Kwa wale walioamua kumfuata Kristo Bwana wetu na kuyafanya mapenzi Yake na utukufu Wake kuwa lengo kuu la maisha yao, bila shaka swali hili litajitokeza: “Mapenzi ya Mungu kwa maisha yangu ni yapi?” Hili ni swali la msingi ambalo kila Mkristo anapaswa kutafuta jibu lake. Kwa bahati mbaya, watu wengi hata hawajiulizi swali hili. Badala yake, wengi hufikiria wanachotaka kupata maishani na kushindwa kuyafanya mapenzi ya Mungu pekee kuwa mwanzo wa yote. Amua leo kuyafanya mapenzi ya Mungu kuwa msingi wa lazima wa maisha yako.
Ni wazi kwamba kuyajua mapenzi ya Mungu si sawa na kuyatenda. Lakini ili uyatende mapenzi ya Mungu, ni lazima kwanza uyajue. Hata hivyo, kabla ya kuanza kutafuta kutambua mapenzi ya Mungu kwa maisha yako, kuna sharti moja la msingi linalotangulia. Ni lazima uwe tayari kufanya chochote ambacho Bwana anakuomba. Msimamo huu wa msingi wa kuwa tayari kabisa kuyatenda mapenzi ya Mungu na kujisalimisha ili yatimizwe lazima uwe sehemu ya utu wako. Lazima useme “Ndiyo” kwa mapenzi ya Mungu hata kabla hujajua anachokuomba. Lazima uwe tayari na mwenye nia ya kufanya chochote na kila kitu anachokuomba. Lazima ujitahidi kutofungamana kabisa na upendeleo wako mwenyewe kuhusu kile anachokuomba. Kumbuka kwamba kwa Ignasio, “kutofungamana na upendeleo wako” si sawa na kutojali. Kinyume chake, ni lazima uyajali sana yale ambayo Mungu anataka. Lakini kutofungamana na upendeleo wako kunamaanisha tu kwamba huingizi mapendeleo yako binafsi katika jambo hilo. Hujaribu “kuyaathiri” mapenzi ya Mungu. Badala yake, hufungamani na matokeo fulani, nawe uko tayari na una nia ya kufanya chochote anachokuomba na kukuamuru sasa hivi, bila kusita. Msimamo huu wa ndani wa moyo ni jambo zuri sana!
Ukiwa na msimamo huo kama sharti la msingi, tafakari swali hili: “Mapenzi ya Mungu kwa maisha yangu ni yapi?” Swali hili linaweza kujitokeza nyakati fulani maishani mwako unapofanya maamuzi makubwa, kama vile kuamua kuingia katika ndoa au kuwa padri au mtawa. Au kuamua kama ufunge ndoa na mtu huyu. Au ujiunge na shirika hili la kitawa, na kadhalika. Aidha, maishani kuna maamuzi mengine mengi yanayohitaji kufanywa ili kuyatumikia mapenzi ya Mungu. Je, ukubali kazi hii, upate mtoto mwingine, uhamie hapa, uwe rafiki yao, uende kwenye tukio hili, ununue kitu hiki, na kadhalika? Maisha yamejaa mambo ya kuchagua; kwa hiyo, kujifunza kutambua mapenzi ya Mungu katika maamuzi makubwa zaidi ya maisha kutakusaidia pia katika maamuzi madogo na hata yale ya kila siku. Ni kweli kwamba baadhi ya maamuzi ya kila siku, labda mengi yake, hayahitaji mchakato mrefu wa utambuzi. Lakini hatimaye maamuzi yote yanapaswa kuongozwa na utambuzi. Na ukijifunza kufanya utambuzi kuwa mazoea yako, ukiishi kwa kufuata kanuni hizi, basi itakuwa rahisi zaidi kufanya maamuzi ya kila siku kwa haraka, na maamuzi hayo yatakuwa na uwezekano mkubwa zaidi wa kupatana na mapenzi ya Mungu. Na utakapokabiliwa na maamuzi makubwa zaidi ya maisha, mazoea yako ya kufuata kanuni hizi yatakuwa mwongozo wenye thamani isiyopimika katika kuchagua na kutimiza mapenzi ya Mungu.
