U tych, którzy postanowili iść za Chrystusem, naszym Panem, i uczynili Jego wolę oraz Jego chwałę głównym celem swojego życia, nieuchronnie pojawi się pytanie: „Jaka jest wola Boża wobec mojego życia?”. To kluczowe pytanie, na które każdy chrześcijanin musi szukać odpowiedzi. Niestety wielu ludzi nawet go sobie nie zadaje. Zamiast tego wielu zastanawia się, czego chce od życia, nie przyjmując za punkt wyjścia wyłącznie woli Bożej. Postanów dziś uczynić wolę Bożą zasadniczym punktem wyjścia dla swojego życia.
Poznanie woli Bożej oczywiście nie jest tym samym co jej wypełnianie. Aby jednak wypełniać wolę Bożą, musisz ją najpierw poznać. Zanim jednak podejmiesz się rozeznawania woli Bożej wobec swojego życia, trzeba spełnić jeden niezbędny warunek wstępny. Konieczna jest twoja gotowość do uczynienia wszystkiego, o co Pan cię poprosi. Ta fundamentalna postawa całkowitej dyspozycyjności wobec woli Bożej i oddania się jej wypełnianiu musi przenikać całe twoje życie. Musisz powiedzieć woli Bożej „tak”, jeszcze zanim poznasz to, o co On cię prosi. Musisz mieć gotowość i chęć uczynienia wszystkiego, o cokolwiek cię poprosi. Musisz dążyć do całkowitej obojętności wobec tego, o co On cię prosi. Pamiętaj, że „obojętność” u Ignacego nie oznacza braku troski. Przeciwnie, musisz głęboko troszczyć się o to, czego chce Bóg. Być obojętnym oznacza jednak po prostu nie kierować się w tym własnymi upodobaniami. Nie próbujesz „wpływać” na wolę Bożą. Nie przywiązujesz się natomiast do wyniku i masz gotowość oraz chęć uczynienia bez wahania wszystkiego, o co On cię teraz prosi i co ci nakazuje. Ta wewnętrzna postawa serca jest czymś pięknym!
Przyjmując tę postawę za podstawowy warunek wstępny, rozważ pytanie, które przed nami stoi: „Jaka jest Boża wola wobec mojego życia?”. To pytanie może pojawiać się w pewnych chwilach twojego życia, gdy podejmujesz ważne decyzje, na przykład czy zawrzeć małżeństwo, zostać kapłanem lub podjąć życie zakonne. Albo czy zawrzeć małżeństwo z tą właśnie osobą. Czy też wstąpić do tego zakonu i tak dalej. Ponadto w życiu trzeba podejmować wiele innych decyzji, aby służyć woli Bożej. Czy przyjąć tę pracę, czy zdecydować się na kolejne dziecko, czy przeprowadzić się tutaj, przyjaźnić się z tymi ludźmi, pójść na to wydarzenie, kupić ten przedmiot i tak dalej. Życie jest pełne wyborów; dlatego nauka rozeznawania woli Bożej w najważniejszych decyzjach życiowych pomoże również w podejmowaniu mniejszych, a nawet codziennych decyzji. To prawda, że niektóre codzienne decyzje — być może większość — nie wymagają długotrwałego procesu rozeznawania. Jednak wszystkie decyzje powinny ostatecznie być podejmowane w duchu rozeznawania. A jeśli nauczysz się praktykować rozeznawanie na co dzień, żyjąc według tych zasad, łatwiej będzie ci szybko podejmować codzienne decyzje i z większym prawdopodobieństwem będą one zgodne z wolą Bożą. Kiedy zaś staniesz wobec najważniejszych decyzji życiowych, nawyk stosowania tych zasad będzie nieocenioną pomocą w wybieraniu i wypełnianiu woli Bożej.
