चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
सर्वांना कृपेची परिपूर्णता लाभावी अशी इच्छा
सामान्य काळातील पंचविसावा रविवार (वर्ष अ)
“संध्याकाळ झाल्यावर द्राक्षमळ्याचा मालक आपल्या कारभाऱ्याला म्हणाला, ‘मजुरांना बोलाव आणि शेवटी आलेल्यांपासून सुरुवात करून पहिल्यांदा आलेल्यांपर्यंत सर्वांना त्यांची मजुरी दे.’ सुमारे पाच वाजता कामाला लागलेले मजूर आले, तेव्हा प्रत्येकाला नेहमीची दिवसाची मजुरी मिळाली. मग पहिल्यांदा आलेल्यांना वाटले की आपल्याला अधिक मिळेल; पण त्यांच्यापैकी प्रत्येकालाही नेहमीचीच मजुरी मिळाली.” मत्तय 20:8–10
जीवनात नेहमीच न्याय मिळतो का? तसे दिसत नाही. आपली फसवणूक झाली असे वाटावे, असे प्रसंग आपण सर्वांनीच अनुभवले आहेत. मुलांना तर अशा गोष्टी विशेष जाणवतात. आपल्यावर अन्याय झाला असे वाटले की ती अनेकदा आईवडिलांकडे तक्रार करतात. सांसारिक दृष्टीने पाहिले तर जीवनात नेहमीच न्याय मिळतो असे नाही, हे खरे आहे. पण आपण सांसारिक दृष्टिकोन ठेवून जगू नये. देवाच्या दृष्टीने जीवनाकडे पाहून जगण्याचे आपल्याला आवाहन आहे. त्या दृष्टीने पाहिल्यास शेवटी सर्व काही न्याय्य ठरते आणि प्रत्येकाला खरा न्याय मिळतो.
जीवनात न्याय मिळतो की नाही, या प्रश्नाचा विचार करताना आपण नेहमी देवाच्या पुत्रापासून सुरुवात केली पाहिजे. येशूला नक्कीच न्यायाची वागणूक मिळाली नाही. खरे तर, किमान सांसारिक दृष्टीने पाहता, येशूपेक्षाही अधिक अन्यायकारक वागणूक आजवर कोणाला मिळाली असे म्हणणे कठीण आहे. ते सर्व बाबतींत परिपूर्ण होते. आयुष्यभर ते प्रत्येकाशी सद्गुणांना अनुसरून निर्दोषपणे वागले. त्यांनी कधी खोटे बोलले नाही, फसवणूक केली नाही, चोरी केली नाही किंवा असे कोणतेही गैरकृत्य केले नाही. तरीही त्यांचे काय झाले हे आपल्या सर्वांना माहीत आहे. त्यांच्यावर खोटे आरोप लावण्यात आले, त्यांचा खटला कपटाने चालवण्यात आला, त्यांचा क्रूरपणे छळ करण्यात आला आणि त्यांना क्रुसावर ठार मारण्यात आले. सांसारिक दृष्टीने पाहता, हा स्पष्टपणे अन्याय होता.
येशूच्या जीवनाचे आणि आपल्या जीवनाचेही मूल्यमापन सांसारिक न्यायाच्या निकषांवर करू नये. याचा अर्थ असा नाही की देवाच्या इच्छेनुसार इतरांशी अन्यायाने वागण्याची मुभा आहे. न्यायाने वागणे हे आपल्यापैकी प्रत्येकाचे किमान नैतिक कर्तव्य आहे. पण सांसारिक न्यायाच्या पलीकडे जाऊन अलौकिक कृपेच्या नव्या निकषानुसार जगण्याचेही आपल्याला आवाहन आहे. त्या दृष्टीने पाहता, येशूंचे दुःखसहन आणि मरण ही शोकांतिका नव्हती; त्यांत त्यांचे गौरव प्रकट झाले. त्यांचा क्रूस अन्यायाचे साधन नव्हता; तो त्यांचे सिंहासन होता, ज्यावरून त्यांनी आपले नवे राज्य स्थापन केले. कृपा कार्य करू लागली की जे काही अन्यायकारक भासत होते त्याचा अर्थच पालटतो आणि त्याकडे नव्या दृष्टीने पाहावे लागते.
आज आपण वाचत असलेल्या दृष्टान्तातून हे दिसते की जे कोणी देवाकडे वळतात, त्या सर्वांना आपली कृपा आणि दया विपुल प्रमाणात देण्याचे त्याने ठरवले आहे. देवाच्या दयेवर आपण आपल्या कर्तृत्वाने कधीही हक्क मिळवू शकत नाही. आपण काहीही केले तरी शाश्वत तारणाच्या देणगीवर आपला हक्क निर्माण होत नाही. म्हणूनच स्वर्ग आणि पृथ्वीवरील कृपामय जीवन यांकडे ‘देणगी’ म्हणून पाहण्याचे खास आव्हान हा दृष्टान्त आपल्यासमोर ठेवतो. सर्व काही देवाची देणगी आहे. आपण पापात आयुष्य घालवून शेवटी देवाकडे वळलो असू किंवा देवाची इच्छा पूर्ण करण्यात संपूर्ण आयुष्य घालवले असू, तरी शेवटी सर्व काही देणगीच आहे, सर्व काही कृपाच आहे.
देवाचा चांगुलपणा आणि त्याची अमर्याद उदारता आपल्याला समजली, तरच मत्सर आणि स्वार्थ यांच्या मोहांवर मात करणे आपल्याला शक्य होईल. ज्यांनी आपले संपूर्ण जीवन देवावरील प्रेमाला वाहिले आहे, त्यांचे प्रेम आणि देवाची सेवा खरोखर मनापासून असेल, तर त्यांनाही देवाच्या मनाने आणि हृदयाने पाहण्याची दृष्टी लाभेल. त्या दृष्टीचा एक भाग म्हणजे देवाकडे वळणाऱ्या प्रत्येकावर त्याची अमर्याद कृपा आणि दया उदारपणे वर्षावी, अशी उत्कट इच्छा. एखादी व्यक्ती पापात कितीही कठोर झाली असेल आणि तिने आपल्या आयुष्यात इतरांना कितीही दुःख दिले असेल, तरी पश्चात्ताप करून ती देवाकडे वळली, तर तिलाही देवाच्या कृपेची परिपूर्णता लाभू शकते. हीच आपली इच्छा असली पाहिजे. शेवटच्या तासाला मजूर आले तरी आनंद मानणाऱ्या आणि त्यांना उदारपणे पूर्ण दिवसाची मजुरी देणाऱ्या या दृष्टान्तातील मळ्याच्या मालकासारखे आपण झाले पाहिजे. देवाच्या दृष्टीने हे न्याय्य आहेच; पण जीवनात श्रम करताना ही आपली स्वतःचीही इच्छा झाली पाहिजे.
