मराठी

दुसरा आठवडा

लोयोलाचे संत इग्नेशियस यांचे आध्यात्मिक साधनाभ्यास

मूळ स्वहस्तलिखितावरून फादर एल्डर मलन, एस. जे. यांनी केलेला अनुवाद

अनुक्रमणिका

दुसरा आठवडा

पार्थिव राजाचे आवाहन
पहिला दिवस
देहधारणा
येशूचा जन्म
दुसरा दिवस
तिसरा दिवस
जीवनमार्गांचा विचार करण्यापूर्वीची प्रस्तावना
चौथा दिवस
दोन ध्वज
पुरुषांच्या तीन जोड्या
पाचवा दिवस
सहावा ते दहावा दिवस
अकरावा ते बारावा दिवस
नम्रतेचे तीन प्रकार
निवड करण्याची पूर्वतयारी
निवडीचा विषय
निवड करण्याच्या वेळा
   पहिली वेळ
   दुसरी वेळ
   तिसरी वेळ
     पहिली पद्धत
     दुसरी पद्धत
स्वतःच्या जीवनात आणि जीवनस्थितीत सुधारणा करणे


दुसरा आठवडा

ऐहिक राजाचे आवाहन

हे आवाहन शाश्वत राजाच्या जीवनाचे चिंतन करण्यास मदत करते

प्रार्थना. नेहमीची तयारीची प्रार्थना करावी.

पहिली पूर्वतयारी. पहिली पूर्वतयारी म्हणजे स्थळाचे चित्र मनात उभे करणे. येथे आपला प्रभू ख्रिस्त ज्या सभास्थानांत,1 खेड्यांत व नगरांत उपदेश करीत गेला, ती कल्पनेच्या दृष्टीने पाहावीत.

दुसरी पूर्वतयारी. दुसरी पूर्वतयारी म्हणजे मला हवी असलेली कृपा मागणे. येथे आपल्या प्रभूकडे अशी कृपा मागावी की मी त्याच्या हाकेकडे कानाडोळा करू नये, तर त्याची परमपवित्र इच्छा पूर्ण करण्यास तत्पर राहावे आणि त्यासाठी मन लावून झटावे.

पहिला मुद्दा. पहिला मुद्दा असा की, आपला प्रभू परमेश्वर याने निवडलेला एक मानवी राजा आपल्या डोळ्यांसमोर उभा करावा. सर्व ख्रिस्ती राजे व लोक त्याचा आदर करतात आणि त्याची आज्ञा पाळतात.

दुसरा मुद्दा. दुसरा मुद्दा असा की, हा राजा आपल्या सर्व प्रजाजनांना काय सांगतो ते पाहावे: “श्रद्धा न मानणाऱ्यांचा सर्व प्रदेश जिंकण्याची माझी इच्छा आहे. म्हणून ज्याला माझ्याबरोबर यायचे आहे, त्याने मी जसे खातो, पितो आणि वस्त्रे घालतो, तसेच करण्यात समाधान मानावे. त्याचप्रमाणे त्याने माझ्यासारखेच2 दिवसा कष्ट करावेत आणि रात्री जागून पहारा द्यावा, वगैरे. म्हणजे जसा तो माझ्या कष्टांत सहभागी झाला, तसाच नंतर तो माझ्या विजयातही सहभागी होईल.”

तिसरा मुद्दा. तिसरा मुद्दा असा की, इतक्या उदार व दयाळू राजाला निष्ठावान प्रजाजनांनी काय उत्तर द्यावे, याचा विचार करावा. अशा राजाचे आवाहन कोणी स्वीकारले नाही, तर तो सर्व जगाच्या निंदेस किती पात्र ठरेल आणि त्याला किती हीन वृत्तीचा वीर मानले जाईल, याचाही विचार करावा.

भाग २ मध्ये

या साधनाभ्यासाच्या दुसऱ्या भागात, वर सांगितलेल्या तीन मुद्द्यांनुसार ऐहिक राजाचा दृष्टान्त आपला प्रभू ख्रिस्त याला कसा लागू होतो, हे पाहायचे आहे.

पहिला मुद्दा. ऐहिक राजाने आपल्या प्रजेला केलेले असे आवाहन जर आपण विचारात घेतो, तर आपला प्रभू ख्रिस्त, तो शाश्वत राजा, आणि त्याच्यासमोर उभे असलेले अखिल जग यांचे चिंतन करणे कितीतरी अधिक महत्त्वाचे आहे. तो साऱ्या जगाला आणि प्रत्येक व्यक्तीला आवाहन करतो: “सारे जग व सर्व शत्रू यांच्यावर विजय मिळवून माझ्या पित्याच्या गौरवात प्रवेश करण्याची माझी इच्छा आहे. म्हणून ज्याला माझ्याबरोबर यायचे आहे, त्याने माझ्याबरोबर कष्ट करावेत. म्हणजे दुःखात जसा तो माझ्यामागे येईल, तसाच गौरवातही तो माझ्यामागे येईल.”

दुसरा मुद्दा. दुसरा मुद्दा असा की, ज्यांच्याजवळ विवेक व विचारशक्ती आहे, ते सर्व जण या कार्यासाठी स्वतःला पूर्णपणे अर्पण करतील, याचा विचार करावा.

तिसरा मुद्दा. तिसरा मुद्दा असा की, आपल्या शाश्वत राजाच्या व सर्वांच्या प्रभूच्या प्रत्येक सेवेत अधिक निष्ठा दाखवण्याची आणि विशेष तत्परतेने सेवा करण्याची इच्छा असणारे लोक केवळ त्या कार्यासाठी स्वतःला अर्पण करणार नाहीत, तर स्वतःच्या इंद्रियसुखाच्या ओढीला आणि देहासक्ती व सांसारिक आसक्ती यांना विरोध करून, याहून अधिक मोलाचे व महत्त्वाचे अर्पण करतील. ते असे म्हणतील:

“हे सर्व गोष्टींच्या शाश्वत प्रभू, तुझ्या कृपेने आणि साहाय्याने, तुझ्या अनंत चांगुलपणासमोर, तुझ्या गौरवशाली मातेसमोर आणि स्वर्गीय दरबारातील सर्व संतांसमोर मी स्वतःचे अर्पण करतो. यात तुझी अधिक सेवा व स्तुती होत असेल, तर सर्व अन्याय व अपमान सोसण्यात आणि आत्म्याचे दारिद्र्य स्वीकारण्यात तुझे अनुकरण करावे, ही माझी मनापासून इच्छा आहे आणि विचारपूर्वक केलेला निश्चयही आहे. तुझ्या परमपवित्र राजमहिमेची इच्छा असेल की अशा जीवनासाठी व अवस्थेसाठी तू मला निवडावे आणि स्वीकारावे, तर प्रत्यक्ष दारिद्र्य स्वीकारण्यातही मला तुझे अनुकरण करायचे आहे.”

पहिली सूचना. हा साधनाभ्यास दिवसातून दोनदा करावा: सकाळी उठल्यावर आणि दुपारच्या किंवा रात्रीच्या जेवणाच्या एक तास आधी.

दुसरी सूचना. दुसऱ्या आठवड्यात आणि त्यानंतरही, अधूनमधून ‘ख्रिस्ताचे अनुकरण’, शुभवर्तमानांची पुस्तके किंवा संतांची चरित्रे यांतील काही भाग वाचणे फार उपयुक्त ठरते.


पहिला दिवस आणि पहिले चिंतन

या चिंतनाचा विषय आहे

देहधारणा

यात पूर्वतयारीची प्रार्थना, तीन पूर्वतयारीचे टप्पे, तीन मुद्दे आणि एक प्रार्थनामय संवाद आहेत

प्रार्थना. नेहमीची पूर्वतयारीची प्रार्थना.

पहिली पूर्वतयारी. पहिली पूर्वतयारी म्हणजे ज्या घटनेचे मला चिंतन करायचे आहे, तिचे कथन मनात आणणे.

येथे असे मनात आणावे की तिन्ही दैवी व्यक्तींनी मनुष्यांनी भरलेल्या साऱ्या जगाच्या विस्ताराकडे पाहिले. सर्व जण नरकाकडे जात आहेत हे पाहून, मानवजातीचे तारण करण्यासाठी दुसऱ्या दैवी व्यक्तीने मनुष्य व्हावे, असा निर्णय त्यांच्या शाश्वततेत झाला.3 म्हणून काळाची परिपूर्ती झाल्यावर,4 त्यांनी संत गॅब्रिएल देवदूताला आपल्या पवित्र मातेकडे पाठवले (पृ. 133).

