Đối với những ai đã quyết định bước theo Đức Kitô, Chúa chúng ta, và lấy thánh ý cùng vinh quang của Người làm mục tiêu trọng tâm của đời mình, chắc chắn sẽ có lúc câu hỏi này được đặt ra: “Thánh ý Thiên Chúa dành cho cuộc đời tôi là gì?” Đây là câu hỏi then chốt mà mọi Kitô hữu phải tìm lời giải đáp. Đáng tiếc là nhiều người thậm chí còn không đặt ra câu hỏi này. Thay vào đó, nhiều người nghĩ đến những gì mình muốn có được trong cuộc sống mà không lấy duy nhất thánh ý Thiên Chúa làm điểm khởi đầu. Ngay hôm nay, anh chị em hãy quyết tâm lấy thánh ý Thiên Chúa làm điểm khởi đầu thiết yếu cho cuộc đời mình.
Biết thánh ý Thiên Chúa rõ ràng không đồng nghĩa với việc thực thi thánh ý Người. Nhưng để thực thi thánh ý Thiên Chúa, trước hết anh chị em phải biết thánh ý ấy. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu hành trình phân định thánh ý Thiên Chúa dành cho cuộc đời mình, có một điều kiện tiên quyết thiết yếu: anh chị em phải sẵn lòng làm bất cứ điều gì Chúa yêu cầu. Tâm thế nền tảng này — hoàn toàn sẵn sàng đón nhận thánh ý Thiên Chúa và phó mình để thánh ý Người được thực hiện — phải thấm vào chính con người anh chị em. Anh chị em phải thưa “Xin vâng” với thánh ý Thiên Chúa ngay cả trước khi biết Người yêu cầu mình điều gì. Anh chị em phải sẵn sàng và sẵn lòng làm bất cứ điều gì và tất cả những gì Người yêu cầu. Anh chị em phải tìm cách giữ lòng hoàn toàn bình tâm trước bất cứ điều gì Người yêu cầu. Hãy nhớ rằng, đối với Thánh Inhaxiô, “bình tâm” không đồng nghĩa với thờ ơ. Trái lại, anh chị em phải hết lòng quan tâm đến điều Thiên Chúa muốn. Nhưng bình tâm đơn giản có nghĩa là anh chị em không đưa những sở thích riêng của mình vào việc cân nhắc. Anh chị em không tìm cách “tác động” đến thánh ý Thiên Chúa. Thay vào đó, anh chị em không bám víu vào kết quả, nhưng sẵn sàng và sẵn lòng làm bất cứ điều gì Người yêu cầu và truyền dạy ngay lúc này, không chút do dự. Tâm thế nội tâm ấy thật đẹp biết bao!
Với tâm thế ấy như điều kiện tiên quyết nền tảng, anh chị em hãy xem xét câu hỏi đang được đặt ra: “Thánh ý Thiên Chúa dành cho cuộc đời tôi là gì?” Câu hỏi này có thể xuất hiện vào những thời điểm trong đời khi anh chị em phải đưa ra những quyết định quan trọng, chẳng hạn như nên kết hôn hay trở thành linh mục hoặc tu sĩ. Hoặc có nên kết hôn với người này không. Hoặc gia nhập dòng tu này không, v.v. Ngoài ra, trong cuộc sống còn có nhiều quyết định khác cần được đưa ra để phụng sự thánh ý Thiên Chúa. Anh chị em có nên nhận công việc này, sinh thêm một người con, chuyển đến nơi này, kết bạn với những người ấy, tham dự sự kiện này, mua món đồ này, v.v. Cuộc sống đầy những lựa chọn; vì thế, học cách phân định thánh ý Thiên Chúa trong những quyết định trọng đại hơn của cuộc đời cũng sẽ giúp anh chị em trong những quyết định nhỏ hơn, ngay cả những quyết định hằng ngày. Đành rằng một số quyết định hằng ngày — có lẽ là phần lớn — không đòi hỏi một tiến trình phân định kéo dài. Nhưng xét cho cùng, mọi quyết định đều phải được hướng dẫn bởi sự phân định. Và nếu anh chị em có thể tập phân định thành thói quen, sống theo những nguyên tắc này, thì anh chị em sẽ dễ đưa ra các quyết định hằng ngày một cách nhanh chóng hơn, và những quyết định ấy cũng có nhiều khả năng phù hợp với thánh ý Thiên Chúa hơn. Khi phải đối diện với những quyết định trọng đại hơn trong đời, thói quen thực hành những nguyên tắc này sẽ là sự hướng dẫn vô giá, giúp anh chị em chọn lựa và thực thi thánh ý Thiên Chúa.