Baada ya utangulizi huo, tutafakari mafundisho ya Mtakatifu Ignasio kuhusu kutambua mapenzi ya Mungu na kufanya kile anachokiita “uchaguzi mwema.” Anaposema “uchaguzi mwema,” Mtakatifu Ignasio anazungumzia hasa maamuzi makubwa ya maisha. Lakini njia anazozieleza za kufanya maamuzi haya makubwa ya maisha zinaweza pia kutumika katika maamuzi mengine yenye athari ndogo zaidi. Anaeleza kwamba unapofanya uamuzi maishani kuhusu kile unachoamini kuwa ni mapenzi ya Mungu, uzoefu wako wa ndani unapokabili uamuzi huo unaweza kuainishwa katika mojawapo ya namna tatu. Hivyo, anatupatia “nyakati” tatu tofauti ambazo ndani yake mtu anaweza kufikia kuyatambua mapenzi ya Mungu. Uzoefu wa ndani wa wakati wa kwanza ni mfupi, wazi na rahisi. Uzoefu wa ndani wa wakati wa pili ni mrefu kidogo na unajumuisha baadhi ya njia za utambuzi wa roho ambazo tayari zimejadiliwa. Hata hivyo, ikiwa hakuna mojawapo ya uzoefu huo wa ndani wa nyakati mbili za kwanza unaokuwezesha kutambua mapenzi ya Mungu, Ignasio anatoa namna ya tatu ya kutambua mapenzi ya Mungu kwa kutumia njia mbili za vitendo.
Wakati wa Kwanza—Uwazi Usioacha Nafasi ya Shaka
Wakati wa Kwanza. Wakati wa kwanza ni pale ambapo Mungu Bwana wetu anaugusa na kuuvuta utashi kwa namna ambayo nafsi hiyo yenye ibada inafuata inachoonyeshwa bila kuwa na shaka, wala kuweza kuwa na shaka, kama walivyofanya Mt. Paulo na Mt. Mathayo walipomfuata Kristo Bwana wetu.
Kuyajua mapenzi ya Mungu kwa uwazi usioacha nafasi ya shaka kunaelezwa vizuri zaidi kwa mifano miwili ya Maandiko Matakatifu. Mfano wa kwanza unahusu fursa ya moja kwa moja na ya papo hapo ya kuongoka aliyopewa Mtakatifu Paulo. Kumbuka kwamba aliangushwa kutoka juu ya farasi wake, na Bwana akazungumza naye moja kwa moja, akimuuliza kwa nini alikuwa akilitesa Kanisa Lake (Matendo 9). Kwa njia ya maono haya na kwa uhakika ulio wazi moyoni mwake, Paulo alijua kwamba Mungu alikuwa amezungumza naye. Matokeo yake yalikuwa kwamba alibadili maisha yake mara moja na kuwa mwinjilishaji mkuu. Mfano wa pili unapatikana katika Mathayo 9:9. Yesu anakutana na Mathayo, naye anamwambia, “Nifuate.” Naye Mathayo anasimama, anaacha yote nyuma, na kumfuata Kristo.
Ingawa mifano hii miwili inahusisha kukutana kwa namna fulani na Bwana wetu kwa uhalisi (kwa maono kwa Mtakatifu Paulo na ana kwa ana kwa Mtakatifu Mathayo), wote wawili pia walipata mwito wenye nguvu na ulio wazi ndani yao, na kila mmoja wao aliuitikia mwito huo bila kusita.
Katika maisha yako, hutakutana na Bwana akiwa katika mwili akitembea huku na kule akikuita ufanye hili au lile, wala huenda usipate maono yenye nguvu sana yanayokuangusha chini, kukupofusha na kubadili maisha yako. Hata hivyo, kunaweza kuwa na nyakati ambapo, kwa neema yenye nguvu ya Mungu, utapata katika maisha yako uhakika uleule wa ndani waliokuwa nao Mtakatifu Paulo na Mtakatifu Mathayo.
Hakuna mengi yanayohitaji kusemwa kuhusu tukio la namna hiyo. Unapopokea ujumbe ulio wazi na usio na shaka kutoka kwa Bwana wetu wa kimungu kwa namna hiyo, jibu pekee linalofaa ni kusema “Ndiyo” na kumfuata bila kujibakizia chochote. Katika hali hii, unayajua mapenzi ya Mungu kwa sababu tu unayajua mapenzi Yake. Ni jambo lisiloweza kuelezwa wala kutiliwa shaka. Unajua tu. Kwa uhakika.
Ingawa hali hii inaweza kuwa nadra, hutokea kweli. Wakati mwingine watu hujazwa usadikisho wenye nguvu sana kuhusu mapenzi ya Mungu kiasi kwamba hawasiti kuitikia. Ikiwa unakutana na hali hii maishani mwako, usiogope kuutumainia usadikisho huu ulio wazi na wa hakika kutoka kwa Bwana wetu.
