निवडक चित्रे: चित्रकार: स्तान तिबेरियू आणि रेनाता सेदमाकोव्हा – अडोबी स्टॉक
मुख्य चित्र: अडोबी स्टॉक
29 सप्टेंबर: संत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, प्रमुख देवदूत—सण
आश्रयदाते संत: सैनिक, पोलीस, आपत्कालीन वैद्यकीय सेवाकर्मी, आजारी आणि मरणासन्न व्यक्ती यांचे मिखाएल; संदेशवाहक, टपाल कर्मचारी, प्रसारण क्षेत्रातील कर्मचारी आणि गर्भवती माता यांचे गाब्रिएल; प्रवासी, दृष्टिहीन व्यक्ती, वैद्यकीय सेवाकर्मी आणि विवाह जुळवणारे यांचे राफाएल.
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
पवित्र शास्त्र ज्यांना सामान्यतः “देवदूत” म्हणते, त्या देहरहित आध्यात्मिक जीवांचे अस्तित्व हे श्रद्धेचे सत्य आहे. याविषयी पवित्र परंपरेत जसे एकमत आहे, तशीच पवित्र शास्त्राची साक्षही स्पष्ट आहे. ते कोण आहेत? संत ऑगस्टीन म्हणतात: “‘देवदूत’ हे त्यांच्या कार्याचे नाव आहे, त्यांच्या स्वरूपाचे नव्हे. त्यांच्या स्वरूपाला काय म्हणावे, असे विचाराल तर उत्तर ‘आत्मा’ असे आहे; त्यांच्या कार्याला काय म्हणावे, असे विचाराल तर उत्तर ‘देवदूत’ असे आहे. ते जे आहेत त्यावरून ‘आत्मा’ आणि ते जे करतात त्यावरून ‘देवदूत’” (संत ऑगस्टीन, स्तोत्र 103 वरील विवेचन, 1, 15: पीएल 37, 1348). देवदूत आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने देवाचे सेवक आणि संदेशवाहक आहेत. ते “स्वर्गातील माझ्या पित्याचे मुख सदैव पाहतात,” म्हणून ते “त्याच्या वचनाची वाणी ऐकून त्याप्रमाणे वागणारे सामर्थ्यवान” आहेत (मत्तय 18:10; स्तोत्र 103:20). पूर्णतः आध्यात्मिक जीव असल्यामुळे देवदूतांना बुद्धी आणि इच्छाशक्ती आहे. ते स्वतंत्र व्यक्तित्व असलेले अमर जीव आहेत आणि परिपूर्णतेत ते सर्व दृश्य सृष्टीतील जीवांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत. त्यांच्या गौरवाचे तेज याची साक्ष देते. ~कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता क्र. 328–330
जुन्या आणि नव्या करारात स्वर्गीय आत्म्यांचे अनेक उल्लेख आढळतात. जुन्या करारात ते एदेनच्या बागेच्या प्रवेशद्वाराशी उभे राहिले, त्यांनी अब्राहामाला मार्ग दाखवला, इसहाकाचे बलिदान देताना त्याचा हात रोखला, सदोमचा नाश केला आणि लोटाचे रक्षण केले. ते याकोबाशी बोलले आणि त्याच्याशी कुस्तीही केली, मोशे आणि इस्राएली लोकांच्या पुढे चालले आणि इस्राएलच्या राजांशी व संदेष्ट्यांशी त्यांचा संपर्क आला. नव्या करारात प्रमुख देवदूत गाब्रिएल यांनी बाप्तिस्मा देणारा योहान आणि येशू यांच्या जन्माची घोषणा केली. येशूने आपल्या उपदेशात देवदूतांच्या कार्याविषयी अनेकदा सांगितले. बागेत येशू यातना भोगत असताना देवदूतांनी त्याची सेवा केली, त्याच्या पुनरुत्थानाच्या वेळी ते उपस्थित होते आणि पेत्राला तुरुंगातून सोडवण्यास त्यांनी मदत केली. संत पौल यांनी देवदूतांच्या श्रेणींविषयी अनेकदा सांगितले.