दुसरी पूर्वतयारी. दुसरी पूर्वतयारी म्हणजे स्थळाचे चित्र मनात उभे करणे. येथे इतक्या विविध प्रकारच्या असंख्य लोकांनी भरलेले विशाल जग आणि त्याचा सारा विस्तार पाहावा. मग विशेषतः गालिलिया प्रांतातील नाझरेथ नगरात आपल्या पवित्र मातेचे घर व त्यातील खोल्या पाहाव्यात.

तिसरी पूर्वतयारी. तिसरी पूर्वतयारी म्हणजे मला जे हवे आहे ते मागणे. माझ्यासाठी मनुष्य झालेल्या प्रभूची अंतःकरणातून ओळख व्हावी, अशी कृपा मागावी, म्हणजे मला त्याच्यावर अधिक प्रेम करता येईल आणि अधिक निष्ठेने त्याच्या मागे जाता येईल.

टीप. येथे हे लक्षात ठेवावे की, सुरुवातीला सांगितल्याप्रमाणे, या आठवड्यात आणि पुढील आठवड्यांत हीच पूर्वतयारीची प्रार्थना न बदलता करावी आणि हीच तीन पूर्वचिंतने करावीत; मात्र विषयानुसार पूर्वचिंतनांचे स्वरूप बदलावे.

पहिला मुद्दा. पहिला मुद्दा म्हणजे निरनिराळ्या व्यक्तींना पाहणे. प्रथम पृथ्वीवरील लोकांना पाहावे: त्यांच्या वेशभूषेत आणि कृतींत किती विविधता आहे! काही गोरे तर काही काळे; काही शांततेत तर काही युद्धात; काही रडत आहेत तर काही हसत आहेत; काही निरोगी तर काही आजारी; काही जन्म घेत आहेत तर काही मरण पावत आहेत, इत्यादी.

  1. तीन दैवी व्यक्तींना त्यांच्या दैवी प्रतापाच्या राजसिंहासनावर विराजमान असल्याप्रमाणे पाहावे आणि याचा विचार करावा: त्या संपूर्ण पृथ्वीकडे आणि अंधत्वात असलेल्या सर्व लोकांकडे कशा पाहतात, आणि ते लोक कसे मरण पावत आहेत व नरकात जात आहेत.
  2. आपल्या मरियामातेला आणि तिला अभिवादन करणाऱ्या देवदूताला पाहावे आणि या दृश्यातून आध्यात्मिक लाभ घेण्यासाठी त्यावर मनन करावे.

दुसरा मुद्दा. दुसरा मुद्दा म्हणजे पृथ्वीवरील लोक काय म्हणत आहेत ते ऐकणे: ते एकमेकांशी कसे बोलतात, कशा शिव्या देतात व ईशनिंदा करतात, इत्यादी. तसेच दैवी व्यक्ती काय म्हणत आहेत ते ऐकावे: “आपण मानवजातीचे तारण घडवून आणूया,” इत्यादी. मग देवदूत आणि आपली मरियामाता काय म्हणत आहेत ते ऐकावे आणि त्यांच्या शब्दांतून आध्यात्मिक लाभ घेण्यासाठी त्यांवर मनन करावे.

तिसरा मुद्दा. तिसरा मुद्दा म्हणजे पृथ्वीवरील लोक काय करत आहेत ते पाहणे: उदाहरणार्थ, ते जीव घेत आहेत, नरकात जात आहेत, इत्यादी. तसेच दैवी व्यक्ती काय करत आहेत ते पाहावे: त्या परमपवित्र देहधारणेचे कार्य घडवून आणत आहेत. देवदूत आणि आपली मरियामाता काय करत आहेत तेही पाहावे: देवदूत आपले दूतकार्य पार पाडत आहे आणि मरियामाता स्वतःला नम्र करून दैवी प्रतापापुढे कृतज्ञता व्यक्त करत आहे. मग या प्रत्येक गोष्टीतून काही आध्यात्मिक लाभ घेण्यासाठी मनन करावे.

प्रार्थनामय संवाद. शेवटी प्रार्थनामय संवाद साधावा. तीन दैवी व्यक्तींना, देहधारी सनातन शब्दाला किंवा आपल्या मरियामातेला मी काय सांगावे याचा विचार करावा. नुकतीच देहधारणा केलेल्या आपल्या प्रभूचे अधिक जवळून अनुसरण आणि अनुकरण करता यावे, म्हणून माझ्या अंतःकरणात जे जाणवते त्यानुसार विनंती करावी.

मी ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना एकदा म्हणेन.


दुसरे चिंतन

याचा विषय

प्रभू येशूचा जन्म

प्रार्थना. नेहमीची पूर्वतयारीची प्रार्थना.

पहिले पूर्वचिंतन. पहिल्या पूर्वचिंतनात प्रसंगाचे कथन करावे. येथे श्रद्धेने अशी कल्पना करावी5 की, गरोदरपणाचे सुमारे नऊ महिने पूर्ण होत आले असताना आपली मरियामाता गाढवावर बसून नाझरेथहून निघाली. योसेफ आणि एक दासी तिच्यासोबत होते आणि त्यांनी एक बैलही बरोबर घेतला होता. कैसरने त्या सर्व प्रदेशांवर लादलेला कर भरण्यासाठी ते बेथलेहेमला जात होते (पृ. 135).

दुसरे पूर्वचिंतन. दुसऱ्या पूर्वचिंतनात प्रसंगाचे स्थळ मनात उभे करावे. येथे नाझरेथहून बेथलेहेमला जाणारा रस्ता कल्पनेच्या दृष्टीने पाहावा. तो किती लांब आणि रुंद आहे, सपाट आहे की दऱ्यांतून किंवा टेकड्यांवरून जातो, याचा विचार करावा. तसेच प्रभूच्या जन्माचे ठिकाण किंवा गुहा6 पाहावी: ती किती मोठी किंवा लहान, किती सखल किंवा उंच आहे आणि ती कशी तयार केली होती, हे पाहावे.

तिसरे पूर्वचिंतन. तिसरे पूर्वचिंतन मागील चिंतनातल्याप्रमाणेच आणि त्याच स्वरूपात करावे.

पहिला मुद्दा. पहिला मुद्दा म्हणजे त्या व्यक्तींना पाहणे: आपली मरियामाता, योसेफ आणि दासी, तसेच जन्मानंतर बाळ येशू यांना पाहावे. मी स्वतःला एक दीन जीव आणि एक दयनीय, अपात्र गुलाम समजून, जणू मी तिथेच उपस्थित आहे अशा भावनेने त्यांच्याकडे पाहावे आणि त्यांच्या गरजांनुसार शक्य तितक्या आदराने व भक्तिभावाने त्यांची सेवा करावी. मग काही आध्यात्मिक लाभ घेण्यासाठी स्वतःवर मनन करावे.

दुसरा मुद्दा. दुसरा मुद्दा म्हणजे ते काय बोलत आहेत याकडे लक्ष देणे, त्याची नोंद घेणे आणि त्यावर चिंतन करणे. मग स्वतःवर मनन करून त्यातून काही आध्यात्मिक लाभ घ्यावा.

तिसरा मुद्दा. तिसरा मुद्दा म्हणजे ते काय करत आहेत ते पाहणे आणि त्याचा विचार करणे: प्रभूचा जन्म अत्यंत गरिबीत व्हावा म्हणून ते प्रवास करत आहेत आणि कष्ट सोसत आहेत. भूक, तहान, ऊन, थंडी, दुखापती आणि अपमान असे इतके कष्ट सोसल्यानंतर अखेरीस प्रभू क्रूसावर मरण पत्करणार आहे. आणि हे सर्व माझ्यासाठी आहे. मग यावर मनन करून काही आध्यात्मिक लाभ घ्यावा.

प्रार्थनामय संवाद. मागील चिंतनाप्रमाणे मी प्रार्थनामय संवाद साधेन आणि ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना म्हणून समाप्ती करेन.


