मराठी

प्रस्तावना

या पुस्तकाचे शीर्षक देवदूतशास्त्र आणि गूढ धर्मशास्त्र यांतील एका अत्यंत महत्त्वाच्या ग्रंथावरून घेतले आहे. पाचव्या किंवा सहाव्या शतकातील सीरियन संन्यासी स्यूडो-दियोनिसियस अरिओपागाइट यांनी लिहिलेला तो ग्रंथ म्हणजे स्वर्गीय श्रेणीक्रम. दियोनिसियस यांच्या या पायाभूत ग्रंथाने संत बोनावेंतुरा, संत थोमस अक्विनास आणि क्रूसाचे संत योहान यांसारख्या नंतरच्या विचारवंतांच्या चिंतनाचा पाया घातला. देवदूतांच्या विषयात दियोनिसियस यांना अनेक जण सर्वोच्च प्रमाण मानतात. 

या पुस्तकाचे उपशीर्षक हाकेबार्नच्या संत मटिल्डा यांना झालेल्या एका गूढ दर्शनावरून घेतले आहे. या दर्शनाची नोंद विशेष कृपेचा ग्रंथ याच्या खंड १, अध्याय १६ मध्ये आहे (पाहा: परिशिष्ट). त्या दर्शनात त्यांना “नऊ पायऱ्यांचा एक सोन्याचा जिना दिसला; त्याच्या दोन्ही बाजूंना असंख्य देवदूत उभे होते.” या नऊ पायऱ्या “मनुष्यांच्या अंतःकरणातील परिवर्तनाचे” प्रतीक आहेत, असे त्यांना समजले. प्रत्येक पायरी अंतःकरणाच्या परिवर्तनाचा अधिक उन्नत टप्पा आणि त्याला अनुरूप असे स्वर्गीय वैभव दर्शवते. त्या वैभवात सहभागी होण्याचे आमंत्रण आपल्याला आहे. सेराफिम देवदूतांची नववी पायरी गाठणे हे आपल्या जीवनाचे ध्येय असले पाहिजे. अशा रीतीने याच जीवनात देवाशी ऐक्य साधावे आणि स्वर्गात तसेच येणाऱ्या नव्या आकाशात व नव्या पृथ्वीवर सेराफिमांच्या वैभवात—सेराफिक वैभवात—सर्वकाळ सहभागी व्हावे.

या पुस्तकाची मूळ प्रेरणा दिवंगत पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांच्याकडून मिळाली. २०१० मधील एका सर्वसाधारण दर्शनसभेत त्यांनी देवदूतांच्या नऊ श्रेणी [गण] श्रद्धावंतांना स्वर्गाकडे जाणारा मार्ग कसा दाखवतात, याविषयी सांगितले:

स्यूडो-दियोनिसियस देवदूतांच्या नऊ श्रेणींविषयी सांगतात. त्यांना या श्रेणींची नावे पवित्र शास्त्रात आढळली आणि त्यांनी साध्या देवदूतांपासून सेराफिमांपर्यंत त्यांची आपल्या पद्धतीने मांडणी केली. संत बोनावेंतुरा यांच्या मते, या देवदूतश्रेणी म्हणजे मानवाने देवाकडे जाताना चढायच्या पायऱ्या आहेत. अशा रीतीने या श्रेणी देवाशी सहवास साधण्याच्या दिशेने होत जाणारी मानवाची वाटचाल दर्शवू शकतात. आसिसीचे संत फ्रान्सिस सेराफिक श्रेणीत, म्हणजेच सर्वोच्च श्रेणीत, सेराफिमांच्या गणात होते, याविषयी संत बोनावेंतुरा यांना मुळीच शंका नव्हती. म्हणजेच, ते प्रेमाची एक निर्मळ ज्योत होते (१७ मार्च २०१०).

पोप बेनेडिक्ट यांनी आपल्या सर्वांना समजून घेणे आवश्यक असलेली एक गोष्ट अधोरेखित केली: स्वर्गातील वैभवाचे सर्वोच्च शिखर गाठण्यासाठी या पृथ्वीवरील जीवनातच आपण ख्रिस्ती वाटचालीच्या पायऱ्या चढल्या पाहिजेत. अनेक थोर गूढ धर्मशास्त्रज्ञांनी ही वाटचाल वेगवेगळ्या प्रकारे उलगडून सांगितली आहे. त्यांपैकी क्रूसाचे संत योहान आणि आविलाच्या संत तेरेसा हे दोन संत विशेष उल्लेखनीय आहेत. शुद्धीकरणाचा मार्ग, प्रकाशप्राप्तीचा मार्ग आणि ऐक्याचा मार्ग या तीन मुख्य टप्प्यांतून जाणाऱ्या पारंपरिक आध्यात्मिक वाटचालीवर क्रूसाच्या संत योहानांचे गूढ धर्मशास्त्र आधारलेले आहे. त्यांनी या परंपरेचा अधिक विस्तार केला. त्यांच्या चार श्रेष्ठ ग्रंथांत (कार्मेल पर्वताची चढण, आत्म्याची अंधारी रात्र, आध्यात्मिक गीत आणि प्रेमाची जिवंत ज्योत) मांडलेले त्यांचे सखोल गूढ धर्मशास्त्र विशेषतः एका टप्प्यातून पुढच्या टप्प्यात होणाऱ्या संक्रमणांवर भर देते. या संक्रमणांना ते “अंधाऱ्या रात्री” म्हणतात. त्यांचे धर्मशास्त्र समजून घेणे कठीण असले तरी अनेकांच्या मते ते आध्यात्मिक वाटचालीचे सर्वश्रेष्ठ धर्मशास्त्रीय मार्गदर्शक आहेत.