संत थॉमस अक्विनास यांनी शिकवले की प्रत्येक मनुष्याच्या रक्षणासाठी एक देवदूत नेमलेला असतो. देवदूतांच्या श्रेणीक्रमात त्यांच्यापुढे प्रधान देवदूतांचा क्रम लागतो. ते मानवजातीची थेट सेवा करतात आणि सर्वांत महत्त्वाची कार्ये पार पाडतात. आज आपण ज्या तीन प्रधान देवदूतांचा सन्मान करतो, तेवढ्याच तिघांचा उल्लेख बायबलमध्ये आहे. मात्र, प्राचीन यहुदी परंपरांमध्ये सात प्रधान देवदूतांची नावे दिली आहेत. आपल्या जीवनातील सर्वांत महत्त्वाच्या बाबींमध्ये आपल्याला साहाय्य करण्यासाठी देव प्रधान देवदूतांच्या एका मोठ्या समूहाला कार्य देत असावा, असे काहींचे मत आहे. देवासमोर उभ्या असलेल्या सात देवदूतांपैकी आपण एक आहोत, असे राफाएल स्वतः सांगतो.
मिखाएल या नावाचा अर्थ “देवासारखा कोण आहे?” असा होतो. बायबलमध्ये त्याचा अनेकदा उल्लेख येतो. इस्राएलच्या लोकांच्या रक्षणासाठी उभा राहणारा अधिपती असे दानिएलच्या ग्रंथात त्याचे वर्णन आहे (दानिएल 10:13, 10:21 आणि 12:1). मोशेच्या देहावरून झालेल्या वादात मिखाएल सैतानाशी कसा झुंजला, हे यहूदाच्या पत्रात सांगितले आहे: “पण प्रधान देवदूत मिखाएल याने मोशेच्या देहावरून सैतानाशी वाद घातला, तेव्हा त्याचा अपमान करणारा न्यायनिवाडा उच्चारण्याचे धाडस त्याने केले नाही. तो एवढेच म्हणाला, ‘प्रभू तुला फटकारो!’” (यहूदा 1:9). प्रकटीकरणाच्या ग्रंथातही मिखाएलने सैतानाशी लढून त्याला स्वर्गातून कसे हाकलून दिले, हे उलगडून दाखवले आहे: “मग स्वर्गात युद्ध सुरू झाले. मिखाएल आणि त्याचे देवदूत अजगराशी लढले. अजगर आणि त्याचे दूत यांनीही प्रतिकार केला, पण त्यांना विजय मिळाला नाही आणि स्वर्गात त्यांना यापुढे जागा उरली नाही” (प्रकटीकरण 12:7–8). या उताऱ्यांच्या आधारे मिखाएलला सैतान व त्याच्या दुष्ट आत्म्यांपासून आपले रक्षण करणारा महान रक्षक, ख्रिस्तसभेचा संरक्षक आणि देवदूतांचा अधिपती मानले जाते. संत थॉमस यांच्या मते देवदूतांच्या गणांच्या श्रेणीक्रमात मिखाएलचे स्थान खालून दुसऱ्या स्तरावर आहे. मात्र, संत बासिल, संत रॉबर्ट बेलार्मिन आणि संत बोनाव्हेंचर यांच्या मते तो कदाचित सर्व देवदूतांच्या सेनेचे नेतृत्व करीत असावा. प्रकाशवाहक लुसिफर पूर्वी सर्वोच्च स्तरावरील सेराफ देवदूतांपैकी एक होता; त्याचे पूर्वीचे स्थान मिखाएलने घेतले असावे, असे त्यांचे मत होते. लढाईत आपले रक्षण करणाऱ्या संत मिखाएलची प्रार्थना पोप लिओ तेरावे यांनी लिहिली. तेव्हापासून दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेपश्चात झालेल्या सुधारणांपर्यंत ती प्रत्येक मिस्साच्या शेवटी म्हटली जात असे. आजही अनेक देवालयांत आणि अनेकांच्या वैयक्तिक भक्तीत ही प्रार्थना म्हटली जाते.
गब्रिएल या नावाचा अर्थ “देव माझे सामर्थ्य आहे” किंवा “देवाचा सामर्थ्यवान पुरुष” असा होतो. बायबलमध्ये गब्रिएल अनेकदा प्रकट होतो. दानिएलच्या ग्रंथात दानिएलला झालेल्या दर्शनाचा अर्थ समजावून सांगण्यासाठी गब्रिएल प्रकट होतो (दानिएल 8:15–27; 9:20–27). नव्या करारात तो जखऱ्याला मंदिरात दर्शन देतो आणि त्याला योहान बाप्तिस्ता हा पुत्र होणार असल्याचे सांगतो (लूक 1:5–20). तसेच, तो धन्य कुमारी मरियेला दर्शन देऊन मशीहाच्या जन्माची घोषणा करतो (लूक 1:26–38). मरियेला पत्नी म्हणून स्वीकारण्याविषयी संत योसेफाच्या मनात जी भीती होती, ती दूर करण्यासाठी स्वप्नात त्याच्याशी बोलणारा देवदूतही गब्रिएल असावा (मत्तय 1:18–25). दैवी संदेश पोहोचवणे, संदेष्ट्यांना मार्गदर्शन करणे आणि मानवी इतिहासाला आकार देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण घटनांत भाग घेणे, या त्याच्या भूमिकेमुळे पवित्र कलाकृतींमध्ये गब्रिएलला अनेकदा तुतारी वाजवताना दाखवले जाते.
राफाएल या नावाचा अर्थ “देवाने बरे केले आहे” असा होतो. त्याचा नावाने उल्लेख केवळ तोबीतच्या ग्रंथात येतो. तोबीत हा एक श्रीमंत आणि श्रद्धावान इस्राएली होता. अश्शूरच्या राजाने त्याला त्याच्या घरातून हद्दपार करून निनवेला नेले होते. तेथे निर्वासित म्हणून राहत असताना त्याला अंधत्व आले. आपले पैसे घेऊन येण्यासाठी त्याने आपला मुलगा तोबियास याला मायदेशी पाठवले. वाटेत राफाएल अझऱ्या हे नाव धारण करून मानवी रूपात तोबियाससमोर प्रकट झाला. राफाएलने प्रवासात त्याचे रक्षण केले आणि त्याला सारा नावाच्या स्त्रीकडे नेले. एका दुष्ट आत्म्याच्या हल्ल्यामुळे साराचे सातही पती आपापल्या लग्नाच्या रात्री मरण पावले होते. प्रधान देवदूताने तोबियास आणि सारा यांचा विवाह लावला, दुष्ट आत्म्याला घालवून दिले आणि त्यांच्यासोबत तोबीतकडे परत जाऊन त्याला दृष्टी दिली. मग त्याने त्यांना आपली ओळख सांगितली: “मी राफाएल आहे; प्रभूच्या गौरवासमोर उभे राहून सेवा करणाऱ्या सात देवदूतांपैकी मी एक आहे” (तोबीत 12:15). प्रकटीकरणाच्या ग्रंथात ज्या सात देवदूतांना प्रत्येकी एक तुतारी देण्यात आली, त्यांच्यापैकीही राफाएल एक असावा, असे मानले जाते: “मग मी पाहिले की देवासमोर उभ्या असलेल्या सात देवदूतांना सात तुताऱ्या देण्यात आल्या” (प्रकटीकरण 8:2).
या तेजस्वी देवदूतांचे स्वरूप नेमके कसे आहे आणि त्यांचे कार्य काय आहे, याविषयी मोठे गूढ असले, तरी तारणाच्या संपूर्ण इतिहासात देवाने त्यांच्याकडून कार्य करून घेतले, हे अगदी स्पष्ट आहे. आजही देव देवदूतांच्या, विशेषतः मिखाएल, गब्रिएल आणि राफाएल यांच्या मध्यस्थीने आपल्यावर आपली कृपा विपुल प्रमाणात ओतत आहे, असे आपण खात्रीने म्हणू शकतो. देवाने काही कारणास्तव या देवदूतांची नावे आपल्याला खास करून प्रकट केली आहेत. यातून त्यांची मध्यस्थी मागण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. मध्यस्थ म्हणून ते केवळ आपल्यासाठी प्रार्थना करीत नाहीत, तर देवाची इच्छा अमलात आणण्याची जबाबदारीही त्यांच्यावर सोपवली आहे.
आज या तीन प्रधान देवदूतांचा सन्मान करताना, त्यांनी आपल्यासाठी विनंती करावी अशी प्रार्थना करा, त्यांची मध्यस्थी मागा आणि त्यांच्यावर सोपवलेली कार्ये ते पार पाडतील असा विश्वास ठेवा. मिखाएलच्या मध्यस्थीने देवाकडे संरक्षण मागा. गब्रिएलच्या मध्यस्थीने देवाने स्वतःचे प्रकटीकरण करावे अशी विनंती करा. आणि राफाएलच्या मध्यस्थीने देवाकडे आरोग्यलाभ मागा. ते तुम्हाला निराश करणार नाहीत.
प्रार्थना: हे गौरवशाली प्रमुख देवदूत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, मी स्वतःला तुमच्या मध्यस्थीवर सोपवतो. माझ्या जीवनासाठी देवाने आखलेली योजना प्रत्यक्षात आणण्यास सुरुवात करा, त्या दुष्टापासून माझे रक्षण करा, देवाचे पवित्र वचन माझ्यापर्यंत पोहोचवा आणि माझ्या पापाची जखम बरी करा. देवाने सोपवलेल्या कार्यात तुम्ही पार पाडत असलेल्या गौरवशाली सेवेसाठी मी तुमचे आभार मानतो आणि माझ्या जीवनात तुमच्यावर विसंबून राहतो. संत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, माझ्यासाठी प्रार्थना करा आणि तुमच्या मध्यस्थीने मला देवाची कृपा लाभू द्या. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवदूतांच्या नऊ श्रेणींविषयी अधिक जाणून घ्या!
स्वर्गीय श्रेणींमधून वर चढताना
सेराफिमांच्या गौरवाकडे नेणारा सोन्याचा जिना
अधिक वाचन:
प्रमुख देवदूत गाब्रिएल — कॅथलिक संतांची माहिती
प्रमुख देवदूत मिखाएल — कॅथलिक संतांची माहिती
प्रमुख देवदूत राफाएल — कॅथलिक संतांची माहिती
संत गाब्रिएल — कॅथलिक विश्वकोश
संत मिखाएल यांची प्रार्थना म्हणा
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
29 सप्टेंबर: संत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, प्रमुख देवदूत—सण
आश्रयदाता संत: सैनिक, पोलीस, आपत्कालीन वैद्यकीय कर्मचारी, आजारी आणि मरणासन्न व्यक्ती (मिखाएल); संदेशवाहक, टपाल कर्मचारी, प्रसारण क्षेत्रातील कर्मचारी आणि गरोदर माता (गाब्रिएल); प्रवासी, दृष्टिहीन व्यक्ती, वैद्यकीय कर्मचारी आणि विवाह जुळवणारे (राफाएल)
पाचव्या किंवा सहाव्या शतकात, चर्चचे धर्मशास्त्रज्ञ छद्मनामधारी दियोनिसियस अरिओपागाइट यांनी बायबलच्या आधारे देवदूतांच्या श्रेणींची मांडणी केली. हीच मांडणी पुढे परंपरेत रूढ झाली. नंतर संत थॉमस अक्विनास यांनी या शिकवणीचा विस्तार केला. दोघांनीही शिकवले की या श्रेणीव्यवस्थेत देवदूतांचे नऊ गण आहेत आणि ते प्रत्येकी तीन गणांच्या अशा तीन गटांत विभागलेले आहेत. पहिल्या गटातील तीन सर्वोच्च गण (सेराफिम, केरुबिम आणि सिंहासने) देवाच्या सेवेला वाहिलेले आहेत आणि अखंडपणे त्याची आराधना करतात. दुसरा गट (प्रभुत्वे, सामर्थ्ये आणि सत्ताधारी) सृष्टीचा आणि संपूर्ण विश्वाचा कारभार पाहतो. तिसरा गट (अधिपती, प्रमुख देवदूत आणि देवदूत) देव आणि मानव यांच्यात मध्यस्थी करतो. आज आपण प्रमुख देवदूतांचा सन्मान करतो.
जुन्या आणि नव्या करारांत स्वर्गीय आत्म्यांचा अनेकदा उल्लेख येतो. जुन्या करारात ते एदेनच्या बागेच्या प्रवेशद्वाराशी उभे राहिले, त्यांनी अब्राहामाला मार्गदर्शन केले, इसहाकाचे बलिदान देताना त्याचा हात रोखला, सदोमचा नाश करून लोटाचे रक्षण केले, याकोबाशी कुस्ती केली, मोशे आणि इस्राएली लोकांना वाट दाखवली आणि इस्राएलच्या राजांशी व संदेष्ट्यांशी संवाद साधला. नव्या करारात प्रमुख देवदूत गाब्रिएलने बाप्तिस्मा देणारा योहान आणि येशू यांच्या जन्मांची घोषणा केली. बागेत येशू घोर यातना भोगत असताना देवदूतांनी त्याची सेवा केली. त्याच्या पुनरुत्थानाच्या वेळी ते उपस्थित होते आणि त्यांनी पेत्राची तुरुंगातून सुटका केली.
प्रमुख देवदूतांचा दर्जा रक्षक देवदूतांपेक्षा एक पायरी वरचा आहे. ते मानवजातीची थेट सेवा करतात आणि सर्वांत महत्त्वाची कामे पार पाडतात. आज आपण ज्यांचा सन्मान करतो, त्या तिघांचाच बायबलमध्ये उल्लेख आहे. मात्र, यहुदी परंपरांमध्ये सात प्रमुख देवदूतांची नावे दिली आहेत आणि देव आपल्या कार्यासाठी प्रमुख देवदूतांच्या संपूर्ण सेनेला नेमतो, असे काही जण मानतात.
मिखाएल या नावाचा अर्थ “देवासारखा कोण आहे?” असा होतो. दानिएलच्या पुस्तकात त्याचा उल्लेख इस्राएलच्या लोकांच्या रक्षणासाठी उभा राहणारा अधिपती असा केला आहे (दानिएल 10:13, 10:21 आणि 12:1). मोशेच्या देहावरून झालेल्या वादात मिखाएलने सैतानाशी झुंज दिली, असे यहूदाच्या पत्रात म्हटले आहे (यहूदा 1:9). मिखाएलने सैतानाशी लढून त्याला स्वर्गातून खाली फेकले, असे प्रकटीकरणाच्या पुस्तकात सांगितले आहे (प्रकटीकरण 12:7–8). या उताऱ्यांत मिखाएल हा सैतान आणि त्याच्या दुष्ट आत्म्यांविरुद्ध उभा ठाकणारा महान रक्षक, चर्चचा संरक्षक आणि देवदूतांचा अधिपती म्हणून दिसतो. सर्वोच्च श्रेणीतील सेराफ असलेल्या लुसिफरची जागा घेऊन मिखाएल देवदूतांच्या संपूर्ण सेनेचे नेतृत्व करतो, असे संत बासिल, रॉबर्ट बेलार्मिन आणि बोनावेंतुरा यांनी सुचवले आहे. लढाईत आपले रक्षण करणाऱ्या संत मिखाएलची प्रार्थना पोप लिओ तेरावे यांनी रचली. आजही अनेक चर्चमध्ये आणि वैयक्तिक भक्तीत ही प्रार्थना म्हटली जाते.
गाब्रिएल या नावाचा अर्थ “देव माझे सामर्थ्य आहे” असा होतो. दानिएलच्या पुस्तकात गाब्रिएल दानिएलला त्याच्या दृष्टान्ताचा अर्थ समजावून सांगतो (दानिएल 8:15–27; 9:20–27). नव्या करारात गाब्रिएल जखऱ्याला दर्शन देऊन बाप्तिस्मा देणाऱ्या योहानाच्या जन्माची बातमी सांगतो (लूक 1:5–20) आणि धन्य कुमारी मरियेला दर्शन देऊन मशीहाच्या जन्माची घोषणा करतो (लूक 1:26–38). मरियेला पत्नी म्हणून स्वीकारण्यास भिऊ नकोस, असे संत योसेफाला स्वप्नात सांगणारा देवदूत गाब्रिएल असावा (मत्तय 1:18–25). देवाचे संदेश पोहोचवणे, संदेष्ट्यांना मार्गदर्शन करणे आणि इतिहासातील महत्त्वाच्या घटनांमध्ये सहभागी होणे या त्याच्या भूमिकेचे प्रतीक म्हणून धार्मिक कलाकृतींमध्ये गाब्रिएलला अनेकदा तुतारी वाजवताना दाखवले जाते.
“देवाने बरे केले आहे” असा ज्याच्या नावाचा अर्थ होतो, त्या राफाएलचा उल्लेख केवळ तोबीतच्या पुस्तकात येतो. राफाएलने तोबीतचा मुलगा तोबियास याला प्रवासात मार्गदर्शन केले आणि पुढे त्याची पत्नी झालेल्या स्त्रीकडे त्याला नेले. नंतर तो त्या दोघांसोबत तोबी Positionताकडे परत आला आणि त्याने तोबीताला बरे केले. प्रकटीकरणाच्या पुस्तकात ज्या सात देवदूतांना प्रत्येकी एक तुतारी दिली जाते, त्यांपैकी राफाएल एक असावा, असे मानले जाते (प्रकटीकरण 8:2).
हे गौरवशाली प्रमुख देवदूत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, मी स्वतःला तुमच्या मध्यस्थीवर सोपवतो. माझ्या जीवनासाठी देवाने आखलेली योजना प्रत्यक्षात आणण्यास सुरुवात करा, त्या दुष्टापासून माझे रक्षण करा, देवाचे पवित्र वचन माझ्यापर्यंत पोहोचवा आणि माझ्या पापाची जखम बरी करा. देवाने सोपवलेल्या कार्यात तुम्ही पार पाडत असलेल्या गौरवशाली सेवेसाठी मी तुमचे आभार मानतो आणि माझ्या जीवनात तुमच्यावर विसंबून राहतो. संत मिखाएल, गाब्रिएल आणि राफाएल, माझ्यासाठी प्रार्थना करा आणि तुमच्या मध्यस्थीने मला देवाची कृपा लाभू द्या. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवदूतांच्या नऊ श्रेणींविषयी अधिक जाणून घ्या!
स्वर्गीय देवदूतांच्या श्रेणींमधून चढत वर
सेराफ देवदूतांच्या गौरवाकडे नेणारा सुवर्ण जिना

