầu tiên em đến ngủ qua đêm tại nhà bạn và em đang cố gắng kết bạn mới. Khi bàn cầu cơ được mang ra, em lập tức kinh hãi nhưng không dám nói gì vì sợ bị các bạn khước từ. Đến lượt mình, em miễn cưỡng đặt một câu hỏi cho bàn cầu cơ, rồi chỉ có thế. Em thiếu niên ấy có phạm tội trọng không? Quả thật, đó là một việc nghiêm trọng, và em hoàn toàn biết rằng việc ấy là sai trái nghiêm trọng; nhưng có thể hoàn cảnh lúc đó khiến nỗi sợ hãi và mặc cảm tự ti mà em đang phải đối diện làm giảm bớt trách nhiệm tội lỗi của riêng em. Một lần nữa, điều này không làm cho những hành vi ấy trở thành đúng, nhưng Thiên Chúa thấu suốt những gì trong lòng và sẽ phán xét theo đó.
Cũng có thể áp dụng tiến trình suy xét luân lý này vào bất cứ hoàn cảnh nào và bất cứ luật luân lý nào được Điều Răn này quy định. Điều này cho thấy tại sao việc hiểu Chương Một và Chương Hai lại quan trọng đến thế khi chúng ta xem xét những hoàn cảnh luân lý cụ thể mà con người gặp phải.
Tội nhẹ: Như đã giải thích ở trên, nếu hội đủ cả ba điều kiện của tội trọng thì đó là tội trọng. Tuy nhiên, nếu thiếu một hay nhiều điều kiện thì đó chỉ là tội nhẹ. Xét về tội nhẹ, dạng tội này có nhiều mức độ nghiêm trọng, nhưng điểm chung của mọi tội nhẹ là chúng không hoàn toàn phá hủy mối tương quan của chúng ta với Đức Kitô.
Giới hạn dưới của tội nhẹ có thể là, chẳng hạn, thói quen phạm tội coi tiền bạc như một “vị thần”. Có thể về một số mặt, tội ấy chưa hội đủ các điều kiện của tội trọng; tuy nhiên, bất cứ sự quyến luyến tiền bạc quá mức nào do ý muốn của chúng ta cũng đều ngăn cản chúng ta hoàn toàn trao phó cuộc đời mình cho Thiên Chúa.
Giới hạn trên của tội nhẹ có thể chỉ là sự thiếu phó thác trọn vẹn cho Thiên Chúa trong lãnh vực này. Một lần nữa, hãy lấy sự quyến luyến tiền bạc làm ví dụ. Giả sử một người không thực sự coi tiền bạc như một vị thần, nhưng vẫn còn đôi chút khó khăn trong việc hoàn toàn tín thác vào sự chăm sóc quan phòng của Thiên Chúa, nên thỉnh thoảng vẫn lo lắng về tiền bạc. Điều này chẳng có gì là nghiêm trọng và khá phổ biến. Tuy nhiên, đối với người đang nỗ lực nên hoàn thiện, điều quan trọng là phải cố gắng tiến tới sự phó thác hoàn toàn vào sự quan phòng của Thiên Chúa. Điều này có nghĩa là cố gắng đạt đến lòng tín thác trọn vẹn rằng Thiên Chúa sẽ lo liệu mọi nhu cầu.
Ngươi không được kêu danh ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, cách bất xứng. (Xh 20:7)
Anh em còn nghe Luật dạy người xưa rằng: “Chớ bội thề, nhưng hãy giữ trọn với Chúa những điều anh em đã thề.” Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: đừng thề chi cả. (Mt 5:33–34)
Điều răn thứ hai truyền phải tôn kính danh Chúa. Cũng như điều răn thứ nhất, điều răn này thuộc về nhân đức thờ phượng và, cách riêng, chi phối việc chúng ta sử dụng lời nói trong những vấn đề thánh thiêng. (Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo #2142).
Anh chị em có bao giờ thấy lạ khi người ta nổi giận lại thường dùng danh Thiên Chúa làm lời chửi rủa không? Nói một cách nhẹ nhàng nhất thì điều này quả là kỳ lạ. Thực ra, việc ấy chẳng có mấy ý nghĩa. Chẳng hạn, tại sao danh “Giêsu Kitô” lại trở thành một cách biểu lộ sự bực bội do tức giận? Ngay cả việc nói những câu như “con bò thánh” hoặc những câu tương tự cũng thật kỳ lạ. Tại sao chúng ta lại dùng từ “thánh” trong cách nói ấy?
Có lẽ đó là vì danh Thiên Chúa thực sự thánh thiện và đáng được hết lòng tôn kính, trọng vọng. Vì thế, trong một phút nóng giận hay bực bội, chúng ta bị cám dỗ bất kính với danh Ngài. Ví dụ này cho thấy một tội (tội giận dữ) có thể dẫn đến một tội khác.