आज यावर चिंतन करा: ज्यांनी अजून आपले जीवन देवाला अर्पण केलेले नाही, त्यांनी त्याच्याकडे यावे आणि त्यांना कृपेची परिपूर्णता लाभावी, अशी किती खोल इच्छा तुम्हाला आहे? या दृष्टान्ताच्या प्रकाशात त्यांच्याकडे पाहा. ज्या मजुरांनी अजून देवाची सेवा सुरू केलेली नाही, त्यांच्याबद्दल तुम्हाला काय वाटते, ते तपासा. तसेच, देवाच्या कृपेची परिपूर्णता लाभण्यास जे अपात्र वाटतात, त्यांच्याबद्दलच्या तुमच्या भावनाही तपासा. तुमच्या मनात मत्सर आहे किंवा तुम्ही सांसारिक न्यायाच्या निकषांवर इतरांचा न्याय करता, असे आढळले तर ती दृष्टी बदलण्याचा प्रयत्न करा. या जगातील प्रत्येक जण पश्चात्तप्त हृदयाने देवाकडे वळेल तेव्हा देवाने त्याला आपल्या दयेची परिपूर्णता द्यावी, हीच तुमच्या हृदयाची सर्वांत खोल इच्छा असू द्या.
हे परमदयाळू प्रभू, तुझी उदारता आमच्या आकलनापलीकडची आहे. जे आपल्या पापांपासून वळून तुझ्याकडे येतात आणि तुझ्या पवित्र इच्छेनुसार तुझी सेवा करू पाहतात, त्यांच्यावर तू दया करतोस. तुझ्या द्राक्षमळ्यात श्रम करणाऱ्यांमध्ये माझाही समावेश असो. तुझ्या कृपेची परिपूर्णता प्राप्त करण्याचे आमंत्रण सर्वांनी स्वीकारावे, अशी इच्छा बाळगणाऱ्यांमध्येही माझा समावेश असो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पवित्रतेचे मोठेपण
सामान्य काळातील पंचविसावा रविवार (वर्ष ब)
ते कफर्णहूमला आले. घरात गेल्यावर येशूने त्यांना विचारले, “वाटेत तुम्ही कशावरून वाद घालत होतात?” पण ते गप्प राहिले. कारण वाटेत आपल्यापैकी सर्वांत मोठा कोण, यावर त्यांची आपसांत चर्चा झाली होती. मार्क 9:33–34
मोठेपण मिळवण्याची इच्छा आपल्या सर्वांनाच असते. ही इच्छा चांगली आणि स्वाभाविक आहे. खेळांमधील स्पर्धात्मक वृत्तीत ती दिसून येते. व्यवसायात आणि राजकारणात ती प्रेरक शक्ती ठरते. शाळेतील अभ्यासात, कलाक्षेत्रातील प्रयत्नांत आणि छंद जोपासण्यात अधिक चांगली कामगिरी करण्याची प्रेरणा ती आपल्याला देते. आपली विविध कौशल्ये आणि गुण विकसित करून प्रावीण्य मिळवण्यासाठी आपण मेहनत घेतो. अडचण अशी आहे की, आदिपापामुळे आपल्या प्रत्येक चांगल्या आणि स्वाभाविक इच्छेचा तोल काही प्रमाणात बिघडला आहे. त्यामुळे मोठेपणाची इच्छा आपल्याला पछाडू शकते. अपयश आले की ती निराशेला कारणीभूत ठरू शकते, इतरांची कामगिरी आपल्यापेक्षा चांगली आहे असे दिसले की ती मत्सराला जन्म देऊ शकते, आणि जीवनात निरर्थक व क्षणभंगुर ध्येयांच्या मागे आपल्याला लावू शकते.
श्रद्धेच्या जीवनातही मोठेपणाची स्वाभाविक इच्छा आणि पापामुळे त्या इच्छेत आलेली विकृती या दोन्हींचा आपल्यावर परिणाम होऊ शकतो. मोठेपणाच्या स्वाभाविक इच्छेला श्रद्धेची जोड मिळाली, तर संत होण्याची आणि देवाच्या राज्यासाठी मोठी कार्ये करण्याची आकांक्षा आपल्यात जागी होते. पण ही स्वाभाविक इच्छा पापामुळे विकृत झालेली असल्याने, चर्चमधील इतरांना आपण आपले स्पर्धक समजू लागण्याचा धोकाही असतो. जे पवित्र जीवन जगताना दिसतात आणि ख्रिस्तासाठी केलेल्या त्यांच्या चांगल्या कार्याची दखल घेतली जाते, त्यांचा आपल्याला मत्सर वाटू शकतो.
वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात, आपल्यापैकी सर्वांत मोठा कोण यावर शिष्य आपसांत वाद घालत होते, हे उघड झाले. त्याच्या अगदी आधी येशूने आपण दुःख सोसणार आणि मरणार असल्याचे त्यांना दुसऱ्यांदा सांगितले होते. आठवा, आपल्या दुःखसहनाचे पहिले भाकीत केल्यानंतर येशू पेत्र, याकोब आणि योहान यांना एका उंच डोंगरावर घेऊन गेला आणि त्यांच्यासमोर त्याचे रूपांतर झाले. या तिघांना जणू विशेष मान मिळाला, असे वाटून कदाचित इतर काही शिष्यांना मत्सर वाटला असेल. मग येशूने आपल्या दुःखसहनाचे भाकीत दुसऱ्यांदा केले, तेव्हा आपल्यापैकी काहींनाही रूपांतरासारख्या एखाद्या अनुभवात सहभागी होता येईल का, असा प्रश्न त्यांना पडला असेल.
आपल्यापैकी सर्वांत मोठा कोण यावर वाद घालण्यामागे शिष्यांची प्रेरणा काहीही असो, त्यांनी तसा वाद घातला ही वस्तुस्थिती आहे. हा वाद पवित्र आणि शुद्ध झालेल्या इच्छेतून उद्भवला नव्हता. मोठेपणाची चांगली इच्छा विकृत झाली होती आणि तिचे रूपांतर मत्सर व स्वार्थ यांवर आधारलेल्या अपवित्र स्पर्धेत झाले होते.