तिसरे चिंतन

पहिल्या आणि दुसऱ्या साधनेची पुनरावृत्ती असेल

पूर्वतयारीची प्रार्थना आणि तीन पूर्वचिंतने झाल्यावर पहिल्या व दुसऱ्या साधनेची पुनरावृत्ती करावी. साधकाला ज्या भागांत काही नवे उमगले किंवा आध्यात्मिक सांत्वन अथवा खिन्नता जाणवली, अशा विशेष महत्त्वाच्या भागांकडे नेहमी लक्ष द्यावे. शेवटी एक प्रार्थनामय संवाद साधावा आणि ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना एकदा म्हणावी.

या पुनरावृत्तीत आणि यानंतरच्या सर्व पुनरावृत्तींमध्ये पहिल्या आठवड्यातील पुनरावृत्तींचाच क्रम पाळावा. विषय बदलावा, पण स्वरूप तसेच ठेवावे.


चौथे चिंतन

पहिल्या आणि दुसऱ्या साधनेची पुनरावृत्ती असेल

वर सांगितलेली पुनरावृत्ती ज्या पद्धतीने केली, त्याच पद्धतीने हीही करावी.


पाचवे चिंतन

पहिल्या आणि दुसऱ्या चिंतनात पाच ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करायचा आहे

प्रार्थना. पूर्वतयारीची प्रार्थना आणि तीन प्रस्तावना झाल्यावर, पहिल्या आणि दुसऱ्या चिंतनात कल्पनेतील पाच ज्ञानेंद्रियांचा पुढीलप्रमाणे उपयोग करणे उपयुक्त ठरते:

पहिला मुद्दा. कल्पनेच्या नजरेने त्या व्यक्तींना पाहावे, त्यांच्याविषयीच्या तपशिलांवर विशेष मनन व चिंतन करावे आणि त्या दर्शनातून काही आध्यात्मिक लाभ घ्यावा.

दुसरा मुद्दा. त्या व्यक्ती काय बोलत आहेत किंवा काय बोलत असतील, हे कल्पनेत ऐकावे. मग स्वतःविषयी विचार करून त्यातून काही आध्यात्मिक लाभ घ्यावा.

तिसरा मुद्दा. ज्या व्यक्तीचे चिंतन करीत आहोत, तिला अनुसरून देवत्वाचा, आत्म्याचा, त्याच्या सद्गुणांचा आणि इतर सर्व गोष्टींचा अनंत सुगंध व गोडवा कल्पनेत गंध आणि स्वाद यांद्वारे अनुभवावा. मग स्वतःविषयी विचार करून त्यातून आध्यात्मिक लाभ घ्यावा.

चौथा मुद्दा. कल्पनेत स्पर्शाचा अनुभव घ्यावा. उदाहरणार्थ, त्या व्यक्तींनी जिथे पाय ठेवले किंवा त्या जिथे बसल्या, त्या जागांना आलिंगन द्यावे व त्यांचे चुंबन घ्यावे. यातून मला आध्यात्मिक लाभ होईल, याकडे नेहमी लक्ष द्यावे.

प्रार्थनामय संवाद. पहिल्या आणि दुसऱ्या चिंतनाप्रमाणेच एक प्रार्थनामय संवाद साधून आणि ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना म्हणून समाप्ती करावी.

पहिली सूचना. या संपूर्ण आठवड्यात आणि पुढील आठवड्यांत हे लक्षात ठेवावे: लगेच ज्या रहस्यावर चिंतन करायचे आहे, तेवढेच मी वाचावे. त्या दिवशी किंवा त्या वेळी ज्या रहस्यावर चिंतन करायचे नाही, ते मी वाचू नये, जेणेकरून एका रहस्याचा विचार दुसऱ्या रहस्याच्या चिंतनात अडथळा ठरू नये.

दुसरी सूचना. देहधारणेवरील पहिली साधना मध्यरात्री करावी; दुसरी पहाटे, तिसरी मिस्साच्या वेळी, चौथी सायंप्रार्थनेच्या वेळी आणि पाचवी रात्रीच्या जेवणापूर्वी करावी. या पाचही साधनांना प्रत्येकी एक तास द्यावा. यापुढील सर्व साधनांत हाच क्रम पाळावा.

तिसरी सूचना. साधना करणारी व्यक्ती वयस्कर किंवा अशक्त असेल, अथवा ती सशक्त असूनही पहिल्या आठवड्यातील साधनेमुळे तिची शक्ती काहीशी कमी झाली असेल, तर दुसऱ्या आठवड्यात निदान अधूनमधून मध्यरात्री न उठणे तिच्यासाठी चांगले. त्याऐवजी सकाळी एक चिंतन, मिस्साच्या वेळी दुसरे आणि दुपारच्या जेवणापूर्वी तिसरे चिंतन करावे. सायंप्रार्थनेच्या वेळी या चिंतनांची एकदा पुनरावृत्ती करावी आणि रात्रीच्या जेवणापूर्वी ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करावा.

चौथी सूचना. पहिल्या आठवड्यात दिलेल्या दहा पूरक सूचनांपैकी दुसरी, सहावी, सातवी आणि काही अंशी दहावी सूचना या दुसऱ्या आठवड्यात बदलावी.

दुसऱ्या सूचनेनुसार, जाग येताच मला जे चिंतन करायचे आहे ते मनासमोर आणावे. देहधारी सनातन शब्दाला अधिक जाणून घ्यावे, अशी इच्छा बाळगावी, जेणेकरून मला त्याची अधिक सेवा करता येईल आणि अधिक निष्ठेने त्याचे अनुसरण करता येईल.

सहाव्या सूचनेनुसार, आपल्या प्रभू ख्रिस्ताचे जीवन व त्यातील रहस्ये, त्याच्या देहधारणेपासून मी सध्या चिंतन करीत असलेल्या प्रसंगापर्यंत किंवा रहस्यापर्यंत, वारंवार स्मरणात आणावीत.

सातव्या सूचनेनुसार, साधनेत जे साध्य करण्याची इच्छा आहे ते मिळवण्यासाठी कशाचा लाभ व मदत होईल, हे लक्षात घेऊन साधकाने अंधार ठेवावा की प्रकाश, तसेच अनुकूल किंवा प्रतिकूल हवामानाचा कसा उपयोग करावा, हे ठरवावे.

दहाव्या पूरक सूचनेनुसार, साधकाने ज्या रहस्यांचे चिंतन चालू आहे त्यांनुसार आपले आचरण ठेवावे; कारण काही रहस्यांचे चिंतन करताना प्रायश्चित्त करणे आवश्यक असते, तर इतरांच्या बाबतीत ते आवश्यक नसते.

अशा रीतीने दहाही पूरक सूचना अतिशय काळजीपूर्वक पाळाव्यात.

पाचवी सूचना. मध्यरात्रीची आणि सकाळची साधना वगळता, इतर सर्व साधनांसाठी दुसऱ्या पूरक सूचनेऐवजी पुढील पद्धत अवलंबावी: मला करायच्या साधनेची वेळ झाली आहे हे लक्षात येताच, तिथे जाण्यापूर्वी मी कोठे जात आहे आणि कोणासमोर जाणार आहे, हे मनासमोर आणीन. करायची साधना थोडक्यात मनात उजळून घेईन. मग तिसरी पूरक सूचना पाळून साधनेला आरंभ करीन.


दुसरा दिवस

दुसरा दिवस. पहिल्या चिंतनासाठी येशूचे मंदिरातील समर्पण (पृ. 137) आणि दुसऱ्या चिंतनासाठी निर्वासितांप्रमाणे इजिप्तला पलायन (पृ. 138) हे प्रसंग घ्यावेत. आदल्या दिवशी केल्याप्रमाणे या दोन चिंतनांची दोनदा पुनरावृत्ती करावी आणि त्यांवर पाच ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करावा.

सूचना. साधक सशक्त आणि साधनेस तयार असला, तरी त्याला जे साध्य करायचे आहे ते अधिक चांगल्या रीतीने साधता यावे म्हणून, कधीकधी या दुसऱ्या दिवसापासून चौथ्या दिवसापर्यंत, चौथा दिवस धरून, पुढील बदल करणे उपयुक्त ठरते: पहाटे एकच चिंतन करावे आणि मिस्साच्या वेळी दुसरे चिंतन करावे. सायंप्रार्थनेच्या वेळी या चिंतनांची पुनरावृत्ती करावी आणि रात्रीच्या जेवणापूर्वी ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करावा.


