चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

ॲमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल – आणि इतरही!
शहाणे आणि मूर्ख
सामान्य काळातील नववा रविवार (वर्ष अ)
“माझी ही वचने ऐकून त्याप्रमाणे वागणारा प्रत्येक जण खडकावर आपले घर बांधणाऱ्या शहाण्या माणसासारखा असेल. पाऊस पडला, पूर आला आणि वारे सुटून त्या घरावर आदळले. पण ते घर कोसळले नाही, कारण त्याचा पाया खडकावर भक्कमपणे घातला होता.” मत्तय 7:24–25
आपण आपले जीवन सत्याच्या पायावर किंवा फसव्या असत्याच्या पायावर उभारू शकतो. येशू ख्रिस्त, जो सनातन शब्द आहे, तोच सर्व सत्याचा पाया आहे—“मार्ग, सत्य आणि जीवन मीच आहे” (योहान 14:6). याउलट, असत्याची मुळे आदिपापाच्या परिणामांत आहेत. वैयक्तिक पापांच्या सवयींमुळे ती आणखी घट्ट होतात आणि सैतान असत्याला सतत खतपाणी घालतो. येशू त्याला “खोटारडा आणि असत्याचा पिता” म्हणतो (योहान 8:44). या दोन पायांपैकी कोणता निवडायचा हे आपल्या हाती आहे, कारण देव आपल्या असीम प्रेमाने आपल्याला निवडीचे स्वातंत्र्य देतो. आपल्या निवडीचे परिणाम शाश्वत आहेत.
आजच्या शुभवर्तमानातील दोन पायांचा दृष्टांत समजायला सोपा आहे. एक पाया भक्कम खडकाचा आहे, तर दुसरा वाळूचा. वस्तुनिष्ठपणे पाहिले तर, आपल्या जीवनाचे प्रतीक असलेली सुंदर आणि भव्य इमारत उभारताना कोणताही सुज्ञ बांधणारा खडकाचीच निवड करेल. वाळूची निवड करणे अविचारी ठरेल.
वाळूवर उभारलेली इमारत टिकणार नाही. सरकणाऱ्या वाळूमुळे कालांतराने पाया खचेल, इमारत अस्थिर होईल आणि शेवटी कोसळेल. याउलट, खडकाचा पाया सरकत नाही किंवा झिजत नाही. पाऊस, वारा आणि हिमवर्षाव यांना तोंड देत तो भक्कम राहतो. पाया अढळ असल्यामुळे घरही शाबूत राहते.
हा दृष्टांत स्पष्ट असला, तरी रोजचे निर्णय घेताना आपण अनेकदा “आध्यात्मिक विवेकबुद्धी” वापरत नाही. सत्याच्या भक्कम पायावर जीवन उभारण्याऐवजी आपण अनेकदा अवाजवी इच्छा, अनियंत्रित आवेग, चुकीचे प्राधान्यक्रम, सैतानी प्रलोभने आणि जगाची खोटी आश्वासने यांना भुलतो.
सैतानी प्रलोभनांचा विचार केला तर, “खोटारडा आणि असत्याचा पिता” असलेला सैतान फसवणूक आणि चलाखीने आपला पाया कमकुवत करण्याचा सतत प्रयत्न करतो. तो अतिशय कपटी आहे. वाळवंटात येशूला मोहात पाडताना त्याने केले तसे, तो अनेकदा देवाच्या सत्यात अर्धसत्ये किंवा उघड खोटेपणा मिसळतो. तो आपल्या दुर्बलतेचा गैरफायदा घेतो आणि आपण सावध नसलो तर तो आपली सहज दिशाभूल करू शकतो. जे देवाच्या सत्यात खोलवर रुजलेले आहेत आणि ज्यांना कृपेने बळ मिळाले आहे, तेच ही असत्ये उघड करू शकतात आणि ख्रिस्तरूपी खडकावर पूर्णपणे विसंबू शकतात.
आपल्याला पापाच्या परिणामांनाही तोंड द्यावे लागते. कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ असे सांगतो: “आदिपापामुळे मानवी स्वभावाच्या क्षमता दुर्बल झाल्या आहेत. तो अज्ञान, दुःख आणि मृत्यूच्या अधीन झाला आहे आणि पापाकडे झुकतो (या प्रवृत्तीला ‘पापाकडे ओढ’ असे म्हणतात)” (CCC 418). हे परिणाम खरे आहेत आणि ते आपल्याला रात्रंदिवस सतावतात. म्हणूनच येशू आला. असत्याचा प्रतिकार करणारे सनातन सत्य त्याने केवळ पूर्णत्वाने प्रकट केले नाही, तर त्याच्या सत्याप्रमाणे जगण्यासाठी आवश्यक कृपाही आपल्याला दिली.
शुभवर्तमानातील या दृष्टांतातून येशू आपल्याला भक्कम खडकावर, म्हणजेच त्याच्या “माझी ही वचने” यांवर, आपले जीवन उभारण्याचे आमंत्रण देतो. त्याची वचने—त्याचे सनातन सत्य—हाच एकमेव पाया आहे जो जीवनात येणाऱ्या अटळ वादळांना तोंड देऊ शकतो. असत्याचा प्रतिकार करण्यासाठी आपण देवाच्या वचनात खोलवर रुजले पाहिजे. हे वचन बायबलमध्ये प्रकट झाले आहे, चर्चच्या शिकवणीत उलगडून सांगितले आहे आणि संतांच्या जीवनात प्रतिबिंबित झाले आहे. संस्कारांतून, विशेषतः पवित्र युखरिस्त आणि पापस्वीकार यांच्या द्वारे, आपला पाया भक्कम करण्यासाठी आवश्यक कृपा आपल्याला मिळते. ही कृपा पापाच्या जखमा भरून काढते आणि येशूच्या वचनांप्रमाणे दृढ विश्वासाने वागण्यास आपल्याला समर्थ करते.
देवाच्या वचनातील सनातन सत्यांचा भक्कम पाया कसा आहे, यावर आज मनन करा. तुम्ही आपले जीवन केवळ देवाच्या वचनाच्या पायावर उभारत आहात का? तसे नसेल, तर जीवनातील कोणते भाग तुम्ही सरकणाऱ्या वाळूवर उभारले असतील, हे ओळखा. कदाचित तुम्ही सांसारिक यशावर किंवा भावनांच्या आवेगांवर विसंबला असाल, किंवा अजून न भरलेल्या जखमांचा तुमच्यावर प्रभाव असेल. जीवनाचा तो भाग आपल्या सत्याच्या अढळ खडकावर नव्याने उभारण्यासाठी ख्रिस्ताला आमंत्रण द्या.
हे सनातन सत्याच्या प्रभू, कितीदा मी पाप, फसवे विचार आणि माझ्या पतित मानवी स्वभावातील दुर्बलता यांवर माझे जीवन उभारतो. तुझे सत्य मला प्रकट कर आणि ते ऐकण्याचे धैर्य व सुज्ञता मला दे. तुझ्या प्रेमळ आज्ञा पाळण्याचा माझा निश्चय दृढ कर, जेणेकरून तुझ्यावर विश्वास ठेवून मी जीवनातील वादळांना तोंड देऊ शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
शब्बाथची विश्रांती
सामान्य काळातील नववा रविवार (वर्ष ब)
शब्बाथ दिवशी येशू धान्याच्या शेतातून जात असताना, त्याचे शिष्य कणसे तोडत वाट काढू लागले. तेव्हा परुशी त्याला म्हणाले, “पाहा, शब्बाथ दिवशी जे करण्यास मनाई आहे, ते हे का करत आहेत?” मार्क 2:23–24
सहा दिवसांत पृथ्वी निर्माण केल्यानंतर देवाने सातव्या दिवशी विश्रांती घेतली आणि त्या दिवसाला आशीर्वाद दिला (पाहा उत्पत्ती 2:2–3). सातव्या दिवशी देवाने घेतलेली विश्रांती सृष्टीची निर्मिती पूर्ण झाली आणि ती परिपूर्ण होती, हे दर्शवते. ही विश्रांती म्हणजे केवळ काम थांबवणे नव्हे. तो एक दैवी विराम आहे, जो देवाच्या सृष्टीतील सौंदर्य आणि सुव्यवस्था यांवर मनन करण्यास आपल्याला आमंत्रित करतो.
देवाने मोशेद्वारे इस्राएलशी आपला करार केला, तेव्हा त्याने आपल्या सृष्टीकार्याचे आणि विश्रांतीचे अनुकरण करण्यासाठी अशी आज्ञा दिली: “शब्बाथ दिवसाची आठवण ठेवा—तो पवित्र पाळा. सहा दिवस तुम्ही श्रम करून आपली सर्व कामे करावीत; पण सातवा दिवस हा तुमचा देव परमेश्वर याचा शब्बाथ आहे. त्या दिवशी तुम्ही कोणतेही काम करू नये…” (निर्गम 20:8–10). या आज्ञेद्वारे देवाने आपल्या लोकांना केवळ त्याच्या सृष्टीकार्यातच नव्हे, तर त्याच्या चिंतनशील विश्रांतीतही सहभागी होण्याचे आमंत्रण दिले. शब्बाथ हा कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा, देवाची उपासना करण्याचा आणि आपण त्याच्या काळजीवर अवलंबून आहोत हे ओळखण्याचा दिवस होता. सांसारिक कामांतून बाजूला होऊन देवाच्या सान्निध्यात नवी उभारी मिळावी, म्हणून हा दिवस पवित्र मानून वेगळा राखला होता.