Wakati wa Pili—Kupambanua Faraja na Ukiwa wa Kiroho
Wakati wa Pili. Wa pili ni pale ambapo mwanga na ufahamu wa kutosha hupatikana kupitia kupitia faraja na ukiwa wa kiroho, na kupitia uzoefu wa kupambanua roho mbalimbali.
Ikiwa hakuna uwazi usioacha nafasi ya shaka unaotokana na ujumbe fulani wa moja kwa moja kutoka kwa Bwana wetu, basi njia ya pili ya kupambanua mapenzi ya Mungu inaweza kutumiwa. Njia hii ya pili ya kupambanua mapenzi ya Mungu hutumia mbinu zilizokwishaelezwa kuhusu upambanuzi wa roho (Sura ya Tano na ya Sita). Katika hali hii, unazingatia misukumo ya ndani ya nafsi yako ili kupambanua faraja na ukiwa mbalimbali wa kiroho unaopata kutokana na tendo hili au lile na mfululizo wa mawazo. Lengo kuu si kutathmini na kuchunguza hali hiyo kwa hoja za kimantiki; badala yake, ni mchakato wa kutegemea misukumo ya kiroho ya Mungu unayoihisi ndani ya nafsi yako.
Kwa mfano, ikiwa unapambanua uwezekano wa kuhamia mji mwingine pamoja na familia yako, na kila unapofanya hivyo unahisi wazi faraja mbalimbali kutoka kwa Mungu, unapaswa kuwa makini na misukumo hiyo na kuanza kuifuata. Vilevile, ikiwa kila unapofikiria kubaki ulipo unapata ukiwa wa kiroho ulio wazi kama ulivyoelezwa na Mtakatifu Ignasi, hiyo pia ni ishara wazi kwamba kubaki si mapenzi ya Mungu. Njia hii inahitaji muda na umakini kwa yale unayopitia kiroho. Hivyo, unatumia akili yako ya kibinadamu, lakini mambo “unayoyatafakari kwa akili” ni faraja na ukiwa wa kiroho. Itafaa pia kutegemea uchunguzi wa kila siku wa dhamiri na matunda ya uchunguzi huo kadiri muda unavyopita.
Wakati wa Tatu—Tathmini kwa Utulivu na Akili
Wakati wa Tatu. Wakati wa tatu ni wa utulivu, ambapo mtu hutafakari kwanza sababu ya mwanadamu kuzaliwa—yaani, kumsifu Mungu Bwana wetu na kuiokoa nafsi yake—na, akitamani hayo, huchagua kama njia ya kuyafikia maisha au hali ya maisha iliyo ndani ya mipaka ya Kanisa, ili asaidiwe katika kumtumikia Bwana wake na katika wokovu wa nafsi yake.
Nimesema wakati wa utulivu, yaani wakati ambapo nafsi haiathiriwi na roho mbalimbali, nayo hutumia uwezo wake wa kiasili kwa uhuru na utulivu.
Kuna hali tatu zinazokuwepo wakati njia hii ya tatu ya kupambanua mapenzi ya Mungu inapopaswa kutumiwa:
- Una utulivu na amani moyoni;
- Huna uwazi usioacha nafasi ya shaka kama ulivyoelezwa katika Wakati wa Kwanza hapo juu; na
- Hupati faraja na ukiwa wa kiroho kwa namna iliyo wazi kama ilivyoelezwa katika Wakati wa Pili hapo juu.
Hali hizo tatu zinapokuwepo, lazima utegemee mchakato wa kutumia akili kupima “faida na hasara” za uamuzi huo. Ignasi anatoa mbinu mbili za upambanuzi katika hali hii ya tatu:
Mbinu ya kwanza:
- Anza mchakato huu wa upambanuzi ukiwa umetulia, ukiwa na amani moyoni. Hali ya moyo yenye amani ni muhimu sana kwa mchakato huu wa kupambanua bila upendeleo.
- Uweke mbele yako uamuzi unaohitaji kufanya. Jitahidi kuwa “huru bila kuegemea upande wowote” kuhusu matokeo, ukiwa tayari kuchagua hitimisho lolote ambalo, kwa namna ya kusema, linaelemea upande wa kumpa Mungu utukufu mkubwa zaidi.
- Mwelekezee Mungu ombi maalumu kwamba aelekeze utashi wako kwenye kile kinachompa utukufu mkubwa zaidi. Sali ili akili yako ielewe na kuchagua hilo.