Điểm mấu chốt: Không được thề thốt
“Điểm cốt yếu” là Điều Răn Thứ Hai cấm dùng danh Thiên Chúa cách phàm tục và phạm thượng. Điều răn này cấm dùng danh Ngài để chửi rủa, để biểu lộ điều tiêu cực và theo bất cứ cách nào thiếu thận trọng. Điều răn này cũng cấm sử dụng tên các thánh cách bất xứng như thế, nhất là danh Đức Mẹ của chúng ta. Sau cùng, điều răn này cấm nói về bất cứ điều gì thánh thiêng theo cách gây tổn hại hoặc thiếu thận trọng. Chẳng hạn, trực tiếp chỉ trích Hội Thánh của Đức Kitô là một tội nghịch với Điều Răn này.
Dùng danh Thiên Chúa để thề gian cũng là vi phạm Điều Răn này. Chẳng hạn, anh chị em vi phạm Điều Răn này khi thề sẽ nói sự thật với lời “xin Thiên Chúa phù giúp tôi”, rồi lại nói dối. Đây hiển nhiên cũng là một tội nghịch với Điều Răn “Chớ làm chứng gian”. Tuy nhiên, khi danh Thiên Chúa được kêu cầu trước khi nói dối, thì đó là phạm tội hai lần.
Trong những chuyện đời thường hơn, người ta hay nói một điều mà người khác có thể không tin, rồi thêm vào: “Tôi thề có Chúa!” Thế nhưng, ngay cả khi anh chị em đang nói sự thật, việc viện đến Thiên Chúa để thề một cách tùy tiện như vậy về một điều có lẽ chẳng mấy quan trọng vẫn là thiếu thận trọng.
Có những lúc việc kêu cầu danh Thiên Chúa khi tuyên thệ có thể là thích hợp. Thật vậy, những lời hứa và lời khấn long trọng trong Hội Thánh đều làm chính điều đó. Tính luân lý của việc này tùy thuộc nhiều hơn vào cách danh Thiên Chúa được sử dụng và trong bối cảnh nào. Hoặc việc đặt tay trên Kinh Thánh để long trọng cam kết trước tòa án dân sự hay tòa án Hội Thánh cũng là thích hợp, miễn là anh chị em nói toàn bộ sự thật.
Điều quan trọng nhất cần nhớ là việc kêu cầu danh Thiên Chúa là một việc hệ trọng. Khi làm điều đó, chúng ta phải làm một cách thánh thiện, tránh mọi sự thiếu thận trọng và giả dối.
Giới hạn trên: Danh Thiên Chúa là thánh… và tên của anh chị em cũng vậy!
“Giới hạn cao nhất” của Điều Răn này là danh Thiên Chúa vốn thánh thiện và phải được dùng để thờ phượng. Chúng ta phải tôn vinh Ngài bằng cách tôn kính danh Ngài và dùng danh ấy trong lời cầu nguyện và ca tụng. Chẳng hạn, hát ca ngợi danh Thiên Chúa hoặc lặp đi lặp lại thánh danh Chúa Giêsu có thể là cách sử dụng danh Thiên Chúa một cách thánh thiện.
Lời cầu nguyện của chúng ta là một ví dụ khác về việc sử dụng danh Thiên Chúa một cách thánh thiện. Chúng ta bắt đầu lời cầu nguyện bằng câu: “Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần.” Việc kêu cầu Thiên Chúa Ba Ngôi như thế là một cách bước vào cầu nguyện. Ngoài ra, các lời nguyện phụng vụ chính thức của chúng ta thường kết thúc bằng câu: “nhờ Đức Giêsu Kitô, Con Chúa, là Chúa chúng con…” hoặc “nhờ Đức Kitô, Chúa chúng con.” Nói cách khác, chúng ta dùng danh Thiên Chúa trong lời cầu nguyện, và việc xướng danh Ngài là một hình thức cầu nguyện.
Một giáo huấn tích cực và thánh thiện khác mà chúng ta rút ra từ Điều Răn này liên quan đến việc sử dụng tên của chính mình và của người khác. Trước hết, khi lãnh nhận Bí tích Rửa Tội, mỗi Kitô hữu đều được đặt một tên rửa tội, hoặc ít nhất đó là điều đáng lẽ phải được thực hiện. Thông thường, tên rửa tội ấy đơn giản là tên đã được đặt cho em bé. Nhưng đôi khi, nhất là trong một số nền văn hóa, người ta thường chọn tên một vị thánh làm tên rửa tội mới. Thực hành này cho thấy tính thiêng thánh của tên gọi mỗi người và căn tính mà chúng ta có thể tìm thấy nơi danh thơm tiếng tốt của mình. Tên của chúng ta không chỉ là một tên gọi; tên ấy không thể tách rời khỏi chúng ta. Vì thế, tên rửa tội biểu lộ căn tính Kitô hữu của chúng ta.
Vì lý do đó, chúng ta phải hết sức chú tâm nói tốt về người khác và không bao giờ nguyền rủa họ. Nguyền rủa một người là nguyền rủa tên của người ấy, và đó là một sự vi phạm Điều Răn này, bởi chúng ta là con cái Thiên Chúa, được dựng nên theo hình ảnh và giống như Ngài.