क्रूसाच्या संत योहानांच्या समकालीन आणि निकटच्या मैत्रीण असलेल्या आविलाच्या संत तेरेसा यांनी अंतरंगातील किल्ला या ग्रंथात प्रामुख्याने स्वतःच्या अनुभवाच्या आधारे पवित्रतेच्या शिखराकडे जाणाऱ्या आत्म्याच्या वाटचालीचे वर्णन केले आहे. त्या आत्म्याची तुलना एका किल्ल्याशी करतात. त्या किल्ल्याच्या अगदी मध्यभागी असलेल्या निवासस्थानी महान राजा राहतो. ज्या कक्षात देवाचा प्रत्यक्ष सहवास लाभतो आणि गूढ विवाह घडतो, तो सातवा कक्ष गाठण्यासाठी आत्म्याला आधी सहा निवासस्थानांतून जावे लागते. 

पवित्रतेच्या शिखराकडे जाणाऱ्या आत्म्याच्या वाटचालीचे स्वतःचे वर्णन संत बोनावेंतुरा यांनी मनाचा देवाकडे प्रवास आणि त्रिविध मार्ग या ग्रंथांत केले आहे. दोन्ही ग्रंथांत ही चढण उलगडून सांगण्यासाठी त्यांनी वेगवेगळ्या पद्धती वापरल्या आहेत. त्यांपैकी एका पद्धतीत त्यांनी देवदूतांच्या नऊ गणांविषयीच्या पारंपरिक समजुतीच्या आधारे त्या गणांची तुलना सेराफिक वैभवाकडे नेणाऱ्या नऊ पायऱ्यांशी केली आहे. त्यांनी या पायऱ्यांचे फार तपशीलवार विवेचन केले नसले, तरी त्या दियोनिसियस यांनी दिलेल्या क्रमाने मांडल्या आहेत. संत थोमस अक्विनास यांनीही धर्मशास्त्रसारसंग्रह या ग्रंथातील देवदूतांविषयीच्या सुव्यवस्थित विवेचनासाठी दियोनिसियस यांच्या शिकवणीचा मोठ्या प्रमाणावर आधार घेतला.

शतकानुशतके आपल्यापर्यंत पोहोचलेल्या गूढ धर्मशास्त्राच्या सर्व सुंदर मांडणींमध्ये, वैभवाच्या शिखराकडे नेणारे मूलभूत आणि सर्वांत महत्त्वाचे मार्गदर्शन म्हणजे पवित्र शुभवर्तमानांत वर्णिलेले आपल्या प्रभूचे स्वतःचे मानवी जीवन. येशू केवळ आपले तारण करण्यासाठी आले नाहीत; त्यांनी स्वतःच्या कृतींमधून पवित्रतेचा मार्गही दाखवला. त्यांच्या मानवी जीवनातून त्यांचे देवत्व क्रमाक्रमाने प्रकट होत गेले. म्हणून त्यांच्या जीवनाचा बारकाईने केलेला अभ्यास आपल्याला अचूक मार्गदर्शन देतो.

या पुस्तकाचा उद्देश दोन प्रकारचा आहे. प्रथम, ख्रिस्तसभेच्या धर्मपंडितांनी आणि इतर संतांनी दिलेल्या शिकवणीनुसार आपण स्वर्गीय श्रेणीव्यवस्थेतील देवदूतांच्या नऊ गणांचा अभ्यास करू. संत बोनावेंचर आणि इतर गूढानुभवी संतांच्या विचारांनुसार, आपण या नऊ गणांची तुलना देवाकडे जाणाऱ्या आपल्या वाटचालीतील नऊ पायऱ्यांशी करू. या गणांचा संबंध आपण शुद्धीकरण, प्रकाशप्राप्ती आणि देवाशी ऐक्य या तीन पारंपरिक मार्गांशीही लावू. या तीन टप्प्यांतून आपले मनपरिवर्तन अधिकाधिक खोल होत जाते; पवित्रतेचे सर्वोच्च शिखर गाठण्यासाठी आपण सर्वांनी या टप्प्यांतून वाटचाल करणे आवश्यक आहे. दुसरे म्हणजे, ख्रिस्ताचे मानवी जीवन हे स्वर्गाकडे जाण्यासाठी आपले सर्वांत खात्रीचे मार्गदर्शक असल्याने, आपण जपमाळेच्या वीस रहस्यांच्या आधारे त्यांच्या जीवनावर चिंतन करू. जपमाळ आपल्याला या घटनांमधून कालक्रमाने घेऊन जाते: धन्य कुमारी मरियेच्या उदरी येशूचा गर्भधारणा झाल्याचा क्षण, येशूचे स्वर्गारोहण, पेंटेकॉस्टच्या दिवशी त्यांनी केलेला पवित्र आत्म्याचा वर्षाव, आपल्या मातेला देह व आत्म्यासह स्वर्गात घेऊन त्यांनी तिला दिलेले परमसुखदायी ईश्वरदर्शन, आणि स्वर्ग व पृथ्वीची राणी म्हणून झालेला तिचा राज्याभिषेक.

पुढे: प्रस्तावना

अनुक्रमणिका

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणखी पर्याय!