- Tafakari faida na hasara za kila mojawapo ya machaguo hayo mawili. Zilinganishe. Unapofanya hivyo, usizingatie tu idadi ya sababu za kila chaguo bali pia “uzito” wa kila sababu.
- Baada ya kutafakari kwa makini, tambua hitimisho linalofikiwa na akili yako ya kibinadamu. Kwa kuzingatia akili, ni nini kinachompa Mungu utukufu mkubwa zaidi? Tena, hili ni zoezi la kutumia akili ya kibinadamu, si la kuzingatia hisia na matamanio yako.
- Mara tu unapofanya uamuzi kwa kutumia akili kadiri uwezavyo, uwasilishe uamuzi huo kwa Mungu katika sala ili aweze kuuthibitisha katika sala yako. Pia inaweza kufaa kumshirikisha mtu unayemwamini katika mambo ya kiroho au mlezi wa kiroho kuhusu mchakato wako wa kufikiri na hitimisho ulilofikia, ikiwezekana, hasa uamuzi unaohitaji kufanywa unapokuwa wa uzito mkubwa zaidi.
Mbinu ya pili:
- Mbinu hii hutumiwa wakati njia ya kwanza hapo juu haileti uwazi unaohitajika ili kufanya uamuzi mzuri kuhusu mapenzi ya Mungu.
- Anza tena kwa kuyafanya mapendo kwa Mungu na utukufu Wake kuwa lengo pekee la chaguo lako. Kisha jaribu kuutazama uamuzi huo bila upendeleo kwa mitazamo mitatu.
- Mtazamo wa kwanza: Tafakari ungemwambia nini mtu usiyemjua ambaye ungependa kumsaidia kuboresha machaguo yake mwenyewe ili kumpa Mungu utukufu mkubwa zaidi. Ungemshauri nini mtu huyo? Baada ya kufanya zoezi hili la kiakili, fuata maelekezo yaleyale uliyompa mtu huyo ili kufanya chaguo lako mwenyewe. Zoezi hili la kutumia mawazo husaidia kudumisha mtazamo usio na upendeleo na uhuru wa ndani.
- Mtazamo wa pili: Jiwazie ukiwa kitandani ukikaribia kufa. Kwa mtazamo huo, utatamani ungekuwa umechagua nini?
- Mtazamo wa tatu: Tafakari siku yako ya hukumu. Unaposimama mbele ya Mungu, ungependelea uwe umechagua nini?
- Kama ilivyo katika njia ya kwanza, ukishafanya uamuzi kwa kutumia akili kadiri uwezavyo, uwasilishe uamuzi huo kwa Mungu katika sala ili Authibitishe katika sala yako.
Kama unavyoona, njia hii ya tatu ya kutambua mapenzi ya Mungu inategemea sana matumizi ya akili katika kufikiri. Ukianza na njia ya kwanza iliyoelezwa hapo juu, unafanya upendo kwa Mungu na utukufu Wake kuwa lengo lako kuu; kisha unapitia mchakato wa kutafakari mambo mawili unayochagua kati yake; unapima, kwa mitazamo mbalimbali, ni lipi linaloonekana kumpa Mungu utukufu mkubwa zaidi; unafanya tafakari hizi bila upendeleo kadiri iwezekanavyo; kisha unawasilisha chaguo lako la mwisho kwa Mungu katika sala ili Alithibitishe kuwa mapenzi Yake katika sala yako. Wakati mbinu ya kwanza haileti uwazi unaoutafuta, unahamia kwenye mbinu ya pili ya mchakato huu wa utambuzi, ambayo inazingatia zaidi kutokuwa na upendeleo, ukifuata hatua zilezile na kutafakari ni ushauri gani ungempa mtu mwingine, na ni uamuzi gani utakaokupa amani zaidi ukiwa kitandani karibu na kifo na siku ya hukumu.
Ingawa hali hii huenda isiwe na uhakika uleule unaokuwapo Mungu anaposema kwa sauti kubwa na kwa uwazi, na ingawa haitegemei hali mbalimbali za faraja na dhiki za kiroho ambazo mtu hupitia ndani mwake kadiri muda unavyopita, ina njia ya kutambua mapenzi ya Mungu inayozingatia hoja makini na inayotekelezeka. Na baada ya kufuata mbinu hizi, utaweza kufanya uchaguzi mzuri kwa kujiamini na kwa dhamiri safi na yenye uhakika.
Sura ya Kumi na Mbili: Mbinu Nyingine Tatu za Sala