तिसरा दिवस

तिसरा दिवस. नाझरेथ येथे बाळ येशू आपल्या आईवडिलांच्या आज्ञेत कसा राहिला (पृ. 139) आणि नंतर त्यांना तो मंदिरात कसा सापडला (पृ. 140), यावर मनन करावे. मग त्या मननाची दोनदा पुनरावृत्ती करावी आणि त्यात पाचही ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करावा.

 


जीवनाच्या विविध अवस्थांचा विचार करण्यासाठी प्रस्तावना

पहिली प्रस्तावना. देवाच्या आज्ञांचे पालन करण्यात पहिली जीवनावस्था आहे. आपल्या आईवडिलांच्या आज्ञेत राहून आपला प्रभू ख्रिस्ताने त्या अवस्थेसाठी आपल्याला दिलेला आदर्श आपण आता पाहिला आहे. त्याचप्रमाणे, सुवार्तेनुसार परिपूर्णतेच्या दुसऱ्या अवस्थेसाठी त्याने दिलेला आदर्शही आपण पाहिला आहे: आपल्या दत्तक पित्याला आणि जन्मदात्री मातेला सोडून, केवळ आपल्या सनातन पित्याच्या सेवेसाठी तो मंदिरात राहिला. आता त्याच्या जीवनाचे चिंतन करत असतानाच, आपण कोणत्या प्रकारच्या जीवनात किंवा कोणत्या जीवनावस्थेत त्याची सेवा करावी अशी त्या परमप्रतापी देवाची इच्छा आहे, याचा शोध घेण्यास आणि ते त्याला विचारण्यास आपण सुरुवात करू.

या शोधाची पूर्वतयारी म्हणून, पुढील पहिल्या आध्यात्मिक साधनेत आपण आपला प्रभू ख्रिस्ताचा हेतू आणि त्याच्या उलट असलेला मानवी स्वभावाच्या शत्रूचा हेतू पाहू. तसेच, आपला प्रभू देव आपल्याला जी जीवनावस्था निवडण्यास देईल, त्या अवस्थेत परिपूर्णतेस पोहोचण्यासाठी आपण स्वतःची तयारी कशी करावी, हेही पाहू.


चौथा दिवस

दोन ध्वजांवर मनन

एक ध्वज आपला सर्वोच्च सेनापती आणि प्रभू ख्रिस्ताचा; दुसरा आपल्या मानवी स्वभावाचा घोर शत्रू लुसिफरचा.

प्रार्थना. नेहमीची पूर्वतयारीची प्रार्थना.

पहिली पूर्वतयारी. पहिली पूर्वतयारी म्हणजे प्रसंगाचे कथन. येथे पाहायचे आहे की ख्रिस्त सर्वांना आपल्या ध्वजाखाली बोलावतो आणि त्यांनी तेथे यावे अशी त्याची इच्छा आहे; याउलट, सर्वांनी आपल्या ध्वजाखाली यावे अशी लुसिफरची इच्छा आहे.

दुसरी पूर्वतयारी. दुसरी पूर्वतयारी म्हणजे स्थळाचे चित्र मनात उभे करणे. येथे येरुशलेमच्या परिसरातील एक विशाल मैदान पाहावे, जिथे सज्जनांचा सर्वोच्च सेनापती आपला प्रभू ख्रिस्त आहे; आणि बाबेलच्या प्रदेशातील दुसरे मैदान पाहावे, जिथे शत्रुपक्षाचा प्रमुख लुसिफर आहे.

तिसरी पूर्वतयारी. तिसरी पूर्वतयारी म्हणजे मला जे हवे आहे ते मागणे. येथे त्या दुष्ट सेनापतीचे कपट ओळखता यावे आणि त्यापासून स्वतःचे रक्षण करता यावे म्हणून मदत मागावी. तसेच, सर्वोच्च आणि खरा सेनापती दाखवतो ते खरे जीवन समजावे आणि त्याचे अनुकरण करता यावे म्हणून कृपा मागावी.

पहिला मुद्दा. सर्व शत्रूंचा प्रमुख बाबेलच्या त्या विशाल मैदानात अग्नी व धुराच्या एका भव्य7 आसनावर भेसूर आणि भयावह रूप धारण करून बसला आहे, अशी कल्पना करावी.

दुसरा मुद्दा. तो असंख्य दुष्ट आत्म्यांना कसा बोलावतो आणि त्यांच्यापैकी काहींना एका शहरात, तर इतरांना दुसऱ्या शहरात पाठवून साऱ्या जगभर कसे पसरवतो, याचा विचार करावा. तो कोणताही प्रदेश, स्थळ, जीवनावस्था किंवा एकही व्यक्ती वगळत नाही.

तिसरा मुद्दा. तो त्यांना काय सांगतो, याचा विचार करावा. तो त्यांना जाळी पसरायला आणि साखळदंड टाकायला सांगतो. त्यांनी सर्वप्रथम लोकांना धनसंपत्तीची लालसा दाखवून मोहात पाडावे—बहुतेकदा तो असेच करतो8—जेणेकरून लोक सहजपणे जगातील पोकळ मानप्रतिष्ठेच्या मागे लागतील आणि मग मोठ्या गर्वात पडतील. अशा प्रकारे पहिली पायरी धनसंपत्तीची, दुसरी मानप्रतिष्ठेची आणि तिसरी गर्वाची आहे. या तीन पायऱ्यांवरून तो लोकांना इतर सर्व दुर्गुणांकडे ओढतो.

याउलट, आपला प्रभू ख्रिस्त, जो सर्वोच्च आणि खरा सेनापती आहे, त्याचे चित्र मनात उभे करावे.

पहिला मुद्दा. आपला प्रभू ख्रिस्त येरुशलेमच्या त्या प्रदेशातील एका विशाल मैदानात, साध्या पण सुंदर आणि मनाला आकर्षून घेणाऱ्या ठिकाणी कसा उभा आहे, याचा विचार करावा.

दुसरा मुद्दा. संपूर्ण जगाचा प्रभू कितीतरी जणांना—प्रेषितांना, शिष्यांना आणि इतरांना—कसा निवडतो आणि सर्व जीवनावस्थांतील व सर्व परिस्थितींतील लोकांपर्यंत आपली पवित्र शिकवण पोहोचवण्यासाठी त्यांना साऱ्या जगभर कसा पाठवतो, याचा विचार करावा.

तिसरा मुद्दा. आपला प्रभू ख्रिस्त या कार्यासाठी पाठवलेल्या आपल्या सर्व सेवकांना व मित्रांना काय सांगतो, याचा विचार करावा. सर्वांना साहाय्य करण्याची इच्छा त्यांनी बाळगावी, असे तो त्यांना सांगतो. त्यासाठी त्यांनी लोकांना प्रथम सर्वोच्च आध्यात्मिक दारिद्र्याकडे न्यावे आणि, त्या परमप्रतापी देवाची सेवा त्याद्वारे होत असेल व त्यांना त्यासाठी निवडण्याची त्याची इच्छा असेल, तर प्रत्यक्ष दारिद्र्याकडेही तितक्याच पूर्णपणे न्यावे. दुसरी गोष्ट म्हणजे अपमान आणि अवहेलना स्वीकारणे. कारण या दोन्ही गोष्टींतून नम्रता येते. म्हणून तीन पायऱ्या आहेत: पहिली, धनसंपत्तीच्या विरुद्ध दारिद्र्य; दुसरी, लौकिक मानप्रतिष्ठेच्या विरुद्ध अपमान किंवा अवहेलना; तिसरी, गर्वाच्या विरुद्ध नम्रता. या तीन पायऱ्यांवरून त्यांनी लोकांना इतर सर्व सद्गुणांकडे न्यावे.