Chúng ta cũng phải ý thức rằng mình sẽ được ghi dấu bằng danh Thiên Chúa của chúng ta đến muôn đời. Chúng ta sẽ mang danh Ngài trên trán, như lời Kinh Thánh nói (Kh 14:1).
Những áp dụng thực tiễn
Một lần nữa, chúng ta hãy xem xét những cách vi phạm Điều Răn này đến mức thành tội trọng. Từ đó, những vi phạm cụ thể khác ở mức tội nhẹ sẽ trở nên rõ ràng.
Chất liệu nặng: Đâu là những cách vi phạm nghiêm trọng Điều Răn này? Như đã trình bày ở trên, trực tiếp nguyền rủa danh Thiên Chúa hoặc chính Thiên Chúa là chất liệu nặng. Ngoài ra, nói dối về một điều nghiêm trọng khi tuyên thệ sau khi đã kêu cầu danh Thiên Chúa cũng là chất liệu nặng. Một ví dụ khác là nguyền rủa hoặc gây tổn hại nghiêm trọng đến tên tuổi hay thanh danh của người khác. Đây cũng là một sự vi phạm nghiêm trọng Điều Răn này, bởi mỗi người đều là hình ảnh của Thiên Chúa.
Những vi phạm nghiêm trọng Điều Răn này giảm xuống mức tội nhẹ khi lời nguyền rủa hay lời thề liên quan đến điều ít quan trọng hơn. Chẳng hạn, một người thiếu cẩn trọng khi nói xấu người khác bằng cách truyền đi một thông tin gây tổn hại, tuy đúng sự thật nhưng không cần phải truyền đi. Sự thiếu cẩn trọng này có thể chưa đến mức nghiêm trọng, nhưng vẫn là một sự vi phạm Điều Răn này.
Biết rõ: Thật khó hình dung một hoàn cảnh trong đó có người không biết rõ rằng nói lời nguyền rủa Thiên Chúa là sai. Và cũng thật khó hình dung có người không biết rằng nói dối sau khi kêu cầu danh Thiên Chúa là sai. Nhưng, như trong ví dụ trên, quả thực có thể có người không biết rằng nguyền rủa tên tuổi người khác là sai. Một ví dụ điển hình là khi anh chị em nguyền rủa một người có vẻ “đáng bị như thế”. Trong trường hợp đó, có thể người ta thực sự nghĩ rằng làm tổn hại thanh danh người khác là điều chấp nhận được, hoặc thậm chí là điều đúng đắn. Họ có thể nghĩ rằng việc ấy là chính đáng, và điều này có thể gây hoang mang. Thật khó phân định những chuyện như thế. Một hình ảnh đáng suy niệm về điều này là Chúa Giêsu trên Thập Giá. Ngài có thể đã nói những điều không tốt về những kẻ đóng đinh Ngài, và lời kết án của Ngài hẳn đã đúng. Nhưng Ngài đã nói gì? Ngài nói: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết việc họ làm” (Lc 23:34). Ngài đã tỏ lòng hết sức tôn trọng họ, dù họ không “xứng đáng được như thế”.
Ý chí hoàn toàn ưng thuận: Đây là một khía cạnh dễ hiểu hơn của tội này, và cũng dễ thấy hơn rằng khía cạnh ấy có thể làm giảm trách nhiệm tội lỗi cá nhân của chúng ta khi vi phạm Điều Răn này. Đôi khi, người ta kêu danh Thiên Chúa cách bất xứng trong một lúc quá bức xúc. Điều đó không biện minh cho hành vi ấy, cũng không làm cho nó trở nên đúng đắn dưới bất kỳ hình thức nào. Tuy nhiên, cảm xúc quá mãnh liệt có thể tạm thời làm giảm trách nhiệm tội lỗi cá nhân, vì người ấy có thể đang hành động do cảm xúc hơn là do ý chí hoàn toàn ưng thuận.
Một ví dụ khác về điều này là nói dối khi tuyên thệ. Nếu một người đối diện với một tình thế tiến thoái lưỡng nan nghiêm trọng về luân lý và rất sợ những hậu quả của việc nói thật, họ có thể đưa ra quyết định sai lầm là nói dối, ngay cả khi đã “thề trước Thiên Chúa”. Như mọi trường hợp khác, điều này vẫn là sai, nhưng nỗi sợ mà họ phải đối diện có thể làm giảm trách nhiệm tội lỗi cá nhân của họ trước mặt Thiên Chúa. Một lần nữa, chỉ Thiên Chúa mới biết lòng người, và Ngài sẽ phán xét theo đó.
Tội nhẹ: Nếu xem xét kỹ những mô tả ở trên về các trường hợp trách nhiệm luân lý được giảm nhẹ, chúng ta sẽ thấy rằng nhiều tội vi phạm Điều Răn này chỉ là tội nhẹ. Nhưng tội nhẹ cũng cần phải được khắc phục, vì thế, ý thức được mọi cách vi phạm Điều Răn này là điều tốt. Mục tiêu là nỗ lực đạt tới nhân đức cao cả nhất mà Điều Răn này bày tỏ. Làm như thế sẽ giúp mỗi người đạt tới mức độ cao nhất của lòng kính trọng và tôn kính đối với Thiên Chúa cũng như lòng tôn trọng và quý trọng đối với tha nhân.