Po tym wprowadzeniu rozważmy nauczanie św. Ignacego o rozeznawaniu woli Bożej i dokonywaniu tego, co nazywa on „dobrym wyborem”. Mówiąc o „dobrym wyborze”, św. Ignacy ma na myśli zwłaszcza ważne decyzje życiowe. Jednak opisane przez niego sposoby podejmowania tych ważnych decyzji mogą mieć zastosowanie także do innych decyzji o mniejszym znaczeniu. Wyjaśnia on, że gdy podejmujesz w życiu decyzję dotyczącą tego, co uznajesz za wolę Bożą, twoje wewnętrzne doświadczenie w obliczu takiej decyzji można przyporządkować do jednej z trzech kategorii. Przedstawia nam zatem trzy różne „pory”, w których można dojść do poznania woli Bożej. Wewnętrzne doświadczenie pierwszej pory jest krótkie, jasne i łatwe. Wewnętrzne doświadczenie drugiej pory trwa nieco dłużej i obejmuje niektóre z omówionych już metod rozeznawania duchów. Kiedy jednak nie występuje żadne z dwóch pierwszych doświadczeń wewnętrznych, które pozwoliłyby ci rozeznać wolę Bożą, Ignacy proponuje trzeci sposób jej rozeznawania, wykorzystujący dwie praktyczne metody.
Pierwsza pora — Jasność wykluczająca wątpliwości
Pierwsza pora. Pierwsza pora jest wtedy, gdy Bóg, nasz Pan, tak porusza i pociąga wolę, że dusza pobożna, nie wątpiąc ani nie mogąc wątpić, podąża za tym, co zostało jej ukazane, jak uczynili to św. Paweł i św. Mateusz, idąc za Chrystusem, naszym Panem.
Poznanie woli Bożej z jasnością wykluczającą wątpliwości najlepiej ilustrują dwa przykłady z Pisma Świętego. Pierwszy z nich dotyczy bezpośredniej i natychmiastowej sposobności do nawrócenia, danej św. Pawłowi. Przypomnij sobie, że został on strącony z konia, a Pan przemówił do niego bezpośrednio, pytając, dlaczego prześladuje Jego Kościół (Dzieje Apostolskie 9). Dzięki temu widzeniu i wyraźnej wewnętrznej pewności Paweł wiedział, że przemówił do niego Bóg. W rezultacie zmienił swoje życie natychmiast i stał się wielkim głosicielem Ewangelii. Drugi przykład znajdujemy w Ewangelii według św. Mateusza 9:9. Jezus spotyka Mateusza i mówi do niego: „Pójdź za Mną”. A Mateusz wstaje, zostawia wszystko i idzie za Chrystusem.
Choć oba te przykłady obejmują jakąś formę rzeczywistego spotkania z naszym Panem — św. Paweł spotkał Go w widzeniu, a św. Mateusz osobiście — obaj doświadczyli również silnego i wyraźnego wewnętrznego wezwania i każdy z nich odpowiedział na nie bez wahania.
W swoim życiu nie spotkasz Pana, który w cielesnej postaci chodziłby po świecie i wzywał cię do zrobienia tego czy tamtego; zapewne też nie doświadczysz niezwykłej wizji, która powali cię na ziemię, oślepi i przemieni twoje życie. Mogą jednak nadejść chwile, w których dzięki potężnej łasce Bożej doświadczysz w swoim życiu tej samej wewnętrznej pewności co św. Paweł i św. Mateusz.
O takim doświadczeniu nie trzeba wiele mówić. Kiedy doświadczasz tak jasnego i jednoznacznego przekazu od naszego Boskiego Pana, jedyną właściwą odpowiedzią jest powiedzieć „tak” i pójść za Nim bez zastrzeżeń. W takim przypadku znasz wolę Bożą po prostu dlatego, że ją znasz. Nie da się tego wyjaśnić ani podać w wątpliwość. Po prostu wiesz. Z całą pewnością.
Choć takie doświadczenie może być rzadkie, rzeczywiście się zdarza. Niekiedy ludzi napełnia tak silne przekonanie co do woli Bożej, że nie wahają się odpowiedzieć. Jeśli spotka cię to w życiu, nie bój się zaufać temu jasnemu i pewnemu przekonaniu pochodzącemu od naszego Pana.