स्वर्गात सर्वांत मोठा कोण आहे, हे आपल्या सर्वांना कळेल. विशेष म्हणजे, स्वर्गातील गौरवाचे वेगवेगळे स्तर असतील, हे पवित्र शास्त्रातून, चर्चच्या अधिकृत शिकवणुकीतून आणि अनेक संतांकडून आपल्याला समजते. म्हणूनच येशूने दुसरीकडे म्हटले, “स्वर्गात संपत्ती साठवा” (मत्तय 6:20). स्वर्गात आपल्यापैकी प्रत्येक जण पूर्णपणे आनंदी असेल. पण पृथ्वीवर आपण देवावर आणि आपल्या शेजाऱ्यावर केलेल्या प्रेमाच्या पुण्यानुसार, देवाच्या गौरवात प्रत्येकाचा वाटा कमी-अधिक असेल. हे समजावून सांगण्यासाठी नेहमी दिले जाणारे उदाहरण असे आहे: स्वर्गातील प्रत्येक आत्मा पाण्याच्या पेल्यासारखा आहे असे मानले, तर प्रत्येक पेला काठोकाठ भरलेला असेल. पण काही पेले इतरांपेक्षा मोठे असतील आणि त्यांत अधिक पाणी (गौरव) मावेल. म्हणून मोठेपणाची स्वाभाविक इच्छा चांगली असली, तरी कृपेने तिला योग्य दिशा मिळणे आवश्यक आहे, हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. शिष्य एकमेकांना स्पर्धक समजू लागले, तशी अवस्था या इच्छेची होऊ नये. उलट, पवित्र होण्याच्या आणि देवावर व शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याच्या आपल्या सर्वांत खोल आकांक्षेकडे तिला वळवले पाहिजे. स्वर्गात जे पवित्र आत्मे गौरवाने सर्वाधिक परिपूर्ण असतील आणि सदैव तसेच राहतील, त्यांच्याकडे आपण सर्व जण आदरयुक्त विस्मयाने पाहू. बहुधा पृथ्वीवर त्यांना फारसे कोणी ओळखत नसेल; पण स्वर्गात त्यांच्या पवित्रतेच्या मोठेपणामुळे ते सर्वांच्या प्रेमाला आणि आदराला पात्र ठरतील.
आज आपल्या अंतःकरणातील मोठेपणाच्या इच्छेवर चिंतन करा. ही इच्छा स्वार्थी होऊ नये आणि तिच्यामुळे आपण इतरांना आपले स्पर्धक समजू नये, अशी प्रार्थना करा. उलट, मोठेपणाची ही इच्छा आपल्याला पवित्रतेकडे नेवो, जेणेकरून स्वर्गात आपल्यासाठी विपुलात विपुल संपत्ती साठवता येईल आणि त्या गौरवाने आपण सदैव उजळून निघू, अशी प्रार्थना करा.
हे परमगौरवशाली प्रभू, तू साक्षात मोठेपण आहेस. तूच आमचा शाश्वत गौरव आहेस. माझ्या आत्म्यात मोठेपणाची स्वाभाविक इच्छा रुजवल्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. कृपा करून ही इच्छा शुद्ध कर आणि तिला पवित्रतेकडे वळवण्यास मला मदत कर, म्हणजे तू मला देऊ इच्छित असलेली विपुल संपत्ती मला स्वर्गात साठवता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अलौकिक विवेकबुद्धी
सामान्य काळातील पंचविसावा रविवार (वर्ष क)
त्या अप्रामाणिक कारभाऱ्याने व्यवहारबुद्धीने वागल्याबद्दल मालकाने त्याची प्रशंसा केली. “कारण या जगाची मुले आपल्या पिढीतील लोकांशी व्यवहार करताना प्रकाशाच्या मुलांपेक्षा अधिक चतुर असतात.” लूक 16:8
या ओळींनी अप्रामाणिक कारभाऱ्याचा दाखला संपतो. त्या काळी पॅलेस्टाईनमध्ये अशी एक प्रथा होती की एखाद्या धनाढ्य मालकाच्या वतीने त्याचे कारभारी त्याच्या पैशातून कर्ज देत आणि ते व्याजासह वसूल करत. ही प्रथा आजच्या बँकिंग व्यवस्थेसारखी होती. या दाखल्यातला कारभारी अप्रामाणिक होता: तो नफ्यातला काही भाग गुपचूप स्वतःसाठी ठेवत असे. त्यामुळे मालकाने त्याला हिशेब नीट लावायला सांगितले, कारण तो त्याला कामावरून काढणार होता. त्या चतुर कारभाऱ्याने अजून थोडा वेळ आपल्या हाती असलेल्या अधिकाराचा वापर केला. त्याने मालकाच्या प्रत्येक कर्जदाराकडे जाऊन त्याचे कर्ज कमी केले. अशा रीतीने त्यांची मर्जी संपादन करावी, म्हणजे मालकाने कामावरून काढल्यानंतरही त्यांच्याशी व्यवहार करता यावा, असा त्याचा हेतू होता.
व्यवसायात अप्रामाणिकपणे चलाखी करून फसवणूक करणे येशूला मान्य आहे म्हणून तो हा दाखला सांगत नाही, हे उघड आहे. उलट, स्वार्थ आणि ऐहिक ध्येये यांमुळे प्रेरित झालेले अनेक जण विवेकबुद्धीच्या नैसर्गिक देणगीचा वापर अनेक “प्रकाशाच्या मुलां”पेक्षा कितीतरी अधिक जोमाने करतात, हे दाखवण्यासाठी तो हा दाखला सांगतो.
तुमच्या जीवनातील ध्येयांचा विचार करा. तुम्ही तुमच्या ध्येयांची यादी केली, तर ती कशी दिसेल? आणि त्या ध्येयांची महत्त्वानुसार मांडणी केली, तर पहिले ध्येय कोणते असेल? देवावर प्रेम करणे, त्याची सेवा करणे आणि त्याचा गौरव करणे हे तुमचे मुख्य ध्येय त्या यादीत सर्वांत वर असेल, अशी आशा आहे. शेवटी, जीवनात खरे महत्त्व यालाच आहे. हे आपले केंद्रस्थानी असलेले ध्येय झाले की जीवनातील इतर सर्व ध्येयांना त्यांची योग्य जागा मिळते.
पण प्रत्येक ध्येयासाठी तुम्ही किती वेळ व शक्ती देता आणि किती विवेकबुद्धी वापरता, यानुसार यादी लावली, तर ती कशी दिसेल? ती वेगळी दिसेल का? बहुधा हो. अनेक लोक या जगातील क्षणभंगुर गोष्टींसाठी प्रचंड वेळ आणि श्रम खर्च करतात. पुष्कळ जण आर्थिक प्रगतीसाठी सर्वाधिक वेळ आणि शक्ती खर्च करतात. इतर जण छंद, करमणूक, घराची डागडुजी व सजावट, खेळ, इतकेच नव्हे तर तासन्तास दूरदर्शन पाहण्यासारख्या वेळ वाया घालवणाऱ्या गोष्टींनाही असंख्य तास देतात. पण श्रद्धेनुसार जगण्याचा विचार केला, तर रोजची प्रार्थना, पवित्र शास्त्राचा अभ्यास, कॅथलिक धर्मशिक्षण शिकणे आणि संतांच्या जीवनाचा अभ्यास यांसाठी भरपूर वेळ व शक्ती देणारी व्यक्ती क्वचितच आढळते. अनेकांना रविवारचा मिस्सा ओझ्यासारखा वाटतो. प्रेमभावनेने इतरांची सेवा करण्याची इच्छाही कमी होऊ शकते. अनेक जण शुभवर्तमानाच्या घोषणेसाठी क्वचितच प्रयत्न करतात.