Điều Răn Thứ Ba:
Hãy nhớ ngày sabát mà giữ cho thánh. Trong sáu ngày, ngươi được lao động và làm mọi công việc của ngươi, nhưng ngày thứ bảy là ngày sabát kính ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi. Ngươi không được làm bất cứ công việc nào, cả ngươi, con trai con gái ngươi, tôi tớ nam nữ của ngươi, súc vật làm việc của ngươi, hay ngoại kiều cư ngụ trong các cửa thành của ngươi. (Xh 20:8–10)
Ngày sabát được tạo nên cho con người, chứ không phải con người cho ngày sabát. Bởi đó, Con Người làm chủ luôn cả ngày sabát. (Mc 2:27–28)
Ngày sabát sau công trình tạo dựng đầu tiên
Sách Sáng Thế kể lại việc Thiên Chúa tạo dựng thế giới trong sáu ngày rồi nghỉ ngơi vào ngày thứ bảy. Việc điều này có diễn ra trong sáu ngày theo nghĩa đen hay không không quan trọng đối với phần bàn luận cụ thể này về việc thiết lập ngày sabát. Điều quan trọng là trình thuật này nói rằng:
Ngày thứ bảy, Thiên Chúa hoàn tất công việc Người đã làm; ngày thứ bảy, Người nghỉ ngơi sau mọi công việc Người đã thực hiện. Thiên Chúa chúc phúc cho ngày thứ bảy và thánh hóa ngày đó, vì trong ngày ấy Người đã nghỉ ngơi sau mọi công việc Người đã làm khi tạo dựng. (St 2:2–3)
Như vậy, chúng ta thấy rằng ngay từ khởi đầu công trình tạo dựng, ngày thứ bảy đã là một ngày đặc biệt được Thiên Chúa dành riêng để nghỉ ngơi. Điều thú vị là trình thuật này cho thấy trước hết đó là ngày nghỉ ngơi của Thiên Chúa. Dĩ nhiên, Thiên Chúa không cần nghỉ ngơi theo nghĩa đen. Vì thế, chúng ta cần đọc đoạn văn này như một mặc khải của Thiên Chúa rằng đây không hẳn là một ngày để Người nghỉ ngơi; đúng hơn, đó là “một ngày sabát nghỉ ngơi hoàn toàn” (GLHTCG số 2168). Tự bản chất, ngày ấy là một ngày nghỉ ngơi, và điều đó tác động đến tất cả những ai cùng sống trong những ngày Thiên Chúa đã tạo nên.
Qua đó, chúng ta thấy rằng ông bà nguyên tổ của chúng ta cũng được mời gọi chung hưởng ngày nghỉ ngơi Thiên Chúa đã tạo nên. Chúng ta được mời gọi tham dự vào công trình sáng tạo của Người (sáu ngày đầu tiên) bằng những công việc và hoạt động sáng tạo mà chúng ta được mời gọi thực hiện và có khả năng thực hiện. Tuy nhiên, ngay trong công trình tạo dựng đã có một nhịp luân phiên giữa làm việc và nghỉ ngơi. Chúng ta dự phần vào nhịp luân phiên ấy và phải nhìn nhận đó là điều thiết yếu đối với con người chúng ta theo ý định của Thiên Chúa.
Ngày nghỉ ngơi cũng được Thiên Chúa thánh hóa. Vì thế, không nên coi đó là một ngày để lười biếng; đúng hơn, đó phải là một ngày để chúng ta cũng nên thánh và bước vào sâu hơn trong kế hoạch sáng tạo, theo đó chúng ta được thông phần vào sự thánh thiện của Thiên Chúa.
Ngày sabát, được cử hành vào thứ Bảy, ngày thứ bảy trong tuần, đã trở thành một ngày “nghỉ ngơi” thiêng liêng theo nghĩa thờ phượng Thiên Chúa. Điều này được thấy đặc biệt trong điều răn được ban trong sách Đệ Nhị Luật 5:15:
Ngươi hãy nhớ rằng chính ngươi cũng đã từng làm nô lệ trên đất Ai Cập, và ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, đã dùng bàn tay mạnh mẽ và cánh tay dang rộng mà đưa ngươi ra khỏi đó. Vì thế, ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, đã truyền cho ngươi phải giữ ngày sabát.
Thiên Chúa kêu gọi dân Israel không chỉ nghỉ ngơi mà còn cử hành việc tưởng niệm họ được giải thoát khỏi Ai Cập. Đó là việc cử hành lễ Vượt Qua. Như thế, sự nghỉ ngơi mang hình thức thờ phượng và là cơ hội để dân Thiên Chúa hằng tuần nhớ lại hành động cứu độ của Người, đồng thời một lần nữa cam kết trung thành với Thiên Chúa và giao ước của Người.