Druga pora — Rozeznawanie pocieszeń i strapień
Druga pora. Druga jest wtedy, gdy otrzymuje się wystarczająco dużo światła i poznania przez doświadczenie pocieszeń i strapień oraz przez doświadczenie rozeznawania różnych duchów.
Jeśli nie ma jasności wykluczającej wszelką wątpliwość, wywołanej jakimś bezpośrednim przekazem od naszego Pana, można zastosować drugi sposób rozeznawania woli Bożej. Ten drugi sposób rozeznawania woli Bożej wykorzystuje omówione już metody rozeznawania duchów (rozdziały piąty i szósty). W tym przypadku uwaga skupia się na wewnętrznych poruszeniach twojej duszy, aby rozeznać różne pocieszenia i strapienia doświadczane w związku z takim czy innym działaniem oraz tokiem myślenia. Głównym przedmiotem uwagi nie jest logiczna ocena sytuacji oparta na rozumowaniu; jest to raczej proces, w którym opierasz się na odczuwanych w duszy duchowych poruszeniach pochodzących od Boga.
Jeśli na przykład rozeznajesz możliwość przeprowadzki z rodziną do innego miasta i za każdym razem, gdy to rozważasz, wyraźnie odczuwasz różne pocieszenia od Boga, zwracaj uwagę na te poruszenia i zacznij za nimi podążać. Ponadto, jeśli za każdym razem, gdy myślisz o pozostaniu tam, gdzie jesteś, doświadczasz wyraźnego strapienia w rozumieniu św. Ignacego, jest to również jasny znak, że pozostanie nie jest wolą Bożą. Takie podejście wymaga czasu i uważności na te duchowe doświadczenia. Posługujesz się więc swoim ludzkim rozumem, ale przedmiotem twojego „rozumowania” są pocieszenia i strapienia. Pomocne będzie również oparcie się na codziennym rachunku sumienia oraz na owocach tych rachunków sumienia ujawniających się z biegiem czasu.
Trzecia pora — Spokojna i rozumowa ocena
Trzecia pora. Trzecia pora jest spokojna: człowiek rozważa najpierw, w jakim celu się rodzi — mianowicie, aby chwalić Boga, naszego Pana, i zbawić swoją duszę — i pragnąc tego, wybiera jako środek sposób życia lub stan w granicach Kościoła, aby pomógł mu on w służbie swemu Panu i w zbawieniu własnej duszy.
Mówię o porze spokojnej, kiedy na duszę nie oddziałują różne duchy, a ona swobodnie i spokojnie posługuje się swoimi naturalnymi władzami.
Ten trzeci sposób rozeznawania woli Bożej należy stosować, gdy spełnione są trzy warunki:
- Odczuwasz wewnętrzne wyciszenie i pokój;
- Nie masz jasności wykluczającej wszelką wątpliwość, opisanej powyżej w części o pierwszej porze; oraz
- Nie doświadczasz wyraźnie pocieszenia i strapienia, opisanych powyżej w części o drugiej porze.
Gdy te trzy warunki są spełnione, musisz oprzeć się na rozumowym procesie rozważania argumentów „za i przeciw” danej decyzji. Ignacy proponuje dwie metody rozeznawania w tej trzeciej sytuacji:
Pierwsza metoda:
- Rozpocznij ten proces rozeznawania, gdy doświadczasz wyciszenia i wewnętrznego pokoju. Spokojne usposobienie serca jest niezbędne w tym obiektywnym procesie rozeznawania.
- Postaw przed sobą decyzję, którą masz podjąć. Staraj się zachować „obojętność” wobec wyniku, gotowość do wybrania tego rozstrzygnięcia, które — by tak rzec — przechyli szalę ku większej chwale Bożej.
- Zwróć się do Boga z konkretną prośbą, aby skłonił twoją wolę ku temu, co przynosi Mu największą chwałę. Módl się, aby twój rozum to pojął i wybrał.