पुढील शतकांमध्ये परुशी आणि नियमशास्त्राचे इतर जाणकार यांनी नियमशास्त्राचे तपशीलवार अर्थ लावून त्यावर आधारित नियम घालण्यास सुरुवात केली. या नियमांना गेझेरोत म्हणजेच “नियमशास्त्राभोवतीची कुंपणे” असे म्हणत. देवाच्या आज्ञांचा भंग होण्याची शक्यताही राहू नये, म्हणून हे अतिरिक्त नियम घालण्यात आले. उदाहरणार्थ, तिसऱ्या आज्ञेने शब्बाथ दिवशी “काम” करण्यास मनाई केली होती; पण परुश्यांनी ‘काम’ या शब्दाची व्याप्ती वाढवून कणसे तोडणे किंवा धान्य दळणे यांसारख्या अनेक कृतींवर बंदी घातली. म्हणूनच शेतातून चालताना शिष्यांनी कणसे तोडून ती हातांनी चोळली, तेव्हा परुश्यांनी लगेच त्यांना दोष दिला. ते म्हणाले, “पाहा, शब्बाथ दिवशी जे करण्यास मनाई आहे ते हे का करीत आहेत?”
शिष्यांना भूक लागली होती. येशू गावोगावी जाऊन उपदेश करीत होता आणि चमत्कार करीत होता, तेव्हा ते त्याच्याबरोबर प्रवास करीत होते. त्यांना भूक लागणे स्वाभाविक होते. गव्हाची कणसे तोडून, ती हातांनी चोळून त्यांतले दाणे खाल्ल्याने त्यांची अन्नाची मूलभूत गरज भागली. अशा कृतीने देवाच्या इच्छेविरुद्ध कसे काय वर्तन झाले असते? नक्कीच तसे काही झाले नाही.
शुभवर्तमानांत अनेकदा दिसते त्याप्रमाणे, मोशेच्या नियमशास्त्राचा बारकाईने अर्थ लावताना परुश्यांनी ज्या परंपरा रूढ केल्या, त्या अतिरेकी होत्या. या अतिरेकामुळे नियमशास्त्र केवळ बाह्य आचारांचे नियम बनून राहिले, जे त्याच्या मूळ उद्देशाच्या विरुद्ध होते. देवाचा जुना करार—मोशेचे नियमशास्त्र—आणि त्याचा नवा करार—येशूने प्रस्थापित केलेला दयेचा आणि कृपेचा नियम—या दोन्हींचा उद्देश देवावरील प्रेम आणि त्याच्याशी असलेले ऐक्य वाढवणे हा होता. देवाची उपासना करण्याचे कर्तव्य पार पाडण्यास माणसांना मदत व्हावी, म्हणून शब्बाथच्या विश्रांतीत दर आठवड्याला देवाने दिलेली उसंत होती. कामातून मिळणाऱ्या या उसंतीत देवाचे चिंतन करावे आणि परस्परांवर अधिक मनापासून प्रेम करावे, हा तिचा हेतू होता.
परुश्यांच्या या दोषारोपातून दिसून येते की नियमांच्या अति आग्रहामुळे त्यांनी देवाच्या नियमशास्त्राचा आणि त्याच्या इच्छेचा विपर्यास केला होता. म्हणून येशू स्पष्ट करतो: “शब्बाथ माणसासाठी करण्यात आला, माणूस शब्बाथसाठी नाही” (मार्क 2:27). येशू शब्बाथ रद्द करत नाही; उलट त्याचा खरा उद्देश पुन्हा स्पष्ट करतो: देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेमात रुजलेला हा दिवस नवचैतन्याचा, दयेचा आणि उपासनेचा आहे.
येशूच्या “सृष्टीच्या आठव्या दिवसाच्या”—म्हणजे त्याच्या पुनरुत्थानाच्या दिवसाच्या—सन्मानार्थ, दर रविवारी कामातून विश्रांती घेण्याचे आणि देवाची उपासना करण्याचे आमंत्रण आपल्याला दिले आहे. रविवार हा चिंतनाचा दिवस असावा: प्रार्थनेचा, बंधुभावाचा आणि आध्यात्मिक नवचैतन्याचा दिवस. शब्बाथ पवित्र पाळणे म्हणजे ओझे वाहणे किंवा नियमांचा अति आग्रह धरणे नव्हे. उलट, ती एक देणगी आहे—आपण देवावर किती अवलंबून आहोत याची नव्याने जाणीव करून घेण्याची, त्याच्या अधिक जवळ जाण्याची आणि आपल्या जीवनात त्याने दिलेल्या विपुल आशीर्वादांचे चिंतन करण्याची वेळ.
आज तुम्ही प्रभूचा दिवस कसा घालवता, याचा विचार करून शब्बाथ पाळण्याच्या तुमच्या पद्धतीवर चिंतन करा. देवाने ज्या हेतूने हा दिवस दिला, त्या हेतूनुसार तो अधिक चांगल्या रीतीने पाळण्याचा निश्चय करा. देवाने शब्बाथ आपल्यासाठी आणि आपल्या कल्याणासाठी प्रस्थापित केला. देवाने आपल्या परिपूर्ण प्रेमातून दिलेल्या विश्रांतीच्या या पवित्र देणगीबद्दलची तुमची कृतज्ञता तुम्ही शब्बाथ ज्या रीतीने पाळता त्यातून दिसू द्या.
हे शब्बाथच्या प्रभू, तुझे चिंतन करावे आणि आमच्या जीवनात सतत चालू असलेले तुझे सर्जनशील कार्य ओळखावे, यासाठी तू आम्हाला शब्बाथ दिवशी विश्रांती घेण्याची आज्ञा देऊन आमंत्रण दिलेस. रविवार हा उपासनेचा, प्रेमाने सेवा करण्याचा आणि नवचैतन्य मिळवण्याचा पवित्र दिवस म्हणून साजरा करायला मला मदत कर. गेल्या आठवड्यात मिळालेल्या आशीर्वादांचे चिंतन करण्यासाठी आणि येत्या आठवड्यात अधिक निष्ठेने तुझी सेवा करण्यास माझे हृदय तयार करण्यासाठी मला हा वेळ उपयोगात आणता येवो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
येशूला आश्चर्य वाटले!
सामान्य काळातील नववा रविवार (वर्ष क)
लोकांना जे काही सांगायचे होते ते सर्व सांगून झाल्यावर येशू कफर्णहूममध्ये गेला. तेथे एका शताधिपतीचा गुलाम आजारी होता आणि मरणाच्या बेतात होता. तो गुलाम शताधिपतीला फार मोलाचा होता. येशूविषयी ऐकल्यावर शताधिपतीने यहुद्यांच्या वडीलधाऱ्यांना त्याच्याकडे पाठवले आणि येशूने येऊन आपल्या गुलामाचा जीव वाचवावा अशी विनंती केली. लूक 7:1–3
यहुदी लोकांमध्ये आणि त्यांच्या धार्मिक नेत्यांमध्ये विश्वासाचा अभाव पाहून येशूला अनेकदा आश्चर्य वाटे; पण आजच्या शुभवर्तमानात अगदी उलट कारणामुळे त्याला आश्चर्य वाटल्याचे दिसते. सपाट प्रदेशात उपदेश दिल्यानंतर येशू कफर्णहूमला परतला. तो शहरात प्रवेश करीत असताना एका रोमन शताधिपतीची विलक्षण विनंती त्याच्यापर्यंत पोहोचवण्यात आली: येशूने त्याच्या गुलामाला बरे करावे. तो शताधिपती यहुदी नव्हता आणि रोमन साम्राज्यातील मूर्तिपूजक प्रथांमध्ये तो बहुधा खोलवर गुंतलेला असावा.
सर्वप्रथम, त्या काळाची सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी समजून घेणे आवश्यक आहे. आजच्या काळात गुलामगिरीची कल्पनाही घृणास्पद वाटते. गुलामगिरी माणसाला केवळ मालमत्ता समजून त्याच्या मानवी प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचवते. तो गुलाम शताधिपतीसाठी “मोलाचा होता,” असे शुभवर्तमानात नमूद केले आहे. यावरून त्या गुलामाकडे एक मौल्यवान संपत्ती म्हणून पाहिले जात होते, असे सूचित होते. तरीही शताधिपतीची काळजी आणि श्रद्धा विशेष उठून दिसते. त्याने केवळ त्या गुलामाचा जीव वाचवण्याचा प्रयत्न केला नाही, तर मदतीसाठी तो येशूकडे वळला.
येशूची प्रतिक्रिया समाजाच्या रूढ संकेतांच्या पलीकडे जाते. गुलामगिरीच्या क्रौर्यावर इथे लक्ष केंद्रित न करता, तो गुलामाच्या मालकाशी आणि गुलामाशीही आदराने व त्यांच्या प्रतिष्ठेला साजेसे वागतो. शताधिपतीच्या विनंतीला प्रतिसाद देण्याच्या त्याच्या तत्परतेतून दिसते की प्रत्येक व्यक्तीमध्ये—मग ती संत असो वा पापी, अत्याचार करणारी असो वा अत्याचार सहन करणारी—येशू देवाची प्रतिमा आणि त्याच्याशी असलेले साम्य पाहतो.