Vào thời Chúa Giêsu sống trên trần gian, luật nghỉ ngơi ngày sabát đang bị lạm dụng. Người ta giải thích một cách quá câu nệ về việc phải sống ngày ấy như thế nào. Theo nhiều kinh sư và người Pharisêu vốn quá câu nệ và hay xét đoán, Chúa Giêsu đã nhiều lần vi phạm luật nghỉ ngơi ngày sabát. Chẳng hạn, Người bị “tố cáo” là chữa lành người bệnh trong ngày sabát, một việc bị coi là một hình thức lao động, nên bị cho là vi phạm ngày sabát. Dĩ nhiên, điều này thật vô lý.
Điều Chúa Giêsu làm là đưa ra một cách giải thích chính xác và có thẩm quyền về việc nghỉ ngơi ngày sabát. Người khẳng định rằng: “Ngày sabát được tạo nên cho con người, chứ không phải con người cho ngày sabát” (Mc 2:27). Người đã dạy và làm chứng rằng ngày sabát trước hết là một ngày để làm điều thiện và tôn vinh Thiên Chúa. Đó là một ngày dành cho việc bác ái và thờ phượng.
Việc thờ phượng trong Giao Ước Mới: Ngày thứ tám của công trình tạo dựng
Ngày thứ bảy của công trình tạo dựng là ngày Thiên Chúa dành riêng cho việc nghỉ ngơi và thờ phượng. Nhưng có một điều mà chúng ta, những Kitô hữu, vẫn nhìn nhận theo truyền thống, đó là có một “ngày thứ tám” của công trình tạo dựng. Ngày thứ tám này là ngày của công trình tạo dựng mới trong Đức Kitô. Đó là ngày Đức Kitô Phục Sinh. Vì lý do ấy, Truyền Thống Kitô giáo đã chuyển việc nghỉ ngơi ngày sabát sang Chúa nhật. Giờ đây, Chúa nhật là ngày phải được dành riêng cho việc nghỉ ngơi, thờ phượng và bác ái. Một trong những việc quan trọng nhất phải làm trong ngày này là thờ phượng Thiên Chúa qua việc tham dự Bí tích Thánh Thể chí thánh! Bí tích Thánh Thể là lễ Vượt Qua mới, cuộc Tưởng Niệm mới và việc cử hành ngày sabát mới. Chính trong ngày này, chúng ta tưởng nhớ Hy Tế cứu độ của Đức Kitô và cùng dự phần vào bữa tiệc cứu độ ấy.
Ngoài Chúa nhật là ngày sabát mới, Hội Thánh, với sự khôn ngoan của mình, còn thiết lập nhiều ngày lễ buộc khác nhau. Đó là những ngày trong năm chúng ta tôn vinh một hành động cứu độ cụ thể nào đó của Đức Kitô. Chẳng hạn, Giáng Sinh có lẽ là ngày lễ buộc được biết đến nhiều nhất. Vào ngày ấy, chúng ta tôn vinh việc Đức Kitô giáng sinh, và chúng ta “buộc” phải tham dự Thánh lễ.
Dưới đây là danh sách đầy đủ các ngày lễ buộc được cử hành tại Vatican:
Ngày 1 tháng 1: Lễ trọng Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa
Ngày 6 tháng 1: Lễ Hiển Linh
Ngày 19 tháng 3: Lễ trọng Thánh Giuse, Bạn trăm năm Đức Trinh Nữ Maria
Thứ Năm tuần VI Phục Sinh: Lễ Chúa Thăng Thiên
Thứ Năm sau Chúa nhật Chúa Ba Ngôi: Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô
Ngày 29 tháng 6: Lễ trọng hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô
Ngày 15 tháng 8: Lễ Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời
Ngày 1 tháng 11: Lễ Các Thánh
Ngày 8 tháng 12: Lễ Vô Nhiễm Nguyên Tội của Đức Trinh Nữ Maria
Ngày 25 tháng 12: Lễ Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, Giáng Sinh (Lễ Giáng Sinh)
Xin lưu ý rằng tôi đã nói danh sách trên là danh sách các ngày lễ buộc được cử hành tại Thành quốc Vatican. Hãy chuẩn bị đón nhận một điều thoạt đầu có thể khiến anh chị em thấy khó hiểu! Sở dĩ có sự phân biệt này là vì luật Hội Thánh (Giáo luật) cho phép mỗi Hội đồng Giám mục trên khắp thế giới quyết định những ngày nào vẫn là ngày lễ “buộc” trong lãnh thổ của mình.