Sau phần dẫn nhập ấy, chúng ta hãy cùng xem xét giáo huấn của Thánh Inhaxiô về việc phân định thánh ý Thiên Chúa và thực hiện điều ngài gọi là “một sự chọn lựa tốt lành”. Khi nói đến “một sự chọn lựa tốt lành”, Thánh Inhaxiô đặc biệt muốn nói đến những quyết định quan trọng trong cuộc đời. Nhưng những phương pháp ngài mô tả để đưa ra các quyết định quan trọng ấy cũng có thể áp dụng cho những quyết định ít hệ trọng hơn. Ngài giải thích rằng khi anh chị em đưa ra một quyết định trong đời về điều mình tin là thánh ý Thiên Chúa, kinh nghiệm nội tâm của anh chị em khi đứng trước quyết định ấy có thể được xếp vào một trong ba dạng. Vì thế, ngài trình bày cho chúng ta ba “thời điểm” khác nhau mà trong đó một người có thể nhận ra thánh ý Thiên Chúa. Kinh nghiệm nội tâm ở thời điểm thứ nhất thì ngắn gọn, rõ ràng và dễ dàng. Kinh nghiệm nội tâm ở thời điểm thứ hai kéo dài hơn một chút và kết hợp một số phương pháp phân định thần loại đã được bàn đến. Tuy nhiên, khi không có kinh nghiệm nội tâm nào trong hai dạng đầu tiên giúp anh chị em phân định thánh ý Thiên Chúa, Thánh Inhaxiô đưa ra cách thứ ba để phân định thánh ý Thiên Chúa bằng hai phương pháp thực hành.
Thời điểm thứ nhất—Sự rõ ràng không thể nghi ngờ
Thời điểm thứ nhất. Thời điểm thứ nhất là khi Thiên Chúa, Chúa chúng ta, tác động và lôi cuốn ý chí đến nỗi linh hồn đạo đức ấy, không nghi ngờ và cũng không thể nghi ngờ, bước theo điều được tỏ cho mình, như Thánh Phaolô và Thánh Mátthêu đã làm khi bước theo Đức Kitô, Chúa chúng ta.
Việc nhận biết thánh ý Thiên Chúa một cách rõ ràng đến mức không thể nghi ngờ được minh họa rõ nhất qua hai ví dụ trong Kinh Thánh. Ví dụ thứ nhất là cơ hội hoán cải trực tiếp và tức khắc được ban cho Thánh Phaolô. Hãy nhớ rằng ngài đã bị quật ngã khỏi ngựa và Chúa đã trực tiếp nói với ngài, hỏi tại sao ngài lại bách hại Hội Thánh của Người (Công vụ Tông đồ 9). Nhờ thị kiến này và sự xác tín rõ ràng trong nội tâm, Thánh Phaolô biết rằng Thiên Chúa đã nói với mình. Kết quả là ngài đã thay đổi cuộc đời mình ngay lập tức và trở thành một nhà loan báo Tin Mừng vĩ đại. Ví dụ thứ hai nằm trong Mátthêu 9:9. Chúa Giêsu gặp ông Mátthêu và nói với ông: “Hãy theo tôi.” Ông Mátthêu liền đứng dậy, bỏ lại tất cả và đi theo Đức Kitô.