इतरांना माणूस म्हणूनही न वागवणाऱ्या समाजाचा शताधिपती स्वतः एक भाग होता, तरी त्याची कृती त्या समाजाच्या रूढ रिवाजांपेक्षा किती वेगळी होती, हे ठळकपणे दिसते. तो आपल्या सेवकाची मनापासून काळजी घेतो आणि विलक्षण नम्रता व येशूवरील अढळ श्रद्धा दाखवतो.
यहुदी वडीलधाऱ्यांच्या साक्षीतूनही शताधिपतीचा चांगुलपणा दिसून येतो: “तुम्ही त्याच्यासाठी हे करावे अशी त्याची खरोखर पात्रता आहे, कारण तो आपल्या राष्ट्रावर प्रेम करतो आणि त्यानेच आमच्यासाठी सभास्थान बांधले” (लूक 7:4–5). यहुद्यांना तुच्छ लेखणाऱ्या अनेक रोमन लोकांपेक्षा हा माणूस वेगळा होता. तो त्यांच्या श्रद्धेचा आदर करत होता आणि तिला पाठबळ देत होता, हे स्पष्ट आहे.
येशू शताधिपतीच्या घराजवळ येत असताना शताधिपती त्याला एक विलक्षण निरोप पाठवतो: “प्रभू, स्वतःला त्रास करून घेऊ नका, कारण आपण माझ्या छपराखाली यावे अशी माझी पात्रता नाही… पण एक शब्द बोला, म्हणजे माझा सेवक बरा होईल” (लूक 7:6–7). मिस्साबलिदानात पवित्र कम्युनियन स्वीकारण्याच्या अगदी आधी आपण हेच शब्द थोड्या वेगळ्या रीतीने उच्चारतो. या अर्थपूर्ण उद्गारांतून येशूच्या दैवी अधिकाराची आणि स्वतःच्या अपात्रतेची शताधिपतीला किती खोल जाणीव होती, हे दिसते.
अधिकार म्हणजे काय, हे आपल्याला कसे समजते ते शताधिपती सांगतो: “मी एकाला ‘जा’ म्हणतो आणि तो जातो; दुसऱ्याला ‘इकडे ये’ म्हणतो आणि तो येतो; आणि माझ्या गुलामाला ‘हे कर’ म्हणतो आणि तो ते करतो” (लूक 7:8). येशूचे सामर्थ्य त्याच्या प्रत्यक्ष उपस्थितीवर अवलंबून नाही, हे तो मान्य करतो—बरे करण्यासाठी येशूचा एक शब्दच पुरेसा आहे.
तुम्ही येशूचा दैवी अधिकार ओळखता का आणि त्याच्यासमोर आपली अपात्रता नम्रपणे मान्य करता का? विशेषतः पवित्र युखरिस्ताच्या बाबतीत, केवळ सवयीपोटी पवित्र कम्युनियन घेणे आणि ते श्रद्धेने व नम्रतेने स्वीकारण्याचे भान न राहणे सहज घडू शकते. मिस्साबलिदानात किंवा कृपेच्या कोणत्याही देणगीत येशूची दैवी उपस्थिती स्वीकारताना तसाच विश्वास आणि आदरभाव आवश्यक आहे.
स्वतःमध्ये उणिवा असूनही शताधिपती आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा शिकवतो: ज्या व्यक्तींमध्ये आणि ज्या ठिकाणी आपण अपेक्षाही करत नाही, तिथे देवाची कृपा कार्य करू शकते. तो एक रोमन सैनिक होता, यहुदी नव्हता, गुलामाचा मालक होता आणि जुलमी साम्राज्याचा भाग होता. तरी तो प्रेमळ, आदरशील आणि नम्र होता; येशूच्या सामर्थ्यावर त्याचा भरवसा होता.
आज तुम्ही पवित्र युखरिस्त कशा भावनेने स्वीकारता, यावर चिंतन करा. शताधिपतीच्या नम्रतेने आणि श्रद्धेने तुम्ही आपल्या प्रभूला स्वीकारता का? देवाच्या नियमाविरुद्ध वागणाऱ्यांमध्येही देवाच्या प्रतिमेत निर्माण झालेल्या व्यक्तीची प्रतिष्ठा तुम्हाला दिसते का? तुमच्या संघर्षांत देव तुमच्याजवळ प्रत्यक्ष दिसत नसतानाही तुम्ही त्याच्या वचनावर भरवसा ठेवता का? या रोमन सैनिकाकडून शिका आणि त्याच्या श्रद्धेचे, नम्रतेचे व प्रेमाचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न करा. अशा देणगीसाठी तुम्ही पात्र नसतानाही, तुमचे हृदय बरे करण्याच्या प्रभूच्या अधिकारावर असा भरवसा ठेवा की तुमचा विश्वास पाहून त्याचे हृदय विस्मयाने भरून जावे.
हे माझ्या सर्वशक्तिमान प्रभू, तुझा अधिकार निरंकुश आहे आणि तुझ्या दयेला सीमा नाही. आरोग्य देणाऱ्या तुझ्या देणग्या मला द्यायची तुझी इच्छा आहे, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू माझ्या जीवनात यावेस अशी माझी पात्रता नसली, तरी तुझ्या वचनावर माझा भरवसा आहे. मी फक्त तुझ्यावर श्रद्धा ठेवली, तर माझा आत्मा बरा होईल, हे मला माहीत आहे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
नकाराचे रूपांतर
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा सोमवार
येशू मुख्य याजक, शास्त्री आणि वडीलधारी यांच्याशी दाखल्यांतून बोलू लागला. “एका मनुष्याने द्राक्षमळा लावला, त्याभोवती कुंपण घातले, द्राक्षे तुडवून रस काढण्यासाठी कुंड खणले आणि एक मनोरा बांधला. मग तो मळा शेतकऱ्यांना भाड्याने देऊन प्रवासाला निघाला. योग्य वेळी द्राक्षमळ्याच्या उत्पन्नातील काही हिस्सा घेण्यासाठी त्याने एका सेवकाला त्या शेतकऱ्यांकडे पाठवले.” मार्क 12:10–12
आजच्या शुभवर्तमानातील घटना येशूच्या दुःखसहनाच्या आणि मृत्यूच्या काही दिवस आधी, पास्का सणाच्या काळात यरुशलेमच्या मंदिरात घडते. मुख्य याजक, शास्त्री आणि लोकांतील वडीलधारी संतापले होते आणि त्यांना येशूला ठार मारायचे होते. पण येशूचा प्रत्येक शब्द कान देऊन ऐकणाऱ्या लोकांची त्यांना भीती वाटत होती.
आजच्या दाखल्यातील “द्राक्षमळा” हे इस्राएलचे बायबलमधील रूपक आहे. यशया संदेष्ट्याने इस्राएलच्या लोकांना फलहीन द्राक्षमळ्यासारखे झाल्याबद्दल फटकारले होते. येशूचा दाखला ऐकताच तो त्या भविष्यवाणीचा संदर्भ देत आहे, हे त्याच्या श्रोत्यांना समजले असते (पाहा यशया 5:1–7). येशू निर्भयपणे आणि तरीही दयाळूपणे हे रूपक जिवंत करतो: तो ते थेट इस्राएलला आणि तिथे उपस्थित राहून त्याला ठार मारण्याचा कट रचणाऱ्या धार्मिक नेत्यांना लागू करतो.
येशूचा दाखला आपल्याला शिकवतो की देव द्राक्षमळ्याचा मालक आहे आणि मळा बहरावा म्हणून त्याने आवश्यक ते सर्व पुरवले आहे: संरक्षणासाठी कुंपण, द्राक्षांचा रस काढण्यासाठी घाणा आणि राखण करण्यासाठी मनोरा. या गोष्टी देवाची काळजी, त्याचे आशीर्वाद आणि त्याच्या निवडलेल्या लोकांना फळ देता यावे म्हणून त्याने दिलेली आध्यात्मिक साधने यांची प्रतीके आहेत. ज्यांना द्राक्षमळा मक्त्याने दिला होता, ते शेतकरी इस्राएलच्या नेत्यांचे प्रतीक आहेत. देवाच्या लोकांचा मेंढपाळ म्हणून त्यांची काळजी घेण्याची जबाबदारी या नेत्यांवर सोपवली होती.
मालकाने पाठवलेले सेवक हे जुन्या करारातील संदेष्ट्यांचे प्रतीक आहेत. इस्राएलच्या लोकांनी पश्चात्ताप करावा आणि देवाशी निष्ठावान राहावे, असे आवाहन करण्यासाठी देवाने त्यांना पाठवले. इस्राएलच्या नेत्यांनी अनेकदा या संदेष्ट्यांना नाकारले, त्यांना वाईट वागणूक दिली किंवा त्यांना ठार मारले. इतिहासभर मानवाने देवाच्या हाकेला केलेल्या विरोधाची आणि आज आपण त्याच्या कृपेला करत असलेल्या विरोधाची ही गंभीर आठवण आहे.