Chẳng hạn, sau đây là những quy định do các giám mục Hoa Kỳ thiết lập:
Ba ngày lễ buộc không bao giờ thay đổi:
Ngày 1 tháng 1: Lễ trọng Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa
Ngày 8 tháng 12: Lễ Vô Nhiễm Nguyên Tội của Đức Trinh Nữ Maria
Ngày 25 tháng 12: Lễ Sinh Nhật Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta (Giáng Sinh)
Hai lễ trọng sau đây vẫn được cử hành, nhưng luôn được chuyển sang Chúa nhật kế tiếp:
Ngày 6 tháng 1: Lễ Hiển Linh
Thứ Năm tuần VI Phục Sinh: lễ Thăng Thiên
Lễ sau đây được chuyển sang Chúa nhật kế tiếp tại hầu hết các giáo phận ở Hoa Kỳ:
Thứ Năm sau Chúa nhật Chúa Ba Ngôi: Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô
Hai lễ tiếp theo luôn được cử hành như lễ trọng, nhưng tại Hoa Kỳ, không được coi là những ngày lễ “buộc” khi rơi vào thứ Bảy hoặc thứ Hai:
Ngày 15 tháng 8: Lễ Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời
Ngày 1 tháng 11: Lễ Các Thánh
Cuối cùng, tại Hoa Kỳ, hai lễ trọng sau đây vẫn là lễ trọng, nhưng không bao giờ là những ngày lễ “buộc”.
Ngày 19 tháng 3: Lễ trọng Thánh Giuse, Bạn Trăm Năm Đức Trinh Nữ Maria
Ngày 29 tháng 6: Lễ trọng hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô
Mỗi Hội đồng Giám mục của từng quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có những quy định khác nhau về việc những ngày lễ nào là lễ buộc và những ngày lễ nào không phải là lễ buộc. Điều quan trọng là anh chị em cần tìm hiểu nơi giáo phận của mình.
Điều này có thể làm nảy sinh câu hỏi: “Tại sao bỏ lễ ở nơi này là có tội, còn ở nơi khác thì không?” Một câu hỏi rất hay! Điều này khiến nhiều người bối rối, nhất là với việc không buộc tham dự Thánh lễ vào một số ngày lễ khi những ngày ấy rơi vào thứ Hai hoặc thứ Bảy. Câu trả lời đơn giản và rõ ràng là Chúa Giêsu quả thực đã trao cho Hội Thánh của Người quyền quy định cách thức chúng ta thờ phượng. Đến lượt mình, Hội Thánh hoàn vũ (Đức Giáo hoàng) đã chuyển giao thẩm quyền ấy cho các Hội đồng Giám mục, và một số Hội đồng Giám mục lại chuyển giao thẩm quyền ấy cho các giáo phận và giáo tỉnh địa phương.
Điều căn bản là chúng ta có bổn phận thờ phượng Thiên Chúa bằng việc tham dự Thánh lễ vào những ngày được Hội Thánh hoàn vũ hoặc Hội Thánh địa phương ấn định. Ở mức cao hơn, chúng ta được hưởng một đặc ân lớn lao khôn tả là bước vào việc thờ phượng Thiên Chúa và cử hành những khía cạnh cụ thể của đức tin chúng ta trong suốt năm.
Việc nghỉ ngơi trong Giao Ước Mới: Ngày thứ tám của công trình tạo dựng
Một điểm cuối cùng cần nói đến là việc nghỉ ngơi ngày Chúa nhật. Không nên hiểu việc nghỉ ngơi ngày Chúa nhật theo lối câu nệ như người Pharisêu đã hiểu. Đúng hơn, cần nhìn nhận việc ấy theo những cách sau đây:
Việc bác ái: Ngoài việc thờ phượng Thiên Chúa vào các ngày Chúa nhật, chúng ta cần chú tâm tìm kiếm những cơ hội để làm việc bác ái trong ngày này. Có một gương sáng về điều ấy tại một tu viện thánh thiện do Thánh Mẹ Têrêsa thành lập. Một ngày Chúa nhật nọ, có người thấy các nữ tu đang trồng hoa trước tượng Đức Mẹ. Ông nói: “Các sơ không được làm việc vào ngày Chúa nhật chứ.” Các nữ tu đáp: “Ồ, đây không phải là làm việc, mà là một cử chỉ yêu mến dành cho Đức Mẹ của chúng ta.” Nói rồi, các chị mỉm cười và tiếp tục cử chỉ yêu mến của mình.
Hoạt động thư giãn: Ngoài những việc bác ái, các hoạt động thư giãn cũng thích hợp cho ngày Chúa nhật. Hoạt động thư giãn có thể là bất cứ hoạt động nào mà người ta thực sự yêu thích hoặc cảm thấy giúp mình được thư thái, tươi mới. Những thú vui riêng, làm vườn (nếu yêu thích), vui chơi cùng gia đình, nấu ăn, v.v., đều có thể thuộc loại này. Điều quan trọng là hoạt động ấy đem lại sự thư thái và nghỉ ngơi cho người thực hiện. Sự thư giãn thánh thiện là một cách tiếp nối công trình sáng tạo cho Thiên Chúa qua việc giải trí (hay tái tạo).