Mặc dù cả hai ví dụ này đều bao hàm một hình thức gặp gỡ thực sự với Chúa chúng ta (Thánh Phaolô gặp Người trong thị kiến, còn Thánh Mátthêu gặp Người trực tiếp), cả hai vị cũng đều cảm nghiệm một tiếng gọi nội tâm mạnh mẽ và rõ ràng, và mỗi vị đã đáp lại tiếng gọi ấy không chút do dự.
Trong cuộc sống của mình, anh chị em sẽ không gặp Chúa hiện diện bằng xương bằng thịt, đi đây đó và kêu gọi anh chị em làm điều này điều kia; có lẽ anh chị em cũng sẽ không trải qua một thị kiến sâu sắc khiến mình ngã xuống, bị mù và được biến đổi cuộc đời. Tuy nhiên, có những lúc, nhờ ân sủng mạnh mẽ của Thiên Chúa, anh chị em có thể cảm nghiệm trong đời mình cùng một sự xác tín nội tâm như Thánh Phaolô và Thánh Mátthêu.
Không cần phải nói nhiều về một trải nghiệm như thế. Khi anh chị em cảm nghiệm được sự thông truyền rõ ràng và dứt khoát như vậy từ Chúa chúng ta, Đấng là Thiên Chúa, thì lời đáp duy nhất thích hợp là thưa “Xin vâng” và bước theo Người không chút dè giữ. Trong trường hợp này, anh chị em biết ý Thiên Chúa đơn giản vì anh chị em biết ý Người. Điều ấy vượt quá mọi lời giải thích và không còn chỗ cho hoài nghi. Anh chị em chỉ đơn giản là biết. Một cách chắc chắn.
Dù trải nghiệm này có thể hiếm gặp, nhưng nó thực sự vẫn xảy ra. Đôi khi, người ta được tràn đầy một niềm xác tín mạnh mẽ về ý Thiên Chúa đến nỗi không ngần ngại đáp lại. Nếu anh chị em gặp điều này trong cuộc sống, đừng sợ tin tưởng vào niềm xác tín rõ ràng và chắc chắn ấy đến từ Chúa chúng ta.
Thời điểm thứ hai—Phân định những an ủi và sầu khổ
Thời điểm thứ hai. Thứ hai là khi nhận được đủ ánh sáng và sự hiểu biết nhờ kinh nghiệm về những an ủi và sầu khổ, cũng như nhờ kinh nghiệm phân định các thần khí khác nhau.
Nếu không có sự sáng tỏ vượt trên mọi hoài nghi do một sự thông truyền trực tiếp nào đó từ Chúa chúng ta mang lại, thì có thể dùng cách thứ hai để phân định ý Thiên Chúa. Phương pháp phân định ý Thiên Chúa thứ hai này sử dụng những phương pháp đã được trình bày về việc phân định thần khí (Chương Năm và Chương Sáu). Trong trường hợp này, trọng tâm là những chuyển động nội tâm trong linh hồn anh chị em, nhằm phân định những an ủi và sầu khổ khác nhau được cảm nhận qua hành động hay dòng suy nghĩ này hoặc khác. Trọng tâm chính không phải là việc dùng suy luận lôgic để đánh giá và nhận định tình huống; đúng hơn, đây là một tiến trình dựa vào những chuyển động thiêng liêng của Thiên Chúa mà anh chị em cảm nhận được trong linh hồn mình.
Chẳng hạn, nếu anh chị em đang phân định khả năng cùng gia đình chuyển đến một thị trấn mới, và mỗi lần làm như vậy, anh chị em đều cảm nhận rõ ràng những an ủi khác nhau từ Thiên Chúa, thì anh chị em nên chú tâm đến những chuyển động này và bắt đầu đi theo chúng. Ngoài ra, nếu mỗi lần nghĩ đến việc ở lại nơi hiện tại, anh chị em đều cảm nghiệm sự sầu khổ rõ rệt như Thánh Inhaxiô đã giải thích, thì đó cũng là một dấu chỉ rõ ràng cho thấy ở lại không phải là ý Thiên Chúa. Cách tiếp cận này đòi hỏi thời gian và sự chú tâm đến những trải nghiệm thiêng liêng ấy. Như vậy, lý trí con người của anh chị em vẫn được sử dụng, nhưng điều anh chị em “suy luận” là những an ủi và sầu khổ. Việc dựa vào việc xét mình hằng ngày và hoa trái của những lần xét mình ấy theo thời gian cũng sẽ hữu ích.