पहिला प्रार्थनासंवाद. आपली माता मरिया हिच्याशी प्रार्थनेत संवाद साधावा. तिचा पुत्र आणि प्रभू याच्या ध्वजाखाली मला स्वीकारले जावे, यासाठी तिने त्याच्याकडून माझ्यासाठी कृपा मिळवून द्यावी अशी विनंती करावी. प्रथम, मला सर्वोच्च आध्यात्मिक दारिद्र्यात स्वीकारले जावे; आणि जर त्याद्वारे त्या परमप्रतापी देवाची सेवा होत असेल व त्यासाठी मला निवडून स्वीकारण्याची त्याची इच्छा असेल, तर प्रत्यक्ष दारिद्र्यातही तितक्याच पूर्णपणे स्वीकारले जावे. दुसरे म्हणजे, अपमान आणि अन्याय सहन करण्यात मला त्याचे अधिक जवळून अनुकरण करता यावे, अशी कृपा मागावी; मात्र हे सहन करताना कोणाच्याही हातून पाप घडू नये आणि त्या परमप्रतापी देवाची अवकृपा ओढवू नये. त्यानंतर ‘हे कृपापूर्ण मरिये’ ही प्रार्थना म्हणावी.

दुसरा प्रार्थनासंवाद. हीच कृपा मी पुत्राकडे मागेन, जेणेकरून त्याने ती पित्याकडून माझ्यासाठी मिळवून द्यावी. त्यानंतर ‘हे ख्रिस्ताच्या आत्म्या’ ही प्रार्थना म्हणेन.

तिसरा प्रार्थनासंवाद. पित्यानेही मला तेच द्यावे अशी मी त्याच्याकडे विनंती करीन आणि ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना म्हणेन.

टीप. ही साधना मध्यरात्री करावी आणि सकाळी पुन्हा करावी. मिस्साच्या वेळी आणि सायंप्रार्थनेच्या वेळी तिची आणखी दोन आवर्तने करावीत. प्रत्येक वेळी आपल्या माता मरियेशी, पुत्राशी आणि पित्याशी अशा तीन प्रार्थनासंवादांनी साधनेचा शेवट करावा. जोड्यांविषयी खाली दिलेली साधना रात्रीच्या जेवणाच्या आधीच्या तासात करावी.


त्याच चौथ्या दिवशी पुढील विषयावर मनन करावे:

माणसांच्या तीन जोड्या

जे सर्वोत्तम आहे ते स्वीकारण्यासाठी

प्रार्थना. नेहमीची पूर्वतयारीची प्रार्थना.

पहिली पूर्वतयारी. पहिली पूर्वतयारी म्हणजे प्रसंगाचे कथन. माणसांच्या तीन जोड्या आहेत. त्यांच्यापैकी प्रत्येकाने दहा हजार डुकाट मिळवले आहेत; पण ते केवळ देवाच्या प्रेमापोटी किंवा ज्या रीतीने मिळवायला हवे होते त्या रीतीने9 मिळवलेले नाहीत. त्या धनाच्या आसक्तीचे ओझे आणि अडथळा दूर करून आपले तारण साधावे आणि आपला प्रभू परमेश्वर शांतीत सापडावा, अशी त्या सर्वांची इच्छा आहे.

दुसरी पूर्वतयारी. दुसरी पूर्वतयारी म्हणजे स्थळाचे चित्र मनात उभे करणे. येथे मी आपला प्रभू परमेश्वर आणि त्याचे सर्व संत यांच्यासमोर उभा आहे, असे मी मनात पाहीन, जेणेकरून देवाच्या दैवी चांगुलपणाला अधिक प्रिय काय आहे हे मला कळावे आणि त्याचीच मला इच्छा व्हावी.

तिसरी पूर्वतयारी. तिसरी पूर्वतयारी म्हणजे मला जे हवे आहे ते मागणे. येथे मी अशी कृपा मागेन की त्याच्या दैवी महिम्याला आणि माझ्या आत्म्याच्या तारणाला जे अधिक पोषक आहे, ते मला निवडता यावे.

पहिली जोडी. पहिल्या जोडीतील दोघांना मिळवलेल्या धनाची आसक्ती सोडायची आहे, जेणेकरून त्यांना आपला प्रभू परमेश्वर शांतीत सापडावा आणि आपले तारण साधता यावे. पण मृत्यूची वेळ येईपर्यंत ते त्यासाठी काहीच उपाय करत नाहीत.

दुसरी जोडी. दुसऱ्या जोडीतील दोघांनाही आसक्ती सोडायची आहे, पण मिळवलेले धन मात्र स्वतःकडेच ठेवायचे आहे. म्हणजे देवानेच त्यांच्या इच्छेप्रमाणे त्यांच्याकडे यावे, अशी त्यांची अपेक्षा आहे. देवाकडे जाण्यासाठी ते धन सोडणे त्यांच्यासाठी सर्वोत्तम ठरले असते, तरी ते तसे करण्याचा निर्णय घेत नाहीत.

तिसरी जोडी. तिसऱ्या जोडीतील दोघांना आसक्ती अशा रीतीने सोडायची आहे की मिळवलेले धन ठेवण्याकडे किंवा न ठेवण्याकडेही त्यांचा स्वतःचा कल राहू नये. आपला प्रभू परमेश्वर त्यांच्या अंतःकरणात जी इच्छा जागवील आणि त्याच्या दैवी महिम्याच्या सेवेसाठी व स्तुतीसाठी जे अधिक योग्य दिसेल, त्यानुसारच ते धन हवे की नको हे ठरावे, एवढीच त्यांची इच्छा आहे. तोपर्यंत ते मनाने त्या धनाचा पूर्ण त्याग केल्याचे मानतात आणि आपला प्रभू परमेश्वर याच्या सेवेची प्रेरणा नसेल, तर त्या धनाची किंवा इतर कशाचीही इच्छा धरू नये, असा स्वतःला आग्रह करतात. अशा प्रकारे, आपल्या प्रभू परमेश्वराची अधिक चांगली सेवा करता यावी, या एकाच इच्छेने ते धन स्वीकारतील किंवा सोडतील.

तीन प्रार्थनासंवाद. ‘दोन ध्वज’ या आधीच्या चिंतनात केलेले तेच तीन प्रार्थनासंवाद मी करीन.

टीप. हे लक्षात ठेवावे: प्रत्यक्ष गरिबी टाळण्याकडे आपला कल असेल किंवा तिच्याबद्दल आपल्याला तिटकारा वाटत असेल, म्हणजेच गरिबी आणि श्रीमंती यांपैकी एकीकडे आपले मन झुकत असेल, तर हा अयोग्य कल मोडून काढण्यासाठी प्रार्थनासंवादांत प्रभूने आपल्याला प्रत्यक्ष गरिबीच्या जीवनासाठी निवडावे अशी विनंती करणे फार उपयुक्त ठरते, जरी ते आपल्या देहस्वभावाविरुद्ध असले तरी. त्याच्या दैवी चांगुलपणाची सेवा व स्तुती त्यातून होत असेल तरच आपण तशी इच्छा धरावी, ती कृपा मागावी आणि तिच्यासाठी याचना करावी.


पाचवा दिवस

पाचवा दिवस. आपला प्रभू ख्रिस्त नाझरेथहून यार्देन नदीकडे कसा गेला आणि त्याचा बाप्तिस्मा कसा झाला, यावर चिंतन (पृ. 140).

पहिली टीप. हे चिंतन एकदा मध्यरात्री आणि दुसऱ्यांदा सकाळी करावे. मिस्साच्या वेळी व सायंप्रार्थनेच्या वेळी त्याची दोन आवर्तने करावीत आणि रात्रीच्या जेवणापूर्वी पाचही इंद्रियांचा उपयोग करून त्याच प्रसंगाचे चिंतन करावे. या पाचही साधनांची सुरुवात नेहमीच्या पूर्वतयारीच्या प्रार्थनेने व तीन पूर्वतयारींनी करावी, जसे देहधारणेच्या आणि जन्माच्या चिंतनात स्पष्ट केले आहे. शेवटी तीन जोड्यांच्या साधनेतील तीन प्रार्थनासंवाद करावेत किंवा जोड्यांच्या साधनेनंतर दिलेल्या टीपेनुसार शेवट करावा.

दुसरी टीप. दुपारच्या आणि रात्रीच्या जेवणानंतर विशेष आत्मपरीक्षण करावे. त्यात या दिवसाच्या साधना आणि पूरक सूचनांचे पालन करताना झालेल्या चुका व दुर्लक्ष तपासावे. पुढील दिवसांतही असेच करावे.