Những công việc phục vụ cần thiết: Một số người quả thực phải làm việc vào ngày Chúa nhật để góp phần vào công ích hoặc giúp người khác được nghỉ ngơi, thư giãn. Những ví dụ rõ ràng là cảnh sát, bác sĩ và lính cứu hỏa. Tuy nhiên, cũng có những công việc khác có thể được phép thực hiện để giúp người khác thư giãn lành mạnh và đáp ứng những nhu cầu căn bản. Chẳng hạn, các trạm xăng có thể mở cửa một cách chính đáng (người ta cần xăng để đến nhà thờ!), các nhà hàng có thể phục vụ những người muốn thư giãn bên một bữa tối ngon miệng, và còn nhiều nhu cầu tương tự khác cần được đáp ứng. Điều căn bản là chúng ta cần thận trọng và trung thực khi xét xem đó có phải là một công việc tốt và cần thiết, đem lại một sự phục vụ cần thiết hoặc hữu ích cho người khác trong ngày nghỉ ngơi của họ hay không.
Dẫu vậy, đối với những người thực sự cần làm việc vào các ngày Chúa nhật vì lợi ích của xã hội, điều thiết yếu là họ phải được tạo điều kiện để thờ phượng và có thời gian nghỉ thích hợp vào những ngày khác trong tuần, hầu có được sự nghỉ ngơi cần thiết mà Thiên Chúa mong muốn cho họ. Ngày nay, chúng ta sống trong một thế giới bận rộn, và thế giới ấy cần làm tốt hơn việc tạo điều kiện cho người dân chăm sóc bản thân và gia đình mình.
Các bổn phận của xã hội
Một điểm quan trọng cuối cùng cần nói đến là toàn thể xã hội có bổn phận tạo điều kiện để các Kitô hữu có thể tôn trọng ngày của Chúa. Chính quyền, các doanh nghiệp, các tổ chức dân sự và những tổ chức tương tự có bổn phận tôn trọng quyền tự do tôn giáo của mọi người, để họ có thể thờ phượng, nghỉ ngơi và làm việc bác ái trong ngày của Chúa. Người sử dụng lao động không được áp đặt những yêu cầu khắt khe cản trở việc thờ phượng ngày Chúa nhật. Các tổ chức xã hội phải nhìn nhận Chúa nhật là ngày dành cho việc thờ phượng và gia đình. Chính quyền cần nhìn nhận tầm quan trọng của ngày này trong đời sống người dân và dành cho ngày ấy sự tôn trọng xứng hợp.
Trong ba mươi năm qua, nhiều nền văn hóa đã chứng kiến sự thay đổi trong cách tôn trọng ngày Chúa nhật nói riêng. Dần dần, các cơ sở kinh doanh bắt đầu mở cửa, đặt lên nhiều người gánh nặng của những công việc không cần thiết. Nhiều hoạt động xã hội khác nhau bắt đầu làm hao hụt thời gian dành cho đời sống gia đình lành mạnh. Và đối với nhiều người, việc thờ phượng ngày Chúa nhật giờ đây đang bị lấn át bởi vô số đòi hỏi. Vì thế, cuộc sống của nhiều người ngày càng bận rộn hơn, và điều này làm suy giảm khả năng của nhiều người, nhất là các gia đình, trong việc tôn trọng ngày của Chúa cho phải lẽ.
Một nghĩa vụ mà chúng ta, với tư cách là công dân, có đối với xã hội là không góp phần thúc đẩy việc tục hóa Ngày của Chúa. Một cách cụ thể để thực hiện điều này là tránh mua sắm không cần thiết vào Chúa nhật. Nhiều cửa hàng (thực ra là phần lớn các cửa hàng) không cần phải mở cửa vào Chúa nhật. Tuy nhiên, họ vẫn mở cửa vì có người đến mua sắm. Mỗi Kitô hữu phải coi việc góp phần khôi phục tính thánh thiêng của Ngày của Chúa, bằng cách không tham gia vào việc mua sắm không cần thiết và những hoạt động tương tự, là bổn phận của mình. Quả thật, luôn có những ngoại lệ có thể được xét là thích hợp, nhưng nguyên tắc chung vẫn phải được áp dụng. Một ví dụ về ngoại lệ thường gặp có thể là như sau. Giả sử anh chị em có một buổi họp mặt gia đình và, khi đang chuẩn bị bữa ăn, anh chị em nhận ra mình đã quên một nguyên liệu thiết yếu. Anh chị em không ủng hộ việc các cửa hàng mở cửa vào Chúa nhật, nhưng biết rằng cửa hàng ở phía trên con đường đang mở cửa. Anh chị em có được phép đi mua nguyên liệu thiết yếu ấy không? Rất có thể câu trả lời là “có”. Xét cho cùng, điều quan trọng là đưa ra một phán đoán đúng đắn theo đức khôn ngoan.
Những lưu ý thực tiễn
Khó có thể xác định rõ những cách cụ thể mà việc vi phạm Điều Răn này có thể dẫn đến tội trọng. Tuy nhiên, để hiểu các điều kiện khác nhau của tội, nhất là tội trọng, chúng ta hãy xem xét một vài ví dụ cụ thể.