Thời điểm thứ ba—Đánh giá trong sự bình tâm và bằng lý trí
Thời điểm thứ ba. Thời điểm thứ ba là lúc yên tĩnh, khi người ta suy xét, trước hết, về mục đích con người được sinh ra—nghĩa là để ca ngợi Thiên Chúa là Chúa chúng ta và cứu rỗi linh hồn mình—và vì khao khát điều ấy, người ta chọn làm phương tiện một lối sống hay một bậc sống trong khuôn khổ của Hội Thánh, để được trợ giúp trong việc phụng sự Chúa mình và cứu rỗi linh hồn mình.
Tôi nói là thời điểm yên tĩnh, khi linh hồn không chịu tác động của các thần khí khác nhau và sử dụng những năng lực tự nhiên của mình một cách tự do và bình thản.
Có ba yếu tố hiện diện khi cần sử dụng cách tiếp cận thứ ba này để phân định ý Thiên Chúa:
- Nội tâm anh chị em bình lặng và an bình;
- Anh chị em không có sự sáng tỏ vượt trên mọi hoài nghi như được mô tả ở Thời điểm thứ nhất trên đây; và
- Anh chị em không có trải nghiệm rõ ràng về an ủi và sầu khổ như được mô tả ở Thời điểm thứ hai trên đây.
Khi có đủ ba yếu tố ấy, anh chị em phải dựa vào một tiến trình lý trí để cân nhắc những “điểm lợi và điểm bất lợi” của quyết định. Thánh Inhaxiô đưa ra hai phương pháp phân định trong hoàn cảnh thứ ba này:
Phương pháp thứ nhất:
- Hãy bắt đầu tiến trình phân định này khi anh chị em bình tâm và nội tâm được an bình. Một tâm hồn bình an là điều thiết yếu đối với tiến trình phân định khách quan này.
- Hãy đặt trước mặt mình quyết định cần đưa ra. Hãy cố gắng giữ thái độ “bình tâm” đối với kết quả, sẵn sàng chọn bất cứ kết luận nào, có thể nói, làm cán cân nghiêng về phía đem lại vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa.
- Hãy dâng lên Thiên Chúa một lời cầu xin cụ thể, xin Người hướng ý chí anh chị em về điều đem lại vinh quang lớn nhất cho Người. Hãy cầu nguyện để trí khôn anh chị em hiểu được và chọn điều ấy.
- Hãy xem xét những thuận lợi và bất lợi của cả hai lựa chọn. Hãy đặt chúng cạnh nhau để so sánh. Khi làm như vậy, đừng chỉ chú ý đến số lượng lý do cho mỗi lựa chọn, mà còn đến “phẩm chất” của từng lý do.
- Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, hãy xác định xem lý trí con người của anh chị em đi đến kết luận nào. Xét theo lý trí, điều gì đem lại vinh quang lớn nhất cho Thiên Chúa? Một lần nữa, đây là việc vận dụng lý trí con người, chứ không phải tập trung vào những tình cảm và ước muốn của anh chị em.
- Một khi đã đưa ra quyết định bằng lý trí cách tốt nhất có thể, hãy dâng quyết định ấy lên Thiên Chúa trong cầu nguyện, để Người có thể xác nhận quyết định ấy trong lời cầu nguyện của anh chị em. Nếu có thể, việc chia sẻ tiến trình suy luận và kết luận của mình với một người tâm giao thiêng liêng hoặc một vị linh hướng cũng có thể hữu ích, nhất là khi quyết định cần đưa ra có tầm quan trọng lớn hơn.