सहावा दिवस

सहावा दिवस. आपला प्रभू ख्रिस्त यार्देन नदीपासून रानात कसा गेला, यावर चिंतन करावे. त्याच्या रानातील वास्तव्याचाही त्यात समावेश करावा. सर्व बाबतींत पाचव्या दिवसाचीच पद्धत वापरावी.


सातवा दिवस

सातवा दिवस. संत आंद्रेया आणि इतर जण आपला प्रभू ख्रिस्त याच्यामागे कसे गेले (पृ. 142).


आठवा दिवस

आठवा दिवस. आठ धन्यवचनांविषयीच्या डोंगरावरील प्रवचनावर चिंतन (पृ. 144).


नववा दिवस

नववा दिवस. आपला प्रभू ख्रिस्त समुद्राच्या लाटांवर आपल्या शिष्यांना कसा दिसला (पृ. 145).


दहावा दिवस

दहावा दिवस. प्रभूने मंदिरात10 कसा उपदेश केला (पृ. 151).


अकरावा दिवस

अकरावा दिवस. लाझरला मृतांतून उठवण्याच्या प्रसंगावर चिंतन (पृ. 149).


बारावा दिवस

बारावा दिवस. झावळ्यांच्या रविवारी (पृ. १५१).

पहिली सूचना. या दुसऱ्या आठवड्यातील चिंतनांसाठी प्रत्येकाला जितका वेळ द्यावासा वाटतो किंवा त्यांतून जितका आध्यात्मिक लाभ होतो, त्यानुसार ती चिंतने वाढवता किंवा कमी करता येतील. ती वाढवायची असल्यास, आपली माता मरिया हिने संत एलिझाबेथला दिलेली भेट, मेंढपाळ, बाल येशूची सुंता आणि तीन राजे इत्यादी रहस्ये चिंतनासाठी घेता येतील. ती कमी करायची असल्यास, दिलेल्या रहस्यांपैकी काही वगळताही येतील. कारण पुढे अधिक चांगल्या रीतीने आणि अधिक पूर्णपणे चिंतन करता यावे, यासाठी पूर्वतयारी करून मार्ग दाखवणे हा यामागचा हेतू आहे.

दुसरी सूचना. निवडीचा विचार पाचव्या दिवशी, नाझरेथपासून यार्देन नदीपर्यंतच्या प्रवासाच्या चिंतनापासूनच सुरू करावा, असे पुढे स्पष्ट केले आहे.

तिसरी सूचना. निवडीचा विचार सुरू करण्यापूर्वी, आपला प्रभू ख्रिस्त याच्या खऱ्या शिकवणीशी मन दृढपणे जोडले जावे म्हणून नम्रतेचे पुढील तीन प्रकार नीट समजून घेणे आणि लक्षात ठेवणे फार उपयुक्त आहे. दिवसभर अधूनमधून त्यांवर मनन करावे आणि पुढे सांगितल्याप्रमाणे प्रार्थनामय संवादही साधावेत.

नम्रतेचा पहिला प्रकार. नम्रतेचा पहिला प्रकार आवश्यक आहे तो शाश्वत

तारणासाठी. तो असा: मी स्वतःला शक्य तितके लीन आणि नम्र करावे, जेणेकरून प्रत्येक बाबतीत मी देवाचा नियम पाळेन. या जगातील सर्व सृष्टीचे स्वामित्व मला दिले, किंवा माझे ऐहिक जीवन वाचवण्याचा प्रश्न आला, तरी जिचे उल्लंघन करणे मरणपाप ठरेल अशी दैवी किंवा मानवी आज्ञा मोडण्याचा विचारही मी करणार नाही.

नम्रतेचा दुसरा प्रकार. नम्रतेचा दुसरा प्रकार पहिल्यापेक्षा अधिक परिपूर्ण आहे. तो असा: आपला प्रभू देव याची सेवा आणि माझ्या आत्म्याचे तारण या दृष्टीने दोन्ही पर्याय सारखेच असतील, तर दारिद्र्याऐवजी संपत्ती, अपमानाऐवजी सन्मान किंवा अल्पायुष्याऐवजी दीर्घायुष्य यांची मला इच्छा नसावी आणि त्यांकडे माझा कलही नसावा. अशा स्थितीत, सारी सृष्टी मिळणार असली किंवा माझा जीव घेतला जाणार असला, तरी मी लघुपाप करण्याचा विचारही करणार नाही.

नम्रतेचा तिसरा प्रकार. नम्रतेचा तिसरा प्रकार सर्वांत परिपूर्ण आहे आणि त्यात पहिले दोन्ही प्रकार सामावलेले आहेत. देवाच्या परमप्रतापाची स्तुती आणि गौरव दोन्ही पर्यायांत सारखेच होत असतील, तर आपला प्रभू ख्रिस्त याचे अधिक जवळून अनुकरण करण्यासाठी आणि प्रत्यक्ष जीवनात त्याच्यासारखे होण्यासाठी मी संपत्तीऐवजी गरीब ख्रिस्ताबरोबर दारिद्र्य, आणि सन्मानाऐवजी ज्याने भरपूर अवहेलना सोसली त्या ख्रिस्ताबरोबर अवहेलना इच्छितो व निवडतो. या जगात शहाणा किंवा विवेकी गणले जाण्यापेक्षा, ज्याला आधी असेच लेखले गेले त्या ख्रिस्तासाठी निरुपयोगी आणि मूर्ख गणले जावे, अशी मी इच्छा करतो.

सूचना. ज्याला या तिसऱ्या प्रकारची नम्रता प्राप्त व्हावी असे वाटते, त्याने जोड्यांच्या चिंतनात आधी सांगितलेले तीन प्रार्थनामय संवाद साधावेत. त्यांत त्याने अशी विनंती करावी की, प्रभूचे अधिक जवळून अनुकरण आणि त्याची अधिक सेवा करता यावी म्हणून, प्रभूने कृपापूर्वक या तिसऱ्या, अधिक उच्च आणि श्रेष्ठ नम्रतेसाठी त्याची निवड करावी, अर्थात त्यायोगे देवाच्या परमप्रतापाची तितकीच किंवा अधिक सेवा आणि स्तुती होत असेल तर.


निवड करण्याची पूर्वतयारी

पहिला मुद्दा. प्रत्येक चांगली निवड करताना, आपल्या हातात जेवढे आहे तेवढे, आपला हेतू निर्मळ आणि एकनिष्ठ असावा. ज्या ध्येयासाठी आपल्याला निर्माण केले आहे, त्यावरच आपली दृष्टी असावी: आपला प्रभू देव याची स्तुती आणि आपल्या आत्म्याचे तारण. म्हणून मी जे काही करायचे ठरवीन, त्याने मला माझ्या निर्मितीचे ध्येय गाठण्यास मदत झाली पाहिजे. ध्येयाला साधनाच्या अधीन न करता, साधन ध्येयाच्या अधीन ठेवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, पुष्कळ जण आधी विवाह करण्याचे ठरवतात, जे एक साधन आहे, आणि मग वैवाहिक जीवनात आपला प्रभू देव याची सेवा करण्याचे ठरवतात, जी सेवा हे खरे ध्येय आहे. तसेच काही जण आधी उत्पन्न देणारे चर्चचे पद मिळवू पाहतात आणि मग त्या पदावर राहून देवाची सेवा करू पाहतात. अशा रीतीने ते थेट देवाकडे वळत नाहीत, उलट देवानेच आपल्या अव्यवस्थित ओढींशी जुळवून घ्यावे अशी अपेक्षा करतात. परिणामी, ते ध्येयाचे साधन करतात आणि साधनालाच ध्येय बनवतात. ज्याला पहिले स्थान द्यायला हवे, त्याला ते शेवटी ठेवतात. कारण देवाची सेवा करण्याची इच्छा, हेच ध्येय, आपण प्रथम ठेवले पाहिजे. मग आपल्याला अधिक योग्य असेल तर उत्पन्न देणारे चर्चचे पद स्वीकारावे किंवा विवाह करावा; ही त्या ध्येयाकडे नेणारी साधने आहेत. म्हणून अशी साधने स्वीकारण्यास किंवा त्यांचा त्याग करण्यास मला प्रवृत्त करणारी एकमेव गोष्ट म्हणजे आपला प्रभू देव याची सेवा व स्तुती आणि माझ्या आत्म्याचे शाश्वत तारण.


कोणत्या बाबतीत निवड करावी हे समजून घेण्यासाठी चार मुद्दे आणि एक सूचना

पहिला मुद्दा. ज्या कोणत्याही बाबतीत आपण निवड करू इच्छितो, ती बाब स्वतःत नैतिकदृष्ट्या तटस्थ किंवा चांगली असली पाहिजे. अधिकारश्रेणी असलेल्या आपल्या पवित्र माता चर्चमध्ये ती मान्य असली पाहिजे; ती वाईट किंवा चर्चच्या विरोधात असता कामा नये.

दुसरा मुद्दा. दुसरे: याजकपद, विवाह इत्यादी काही बाबतींत केलेली निवड बदलता येत नाही. पण उत्पन्न देणारे धर्मपद स्वीकारणे किंवा सोडणे, ऐहिक मालमत्ता स्वीकारणे किंवा तिचा त्याग करणे, अशा इतर बाबतींत केलेली निवड बदलता येते.

तिसरा मुद्दा. तिसरे: विवाह, याजकपद इत्यादींसारखी न बदलता येणारी निवड एकदा केली की पुन्हा निवड करण्यास काही उरत नाही, कारण त्या बंधनातून स्वतःला मुक्त करून घेता येत नाही. मात्र, आपली निवड योग्य रीतीने, योग्य क्रमाने आणि अवाजवी ओढींना बळी न पडता केलेली नसेल, तर पश्चात्ताप करून त्या निवडलेल्या जीवनस्थितीत चांगले जीवन जगण्याची काळजी घ्यावी. अशी निवड योग्य क्रमाला सोडून व विपरीत रीतीने केलेली असल्यामुळे ती देवाचे पाचारण11 असल्याचे दिसत नाही. विपरीत किंवा वाईट निवडीलाच दैवी12 पाचारण मानण्याची चूक अनेक जण करतात. कारण देवाचे प्रत्येक पाचारण नेहमी शुद्ध आणि स्पष्ट असते; त्यात देहवासनांची किंवा इतर कोणत्याही अवाजवी ओढीची सरमिसळ नसते.

चौथा मुद्दा. चौथे: बदलता येण्यासारखी निवड एखाद्याने योग्य रीतीने व योग्य क्रमाने केली असेल आणि तो देहवासनांना किंवा जगाच्या मोहाला बळी पडला नसेल, तर त्याने नव्याने निवड करण्याचे कारण नाही. त्याऐवजी, आधी निवडलेल्या जीवनमार्गात शक्य तितकी परिपूर्णता साधण्याचा प्रयत्न करावा.

टीप. हे लक्षात ठेवावे की बदलता येण्यासारखी निवड प्रामाणिकपणे व योग्य क्रमाने केलेली नसेल, तर आपल्या जीवनातून उल्लेखनीय आणि आपला प्रभू परमेश्वर ह्याला अतिशय संतोष देणारी फळे यावीत, अशी इच्छा योग्य निवड करण्यास मदत करते.


तीन प्रसंग

त्यांपैकी कोणत्याही एका प्रसंगी करता येते

सुयोग्य आणि चांगली निवड

पहिला प्रसंग. पहिला प्रसंग असा: आपला प्रभू परमेश्वर भक्ताच्या इच्छाशक्तीला अशी प्रेरणा देतो आणि स्वतःकडे असे आकर्षित करतो की, जे दाखवले जाते त्याविषयी शंका न घेता, किंबहुना शंका घेणेही शक्य नसल्यामुळे, तो भक्त दाखवलेल्या मार्गाने जातो. संत पौल आणि संत मत्तय यांनी आपला प्रभू ख्रिस्त ह्याचे अनुसरण केले, तेव्हा असेच घडले.

दुसरा प्रसंग. दुसरा प्रसंग असा: आध्यात्मिक सांत्वन व खिन्नता यांच्या अनुभवांतून आणि विविध आत्म्यांचा विवेकपूर्वक भेद ओळखण्याच्या अनुभवातून पुरेसा प्रकाश व बोध मिळतो.

तिसरा प्रसंग. तिसरा प्रसंग शांततेचा असतो. तेव्हा मनुष्य प्रथम आपल्या जन्माचा उद्देश कोणता, याचा विचार करतो: आपला प्रभू परमेश्वर ह्याची स्तुती करणे आणि आपल्या आत्म्याचे तारण साधणे. हा उद्देश साधण्याची इच्छा धरून तो कॅथलिक धर्मसंघाच्या मर्यादेत एखादी जीवनपद्धती किंवा जीवनस्थिती साधन म्हणून निवडतो, जेणेकरून आपल्या प्रभूची सेवा करण्यास आणि आपल्या आत्म्याचे तारण साधण्यास त्याला मदत होईल.

मी हिला शांततेची वेळ म्हटले, कारण अशा वेळी विविध आत्मिक प्रेरणांचा आत्म्यावर प्रभाव नसतो आणि तो आपल्या नैसर्गिक शक्तींचा मुक्तपणे व शांतपणे वापर करतो.

पहिल्या किंवा दुसऱ्या प्रसंगी निवड झाली नाही, तर या तिसऱ्या प्रसंगी ती करण्याचे दोन मार्ग पुढे दिले आहेत.


पहिला मार्ग

सुयोग्य आणि चांगली निवड करण्यासाठी

यात सहा मुद्दे आहेत.

पहिला मुद्दा. ज्या बाबतीत मला निवड करायची आहे, ती प्रथम माझ्यासमोर ठेवावी. उदाहरणार्थ, एखादे पद किंवा उत्पन्न देणारे धर्मपद स्वीकारावे की सोडावे, किंवा अशी कोणतीही दुसरी बाब असो, जिच्याविषयी केलेली निवड बदलता येते.

दुसरा मुद्दा. दुसरे: ज्या उद्देशासाठी मला निर्माण करण्यात आले आहे, तो मी ध्येय म्हणून डोळ्यांसमोर ठेवला पाहिजे: आपला प्रभू परमेश्वर ह्याची स्तुती करणे आणि माझ्या आत्म्याचे तारण साधणे. हे ध्येय लक्षात ठेवून कोणतीही अवाजवी ओढ न बाळगता मी मनाचा समतोल राखावा. विचाराधीन गोष्ट सोडण्यापेक्षा स्वीकारण्याकडे, किंवा स्वीकारण्यापेक्षा सोडण्याकडे, माझा अधिक कल नसावा. तराजूच्या मध्यबिंदूसारखा समतोल राखून, आपला प्रभू परमेश्वर ह्याच्या अधिक गौरवाला व स्तुतीला आणि माझ्या आत्म्याच्या तारणाला जे अधिक पोषक वाटेल, ते मी निवडावे.

तिसरा मुद्दा. तिसरे: आपला प्रभू परमेश्वर ह्याच्याकडे अशी प्रार्थना करावी की त्याने माझ्या इच्छाशक्तीला प्रेरणा द्यावी आणि विचाराधीन गोष्टीबाबत काय केले तर त्याची अधिक स्तुती व गौरव होईल, हे माझ्या अंतःकरणात सुचवावे. नंतर आपल्या बुद्धीने नीट व प्रामाणिकपणे विचार करून, त्याच्या परमपवित्र इच्छेला व मर्जीला अनुरूप अशी निवड करावी.

चौथा मुद्दा. चौथे: विचाराधीन पद किंवा उत्पन्न देणारे धर्मपद स्वीकारल्याने मला कोणकोणते लाभ होतील आणि ते कशा प्रकारे उपयुक्त ठरेल, याचा हिशेब करावा. हे करताना केवळ

आपला प्रभू परमेश्वर ह्याची स्तुती आणि माझ्या आत्म्याचे तारण हेच उद्दिष्ट डोळ्यांसमोर ठेवावे. याउलट, ते पद स्वीकारण्यात कोणते तोटे व धोके आहेत, याचाही विचार करावा. मग दुसऱ्या पर्यायाचाही तसाच विचार करावा: ते पद न स्वीकारण्याचे लाभ व उपयुक्तता पाहावी आणि त्याचप्रमाणे ते न स्वीकारण्यात कोणते तोटे व धोके आहेत, हेही पाहावे.