प्रिय पुत्र म्हणजे स्वतः येशू. लोकांनी पश्चात्ताप करावा, असे शेवटचे आवाहन करण्यासाठी पित्याने त्याला पाठवले. पण इस्राएलचे मक्तेदार—म्हणजे या प्रसंगी येशूसमोर असलेले मुख्य याजक, शास्त्री आणि वडीलजन—त्या पुत्राला ठार मारण्याचा कट रचतात. असे केल्याने यहुदी लोकांवरील आपली पकड कायम राहील, असा त्यांचा चुकीचा समज असतो. मत्सर आणि गर्व यांमुळे देवाने समाजात त्यांच्यावर सोपवलेल्या जबाबदाऱ्या आणि येशूचा मशीहा म्हणून स्वीकार करण्याचे आपले कर्तव्य त्यांना दिसेनासे होते.
तणाव शिगेला पोहोचला होता आणि धर्मनेत्यांची मने संतापाने भरली होती, तरीही येशू धैर्याने बोलला. त्याचा अधिकार आणि त्याची शिकवण पाहून लोक थक्क झाले होते; पण पुढे काय घडेल, याची त्यांना बहुधा धास्ती होती.
आपल्या प्रभूप्रमाणे स्वतःचा जीव धोक्यात असता, तर बहुतेकांना लगेच आपल्या सुरक्षिततेची काळजी वाटली असती. पण येशूला तशी काळजी वाटली नाही. पित्याची इच्छा त्याला माहीत होती आणि आपल्या दुःखसहनातून व मरणातून जे साध्य होईल त्याचे मूल्य शाश्वत आहे, हेही त्याला ठाऊक होते. म्हणून तो स्तोत्र 118:22–23 मधील शब्द उद्धृत करतो: “बांधणाऱ्यांनी नाकारलेला दगड कोनशिला झाला आहे. हे परमेश्वराने केले आहे; आमच्या दृष्टीने हे अद्भुत आहे.”
आपल्याला लवकरच नाकारले जाणार आहे, हे येशूला माहीत होते: त्याचा विश्वासघात होणार होता, त्याच्यावर खोटे आरोप लावले जाणार होते, त्याला अटक होणार होती, त्याचा छळ होणार होता आणि त्याला ठार मारले जाणार होते. तरीही स्तोत्र 118 आपल्यामध्येच पूर्ण होत आहे, हेही त्याला ठाऊक होते. तोच तो “दगड” होता, जो नाकारला गेल्यानंतर ख्रिस्तसभेची आणि कृपेच्या नव्या कराराची “कोनशिला” होणार होता. ही दैवी आशा आणि आपले कार्य डोळ्यांसमोर ठेवून येशू पळून गेला नाही किंवा लपला नाही; त्याने नकाराला थेट सामोरे गेले. आपल्याला नाकारण्यातून देवाच्या पुत्राची हत्या ही सर्वांत वाईट गोष्ट घडणार असली, तरी त्यातूनच सर्वांत उत्तम गोष्ट साध्य होईल—आपल्यावर विश्वास ठेवणाऱ्या आणि पश्चात्ताप करणाऱ्या सर्वांचे तारण—हे त्याला माहीत होते.
त्या आठवड्यात जे काही घडणार होते ते आधीच माहीत असूनही येशूने त्या उपदेशाच्या वेळी जे धैर्य दाखवले, त्यावर आज चिंतन करा. देवाच्या पुत्राकडून अशा धैर्याची आपण अपेक्षा करू शकतो; पण तो आपल्यालाही त्याचे अनुकरण करण्यास बोलावतो. आपल्यावर ओढवणारी प्रत्येक वाईट गोष्ट कृपेने त्या कोनशिलेचा भाग बनू शकते. ख्रिस्ताचे शरीर असलेल्या ख्रिस्तसभेचे अवयव म्हणून, आपल्याला मिळालेल्या नकारांचे आणि आपल्या दुःखांचे ख्रिस्तामध्ये रूपांतर करण्यासाठी कृपेला धैर्याने वाव देण्यास आपल्याला बोलावले आहे. आपण असे करतो तेव्हा ख्रिस्तसभेचा पाया आजही आपल्याद्वारे जगात प्रकट होत राहतो.
हे माझ्या प्रभू, ख्रिस्तसभेच्या कोनशिले, तू स्वेच्छेने नकार स्वीकारलास आणि सहन केलास, आणि त्यालाच आमच्या शाश्वत तारणाचे साधन बनवलेस. मला केवळ तुझे अनुकरण करण्याचेच नव्हे, तर तुला जो नकार सहन करावा लागला तो स्वीकारून त्यात सहभागी होण्याचेही धैर्य दे. मला मिळालेल्या नकारांचे तुझ्या कृपेने असे रूपांतर होवो की ते आजच्या जगात श्रद्धेचा पाया ठरावेत. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खऱ्या ऐक्याचा मार्ग
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशूला त्याच्याच बोलण्यात पकडण्यासाठी काही परुशी आणि हेरोदपंथीयांना त्याच्याकडे पाठवण्यात आले. ते येऊन त्याला म्हणाले, “गुरुजी, तुम्ही सत्य बोलता आणि कोणाच्या मताची पर्वा करत नाही, हे आम्हाला माहीत आहे. तुम्ही कोणाचाही हुद्दा पाहत नाही, तर सत्याला धरून देवाचा मार्ग शिकवता. कैसराला जनगणनेचा कर देणे नियमशास्त्रानुसार योग्य आहे की नाही? आम्ही तो द्यावा की देऊ नये?” मार्क 12:13–14
आजच्या शुभवर्तमानातील प्रसंगाच्या अगदी आधी येशू मंदिराच्या परिसरात शिकवत असताना मुख्य याजक, शास्त्री आणि वडीलजन त्याच्यासमोर आले. पैसे बदलणाऱ्यांना आणि व्यापाऱ्यांना हाकलून देण्याचा अधिकार त्याला कोणी दिला, असा जाब त्यांनी विचारला. जमाव आपल्याला विरोध करेल या भीतीने ते माघारले, पण येशूला कोंडीत पकडण्यासाठी त्यांनी परुशी आणि हेरोदपंथीयांना पाठवले (पाहा मार्क 11:27–33). अनेकदा एकमेकांच्या विरोधात असलेले हे पाच गट—विशेषतः परुशी आणि हेरोदपंथीय—एकत्र आले. त्यावरून “माझ्या शत्रूचा शत्रू तो माझा मित्र” या जुन्या म्हणीचा प्रत्यय येतो.
मोशेच्या नियमशास्त्रातून आलेल्या मौखिक परंपरांचे काटेकोर पालन करण्यासाठी परुशी ओळखले जात. मंदिरातील उपासना आणि धार्मिक विधी यांना प्राधान्य देणाऱ्या मुख्य याजकांशी आणि वडीलजनांशी त्यांचे वारंवार खटके उडत.
हेरोदपंथीय हेरोदला आणि रोमन सत्तेला पाठिंबा देत असल्याने परुशी आणि इतर नेतेही त्यांचा तिरस्कार करत. रोमशी असलेल्या निष्ठेमुळे हेरोदच्या राजवटीत त्यांना आपला राजकीय प्रभाव टिकवता आला. एरवी एकमेकांशी वैर असले तरी येशूला विरोध करण्यासाठी हे गट एकत्र आले. लोकांमध्ये टिकून असलेला येशूचा प्रभाव, त्यांचा दांभिकपणा उघड करणारी त्याची शिकवण आणि मंदिरातील त्याच्या कृती या साऱ्यांमुळे त्यांच्या अधिकाराला आणि लोकांवरील त्यांच्या पकडीला धोका निर्माण झाला.
हे पाचही गट प्रेरणादायी नसले, तरी त्यांच्याकडून आपल्याला शिकण्यासारखे आहे. गर्व, भीती आणि स्वार्थ यांसारख्या पापाकडे झुकणाऱ्या मानवी प्रवृत्ती त्यांच्यात दिसतात. या प्रवृत्तींशी आपल्याला सर्वांनाच झगडावे लागते. पहिली गोष्ट अशी की, आपण देवाशी आणि त्याच्या सत्याशी एकनिष्ठ राहतो तेव्हाच खरे ऐक्य साधते. त्यातून नम्रता, देवावर व इतरांवर प्रेम, आणि स्वतःच्या हितापेक्षा देवाच्या इच्छेला प्राधान्य देण्याची आकांक्षा वाढीस लागते. याउलट, या गटांच्या आघाडीतील ‘ऐक्य’ द्वेषभावनेवर आधारलेले होते. द्वेष आपल्याला इतके आंधळे करू शकतो की आपण आपल्या मूलभूत मूल्यांपासून दूर जातो आणि मनातला आकस वाढवण्याचे मार्ग शोधतो. एरवी एकमेकांपासून दूर असलेल्या या गटांनी नेमके हेच केले. येशूबद्दलचा त्यांचा समान द्वेष आणि लोकांवरील आपला प्रभाव गमावण्याची भीती यांमुळे ते त्याला विरोध करण्यासाठी एकत्र आले. आपणही द्वेषभावनेच्या आहारी गेलो, तर असेच वागू शकतो.
आजच्या शुभवर्तमानात परुशी आणि हेरोदपंथीय ज्या पद्धतीने प्रश्न विचारतात, त्यातूनही आपल्याला शिकण्यासारखे आहे. ते खुशामतीने सुरुवात करतात. खुशामतीत नेहमीच फसवणूक असते आणि तिच्याद्वारे दुसऱ्याला आपल्या हेतूप्रमाणे वागवण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यांची खोटी स्तुती येशूचा सन्मान करण्यासाठी नव्हती, तर त्याने सावध राहू नये आणि त्यांच्या सापळ्यात अडकावे यासाठी होती. कदाचित नीतिसूत्रांतील शहाणपणाचा त्यांना विसर पडला असावा: “जे आपल्या शेजाऱ्याची खुशामत करतात, ते त्याच्या पायांपाशी जाळे पसरतात” (29:5) किंवा “मोहकपणा फसवा असतो…” (31:30). खुशामत इतरांना तर फसवतेच, पण खुशामत करणारेही अनेकदा तिच्या जाळ्यात अडकतात आणि पापात पडतात. आजच्या शुभवर्तमानात हेच दिसून येते.
दुसरी गोष्ट अशी की, त्यांनी विचारलेला प्रश्न म्हणजे काळजीपूर्वक रचलेला सापळा आहे. “होय, कैसराला जनगणनेचा कर देणे नियमशास्त्रानुसार योग्य आहे,” असे येशूने म्हटले असते, तर तो यहुदी नियमशास्त्राकडे दुर्लक्ष करतो आणि जुलूम करणाऱ्या रोमन सत्ताधाऱ्यांना साथ देतो, असा आरोप परुशी त्याच्यावर करू शकले असते. त्याने “नाही” म्हटले असते, तर रोमन सत्तेला विरोध करणारा बंडखोर म्हणून हेरोदपंथीय त्याची हेरोदाकडे तक्रार करू शकले असते. त्यांनी दुष्ट हेतूने डाव चातुर्याने रचला होता; पण येशूचे ज्ञान त्यांच्या चातुर्यापलीकडचे आहे आणि तो त्यांच्या सापळ्यात अडकत नाही. त्याच्या उत्तराने त्यांचा कपटी डाव तर निष्फळ ठरतोच, पण त्यांचा दांभिकपणाही उघड होतो. अशा रीतीने, त्यांचा दुष्ट कटच शाश्वत सत्ये शिकवण्याची संधी ठरतो.
आपल्या प्रभूला विरोध करण्यासाठी एकत्र आलेल्या या पाच गटांच्या वागण्यातून पापाकडे झुकणाऱ्या मानवी प्रवृत्ती ठळकपणे दिसतात. आज त्यांवर मनन करा. तुम्ही स्वतः ज्या ‘आघाड्या’ करता, त्यांकडे पाहा: तुम्हाला एकत्र आणते तरी काय? मनातला समान द्वेष आणि आकस? एखाद्या गोष्टीची सर्वांनाच वाटणारी भीती किंवा तिला असलेला विरोध? सारख्याच नकारात्मक भावनांवर किंवा आकसावर जुळलेली नाती फार काळ टिकत नाहीत आणि ती घातक ठरतात. देवाच्या वचनातील सत्याशी एकनिष्ठ राहण्यात, पवित्रतेसाठी एकत्र प्रयत्न करण्यात आणि ख्रिस्तावर आधारलेली नाती घडवण्यातच खरे आणि चिरस्थायी ऐक्य सापडते. तुमची नाती तुम्हाला ख्रिस्ताच्या अधिक जवळ नेतात की तुमचे लक्ष त्याच्यापासून दूर नेतात, यावर मनन करा. ती नाती पुन्हा त्याच्या सत्याशी सुसंगत करण्याचा प्रयत्न करा.
हे सर्व ज्ञानाच्या प्रभू, परुशी आणि हेरोदपंथीयांप्रमाणे मीही कधीकधी अशी नाती जोडतो, ज्यांचा पाया तुझे प्रेम आणि सत्य नसून पाप आणि नकारात्मक भावना असतात. मला जखडून ठेवणाऱ्या या पापांपासून मला मुक्त कर, अशी मी प्रार्थना करतो. मला प्रामाणिक बनव, माझे हृदय शुद्ध कर आणि केवळ तुझ्यातच सापडणारे ऐक्य शोधण्यास मला शिकव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आपली दृष्टी शाश्वत जीवनाकडे वळवूया
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा बुधवार
पुनरुत्थान नाही असे म्हणणारे काही सदूकी येशूंकडे आले आणि त्यांनी त्यांना असा प्रश्न विचारला: “गुरुजी, मोशेने आमच्यासाठी असे लिहून ठेवले आहे: ‘एखाद्याचा भाऊ मरण पावला आणि त्याची पत्नी मागे राहिली, पण त्याला मूल नसले, तर त्याच्या भावाने त्या स्त्रीशी लग्न करून आपल्या भावासाठी संतती उत्पन्न करावी.’ तर सात भाऊ होते…” मार्क 12:18–20
सदुकी हा एक यहुदी पंथ होता. मंदिराचे प्रमुख आणि अनेक याजक हे प्रामुख्याने या पंथाचे सदस्य होते. धर्मशास्त्र आणि राजकारण यांविषयी त्यांची मते परुश्यांच्या मतांपेक्षा बरीच वेगळी होती. सदुकी फक्त तोरा (जुन्या करारातील पहिली पाच पुस्तके) प्रमाण मानत. याउलट, परुशी संदेष्ट्यांचे ग्रंथ, ऐतिहासिक पुस्तके आणि ज्ञानसाहित्य यांसह संपूर्ण हिब्रू धर्मग्रंथ प्रमाण मानत. अनेक शतकांच्या रब्बींच्या विवेचनांतून विकसित झालेली विस्तृत मौखिक परंपराही ते जपत. यामुळे दोन्ही गटांत तणाव आणि धर्मशास्त्रीय मतभेद निर्माण झाले.
मृतांचे पुनरुत्थान, आत्म्याचे अमरत्व आणि देवदूतांचे अस्तित्व या गोष्टी परुश्यांच्या श्रद्धेच्या केंद्रस्थानी होत्या. पण ही सत्ये तोरामध्ये आढळत नाहीत असे सदुकींना वाटत असल्याने ते ती नाकारत. देवाचे आशीर्वाद याच जीवनासाठी दिले जातात आणि माणसाच्या मृत्यूनंतर देहाबरोबर आत्माही नष्ट होतो, असे ते मानत.
धर्मशास्त्रीय मतभेद असूनही सदुकी आणि परुशी येशूला विरोध करण्याच्या बाबतीत एकमत होते. आजच्या शुभवर्तमानात सदुकी येशूला नियमशास्त्रावर आधारलेल्या धर्मशास्त्रीय पेचात अडकवण्याचा प्रयत्न करतात, पण तो निष्फळ ठरतो. पुनरुत्थानाच्या शिकवणीला आव्हान देण्यासाठी ते मृत भावाच्या विधवेशी विवाह करण्याच्या नियमाचा आधार घेतात (पाहा अनुवाद 25:5–10).
आता सदुकींनीही येशूला सापळ्यात अडकवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांना केवळ येशू चुकीचा आहे हे दाखवायचे नव्हते, तर परुश्यांसमोर स्वतःची श्रद्धा योग्य ठरवायची होती. ते एक टोकाचे काल्पनिक उदाहरण मांडतात: सात भाऊ एकामागून एक त्याच स्त्रीशी विवाह करतात आणि प्रत्येक जण निपुत्रिक मरतो. मग ते विचारतात: “पुनरुत्थानाच्या वेळी ते उठतील, तेव्हा ती कोणाची पत्नी असेल? कारण त्या सातही जणांनी तिच्याशी विवाह केला होता” (मार्क 12:23). सत्य शोधणे हा त्यांचा हेतू नाही; मृत्यूनंतरच्या जीवनाच्या कल्पनेचीच थट्टा करणे हा त्यांचा हेतू आहे.
येशू नियमशास्त्राचा गुंतागुंतीचा युक्तिवाद न करता दैवी ज्ञानाने उत्तर देतो. त्याचे उत्तर त्यांना ऐहिक गोष्टींच्या पलीकडे विचार करायला लावते. त्यांच्या मर्यादित समजुतीबद्दल तो प्रथम त्यांना फटकारतो: “तुम्हाला धर्मग्रंथही समजत नाहीत आणि देवाचे सामर्थ्यही कळत नाही” (मार्क 12:24). त्यानंतर तो दोन भागांत उत्तर देतो (पाहा मार्क 12:24–27).
प्रथम, येशू पुनरुत्थानानंतरच्या विवाहासंबंधीच्या प्रश्नाचे उत्तर देतो: “ते मेलेल्यांतून उठतील तेव्हा ते लग्न करणार नाहीत, ना त्यांचे लग्न लावून दिले जाईल; तर ते स्वर्गातील देवदूतांसारखे असतील.” मृतांच्या पुनरुत्थानानंतर मानवी अस्तित्वात आमूलाग्र बदल होईल. विवाहासारख्या ऐहिक संस्था चांगल्या व पवित्र असल्या, तरी त्या या जगाच्या आहेत, पुढील जगाच्या नाहीत. येणाऱ्या जीवनात प्रत्येक आत्म्याला देवाच्या आनंदमय दर्शनात पूर्ण परिपूर्ती लाभेल.
दुसरे म्हणजे, मृतांचे पुनरुत्थान होत नाही हा त्यांचा दावा येशू तोराच्या आधारे खोडून काढतो: “मृतांच्या उठण्याविषयी, मोशेच्या ग्रंथात झुडपाच्या प्रसंगात देव त्याला काय म्हणाला, हे तुम्ही वाचले नाही काय? ‘मी अब्राहामाचा देव, इसहाकाचा देव आणि याकोबाचा देव आहे.’ तो मृतांचा नव्हे, तर जिवंतांचा देव आहे.”
सदूकींची संपूर्ण धर्मविचारसरणी तोरावर आधारलेली होती, तरी देवाने मोशेला सांगितलेल्या शब्दांचा गर्भितार्थ त्यांना उमगला नाही. जर देव “अब्राहामाचा, इसहाकाचा आणि याकोबाचा देव” आहे, तर हे कुलपिते त्याच्या सान्निध्यात अजूनही जिवंत असले पाहिजेत. देव असे म्हणाला नाही की, “मी अब्राहामाचा, इसहाकाचा आणि याकोबाचा देव होतो”; तर तो म्हणाला, “मी आहे.” या विधानाने येशू त्यांचा अविश्वास खोडून काढतो आणि शाश्वत जीवनाचे सत्य उलगडून दाखवतो. कदाचित परुश्यांनाही त्याचे उत्तर आवडले असेल.
येशूने सदूकींना उलगडून दाखवलेल्या या मूलभूत सत्यावर आज मनन करा: आत्मा अमर आहे, आणि जे देवाच्या कृपेत मरण पावतात, ते पुन्हा उठतील आणि सर्व देवदूत व संत यांच्याशी परिपूर्ण सहभागितेत देवाच्या सान्निध्यात सदैव जगतील. हे सत्य आपल्या जीवनाच्या केंद्रस्थानी नेहमी असले पाहिजे. अनेकदा आपण सदूकींसारखे जगतो—जणू हेच जीवन सर्वकाही आहे. आपली दृष्टी शाश्वत जीवनाकडे वळवल्याने आपले आत्ताचे जीवन तर सुधारतेच, पण आपण स्वर्गाच्या आशेनेही जगतो. कारण आता आपण जे काही करतो, ते येणाऱ्या जीवनातील शाश्वत ठेवा मिळवण्यासाठी असले पाहिजे, याची आपल्याला जाणीव असते.
हे माझ्या शाश्वत प्रभू, स्वर्गाच्या अभिवचनावर आणि नवे आकाश व नवी पृथ्वी येतील यावर माझा विश्वास आहे. तेव्हा सर्व आत्मे पुन्हा उठतील आणि त्यांना शाश्वत प्रतिफळ मिळेल किंवा त्यांचा न्याय होईल. या जीवनाच्या प्रवासात माझी दृष्टी शाश्वत जीवनावर स्थिर ठेव आणि येणाऱ्या पुनरुत्थानात माझी आशा दृढपणे रुजू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेमात नियमशास्त्राची परिपूर्ती
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा गुरुवार
शास्त्र्यांपैकी एक जण येशूकडे आला आणि त्याने त्याला विचारले, “सर्व आज्ञांमध्ये पहिली आज्ञा कोणती?” मार्क 12:28
येशूला अटक होऊन त्याचा वध होण्याच्या अवघ्या काही दिवसांपूर्वी, वल्हांडण सणाच्या काळात मंदिराच्या परिसरात त्याचे लोकांशी झालेले विविध संवाद, त्याची शिकवण आणि त्याची संदेष्ट्याला साजेशी कृत्ये यांविषयी आपण पुढे वाचत आहोत. त्या आठवड्यात येशूने सराफांना आणि व्यापाऱ्यांना हाकलून मंदिर शुद्ध केले आणि त्याला विविध धार्मिक व राजकीय गटांच्या विरोधाला तोंड द्यावे लागले.
प्रथम, मुख्य याजक, शास्त्री आणि वडीलधारी मंडळी यांच्या एका गटाने मंदिर शुद्ध करण्याच्या त्याच्या अधिकाराला आव्हान दिले. त्यानंतर त्यांनी काही परुशी आणि हेरोदपंथीयांबरोबर त्याला कायद्याच्या पेचात पकडण्याचा कट रचला; पण तो फसला. मग काही सदूकी त्याला जाब विचारायला आले, पण येशूच्या उत्तराने पवित्र शास्त्र आणि देवाचे सामर्थ्य यांविषयीचा त्यांचा गैरसमज उघड झाला. आजच्या शुभवर्तमानात, हा संवाद ऐकून येशूच्या उत्तराने प्रभावित झालेला एक शास्त्री पुढे येतो. येशूला पेचात पकडण्याऐवजी तो प्रामाणिकपणे विचारतो, “सर्व आज्ञांमध्ये पहिली आज्ञा कोणती?”
त्या काळी नियमशास्त्रातील आज्ञांच्या महत्त्वक्रमाविषयी रब्बींमध्ये नेहमी चर्चा होत असे, आणि त्या चर्चेचे प्रतिबिंब शास्त्र्याच्या प्रश्नात दिसते. याजक, शास्त्री, परुशी आणि सदूकी या विविध धार्मिक गटांत अनेक मतभेद होते. कदाचित त्यामुळेच, यहुदी परंपरेने तोरामध्ये ओळखलेल्या 613 आज्ञांसाठी एखादे मार्गदर्शक तत्त्व निश्चित करण्याचा प्रयत्न विद्वान अनेकदा करत असत. मूर्तिपूजेला मनाई करणाऱ्या आज्ञेसारख्या काही आज्ञा अधिक महत्त्वाच्या वाटत, तर आहारासंबंधीच्या नियमांसारख्या इतर आज्ञा कमी महत्त्वाच्या मानल्या जात.
येशू आपल्या उत्तरात केवळ आज्ञांचा महत्त्वक्रम लावत नाही. उलट, सर्व आज्ञांना अशा रीतीने एकत्र आणतो की संपूर्ण नियमशास्त्राची परिपूर्ती होते आणि त्याचा खरा हेतू उलगडतो. नियमांच्या शब्दशः अर्थावर वाद घालण्याऐवजी तो थेट नियमशास्त्राच्या गाभ्याकडे वळतो आणि त्याचे सार दोन आज्ञांत सांगतो: “तू आपला प्रभू देव याच्यावर आपल्या संपूर्ण अंतःकरणाने, आपल्या संपूर्ण आत्म्याने, आपल्या संपूर्ण मनाने आणि आपल्या सर्व शक्तीनिशी प्रेम कर” आणि “तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर” (मार्क 12:30–31). अशा प्रकारे, प्रथम देवावर प्रेम करणे आणि त्याच आज्ञेचा विस्तार म्हणून शेजाऱ्यावर प्रेम करणे, हाच प्रत्येक आज्ञेचा पाया आणि तिची परिपूर्ती आहे, हे येशू दाखवतो.
“गुरुजी, तुम्ही बरोबर सांगितले,” या शास्त्र्याच्या उत्तरातून त्याची नम्रता आणि सुज्ञता दोन्ही दिसून येतात. त्याला हे नीट उमगले आहे, याला येशू दुजोरा देतो: “तू देवाच्या राज्यापासून दूर नाहीस.” येशू आणि धार्मिक नेते यांच्यात यापूर्वी झालेल्या वादांपेक्षा हा संवाद वेगळा आहे. येशूला पेचात पकडण्याचा किंवा त्याची बदनामी करण्याचा प्रयत्न न करता शास्त्री लक्षपूर्वक ऐकतो आणि प्रामाणिकपणे उत्तर देतो, आणि “त्याला आणखी प्रश्न विचारण्याचे धाडस कोणी केले नाही” (मार्क 12:32, 34).
आठवडाभर येशू आणि विविध धार्मिक व राजकीय गट यांच्यात झालेल्या संवादांकडे जमावातील अनेक जण बहुधा लक्ष देत होते. येशूला बदनाम करण्याचे वारंवार प्रयत्न पाहून सुरुवातीला त्यांना अस्वस्थ वाटले असेल. पण येशूने अधिकारवाणीने आणि सत्याला धरून उत्तरे दिली, तेव्हा जे स्वतःच्या हेतूंसाठी नियमशास्त्राचा सोयीस्कर अर्थ लावू पाहत होते आणि जे या शास्त्र्यासारखे ते खरोखर समजून घेऊ इच्छित होते, त्यांच्यातील फरक अधिकाधिक स्पष्ट होत गेला.
आपल्याही जीवनावर कधी कधी वादविवाद आणि फूट यांचे ओझे येते. राजकारण असो, धर्म असो, शिक्षणक्षेत्र असो किंवा दैनंदिन जीवन असो, मतभेद होतात आणि त्यांचे सहजच भांडणात रूपांतर होऊ शकते. हे संघर्ष वेळीच आवरले नाहीत, तर त्यांतून फूट, वैर आणि मनाची शांती हिरावून घेणारे हट्टही वाढू शकतात. येशूचा या शास्त्र्याशी झालेला संवाद आपल्याला पुढची वाट दाखवतो: नम्रपणे प्रश्न विचारण्याची, प्रामाणिकपणे संवाद साधण्याची आणि प्रेमाच्या आधाराने सत्याचा शोध घेण्याची वाट. वाद जिंकण्याच्या इच्छेने नव्हे, तर देवाला खुले असलेले अंतःकरण घेऊन आपण चर्चेत सहभागी होतो, तेव्हा आपण त्याच्या राज्याच्या अधिक जवळ येतो.
आज या शास्त्र्याने आपल्या वागण्यातून दिलेल्या साक्षीवर चिंतन करा. देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याविषयी येशूची शिकवण अत्यंत महत्त्वाची आहे; तितकाच महत्त्वाचा आहे सत्याचा शोध घेताना या शास्त्र्याने घालून दिलेला आदर्श. इतरांशी होणाऱ्या रोजच्या संवादांचे परीक्षण करून, देवाच्या सत्याकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन कसा आहे याचा विचार करा. तुम्हाला वाद घालण्याची सवय आवरणे कठीण जाते का? तुम्ही चलाखीचा आधार घेता का, किंवा आपलेच बरोबर ठरावे आणि आपल्याच मनासारखे व्हावे, असा हट्ट धरता का? की परस्पर समज आणि ऐक्य घडवणाऱ्या सत्याचा शोध घेता? या शास्त्र्याच्या नम्रतेचे आणि प्रामाणिकपणाचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न करा; मग तुम्हीही देवाच्या राज्यापासून दूर असणार नाही.
हे परिपूर्ण प्रेमाच्या प्रभू, तुझ्या नियमशास्त्राची पूर्तता देवावर आणि शेजाऱ्यावर केलेल्या निर्मळ व पवित्र प्रेमात होते. सर्वांपेक्षा अधिक तुझ्यावर प्रेम करण्यास मला मदत कर. त्या प्रेमातून, तू जसा इतरांकडे पाहतोस तसे त्यांच्याकडे पाहायला आणि तू जसा त्यांच्याशी वागतोस तसे वागायला मला शिकव. तुझ्यावरच्या माझ्या प्रेमाने माझे असे परिवर्तन होऊ दे की मी तुझ्या दैवी प्रेमाचे साधन बनावे आणि माझ्याद्वारे तुझे प्रेम लोकांच्या जखमा भरून काढो व त्यांच्यात ऐक्य आणि शांती नांदो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
“आनंदाने” समजून घेणे
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा शुक्रवार
मंदिराच्या परिसरात शिकवत असताना येशू म्हणाला, “ख्रिस्त हा दावीदाचा पुत्र आहे, असे शास्त्री कसे म्हणतात? पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणेने स्वतः दावीद म्हणाला: प्रभू माझ्या प्रभूला म्हणाला, ‘मी तुझ्या शत्रूंना तुझ्या पायांखाली घालीपर्यंत माझ्या उजवीकडे बस.’ दावीद स्वतः त्याला ‘प्रभू’ म्हणतो; मग तो त्याचा पुत्र कसा?” मोठ्या जमावाने हे आनंदाने ऐकले. मार्क 12:35–37
आजच्या शुभवर्तमानात येशूने आपल्या दुःखसहनाच्या काही दिवस आधी मंदिराच्या परिसरात दिलेल्या अनेक शिकवणींपैकी एक आपल्यासमोर येते. या उताऱ्याच्या अगोदरच, एका शास्त्र्याला पवित्र शास्त्राची चांगली समज असल्यामुळे येशूने त्याची प्रशंसा केली आणि त्याला म्हटले, “तू देवाच्या राज्यापासून दूर नाहीस” (मार्क 12:34). त्यानंतर येशू मोठ्या जमावाकडे वळला आणि पुष्कळ शास्त्र्यांची व नियमशास्त्राच्या शिक्षकांची मशीहाविषयीची समज किती मर्यादित होती, हे त्याने दाखवून दिले.
मशीहा दावीद राजाच्या वंशात जन्म घेईल, हे शास्त्र्यांनी पवित्र शास्त्रावरून योग्य रीतीने समजून घेतले होते. तरीही मशीहाविषयीची त्यांची समज अपुरी होती. दावीदाचा वंशज म्हणून मशीहा एक महान राजा होईल, तो युद्धात यहुदी राष्ट्राचे नेतृत्व करेल आणि त्याला रोमन जुलमातून मुक्त करेल, असे अनेकांना वाटत होते. पण मशीहा केवळ “दावीदाचा पुत्र” नसून दैवीही आहे, हे त्यांना समजले नव्हते.
येशू स्तोत्र 110:1 मधील वचन उद्धृत करतो. जुन्या करारातील ज्या वचनांचा नव्या करारात सर्वाधिक वेळा उल्लेख झाला आहे, त्यांपैकी हे एक आहे: “परमेश्वर माझ्या प्रभूला म्हणतो: ‘मी तुझ्या शत्रूंना तुझे पादपीठ करीपर्यंत माझ्या उजवीकडे बस.’” पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणेने दावीद राजा मशीहाला आपला प्रभू किंवा स्वामी म्हणतो. यातून तो दाखवून देतो की मशीहा केवळ त्याचा वंशज नसून त्याच्यापेक्षाही श्रेष्ठ असेल. शिवाय, परमेश्वर—म्हणजे स्वर्गातील पिता—मशीहाला दैवी अधिकाराच्या स्थानी उंचावील, हेही दावीद प्रकट करतो.
“माझ्या उजवीकडे बस” हा मान केवळ दैवी असलेल्यालाच दिला जात असे; खुद्द दावीदालाही देवाच्या उजवीकडे बसता आले नसते. “तुझ्या शत्रूंना तुझे पादपीठ करीन” या शब्दांत एका प्राचीन प्रथेचा संदर्भ आहे. विजयी राजा आपल्या शत्रूंना आपल्यासमोर जमिनीवर पालथे पडायला लावत असे आणि त्यांच्यावर पाय ठेवून आपले पूर्ण प्रभुत्व दाखवत असे. पण येशूचे राजेपण केवळ ऐहिक नाही; ते आध्यात्मिक आणि शाश्वत आहे. त्याच्या पायांखाली घातलेले खरे शत्रू म्हणजे पाप, मृत्यू आणि दुष्ट आत्मे (1 करिंथकरांस 15:25–26, कलस्सैकरांस 2:15).
येशू हा दावीदाचा पुत्र, मशीहा आणि स्वतः देव आहे, हे आपल्याला समजते. तरीही शास्त्र्यांप्रमाणे आपल्यालाही श्रद्धेची रहस्ये पूर्णपणे समजून घेणे कठीण जाते, हे नम्रपणे मान्य करणे महत्त्वाचे आहे. स्वर्गात, परमसुखद दर्शनात जेव्हा आपण देवाला समोरासमोर पाहू, तेव्हा त्याचे मूळ स्वरूप आपल्याला पूर्णपणे आणि थेट समजेल. ती समज आज आपल्या आकलनाच्या कितीतरी पलीकडची असेल. देवाचे हे पूर्ण प्रकटीकरण तेव्हा आपल्याला लाभेल, तरी आजही ही रहस्ये अधिक स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी आपण सतत प्रयत्न केले पाहिजेत.
त्या ध्येयाकडे जाणारे पहिले आणि सर्वांत मूलभूत पाऊल म्हणजे पवित्र शास्त्राचे प्रार्थनापूर्वक चिंतन करणे. शास्त्री करीत त्याप्रमाणे केवळ पवित्र शास्त्राचे बौद्धिक ज्ञान मिळवणे एवढेच हे नाही. अभ्यास हा मानवी प्रयत्न आहे आणि तो मोलाचाही आहे. पण पवित्र शास्त्र आणि त्यातून स्वतःला प्रकट करणारा देव यांची खरी ओळख आपल्याला केवळ पवित्र आत्म्याच्या मार्गदर्शनानेच होते. केवळ देवाकडून मिळणारा प्रकाश स्वीकारण्यास आपण इथे आणि आत्ताच तयार असले पाहिजे.
अनेक शास्त्र्यांनी येशूवर टीका केली, कारण ते पवित्र शास्त्राच्या केवळ स्वतःच्या अर्थनिर्णयावर अवलंबून होते. त्यांच्यापैकी बहुतेकांनी अभ्यास करताना पवित्र आत्म्याच्या मार्गदर्शनासाठी आपले मन खुले ठेवले नाही. पण एका शास्त्र्याने येशूशी समजूतदारपणे संवाद साधला आणि तो “देवाच्या राज्यापासून दूर नव्हता.” कदाचित त्याच्यामुळे येशूच्या पवित्र हृदयात अशी उत्कट इच्छा जागी झाली असेल की सर्व शास्त्र्यांनी—आणि आपण सर्वांनीही—त्याचे वचन त्याच मोकळ्या मनाने स्वीकारावे.
आज शास्त्र्यांविषयी चिंतन करा आणि त्यांच्यात स्वतःला पाहा. देवाच्या वचनासाठी वेळ देताना दैवी प्रकाशाच्या देणगीसाठी प्रार्थना करा आणि ज्याला त्या वचनाचा अर्थ उमगला, त्या शास्त्र्याचे उदाहरण अनुसरण्याचा प्रयत्न करा. वचन समजून घेण्यासाठी पवित्र आत्म्याचे मार्गदर्शन मागा, म्हणजे मंदिरात येशूचे ऐकणाऱ्यांप्रमाणे तुम्हालाही त्याचे वचन “आनंदाने” समजून घेता येईल.
हे माझ्या प्रभू, स्वतःला प्रकट करणाऱ्या प्रभू, एक दिवस तुझ्या आनंदमय दर्शनाचा आशीर्वाद मला लाभो, अशी मी प्रार्थना करतो. त्या दिवशी मला तुझे समोरासमोर दर्शन घडो आणि तुझ्या दैवी देणगीच्या परिपूर्णतेत सर्व रहस्ये मला उमगोत. तो दिवस येईपर्यंत, तुला समजून घेण्यासाठी माझे मन उघड आणि तुला प्रतिसाद देण्यासाठी माझे हृदय खुले कर. तू स्वतःला आणि तुझे सत्य मला प्रकट कर, म्हणजे आता आणि सदासर्वकाळ मला तुझ्यात आनंद लाभो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मूलगामी उदारता
सामान्य काळातील नवव्या आठवड्याचा शनिवार
“आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, भांडारात देणगी टाकणाऱ्या इतर सर्वांपेक्षा या गरीब विधवेने अधिक टाकले आहे. कारण त्या सर्वांनी आपल्या जादाच्या संपत्तीतून दिले; पण तिने आपल्या गरिबीतून, तिच्याजवळ होते ते सर्व, म्हणजे तिच्या उदरनिर्वाहाचे संपूर्ण साधन, दिले.” मार्क 12:43–44
तुम्ही किती उदार आहात? हा प्रश्न अवघड आहे, पण त्यावर विचार करणे मोलाचे आहे. तुमच्या उदारतेत देवाच्या अमर्याद उदारतेचे प्रतिबिंब दिसते का? स्वार्थ आणि लोभ यांच्याशी झगडताना, दारिद्र्य, अनासक्ती आणि प्रेमभाव आचरणात आणण्याच्या शुभवर्तमानातील आवाहनाला प्रतिसाद देण्यात तुम्ही कमी पडता का? बहुतेक जण या आदर्शापर्यंत पोहोचत नसावेत. हे मान्य करणे कठीण असले, तरी त्यात प्रामाणिकपणा आणि नम्रता आहे. अशी नम्रता स्वर्गीय संपत्तीचा विपुल वर्षाव स्वीकारण्यास आपल्याला तयार करते. आपण ज्यांना धरून बसतो किंवा ज्यांची इच्छा बाळगतो, त्या सर्व ऐहिक मालमत्तेपेक्षा आणि आसक्तीच्या विषयांपेक्षा ही संपत्ती कितीतरी श्रेष्ठ आहे.
आजच्या शुभवर्तमानातील प्रसंग येशूच्या दुःखसहनाच्या अवघ्या काही दिवस आधी घडतो. त्यात येशू लोकांना शास्त्र्यांविषयी सावध करतो. याआधीच्या एका प्रवचनात त्याने दाखवून दिले होते की शास्त्र्यांना त्याच्या दैवी स्वरूपाची मर्यादित समज होती आणि ते पवित्र शास्त्राकडे नियमांच्या अतिरेकी चौकटीतून पाहत होते. आज तो त्यांच्या धर्मनिष्ठेच्या बाह्य दिखाव्यावरील अतिरेकी आसक्तीचा—उदाहरणार्थ, “लांब झगे” आणि सार्वजनिक मानमरातब यांचा—तसेच त्यांच्या लोभाचा, गरिबांकडे केलेल्या दुर्लक्षाचा आणि धार्मिक ढोंगाचा निषेध करतो. शेवटी तो गंभीर इशारा देतो: “त्यांना फार कठोर शिक्षा होईल” (पाहा मार्क 12:38–40).
शास्त्री बहुधा स्वतःला फार मोठे समजत आणि बाह्य दिखाव्यात एकमेकांवर सरशी करण्याचा प्रयत्न करत. ते उपवास करत, नियमशास्त्राचा स्वतः लावलेला अर्थ काटेकोरपणे पाळत, जाहीरपणे लांबलचक प्रार्थना म्हणत आणि आपल्याला उच्च मान देणारी धार्मिक संस्कृती जोपासत. तरीही येशूने त्यांचा कठोर शब्दांत निषेध केला, तो प्रेमापोटीच. मंदिराच्या परिसरातील इतर कोणाहीपेक्षा त्यांनाच त्याचे शब्द ऐकून पश्चात्तापाने देवाकडे वळण्याची अधिक गरज होती. कदाचित त्याच्या फटकारण्याने काहींना आपली चूक उमगली असेल; पण बहुतेकांची हृदये त्याच्या शब्दांनी आणखी कठोर झाली. अखेरीस त्यांनी त्याला क्रूसावर खिळण्याचा कट रचला.
त्याच दिवशी येशूने लोकांना आणि ऐकत असलेल्या शास्त्र्यांना शिकवले की नियमशास्त्राची पूर्तता प्रेमात होते, भक्तीचा पोकळ दिखावा वाढवण्यात नाही. नियमशास्त्रातील सर्वांत मोठी आज्ञा कोणती, असे एका शास्त्र्याने विचारले तेव्हा येशूने सांगितले: “तू आपला प्रभू देव याच्यावर पूर्ण हृदयाने, पूर्ण जिवाने, पूर्ण मनाने आणि पूर्ण शक्तीने प्रेम करावे…. तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम करावे” (मार्क 12:30–31).
आजच्या प्रवचनात येशूने लोकांना आणि ऐकत असलेल्या शास्त्र्यांना आपल्या शिकवणीचे प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर घडलेले उदाहरण दिले. मंदिराच्या भांडारात दोन छोटी नाणी टाकणाऱ्या एका गरीब विधवेकडे त्याने लक्ष वेधले आणि तिने इतर सर्वांपेक्षा “अधिक टाकले” असे सांगितले. तिने दिलेल्या नाण्यांना लेप्टा (कधीकधी “माइट्स” असेही) म्हणत. त्या काळी चलनात असलेली ती सर्वांत कमी मूल्याची नाणी होती. एका लेप्टॉनचे मूल्य सुमारे 1/128 दिनार होते. एक दिनार ही मजुराची त्या काळची नेहमीची दिवसाची मजुरी होती. आजच्या हिशेबाने दिवसाची मजुरी 170 अमेरिकी डॉलर धरली, तर तिच्या दोन नाण्यांचे मूल्य सुमारे 2.66 अमेरिकी डॉलर होईल. ही रक्कम दिसायला अगदी क्षुल्लक असली, तरी देवाच्या दृष्टीने तिचे आध्यात्मिक मूल्य अपार होते.
देव तुमचे औदार्य पाहतो तेव्हा तो तुमच्या अंतःकरणात डोकावतो आणि तिथे त्याला जे दिसते त्यावरून तो तुमचे औदार्य जोखतो. संपत्तीचा किंवा गरिबीचा त्याच्यावर प्रभाव पडत नाही, आणि दिलेली देणगी किती मोठी आहे यावरूनही तो औदार्य मोजत नाही. उलट, प्रेम कृतीत उतरवण्याची तुमची किती तयारी आहे, हे तो पाहतो—म्हणजेच “संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण जिवाने, संपूर्ण मनाने आणि सर्व शक्तीनिशी” प्रेम करण्याची तयारी. हे प्रेम प्रथम देवावर केले जाते आणि मग शेजाऱ्यावर अढळ प्रेम करण्यातून ते व्यक्त होते. आपण देवाला आणि इतरांना किती द्यावे? त्या गरीब विधवेप्रमाणे आपण “आपल्या उपजीविकेचे सर्वस्व” दिले पाहिजे. याचा अर्थ, आपण जे काही आहोत आणि जे काही करू शकतो, ते सारे अर्पण केले पाहिजे. येशूने अशाच औदार्याची प्रशंसा केली आणि आपल्याकडूनही तो याचीच अपेक्षा करतो.
आज आपण सर्वांना ज्या निःशेष औदार्यासाठी पाचारण करण्यात आले आहे, त्यावर चिंतन करा. आपल्या मर्यादांमुळे जगातल्या प्रत्येकाची प्रत्येक गरज आपण भागवू शकत नाही—पण ते आपले कर्तव्यही नाही. देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून आपण जे काही आहोत आणि आपल्याजवळ जे काही आहे, ते सारे त्याला अर्पण करणे हे आपले कर्तव्य आहे. असे औदार्य दाखवणे कठीण वाटू शकते. पण आपल्याला होणारी वेदना देण्यामुळे नव्हे, तर आपल्या मनात उरलेला स्वार्थ आपली आसक्ती सोडू देत नाही म्हणून होते. तुमच्या अंतःकरणातून, जिवातून, मनातून आणि शक्तीतून सगळा स्वार्थ नाहीसा होईल, इतक्या उदारपणे देता यावे म्हणून देवाकडे कृपा मागा. असे घडेल तेव्हा देव तुमच्यातील चांगुलपणा पाहील आणि तुम्हाला भरभरून आशीर्वाद देईल.
हे परम उदार प्रभू, तू मला सर्व काही दिले आहेस, आणि तुझ्यावर व माझ्या शेजाऱ्यावर असलेल्या प्रेमापोटी, त्याला प्रतिसाद म्हणून माझे सर्वस्व अर्पण करण्यास तू मला आमंत्रण देतोस. माझे अंतःकरण सर्वस्व देण्याच्या औदार्याच्या कृपेने भरून टाक, म्हणजे मी माझा वेळ, शक्ती आणि साधनसंपत्ती न कचरता देईन आणि तुझ्या सेवेत स्वतःला पूर्णपणे अर्पण करीन. औदार्यात तुझ्या चांगुलपणाला कोणीही मागे टाकू शकत नाही, असा भरवसा ठेवून, अशा आत्मसमर्पणातील शहाणपण ओळखण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड पेपरबॅक & ई-पुस्तक स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

ॲमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल – आणि इतरही!