उपजीविका करणे आणि घराची व कुटुंबाची काळजी घेणे यांसारख्या दैनंदिन कर्तव्यांसाठी तुमचा बराच वेळ द्यावा लागतो, हे खरे आहे. पण देवाची इच्छा पूर्ण करणे हे आपल्या जीवनाचे मुख्य ध्येय ठरेल अशा रीतीने बहुतेक लोकांनी आपल्या प्राधान्यक्रमांची फेरमांडणी करणेही गरजेचे आहे. हे साधण्याचा उत्तम मार्ग कोणता? त्याची सुरुवात विवेकबुद्धीच्या सद्गुणापासून होते. विवेकबुद्धी हा नैसर्गिक तसेच अलौकिक सद्गुण आहे. नैसर्गिक पातळीवर विवेकबुद्धीला “सर्व सद्गुणांची जननी” म्हणतात, कारण ती इतर प्रत्येक सद्गुणाला, तसेच आपल्या सर्व वेळेला, शक्तीला, ध्येयांना आणि आकांक्षांना योग्य दिशा देते. जीवनातील सर्वांत महत्त्वाची ध्येये साधण्यासाठी कल्पकतेने आणि उत्साहाने प्रयत्न करता यावेत, म्हणून आपल्या विचारशक्तीचा जोमाने उपयोग करणे म्हणजे विवेकबुद्धीने वागणे. अलौकिक विवेकबुद्धी ही एक आध्यात्मिक देणगी आहे. तिच्याद्वारे देवाची कृपा आपल्या नैसर्गिक विवेकबुद्धीत ओतली जाते आणि आपल्या जीवनात देवाची इच्छा कशी पूर्ण करावी, हे अधिक चांगल्या रीतीने समजून घेण्यास आपण समर्थ होतो.
आज यावर चिंतन करा: प्रामाणिकपणे यादी तयार केली, तर ती कशी दिसेल? कोणत्या गोष्टींसाठी तुम्ही सर्वाधिक वेळ आणि शक्ती खर्च करता? दैनंदिन कामांत तुमचा बहुतेक वेळ जात असला, तरी देवाच्या प्रेरणेने तुम्ही ती कामे करत असाल, तर ती पवित्र ठरतात. तेव्हा अगदी साधीसुधी कामेसुद्धा देवाच्या कृपेने भरून जातात आणि त्यांचा उपयोग तुम्हाला देवाचा गौरव करण्यासाठी करता येतो. तुम्ही तुमचा वेळ आणि शक्ती योग्य रीतीने वापरत आहात की नाही, हे जाणून घेण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे अलौकिक विवेकबुद्धीची देणगी स्वीकारण्यास तयार असणे. आज त्या देणगीसाठी प्रार्थना करा आणि आपल्या प्रभूला विनंती करा की त्याने स्वतः तुमच्या जीवनाला अधिक थेट दिशा द्यावी, जेणेकरून तुमची प्रत्येक कृती देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी होईल.
हे प्रभू, तू परिपूर्ण ज्ञान आहेस; तू विवेकबुद्धीचे मूर्त रूप आहेस. तुझ्या दिव्य सान्निध्याने माझे मन आणि इच्छाशक्ती भरून टाक आणि तुझी परिपूर्ण इच्छा पूर्ण करणे हेच माझ्या जीवनाचे मुख्य ध्येय बनावे, अशी उत्कट इच्छा माझ्यात जागव. माझी प्रत्येक कृती तुझा गौरव करणारी आणि माझ्या स्वतःच्या आत्म्यापासून सुरुवात करून सर्व आत्म्यांच्या तारणाला हातभार लावणारी ठरावी, म्हणून माझ्या दिवसांची घडी कशी बसवावी, हे मला समजण्यास मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
समज वाढवणे
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा सोमवार
“म्हणून तुम्ही कसे ऐकता, याकडे लक्ष द्या. ज्याच्याजवळ आहे, त्याला आणखी दिले जाईल; आणि ज्याच्याजवळ नाही, त्याच्याजवळ जे आहे असे त्याला वाटते, तेसुद्धा त्याच्याकडून काढून घेतले जाईल.” लूक 8:18
तुमच्याजवळ पुष्कळ आहे का? की थोडेच आहे? येशूच्या म्हणण्यानुसार, तुमच्याजवळ पुष्कळ असेल तर तुम्हाला त्याहूनही अधिक मिळेल; पण थोडेच असेल तर तुमच्याजवळ जे आहे तेही तुम्ही गमावाल. हे तुम्हाला न्याय्य वाटते का?
अर्थात, आपला प्रभू इथे लौकिक लाभांविषयी बोलत नाही. तुमच्याजवळ पुष्कळ पैसा असल्यास तुम्हाला आणखी पैसा मिळेल किंवा तुम्ही गरीब असल्यास आणखी गरीब व्हाल, असे तो म्हणत नाही. उलट, त्याचे पवित्र वचन समजून घेतल्याने जी कृपा लाभते, तिच्याविषयी येशू बोलत आहे. वरील उताऱ्याची सुरुवात “म्हणून तुम्ही कसे ऐकता, याकडे लक्ष द्या” या शब्दांनी होते, हे लक्षात घ्या.
देवाचे वचन ‘ऐकणे’ म्हणजे येशू जे शिकवतो ते खऱ्या अर्थाने स्वीकारणे. ऐकणे म्हणजे केवळ उच्चारलेले शब्द कानांनी ऐकणे नव्हे. प्राचीन चर्चचे एक धर्मपिता संत बीड स्पष्ट करतात की देवाचे वचन खऱ्या अर्थाने मन लावून ऐकल्याने त्या वचनावर आपले प्रेम जडते आणि त्या प्रेमातून वचनाचा अर्थ उलगडतो. हे केवळ बौद्धिक प्रयत्नांनी साधत नाही. येशू जे काही शिकवतो ते समजून घेण्याचे मुख्य साधन आपल्या अंगच्या क्षमता नव्हेत. उलट, ही समज आपल्याला सर्व काही शिकवणाऱ्या पवित्र आत्म्याच्या अलौकिक देणगीतून लाभणाऱ्या आध्यात्मिक अंतर्दृष्टीने येते.
देवाची रहस्ये ‘अधिक’ समजून घ्यायची असतील, तर मन लावून पवित्र शास्त्राचा अभ्यास करण्याचा निश्चय करा. पवित्र शास्त्र वाचा, त्यावर मनन करा आणि त्याच्या आधारे प्रार्थना करा. देवाचे वचन हे जिवंत वचन आहे, याचा आपल्याला सहज विसर पडतो. याचा अर्थ असा की, जेव्हा आपण प्रार्थनापूर्वक पवित्र शास्त्रात तल्लीन होतो, तेव्हा त्या प्रार्थनेत आपली स्वतः देवाशी भेट होते. देव आपल्या पवित्र वचनात जिवंत आहे. आपण त्याला व्यक्तिशः भेटतो, आणि ही भेट केवळ एका विशेष कृपेने घडते. ती कृपा स्वीकारण्यासाठी आपण मन खुले ठेवले पाहिजे.
येशूच्या या शिकवणीचे सौंदर्य असे आहे की या कृपेने त्याचे वचन आपल्याला जितके अधिक समजते, तितके आपण त्यात अधिक तल्लीन होतो आणि ते वचन आपल्यामध्ये वाढत राहते. पण देवाच्या वचनावर प्रार्थनापूर्वक मनन करण्यासाठी आपण फार थोडा वेळ दिला, तर देवाच्या प्रज्ञेची आध्यात्मिक खोली आपण हळूहळू ‘विसरू’ लागतो, असे म्हणता येईल. आपल्याला जे थोडेफार समजले आहे तेही आपण गमावू, आणि मग आपल्या जगात पसरलेल्या अनेक गैरसमजांना आणि फसव्या कल्पनांना बळी पडून त्या स्वीकारण्याची शक्यता वाढेल.
पवित्र शास्त्रावर प्रार्थनापूर्वक मनन करण्याची आपली सवय कशी आहे, याचा आज विचार करा. सध्या अशी सवय नसेल, तर ती लावून घेण्याचा निश्चय करा. सुरुवातीला एखादे शुभवर्तमान निवडा आणि दररोज त्यातला थोडा भाग प्रार्थनापूर्वक वाचण्याचा संकल्प करा. बायबलमधील पुस्तके वाचून संपवणे हा उद्देश नाही. प्रत्येक पुस्तकाच्या आशयात खोलवर शिरणे हा उद्देश आहे. प्रत्येक अध्यायात आणि प्रत्येक ओळीत सखोल आध्यात्मिक अंतर्दृष्टी आणि समज दडलेली आहे; ती आपल्याला मिळावी आणि आपण ती स्वीकारावी, एवढेच बाकी आहे. या पवित्र साधनेशी निष्ठावान राहा, आणि आपला प्रभू तुम्हाला किती आध्यात्मिक संपत्ती देतो, हे पाहून तुम्ही थक्क व्हाल.
हे देवाच्या जिवंत वचना, माझ्या प्रभू, माझ्या राजा, तुझ्या लिखित वचनातून तू माझ्याकडे आणि तुझ्या सर्व लेकरांकडे येतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. त्या वचनाविषयीचे प्रेम माझ्या अंतःकरणात भरून टाक, म्हणजे त्यात प्रकट केलेल्या गहन सत्यांचे मी दररोज चिंतन करीन. हे प्रिय प्रभू, मला तुझी भेट घडो आणि तू कोण आहेस व तुला माझ्यासमोर काय प्रकट करायचे आहे, हे मला अधिकाधिक समजू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
येशूची आई आणि भाऊ होणे
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशूची आई आणि त्याचे भाऊ त्याच्याकडे आले, पण गर्दीमुळे त्यांना त्याच्यापर्यंत पोहोचता आले नाही. त्याला सांगण्यात आले, “तुझी आई आणि तुझे भाऊ बाहेर उभे आहेत. त्यांना तुला भेटायचे आहे.” त्याने त्यांना उत्तर दिले, “जे देवाचे वचन ऐकतात आणि त्याप्रमाणे वागतात, तेच माझी आई आणि माझे भाऊ आहेत.” लूक 8:19–21
या उताऱ्यातील “भाऊ” या शब्दाचा अर्थ येशूला सख्खे भाऊ होते असा अर्थातच नाही. येशू हा मरियेचा एकुलता एक पुत्र होता, हे आपल्या श्रद्धेचे अधिकृत तत्त्व आहे. त्या काळी आपल्या विस्तारित कुटुंबातील नातेवाइकांना “भाऊ” म्हणण्याची प्रथा होती. हा शब्द विशेषतः येशूच्या चुलत, मावस, मामे किंवा आतेभावांना लागू होत असे; कदाचित रक्ताचे नाते नसलेल्या, पण त्याच गावात राहणाऱ्या लोकांनाही असे म्हटले जात असे.
येशूचे हे नातेवाईक बाहेर उभे राहून आपण आल्याचे कळवत होते, तेव्हा येशूने काय करावे अशी त्यांची अपेक्षा होती? कदाचित त्याचे “भाऊ” त्याची समजूत घालायला आले असावेत. शुभवर्तमानांतील इतर उताऱ्यांवरून आपल्याला कळते की येशूच्या काही नातेवाइकांना त्याचे भान हरपले आहे असे वाटत होते. त्यामुळे येशूने आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केले तेव्हा नातलगांमध्ये उफाळून येत असलेला वाद मिटवण्यासाठी हे भाऊ आले असण्याची शक्यता आहे.
येशूचे उत्तर उद्धटपणाचे नव्हते. त्याच्या जीवनात देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेम पूर्णत्वाने प्रकट झाले होते, यावरून हे स्पष्ट होते. पण खरे प्रेम नेहमी सत्यावर आधारलेले असते. निव्वळ मानवी नाती आणि वाद यांमुळे ते भाऊ तिथे आले होते; येशूने सांगितलेले सत्य या सगळ्यांच्या पलीकडे जाणारे होते. “जे देवाचे वचन ऐकतात आणि त्याप्रमाणे वागतात, तेच माझी आई आणि माझे भाऊ आहेत,” असे म्हणत येशूने आपल्या भावांना आव्हान दिले की त्यांनी त्याच्याकडे केवळ लौकिक दृष्टीने पाहू नये. त्याच्या नातेवाइकांसह सर्वांनाच येशूकडे स्वर्गीय पित्याचा पुत्र म्हणून पाहायला शिकायचे होते. येशूची दैवी ओळख स्वीकारल्याने आणि पित्याच्या इच्छेपुढे आज्ञाधारकपणे नतमस्तक झाल्याने त्याच्याशी अधिक गहिरे नाते जुळत होते. आपल्या या जगातील भावांशी असेच नाते असावे, अशी येशूची इच्छा होती.
दुसरीकडे, येशूची आईही सर्व बाबतींत परिपूर्ण होती. पापामुळे येणाऱ्या विस्कळीतपणापासून ती मुक्त होती. तिचे मनही निर्मळ आणि स्पष्ट होते, कारण ते परिपूर्ण ज्ञानाने आणि समजुतीने भरलेले होते. म्हणून येशू काय म्हणाला हे तिला सांगण्यात आले, तेव्हा तिला त्याचा अर्थ समजला असणार आणि तिने त्या वचनावर विश्वास ठेवला असणार.
संत बीड म्हणतात की आपण देवाचे वचन ऐकून त्याचे पालन करतो, तेव्हा आपल्या शब्दांतून आणि कृतींतून येशूला जगात आणून आपण त्याची “आई” बनतो. आपण येशूचे “भाऊ”ही बनतो, कारण या आज्ञाधारकपणामुळे आपण सर्वजण स्वर्गीय पित्याची लेकरे होतो.
कृपेच्या परिपूर्णतेची देणगी लाभल्यामुळे आपल्या धन्य मातेला हे पूर्णपणे उमगले असणार की तिचे आणि तिच्या पुत्राचे ऐक्य मुख्यतः त्या दोघांनीही पित्याची इच्छा पाळल्यामुळे घडले होते. देवाचा पुत्र तिच्या उदरात गर्भरूपाने वाढू लागला, एवढाच तिचा अनुभव नव्हता; पित्याच्या इच्छेचे पालन करून तिने त्याला आपल्या अंतःकरणातही गर्भरूपाने धारण केले, हा गहन अनुभव तिला आला होता. आपल्या निष्कलंक हृदयात येशूला असे “गर्भरूपाने धारण करणे” म्हणजे काय, हे तिला निःसंदिग्धपणे उमगले असणार आणि त्यातच तिला सर्वांत मोठा आनंद मिळाला असणार. म्हणूनच आपल्या पुत्राचे हे आध्यात्मिक मातृत्व तिने सर्वांत मोठी देणगी म्हणून जपले असणार. जन्मदात्री होण्याच्या देणगीपेक्षाही हे मातृत्व तिला अधिक मोलाचे वाटले असणार.
आज या गोष्टीवर चिंतन करा की तुम्हालाही येशूची “आई” आणि त्याचा “भाऊ” होण्याचे आमंत्रण आहे. पित्याच्या इच्छेचे पालन करून तुम्ही या पवित्र पाचारणांना प्रतिसाद देता. देव काय सांगतो हे तुम्ही किती स्पष्टपणे ऐकता आणि तो सांगतो त्या सर्वांचे किती पूर्णपणे पालन करता, यावर त्याच्याशी तुमचे आध्यात्मिक ऐक्य किती गहिरे असेल हे अवलंबून आहे. आपल्या स्वाभाविक जीवनाने कृपेच्या अलौकिक जीवनाला वाट करून दिली पाहिजे. आपल्या धन्य मातेप्रमाणे कृपेचे गौरवशाली जीवन जगण्याचा निर्णय घ्या. अशा रीतीने तुम्ही देवाच्या पुत्राला आपल्या अंतःकरणात गर्भरूपाने धारण कराल, स्वर्गीय पित्याचे खरे लेकरू व्हाल आणि आपल्या प्रभूचे आध्यात्मिक भाऊ किंवा बहीण व्हाल.
हे माझ्या दैवी प्रभू, या जगातील तुझ्या आईवरचे तुझे प्रेम सर्व बाबतींत परिपूर्ण होते. तुम्ही दोघांनीही पित्याच्या इच्छेचे पालन केल्यामुळे तुझ्या आईशी तुझे आध्यात्मिक ऐक्य होते, आणि त्या ऐक्याने तुमच्या लौकिक नात्याचे रूपांतर केले व त्याला अधिक उंची दिली. पिता जे काही सांगतो ते सर्व ऐकण्यास आणि त्याप्रमाणे वागण्यास मला मदत कर, आणि अशा रीतीने मला तुझ्या दैवी कुटुंबात सामावून घे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दुष्ट आत्म्यांवरील अधिकार
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशूने बारा प्रेषितांना बोलावले आणि त्यांना सर्व दुष्ट आत्म्यांवर सत्ता व अधिकार दिला, तसेच रोग बरे करण्याचे सामर्थ्य दिले. देवाच्या राज्याची घोषणा करायला आणि आजाऱ्यांना बरे करायला त्याने त्यांना पाठवले. लूक 9:1–2
येशू आपल्या प्रेषितांना सेवाकार्यासाठी पाठवतो, ही पहिलीच वेळ आहे. या कार्यातून तो त्यांना त्यांच्या अंतिम सेवाकार्यासाठी तयार करत आहे. येशूचा मृत्यू, पुनरुत्थान आणि स्वर्गारोहण यांनंतर पेन्टेकॉस्टच्या वेळी त्या कार्याची सुरुवात होईल. पण सध्या येशू या प्रेषितांवर तीन कामे सोपवतो: दुष्ट आत्म्यांना घालवणे, आजाऱ्यांना बरे करणे आणि देवाच्या राज्याची घोषणा करणे.
प्रेषितांप्रमाणेच आपल्यालाही सैतानाशी आणि त्याच्या दुष्ट आत्म्यांशी लढण्यासाठी बोलावले आहे. हे दुष्ट आत्मे पतित देवदूत आहेत. त्यांच्याकडे त्यांची स्वाभाविक सामर्थ्ये अजूनही आहेत. त्यांचा वापर करून ते आपल्याला फसवण्याचा, आपल्याला त्रास देण्याचा आणि काही प्रसंगी आपल्यावर ताबा मिळवण्याचाही प्रयत्न करतात. पण देवासमोर दुष्ट आत्म्यांचे काहीच चालत नाही आणि देव आपल्याला त्यांच्यावर आध्यात्मिक अधिकार देतो. ख्रिस्तसभेत दुष्ट आत्म्यांना घालवण्याची विशेष सेवा काही जणांनाच सोपवली जाते. तरीही आपणा सर्वांना दुष्ट आत्म्यांवर आध्यात्मिक अधिकार आहे, विशेषतः मोहांच्या रूपाने ते नेहमी करत असलेल्या आध्यात्मिक हल्ल्यांना तोंड देण्याचा अधिकार आहे.
दुष्ट आत्म्यांशी लढण्याचा आपला मुख्य मार्ग म्हणजे त्यांचा खोटेपणा उघड करून तो प्रकाशात आणणे. लोयोलाचे संत इग्नेशियस आपल्या आध्यात्मिक साधना या अभिजात ग्रंथात दुष्ट आत्म्यांचे काही नेहमीचे डावपेच आणि त्यांवर आपण कशी मात करू शकतो, हे स्पष्ट करतात. ते सांगतात की गंभीर पापांत गुरफटलेल्या लोकांच्या मनात दुष्ट आत्मे सतत असा खोटा विचार रुजवतात की पापात आनंद आहे आणि त्यातून काहीतरी लाभ होतो, जेणेकरून ते पुन्हा पुन्हा पापाची निवड करत राहतील. आणि जे पवित्रतेसाठी झटत आहेत, त्यांचे मनपरिवर्तन अधिक खोल होत असताना हे दुष्ट आत्मे त्यांचे धैर्य खच्ची करण्याचा प्रयत्न करतात. ते “दंश करतात, दुःखी करतात आणि अडथळे आणतात; खोटी कारणे दाखवून मन अस्वस्थ करतात, जेणेकरून त्या व्यक्तीने पुढे जाऊ नये” (नियम 2). या मोहांवर मात करण्याचा मार्ग म्हणजे सत्याकडे वळणे. सर्वप्रथम, पापाची तथाकथित ‘सुखे’ खोटी, क्षणभंगुर आणि शेवटी आपल्याला हीन बनवणारी आहेत, हे ओळखणे. शिवाय, देवाकडून “धैर्य व बळ, सांत्वन, अश्रू, प्रेरणा आणि मनःशांती” मिळाल्याने, तसेच तो “सर्व अडथळे हलके करून दूर करतो” म्हणून आपण या मोहांवर मात करतो. दुसऱ्या शब्दांत, देव आपल्याला बळ देतो, आपले विचार स्वच्छ करतो आणि पवित्रतेच्या मार्गावरील सर्व भ्रामक अडथळे दूर करतो. आपण त्याला हे करू देतो आणि या वाटचालीत मदत म्हणून तो उदारपणे देत असलेले सांत्वन स्वीकारतो, तेव्हा आपण दुष्ट आत्म्यांवर मात करतो.
आपला प्रभू या तिन्ही प्रकारे तुमच्यासाठी कार्य करू इच्छितो, यावर आज चिंतन करा. या दुष्ट आत्म्यांनी तुमच्या वाटेत आणलेल्या अडथळ्यांवर मात करण्यासाठी तुम्ही प्रयत्न केले, तर प्रेषितांना सोपवलेल्या इतर दोन कार्यांत सहभागी होण्यासाठी तुम्ही तयार व्हाल. तुमच्या जीवनात मानसिक, भावनिक आणि आध्यात्मिक आरोग्यलाभाचा अनुभव तुम्हाला घेता येईल आणि देवाचे राज्य तुमच्या आत्म्यात वाढून दृढ व सामर्थ्यवान होऊ शकेल. त्यानंतर आपला प्रभू ही कृपादाने गरजूंपर्यंत पोहोचवण्याच्या कार्यासाठी तुम्हाला पाठवेल.
हे माझ्या सर्वशक्तिमान प्रभू, वाईटावर तुझा अधिकार आहे. बरे करण्याचे आणि शाश्वत तारणाच्या सर्व देणग्या देण्याचे सामर्थ्य तुझ्यात आहे. ज्या ज्या मार्गांनी तुला माझ्याकडे यायचे आहे, त्या त्या मार्गांनी तुझे स्वागत करण्यास मला तयार कर. दुष्टाच्या हल्ल्यांपासून मला मुक्त कर, मला आरोग्य आणि आशा दे आणि माझ्या जीवनात तुझ्या गौरवशाली राज्याची विपुलता प्रकट कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
बदलण्याचे धैर्य
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
मांडलिक राजा हेरोद याने घडत असलेल्या सर्व गोष्टींबद्दल ऐकले आणि तो फारच संभ्रमात पडला. कारण काही जण म्हणत होते, “योहानाला मृतांतून उठवण्यात आले आहे”; दुसरे म्हणत होते, “एलिया प्रकट झाला आहे”; तर आणखी काही म्हणत होते, “प्राचीन संदेष्ट्यांपैकी एक जण पुन्हा उठला आहे.” लूक 9:7–8
हेरोद अंतिपास या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या प्रांताधिपती हेरोदाने गालीलातील यहुद्यांवर सुमारे बेचाळीस वर्षे राज्य केले. इ.स.पू. 2 मध्ये त्याची कारकीर्द सुरू झाली आणि इ.स. 37 मध्ये रोमन सम्राटाने त्याला हद्दपार करेपर्यंत ती चालली. आपल्या कारकिर्दीत त्याने बराच काळ तिबेरियास येथे घालवला. गालील सरोवराच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील ते एक प्रमुख शहर होते. येशूचे सेवाकार्य बहुतांश हेरोदाच्या अधिपत्याखाली असलेल्या गालील प्रदेशातच घडले. त्यामुळे येशूविषयी सांगितल्या जाणाऱ्या अनेक गोष्टी हेरोदाला चांगल्याच माहीत होत्या.
हेरोद येशूला पाहण्याचा प्रयत्न करत राहिला, असे सांगून आजच्या शुभवर्तमानाचा शेवट होतो. अर्थात, त्या प्रदेशात राहणाऱ्या इतर कोणाहीप्रमाणे हेरोदही येशू जिथे उपदेश करत होता तिथे कधीही जाऊन त्याचे बोलणे ऐकू शकला असता. पण त्याने तसे केले नाही. त्याऐवजी, येशूविषयीच्या बातम्या त्याच्यापर्यंत येत राहिल्या आणि त्याचे कुतूहलही कायम राहिले. येशू नेमका कोण आहे, हे जाणून घेण्याचा मार्ग तो शोधत राहिला.
कल्पना करा: येशू जिथे उपदेश करत होता तिथे हेरोद गेला असता आणि त्याने मोकळ्या मनाने येशूचे बोलणे ऐकले असते, तर काय झाले असते? त्याने खरोखर कान देऊन ऐकले असते, तर कल्पना करता येतील अशा सर्वांत मोठ्या देणग्यांपैकी एक देणगी त्याला मिळाली असती. त्याला श्रद्धेची आणि मनपरिवर्तनाची देणगी लाभली असती आणि त्याची वाटचाल शाश्वत तारणाच्या दिशेने सुरू झाली असती. पण हेरोद अनैतिक जीवन जगत होता. तो क्रूर शासक म्हणून ओळखला जात असे आणि आपल्या व्यभिचाराबद्दल त्याला पश्चात्तापही नव्हता. त्याला आपल्या सत्तेची फार आसक्ती होती आणि ती गमावू नये म्हणून तो तिला जपत असे. येशूचे ऐकले तर आपल्याला बदलावे लागेल, याची जाणीव बहुधा त्याला मनाच्या कोपऱ्यात कुठेतरी होती. आणि बहुधा त्याला बदलायचेच नव्हते.