Phương pháp thứ hai:
- Phương pháp này được dùng khi cách thứ nhất trên đây không đem lại sự sáng tỏ cần thiết để đưa ra một quyết định tốt đẹp theo ý Thiên Chúa.
- Hãy bắt đầu bằng cách, một lần nữa, lấy lòng yêu mến Thiên Chúa và vinh quang của Người làm mục tiêu duy nhất cho lựa chọn của mình. Sau đó, hãy cố gắng xem xét quyết định một cách khách quan từ ba góc nhìn.
- Góc nhìn thứ nhất: Hãy suy xét xem anh chị em sẽ nói gì với một người xa lạ mà anh chị em muốn giúp hoàn thiện những lựa chọn của họ để đem lại vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa. Anh chị em sẽ khuyên người ấy điều gì? Sau khi thực hiện bài tập suy tưởng này, hãy làm theo chính những chỉ dẫn anh chị em đã đưa ra cho người ấy để lựa chọn cho mình. Bài tập tưởng tượng này giúp duy trì tính khách quan và sự không dính bén.
- Góc nhìn thứ hai: Hãy hình dung mình đang trên giường hấp hối. Từ góc nhìn ấy, anh chị em sẽ ước mình đã chọn điều gì?
- Góc nhìn thứ ba: Hãy suy nghĩ về ngày phán xét của mình. Khi đứng trước Thiên Chúa, anh chị em sẽ mong mình đã chọn điều gì hơn?
- Cũng như trong cách thứ nhất, một khi đã đưa ra quyết định dựa trên lý trí cách tốt nhất có thể, anh chị em hãy dâng quyết định ấy lên Thiên Chúa trong cầu nguyện, để Người có thể xác nhận quyết định ấy khi anh chị em cầu nguyện.
Như anh chị em có thể thấy, cách tiếp cận thứ ba này để phân định ý Thiên Chúa dựa rất nhiều vào việc suy xét bằng lý trí. Bắt đầu với cách thứ nhất ở trên, anh chị em đặt việc yêu mến và làm vinh danh Thiên Chúa làm mục tiêu hàng đầu; sau đó, anh chị em tiến hành xem xét hai phương án mà mình đang cân nhắc lựa chọn; anh chị em cân nhắc từ nhiều góc độ xem phương án nào có vẻ làm vinh danh Thiên Chúa hơn; anh chị em xem xét những điều này cách khách quan nhất có thể; rồi trong cầu nguyện, anh chị em dâng lựa chọn cuối cùng lên Thiên Chúa để Người xác nhận đó là ý muốn của Người khi anh chị em cầu nguyện. Khi phương pháp thứ nhất không đem lại sự sáng tỏ như mong muốn, anh chị em chuyển sang phương pháp thứ hai của tiến trình phân định này, vốn còn khách quan hơn, bằng cách làm theo cùng những bước ấy và suy xét xem anh chị em sẽ khuyên một người khác điều gì, quyết định nào sẽ đem lại cho anh chị em sự bình an sâu xa nhất khi nằm trên giường hấp hối và trong ngày phán xét.
Mặc dù hoàn cảnh này có thể không đem lại cùng một mức độ chắc chắn như khi Thiên Chúa phán dạy cách mạnh mẽ và rõ ràng, và mặc dù nó không dựa vào những an ủi và sầu khổ khác nhau mà một người trải nghiệm trong nội tâm theo thời gian, nhưng nó vẫn bao hàm một cách tiếp cận có lý lẽ vững vàng và thiết thực để phân định ý Thiên Chúa. Và sau khi làm theo những phương pháp này, anh chị em sẽ có thể đưa ra một lựa chọn tốt đẹp với lòng tin tưởng và một lương tâm ngay sáng, chắc chắn.
Chương Mười Hai: Ba Phương Pháp Cầu Nguyện Bổ Sung