Chất liệu nặng: Điều Răn này có thể bị vi phạm cách nghiêm trọng như thế nào? Điều gì được coi là một sự vi phạm nghiêm trọng Điều Răn này? Trước hết và trên hết, sự vi phạm nghiêm trọng rõ ràng nhất đối với Điều Răn này là bỏ lễ Chúa nhật và/hoặc bỏ lễ vào các ngày lễ buộc. Việc thờ phượng Thiên Chúa vào những ngày này là một đòi buộc hết sức quan trọng, và bất cứ cách nào khiến một người không chu toàn đòi buộc ấy đều là sự vi phạm trực tiếp và nghiêm trọng Điều Răn này.
Ngoài ra, việc một người coi nhẹ khía cạnh nghỉ ngơi đến mức nghiêm trọng cũng có thể là điều nghiêm trọng. Chẳng hạn, nếu một người hoàn toàn bỏ qua việc nghỉ ngơi ngày sabát và thay vào đó lại chọn làm những công việc không cần thiết, thì đây có thể là một sự vi phạm nghiêm trọng và nặng nề. Cụ thể, dường như để hình thức vi phạm này trở nên nghiêm trọng, công việc ấy phải: 1) thực sự không cần thiết; 2) được làm vì những lý do ích kỷ; 3) quá mức.
Điều này cũng bao gồm những người đặt gánh nặng ấy lên người khác. Chẳng hạn, nếu một chủ doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội kiếm thêm tiền bằng cách buộc nhân viên làm việc vào Chúa nhật từ 7 giờ sáng đến 7 giờ tối, mặc dù điều đó sẽ cản trở họ thờ phượng, dành thời gian cho gia đình và nghỉ ngơi, thì đây có thể là một lỗi nặng.
Nhận thức đầy đủ: Có thể có nhiều người chưa hiểu đầy đủ những đòi buộc của Điều Răn này. Vì thế, những chuẩn mực văn hóa dường như xem nhẹ tầm quan trọng của Ngày của Chúa có thể làm lu mờ nhận thức của họ. Chẳng hạn, nếu một người lớn lên trong một gia đình chỉ tham dự Thánh lễ Chúa nhật 90% số lần và, do đó, chưa bao giờ thực sự hiểu rằng đòi buộc phải tham dự Thánh lễ đầy đủ 100% số lần là điều thiết yếu để làm theo thánh ý Thiên Chúa, thì họ có thể không phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc bỏ lễ. Như mọi khi, điều này không có nghĩa là được phép bỏ lễ Chúa nhật, dù chỉ một hay hai lần mỗi năm. Nhưng điều đó có thể có nghĩa là, nếu họ bỏ lễ vì điều mà họ tự biện minh là một “lý do chính đáng”, họ có thể không hoàn toàn mắc tội trọng. Cũng như đối với các Điều Răn khác, Thiên Chúa thấu suốt lòng người, và Ngài biết mức độ hiểu biết của mỗi người để phán xét cho phù hợp.
Sự ưng thuận hoàn toàn của ý chí: Giả sử anh chị em và gia đình đang chuẩn bị đi dự Thánh lễ Chúa nhật, rồi anh chị em ra khởi động xe thì thấy ắc quy đã hết điện. Anh chị em cố khởi động nhưng không được. Đến khi khởi động được xe thì anh chị em đã lỡ mất Thánh lễ cuối cùng. Anh chị em có phạm tội không? Hiển nhiên là không. Quả thật, anh chị em đã không chu toàn bổn phận ngày Chúa nhật, nhưng Thiên Chúa thấy rõ đây không phải là điều anh chị em cố ý, và chắc chắn Ngài vẫn sẽ ban ân sủng của Ngài cho anh chị em và gia đình.
Còn có những trường hợp khác mà một người có thể phải chịu một phần, nhưng không phải hoàn toàn, trách nhiệm về việc bỏ lễ hoặc về những vi phạm khác đối với Điều Răn này. Chẳng hạn, giả sử một người cha hoặc người mẹ đáp máy bay đến thăm người con đã trưởng thành ở một tiểu bang khác vào dịp cuối tuần. Và giả sử người con ấy không còn tham dự Thánh lễ nữa. Người cha hoặc người mẹ xin được đưa đi dự lễ, nhưng người con đã trưởng thành ấy lại rất bực bội và không muốn giúp. Nếu người cha hoặc người mẹ ấy cứ nhượng bộ trước áp lực để “giữ hòa khí”, thì đó vẫn là một lựa chọn sai lầm, nhưng sự căng thẳng về tình cảm thực sự có thể làm giảm trách nhiệm cá nhân về việc bỏ lễ vào cuối tuần ấy. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc làm hết sức mình để chu toàn bổn phận ngày Chúa nhật là một chứng tá tốt lành và thiết yếu. Đôi khi điều này sẽ gây căng thẳng, nhưng chúng ta phải nhớ rằng thánh ý Thiên Chúa phải được đặt lên trên ý muốn của bất cứ ai khác. Điều này thật khó khi xung đột xảy ra ngay trong gia đình, nhưng chúng ta phải lấy lòng trung thành với Thiên Chúa làm mục tiêu hàng đầu, bất kể hậu quả ra sao.
Chương tiếp theo: Chương 4 – Yêu thương gia đình của anh chị em
Cũng có bản sách điện tử & sách bìa mềm
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble

