मराठी

मे—वार्धक्यावरील चिंतन

ई-पुस्तक & मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकाच्या स्वरूपातही उपलब्ध!

१ मे

क्रुसावरून येशू म्हणतो, “पाहा, ही तुझी आई” (योहान 19:27). येशू स्वतःच्या मातेलाच आपली माता म्हणून आपल्याला देतो. आपल्याला तिच्या पुत्राकडे आणावे, हीच तिची सर्वांत मोठी इच्छा आहे. तिच्याकडे लक्ष दिल्याने किंवा तिच्यावर प्रेम केल्याने आपण ख्रिस्तापासून दूर जाऊ, अशी भीती बाळगण्याची गरज नाही. उलट, आपण तिच्यावर जितके अधिक प्रेम करू, तितके तिच्या पुत्रावरचे आपले प्रेम वाढेल.

२ मे

संत योहान पॉल दुसरे आपल्याला प्रोत्साहन देतात: “आपल्याला आध्यात्मिक आत्मा असल्यामुळे मृत्यूनंतरही आपले अस्तित्व टिकून राहील. काळ किती झपाट्याने निघून जातो याची जाणीव आपल्याला उरलेल्या वर्षांचा पुरेपूर उपयोग करण्याचे आवाहन करते.” हे कितीही वेळा सांगितले तरी कमीच: “आपला आत्मा कधीच मरत नाही.” आणि परमपावन पोप म्हणाले तसे, जवळजवळ प्रकाशाच्या वेगाने निघून जाणारा काळ आपल्याला प्रभूने दिलेला प्रत्येक दिवस जागरूकतेने आणि पवित्रतेने जगण्यास बोलावतो.

३ मे

पवित्र शास्त्रात वार्धक्याला देवाच्या कृपादृष्टीचे चिन्ह मानले जाते. अब्राहाम आणि सारा, मोशे, जखऱ्या आणि एलिझाबेथ, शिमोन आणि आन्ना, निकोदेम—देवाच्या योजनेत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या अशा अनेक पवित्र वृद्ध व्यक्ती पवित्र शास्त्राच्या पानोपानी भेटतात.

४ मे

पवित्र युखरिस्तामध्ये आपल्या देवाचा ओसंडून वाहणारा चांगुलपणा पाहून आपण थक्क होतो. आपण म्हणतो, “हा थोडासा भाकररूपी अर्पणाचा भाग,” आणि पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने येशू आपल्याला म्हणतो, “मनापासून धन्यवाद. हे घ्या, माझे शरीर आणि रक्त!” हे जणू आपण एखाद्याला म्हणावे, “हे घ्या, पंचवीस सेंट,” आणि त्याने उत्तर द्यावे, “धन्यवाद! त्या बदल्यात हे घ्या, दहा लाख डॉलर!” प्रत्येक मिस्साबलिदानात आपण जे अर्पण करतो आणि देव आपल्याला जे देतो, त्यांतला फरक थक्क करणारा आहे. आपला देव आपल्याला जितके देतो, त्याहून अधिक आपण त्याला कधीच देऊ शकत नाही.

५ मे

पवित्र शास्त्र वार्धक्याला जीवन परिपूर्णतेकडे नेण्याचा अनुकूल काळ मानते. या काळात जीवनातील सारे अनुभव एकत्र येतात. त्यामुळे जीवनाचा अर्थ आपल्याला अधिक चांगल्या रीतीने उमगतो आणि अंतःकरणाचे शहाणपण लाभते. वार्धक्य हा मानवी परिपक्वतेचा अंतिम टप्पा आणि देवाच्या आशीर्वादाचे चिन्ह आहे.

६ मे

वय वाढत असताना येणाऱ्या परिपक्वतेचा लाभ आम्हा ज्येष्ठांनाच नव्हे, तर आम्ही ज्या समाजाचा भाग आहोत त्या संपूर्ण समाजालाही होतो. जीवनातील संघर्षांनी ज्येष्ठांना ज्ञान आणि परिपक्वता दिलेली असते. त्यामुळे मानवी व्यवहारांकडे अधिक शहाणपणाने पाहण्यास ते आपल्याला मदत करतात.

७ मे

ज्येष्ठ आपल्या सामूहिक स्मृतीचे जतन करतात. म्हणून आपल्या समाजजीवनाला आधार आणि दिशा देणाऱ्या आदर्शांचा व सामायिक मूल्यांचा अर्थ उलगडून सांगण्यास ते विशेष योग्य ठरतात.

८ मे

मला असे सांगण्यात आले आहे की १९१७ मध्ये कम्युनिस्टांनी रशियाची सत्ता हाती घेतल्यापासून आजींनीच आपल्या नातवंडांमध्ये श्रद्धा जिवंत ठेवली. अनेकदा श्रद्धा मधल्या पिढीत रुजली नाही, पण नातवंडांमध्ये टिकून राहिली. आज आपल्या स्वतःच्या देशातही अनेक ठिकाणी अशीच परिस्थिती आहे.

९ मे

आपल्या ‘ज्येष्ठांना परमपावन पोप योहान पॉल दुसरे यांचे पत्र’ (#12) या पत्रात पोप सिसेरोचे हे निरीक्षण उद्धृत करतात: “तरुण आपला आदर करतात आणि आपल्यावर प्रेम करतात असे ज्यांना जाणवते, त्यांना वार्धक्याचे ओझे हलके वाटते.” मला वाटते, आपण सगळेच याच्याशी सहमत आहोत.

१० मे

मानवी आत्मा सदैव अनंत जीवनाकडे वळलेला असेल, तर तो चिरतरुण राहतो.

११ मे

आजारपणामुळे, एकटेपणामुळे किंवा इतर कारणांनी आपल्याला दुःख भोगावे लागते, तेव्हा देव ते होऊ देतो खरा; पण आपल्या पुत्राच्या बलिदानाशी अधिक प्रेमाने एकरूप होण्यासाठी आणि आपल्या तारणाच्या योजनेत अधिक पूर्णपणे सहभागी होण्यासाठी लागणारी कृपा आणि सामर्थ्य तो आपल्याला नेहमी देतो. तो प्रेम आणि दयेने समृद्ध असा पिता आहे.

१२ मे

वय वाढत जाते तसे आपल्या ‘आयुष्याच्या संध्याकाळी’चा विचार मनात येणे स्वाभाविक आहे. आपल्या कुटुंबातील, मित्रपरिवारातील आणि ओळखीच्या माणसांपैकी एकेक जण कमी होत जातो, तशी आपल्याला त्याची जाणीव होते. जीवन ही आपल्या स्वर्गीय घराकडे जाणारी तीर्थयात्रा आहे. अनंत जीवनाच्या उंबरठ्याकडे नजर लावण्याचा सर्वांत स्वाभाविक काळ म्हणजे वार्धक्य.

१३ मे

आम्हा ज्येष्ठांनाही मृत्यूला सामोरे जाण्याची भीती वाटते, हे समजण्यासारखे आहे. मनुष्याची निर्मिती जीवनासाठी झाली आहे. देवाच्या मूळ योजनेत मृत्यू नव्हता; तो पापामुळे आला. हे आपल्या अंतःकरणात कुठेतरी खोलवर आपल्याला जाणवते. बागेत तीव्र यातना भोगताना ख्रिस्तही स्वतःच्या मृत्यूला सामोरे जाताना कचरला; तरी शेवटी त्याने पित्याची इच्छा स्वीकारली. त्याच्या त्या निवडीत आपले तारण आहे आणि आपल्या पुढच्या वाटचालीची दिशाही आहे.

१४ मे

मृत्यू आपल्याला जीवनाविषयीचे सर्वांत मूलभूत प्रश्न विचारायला भाग पाडतो: “मृत्यूपलीकडे काय आहे? मृत्यूने सर्व संपते की जीवन पुढेही चालू राहते?” येशू या प्रश्नांना उत्तर देतो: “मी पुनरुत्थान आणि जीवन आहे; जो माझ्यावर विश्वास ठेवतो, तो मेला तरी जगेल” (योहान 11:25).

१५ मे

अंत्यसंस्काराच्या मिस्साच्या प्रस्तावनेत एक सुंदर ओळ आहे: “हे प्रभू, तुझ्या विश्वासू जनांचे जीवन संपत नाही, तर बदलते.” आपली श्रद्धा मृत्यूच्या रहस्यावर प्रकाश टाकते आणि वृद्धापकाळात मनाला शांतता देते. ती आपल्याला शिकवते की मृत्यूकडे एखादे संकट ओढवणार आहे अशा भावनेने नव्हे, तर देवाच्या वचनांवर भरवसा ठेवून आपल्या जीवनाच्या ध्येयाकडे—ख्रिस्तामध्ये पूर्ण परिपक्वता प्राप्त करण्याकडे—नेणारे पाऊल म्हणून पाहावे.

१६ मे

अनेक संस्कृतींमध्ये ज्येष्ठांना समाजजीवनात मध्यवर्ती स्थान असते आणि त्यांच्या अनुभवाला व शहाणपणाला फार मोल दिले जाते. दुर्दैवाने, आज इतर काही संस्कृतींमध्ये तसे दिसत नाही. पण तुम्ही जे देऊ शकता, त्याची तरुणांना आणि मध्यमवयीनांनाही गरज आहे. तुम्ही लक्ष दिलेत, तर देवाने तुम्हाला जे दिले आहे ते त्यांच्याशी वाटून घेण्याच्या संधी तुम्हाला मिळतील.

१७ मे

शरीराच्या आरोग्याला आणि ताकदीला निरोप देताना आणि वृद्धत्वाच्या अडचणींना तोंड देताना आपण जणू एका प्रकारचा “मृत्यू” अनुभवतो. पण पुढच्या वाटेवर देवाने आपल्यासाठी “नवे जीवन” ठेवले आहे.

१८ मे

मला अनेकदा वाटते की आपले जीवन आपल्या गावातल्या मोठ्या सार्वजनिक जलतरण तलावासारखे आहे. एका टोकाकडून तुम्ही चालतच पाण्यात उतरू शकता—तिथे पाणी फक्त काही इंच खोल असते. पण पुढे चालत राहिलात की पाणी अधिकाधिक खोल होत जाते आणि मग ते तुमच्या डोक्याच्याही वर जाते. अगदी शेवटच्या टोकाला, जिथे उडी मारण्याची फळी आहे, तिथे पाणी बारा फूट खोल आहे. तसेच, जीवनात पुढे जाताना आपल्या प्रभूवर अधिकाधिक भरवसा ठेवण्याचे, स्वतःला अधिकाधिक त्याच्या स्वाधीन करण्याचे आणि आपल्या जीवनाविषयी त्याची इच्छा स्वीकारण्याचे आवाहन आपल्याला आहे. अखेरीस, मृत्यूच्या क्षणी आपण स्वतःला पूर्णपणे त्याच्या प्रेमळ बाहूंत सोपवून देतो.

१९ मे

पृथ्वीवरील आपले जीवन ही सुंदर, अद्भुत देणगी आहे; पण तेच सर्वांत मोलाचे नाही. पवित्र शास्त्र सांगते की या पृथ्वीवर, “…आपल्याला कायमचे नगर नाही; पण जे नगर येणार आहे, त्याचा आपण शोध घेतो” (हिब्रू लोकांस 13:14, RSVCE).

२० मे

मृत्यूकडे एका जीवनातून दुसऱ्या जीवनात जाण्याची “वाट” म्हणून पाहा. तो या पृथ्वीवरील नाजूक आणि अनिश्चित आनंदापासून देवाने आपल्या विश्वासू सेवकांसाठी राखून ठेवलेल्या परिपूर्ण आनंदाकडे नेणारा पूल आहे: “…आपल्या धन्याच्या आनंदात सहभागी हो” (मत्तय 25:21c, RSVCE).

२१ मे

“प्रभू मला या जीवनातून खऱ्या जीवनात बोलावील, त्या वेळेचा विचार करताना मला फार शांत वाटते” (संत जॉन पॉल दुसरे). हे जीवन खरोखर सुंदर आहे; पण देवाच्या राज्यात जे आपली वाट पाहत आहे, त्याच्याशी याची तुलनाच होऊ शकत नाही.

२२ मे

पवित्र मृत्यूसाठी प्रार्थना: हे प्रभू, आमच्या अंतिम प्रवासाची वेळ येईल तेव्हा मागे सोडाव्या लागणाऱ्या गोष्टींची खंत न बाळगता, शांत मनाने त्या क्षणाला सामोरे जाण्याची कृपा आम्हाला दे. कारण इतका काळ तुझा शोध घेतल्यानंतर जेव्हा आम्ही तुला भेटू, तेव्हा या पृथ्वीवर आम्हाला जे जे खरोखर चांगले अनुभवायला मिळाले, ते सर्व आम्हाला पुन्हा लाभेल. श्रद्धेचे आणि आशेचे चिन्ह घेऊन आमच्याआधी गेलेल्या सर्वांच्या सहवासात ते आम्हाला लाभेल (संत जॉन पॉल दुसरे यांचे ज्येष्ठांना पत्र, १ ऑक्टोबर १९९९, परिच्छेद १८).

२३ मे

माझ्या आई-वडिलांचा शेवट जवळ येत होता, तेव्हा त्यांना रस वाटणाऱ्या गोष्टी हळूहळू कमी होत गेल्या, हे मला जाणवले. घराबाहेरच्या गोष्टींतून त्यांचे लक्ष हळूहळू निवळले आणि ते आपल्या कुटुंबावर व देवावर केंद्रित झाले. त्यांना फार गप्पा माराव्याशा वाटत नसत, पण आम्ही त्यांच्याबरोबर प्रार्थना केली की त्यांना फार आनंद होई. आणि मग, त्यांच्या शेवटच्या दिवसांत, त्यांचे सारे लक्ष केवळ देवावरच होते.