पाचवा मुद्दा. पाचवे: विचाराधीन गोष्टीच्या सर्व बाजू अशा रीतीने तपासून त्यांचा हिशेब घेतल्यावर, विवेकबुद्धीचा कल कोणत्या बाजूकडे अधिक आहे, हे पाहावे. मग इंद्रियांच्या कोणत्याही ओढीनुसार नव्हे, तर विवेकबुद्धी ज्या बाजूला अधिक कौल देते, त्यानुसार त्या गोष्टीचा निर्णय घ्यावा.

सहावा मुद्दा. सहावे: अशी निवड किंवा निर्णय केल्यावर, तो करणाऱ्या व्यक्तीने मोठ्या आस्थेने आपला प्रभू परमेश्वर ह्याच्यासमोर प्रार्थनेसाठी यावे आणि ती निवड त्याला अर्पण करावी. त्या निवडीमुळे त्याची अधिक सेवा आणि स्तुती होणार असेल, तर त्या परमप्रतापी प्रभूने ती स्वीकारावी व दृढ करावी, अशी प्रार्थना करावी.


दुसरा मार्ग

चांगला व सुयोग्य निर्णय घेण्यासाठी

यात चार नियम आणि एक टीप आहे.

पहिला नियम. एखादी गोष्ट निवडण्यास मला प्रवृत्त करणारे प्रेम वरून, देवाच्या प्रेमातून आलेले असावे. म्हणजे निवड करणाऱ्याला प्रथम स्वतःच्या अंतःकरणात जाणवावे की तो निवडत असलेल्या गोष्टीबद्दल त्याला कमी-अधिक प्रमाणात जे प्रेम वाटते, ते केवळ आपल्या निर्माणकर्त्यासाठी व प्रभूसाठी आहे.

दुसरा नियम. मी कधीही पाहिलेले नाही व ज्याच्याशी माझी ओळखही नाही, असे एखादे मनुष्य डोळ्यांसमोर आणावे. मी13 त्याच्या सर्वांगीण परिपूर्णतेची इच्छा बाळगून विचार करावा की आपला प्रभू देव याच्या अधिक गौरवासाठी आणि त्याच्या आत्म्याच्या अधिक परिपूर्णतेसाठी त्याने काय करावे व काय निवडावे, असे मी त्याला सांगेन. मग मीही त्याप्रमाणे वागावे आणि त्याच्यासाठी ठरवलेला नियम स्वतःही पाळावा.

तिसरा नियम. मी मृत्यूच्या उंबरठ्यावर आहे अशी कल्पना करून विचार करावा की सध्याचा निर्णय घेताना मी कोणती पद्धत व कोणते निकष पाळले असते, असे त्या वेळी मला वाटेल. मग त्यानुसार स्वतःला शिस्त लावून प्रत्येक बाबतीत निर्णय घ्यावा.

चौथा नियम. न्यायाच्या दिवशी माझी स्थिती कशी असेल, हे डोळ्यांसमोर आणून विचार करावा की सध्याच्या विषयाचा मी कसा विचारविनिमय केला असता14 असे त्या दिवशी मला वाटेल. त्या वेळी जो नियम पाळला असता असे मला वाटेल, तो आत्ताच स्वीकारावा, म्हणजे त्या दिवशी मला पूर्ण समाधान व आनंद लाभेल.

टीप. माझ्या शाश्वत तारणासाठी आणि शांतीसाठी वर सांगितलेले नियम स्वीकारून, निर्णय घेण्याच्या पहिल्या पद्धतीतील सहाव्या मुद्द्यानुसार मी माझा निर्णय घेईन आणि तो आपला प्रभू देव याला अर्पण करीन.


स्वतःच्या जीवनात सुधारणा व बदल घडवण्यासाठी

आणि आपल्या जीवनस्थितीतही

एक गोष्ट लक्षात घ्यावी: जे धर्मसेवेतील पदावर स्थिर झाले आहेत किंवा विवाहबद्ध आहेत, त्यांच्याकडे ऐहिक संपत्ती विपुल असो वा नसो, ज्या बाबींतील निर्णय बदलता येतात त्यांविषयी नव्याने निर्णय घेण्याची संधी किंवा तत्पर इच्छा त्यांना नसेल, तर निर्णय घेण्याऐवजी प्रत्येकाला आपले जीवन व जीवनस्थिती सुधारण्याचा मार्ग दाखवणे फार उपयुक्त ठरते. म्हणजे, आपली निर्मिती, आपले जीवन आणि आपली जीवनस्थिती ही आपला प्रभू देव याच्या गौरवासाठी व स्तुतीसाठी आणि आपल्या आत्म्याच्या तारणासाठी आहेत, हे ध्येय समोर ठेवावे. ते गाठण्यासाठी, आधी स्पष्ट केल्याप्रमाणे साधना आणि निर्णय घेण्याच्या पद्धती यांच्या साहाय्याने त्याने पुढील बाबींचा सखोल विचार करावा: आपले घर व गृहस्थी किती मोठी असावी, घराचा कारभार कसा चालवावा, घरच्यांना शब्दांनी व स्वतःच्या उदाहरणाने कसे शिकवावे व मार्गदर्शन करावे. तसेच, आपल्या साधनसंपत्तीतून घर व गृहस्थीसाठी किती राखून ठेवावे आणि गरिबांसाठी व इतर सत्कार्यांसाठी किती द्यावे, याचाही विचार करावा. या सर्वांत आणि या सर्वांद्वारे आपला प्रभू देव याची अधिक स्तुती व अधिक गौरव व्हावा, याखेरीज दुसरी कोणतीही इच्छा किंवा धडपड नसावी.

कारण प्रत्येकाने हे लक्षात ठेवावे की स्वतःवरचे प्रेम, स्वतःची इच्छा आणि स्वतःचा स्वार्थ यांतून तो जितका बाहेर पडेल, तितकी सर्व आध्यात्मिक बाबतींत त्याची प्रगती होईल.


1सभास्थाने हा शब्द संतांच्या हस्ताक्षरात असून तो मंदिरे या खोडलेल्या शब्दाच्या जागी लिहिला आहे.

2येथे माझ्यासारखे असे आहे की माझ्याबरोबर असे आहे, हे निश्चित नाही.

3त्यांच्या अनंतकाळात हे शब्द संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात असून ते त्यांच्यामध्ये या खोडलेल्या शब्दाच्या जागी लिहिले आहेत.

4आणि अशा रीतीने, काळाची पूर्णता झाल्यावर हे शब्द संतांच्या हस्ताक्षरात आहेत; आणि हा शब्द खोडला आहे.

5जसे भक्तिभावाने चिंतन करता येईल तसे हे शब्द संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात असून ते पुढील शब्दाच्या आधी घातले आहेत: बसलेले.

6येशूच्या जन्माचे ठिकाण किंवा गुहा हे शब्द संतांच्या हस्ताक्षरात असून ते धर्मशाळा या खोडलेल्या शब्दाच्या जागी लिहिले आहेत.

7महान हा शब्द नंतर घातला आहे; तो बहुधा संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात आहे.

8बहुतेक प्रसंगी तो जसे करतो तसे हे शब्द संतांच्या हस्ताक्षरात घातले आहेत.

9केवळ नव्हे किंवा त्यांनी जसे करायला हवे तसे नव्हे ही शब्दरचना इतकेच नव्हे, या खोडलेल्या शब्दरचनेच्या जागी घातली आहे. ही दुरुस्ती बहुधा संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात आहे.

10मध्ये हा शब्द एका पुसलेल्या शब्दावर संतांच्या हस्ताक्षरात लिहिला आहे.

11हा निर्णय म्हणजे दैवी पाचारण आहे असे दिसत नाही, अशी दुरुस्ती संतांच्या हस्ताक्षरात आहे. मूळ मजकूर असा होता: हा निर्णय म्हणजे त्याचे पाचारण आहे असे आपण म्हणू शकत नाही.

12दैवी हा शब्द संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात जोडला आहे.

13‘मी’ हा शब्द नंतर जोडला आहे; तो बहुधा संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात आहे.

14‘केला असता’ हा भाग बहुधा संत इग्नेशियस यांच्या हस्ताक्षरात आहे.


<<पहिला आठवडा – तिसरा आठवडा>>

अनुक्रमणिका