- Rozważ zalety i wady obu możliwości. Zestaw je ze sobą. Zwracaj przy tym uwagę nie tylko na liczbę argumentów przemawiających za obiema możliwościami, ale także na „jakość” każdego argumentu.
- Po starannym rozważeniu ustal, do jakiego wniosku dochodzi twój ludzki rozum. Co, według rozumnej oceny, przynosi Bogu największą chwałę? Raz jeszcze: jest to ćwiczenie ludzkiego rozumu, a nie skupianie się na własnych uczuciach i pragnieniach.
- Kiedy już podejmiesz rozumową decyzję najlepiej, jak potrafisz, przedstaw ją Bogu na modlitwie, aby mógł ją w tej modlitwie potwierdzić. Jeśli to możliwe, pomocne może być także podzielenie się swoim tokiem rozumowania i wnioskiem z zaufaną osobą w sprawach duchowych lub z kierownikiem duchowym, zwłaszcza gdy decyzja, którą masz podjąć, ma większą wagę.
Druga metoda:
- Tę metodę stosuje się wtedy, gdy pierwszy z powyższych sposobów nie daje jasności potrzebnej do podjęcia dobrej decyzji co do woli Bożej.
- Zacznij od ponownego uczynienia miłości Boga i Jego chwały jedynym celem swojego wyboru. Następnie spróbuj obiektywnie rozważyć decyzję z trzech perspektyw.
- Pierwsza perspektywa: Zastanów się, co powiedzieć nieznajomej osobie, której pragniesz pomóc w doskonaleniu jej własnych wyborów, aby przynosiły większą chwałę Bogu. Co jej poradzisz? Po wykonaniu tego ćwiczenia myślowego zastosuj te same wskazówki udzielone tej osobie, aby dokonać własnego wyboru. To ćwiczenie wyobraźni pomaga zachować obiektywizm i wolność od przywiązań.
- Druga perspektywa: Wyobraź sobie siebie na łożu śmierci. Patrząc z tej perspektywy, jakiego wcześniejszego wyboru będziesz sobie życzyć?
- Trzecia perspektywa: Wyobraź sobie dzień swojego sądu. Stojąc przed Bogiem, jaki swój wcześniejszy wybór uznasz za bardziej pożądany?
- Podobnie jak w pierwszym sposobie, gdy podejmiesz rozumową decyzję najlepiej, jak potrafisz, przedstaw ją Bogu na modlitwie, aby mógł ją w niej potwierdzić.
Jak widzisz, to trzecie podejście do rozeznawania woli Bożej opiera się w dużej mierze na rozumowym namyśle. Zaczynając od opisanego powyżej pierwszego sposobu, stawiasz miłość i chwałę Boga na pierwszym miejscu; następnie przechodzisz przez proces rozważania dwóch możliwości, między którymi dokonujesz wyboru; oceniasz z różnych perspektyw, która z nich wydaje się przynosić Bogu większą chwałę; rozważasz to w sposób możliwie najbardziej obiektywny; a następnie przedstawiasz Bogu na modlitwie ostateczny wybór, aby potwierdził w niej, że jest on zgodny z Jego wolą. Kiedy pierwsza metoda nie przynosi pożądanej jasności, przechodzisz do jeszcze bardziej obiektywnej drugiej metody tego procesu rozeznawania, wykonując te same kroki i zastanawiając się, jakiej rady udzielisz drugiej osobie oraz która decyzja przyniesie ci największy pokój na łożu śmierci i w dniu sądu.
Choć ta sytuacja może nie dawać takiej samej pewności jak wtedy, gdy Bóg przemawia donośnie i wyraźnie, i choć nie opiera się na rozmaitych pocieszeniach i strapieniach, których z biegiem czasu doświadcza się wewnętrznie, zawiera jednak dobrze przemyślane i praktyczne podejście do rozeznawania woli Bożej. A po zastosowaniu tych metod będziesz w stanie dokonać dobrego wyboru z ufnością oraz z czystym i pewnym sumieniem.
Rozdział dwunasty: Trzy dodatkowe metody modlitwy