२४ मे

देव आपल्याला स्वतःसाठी तयार करतो. पूर्वी ज्या गोष्टी आपण करत असू, त्या करण्याची क्षमताही हळूहळू नाहीशी होते. गाब्रिएल बोसिस यांच्या तो आणि मी या पुस्तकात गाब्रिएल प्रभूला विचारते की त्याने तिच्यातले गुण तिच्याकडून का काढून घेतले. देव तिला आश्वासन देतो: “कारण मी तुला माझ्यासाठी तयार करत आहे, जेणेकरून तुला तुझे मन माझ्यावर लावता येईल” (बोसिस २०१३).

२५ मे

एका पवित्र स्त्रीने म्हटले, “माझे डोके दुखते तेव्हा ती वेदना मी ख्रिस्ताच्या काटेरी मुकुटाच्या वेदनेशी जोडते. माझ्या हातापायांतील संधिवाताच्या वेदना मी ख्रिस्ताच्या हातापायांत ठोकलेल्या खिळ्यांच्या वेदनांशी जोडते. आणि माझे सारे अंग दुखते तेव्हा त्या वेदना मी त्याला मारलेल्या फटक्यांच्या वेदनांशी जोडते. आत्म्यांच्या तारणासाठी माझे प्रत्येक दुःख मी त्याच्या दुःखाशी जोडू शकते.” (कलस्सैकरांस 1:24 हेही पाहा.)

२६ मे

देव आपल्याला वृद्धापकाळ देतो, त्यामागे त्याचा काही हेतू असतो. आपण आपल्या प्रार्थनांद्वारे आणि आपली दुःखे त्याच्या क्रुसावरील दुःखाशी जोडून त्याच्या कार्यात हातभार लावावा, अशी त्याची इच्छा आहे.

२७ मे

ती दुःखे वाया घालवू नका या नावाचे एक छोटेसे, सुंदर पुस्तक आहे. कलस्सैकरांस 1:24 मधील या गूढ ओळींवर ते चिंतन करते: “आता तुमच्यासाठी सोसत असलेल्या दुःखांत मी आनंद मानतो. ख्रिस्ताच्या क्लेशांत जे उणे आहे, ते त्याच्या शरीरासाठी, म्हणजेच चर्चसाठी, मी माझ्या देहात भरून काढत आहे…”

२८ मे

एका ज्येष्ठ स्त्रीचा मोलाचा सल्ला: “लोकांवर प्रेम करा. काही जण तुमच्या प्रेमाला प्रतिसाद देत नाहीत, तरीही त्यांच्यावर प्रेम करत राहा. कोणी मला दुखावले, तर मी देवाकडे त्या व्यक्तीसाठी आशीर्वाद मागते.” संत जॉन ऑफ द क्रॉस सल्ला देतात: “जिथे प्रेम नाही, तिथे तुम्ही प्रेम करा; मग तुम्हाला तिथे प्रेम सापडेल.”

२९ मे

वय वाढतं तसं विनोदबुद्धी जपायला हवी. एखाद्या गोष्टीचा राग आला किंवा मन खट्टू झालं, तर त्यातली “गमतीची बाजू” आणि “चांगली बाजू” पाहा.

३० मे

वय वाढत जातं तसं आपलं प्रार्थनाजीवन अधिक सखोल होणं फार महत्त्वाचं आहे. निवृत्तीनंतर आपल्याला एक अगदी नवं काम मिळतं: प्रार्थना. म्हणतात ना, “पिकल्या केसांचं बळ म्हणजे प्रार्थनेचं बळ.”

३१ मे

एका पाटीवर मोठ्या खुबीने लिहिलं आहे: “नुसतं काहीतरी करत बसू नका, तिथेच उभे राहा!” यात एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. आपल्या संस्कृतीत “सतत काही ना काही करत राहण्यावर” फार भर असतो. पूर्वीच्या तुलनेत आता खूप कमी गोष्टी करू शकणाऱ्या वृद्धांना या दृष्टिकोनाचा त्रास होतो. पण आपल्या श्रद्धेच्या दृष्टीने, असण्याला करण्यापेक्षा अग्रक्रम आहे. देवाने आपल्याला स्वतःच्या प्रतिमेत आणि त्याच्यासारखे घडवले आहे. आपल्याला वाचवण्यासाठी, आपल्या अस्तित्वाचे तारण करण्यासाठी, म्हणजेच आपण जे आहोत त्याचे तारण करण्यासाठी, येशू क्रुसावर मरण पावला.


अनुक्रमणिका

जून


अ‍ॅमेझॉनवर ई-पुस्तक किंवा मऊ बांधणीच्या छापील पुस्तकाच्या स्वरूपात उपलब्ध!