यातून आपल्या सर्वांना एक महत्त्वाचा धडा मिळतो. आपल्या प्रभूकडून मिळणारे निरनिराळे संदेश आणि आमंत्रणे आपण सहज दुर्लक्षित करू शकतो, कारण मनाच्या खोलवर आपल्याला बदलायचे नसते. देव आपल्या आयुष्यात दररोज, दिवसभर आपल्याशी बोलत असतो. तो संपूर्ण शुभवर्तमानाचा संदेश सतत आपल्यासमोर ठेवत असतो. देव जे सांगतो त्यातील बरेच काही ऐकण्यास तुम्ही तयार असाल, तरी त्याच्या दैवी संदेशातील काही भागांकडे तुम्ही जाणतेपणी किंवा नकळत कानाडोळा करत असण्याची शक्यता आहे. देव तुम्हाला जे काही सांगू इच्छितो ते सर्व ऐकता यावे, यासाठी त्याला तुमच्यात जिथे जिथे आणि जसा बदल हवा आहे, तिथे तसा पूर्णपणे बदलण्याची मनापासून तयारी हवी.
आज हेरोदाविषयी चिंतन करा. प्रथम, त्याला येशूबद्दल वाटणाऱ्या कुतूहलाचा विचार करा. उदासीन असण्यापेक्षा कुतूहल असणे कितीतरी चांगले; त्या दृष्टीने हा एक चांगला गुण आहे. मग हाही विचार करा की येशूचे बोलणे ऐकण्यासाठी हेरोद कधीच त्याच्याकडे गेला नाही. येशूला अटक झाली त्या रात्रीच त्याची येशूशी पहिली भेट झाली. तेव्हा त्याने आपल्या प्रभूची चौकशी केली आणि त्याची थट्टा केली. हेरोदाच्या हट्टीपणाचा विचार करताना स्वतःच्या जीवनाचेही परीक्षण करा. स्वतःमध्ये हट्टीपणाची, बदलाच्या भीतीची किंवा मन बंद असल्याची अगदी थोडीशी खूण दिसली, तरी त्यावर उपाय करण्यासाठी आपल्या प्रभूकडे वळा. त्याला सांगा की तो जे काही सांगू इच्छितो ते सर्व ऐकण्यास तुमचे मन खुले आहे आणि तो जसा बदल करण्यास बोलावेल तसा बदल करण्याची तुमची तयारी आणि इच्छा आहे. आपल्या प्रभूला तुमच्यात जो बदल हवा आहे, त्याची भीती बाळगू नका. तो बदल स्वीकारल्याने जीवनातील खऱ्या पवित्रतेकडे नेणाऱ्या अरुंद पण शीघ्र मार्गावर तुम्ही याल.
हे माझ्या सदैव जवळ असणाऱ्या प्रभू, तू रात्रंदिवस मला हाक देतोस आणि तुझे पवित्र वचन ऐकताना माझ्या जीवनात बदल घडवण्याचे आमंत्रण देतोस. तुझ्या कृपेने मला सतत मिळणाऱ्या या प्रेरणांबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू माझ्याकडून जे काही मागशील ते स्वीकारण्यास सदैव तयार राहण्याचा मी निश्चय करतो. हे माझ्या प्रभू, मी तुझीच निवड करतो. तुझ्याकडे वळताना मी प्रार्थना करतो की तुझ्या हाकेला मनापासून प्रतिसाद देण्यासाठी लागणारे धैर्य मला लाभो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मानवी जीवनातील सर्वांत गहिरे समाधान
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
एकदा येशू एकांतात प्रार्थना करत होता आणि शिष्य त्याच्याबरोबर होते. तेव्हा त्याने त्यांना विचारले, “लोकसमुदाय मला कोण म्हणतो?” लूक 9:18
येशू “एकांतात प्रार्थना करत होता” आणि त्याच वेळी “शिष्य त्याच्याबरोबर होते” ही गोष्ट लक्षवेधी आहे. हा वरवरचा विरोधाभास स्पष्ट करताना संत बीड म्हणतात, “पित्याच्या इच्छेतील आकलनापलीकडील रहस्यांचा तळ केवळ पुत्रच गाठू शकतो.” म्हणून आपला प्रभू नेहमी पित्याबरोबर एकांतात होता, याचा अर्थ असा की केवळ येशूच पित्याला पूर्णपणे आणि अंतरंगातून ओळखत होता. कारण तो परमपवित्र त्र्येक्यातील दुसरी व्यक्ती, पित्याचा सनातन पुत्र आहे.
हे स्पष्ट झाल्यावर आणखी एक गोष्ट समजून घेणे महत्त्वाचे आहे: येशूने आपल्या मानवी स्वभावात पित्याची प्रार्थना केली, तेव्हा काहीतरी नवे घडले. येशू अनादी काळापासून पित्याबरोबर होता, पण त्याचा मानवी स्वभाव अनादी काळापासून पित्याबरोबर नव्हता. म्हणून देवाचा सनातन पुत्र मानवी देहात जगत असताना सनातन पित्याशी जिव्हाळ्याच्या सहवासात राहिला, तेव्हा मानवी स्वभावाला एकाएकी अशी उंची प्राप्त झाली, जी त्याला यापूर्वी कधीच लाभली नव्हती. सनातन पुत्र पित्याशी पूर्ण ऐक्यात जगत होताच; पण आता पूर्णपणे मानव असलेल्या त्या सनातन पुत्राने आपल्या मानवी स्वभावालाही या ऐक्यात सहभागी केले.
हे काहींना थोडे तात्त्विक वाटेल, पण यातून आपल्या सर्वांच्या जीवनावर परिणाम करणारे एक अत्यंत महत्त्वाचे सत्य दिसून येते. आपल्या प्रभूने मानव म्हणून पित्याला केलेल्या प्रार्थनेतून आपल्या सर्वांना येशूबरोबर या दैवी एकात्मतेत सहभागी होण्याचे आमंत्रण मिळते. देवाच्या पुत्राने मानव म्हणून आपले मानवी जीवन उन्नत होऊन देवपित्याशी एकरूप व्हावे, हे शक्य केले. पित्याशी देवपुत्राचे असलेले अद्वितीय ऐक्य सदैव टिकून राहील; तरीही पिता आणि पुत्र यांच्या जीवनात सहभागी होण्याचे आमंत्रण आपल्यालाही आहे.
मग हे इतके महत्त्वाचे का आहे? एक कारण असे की, पुत्राने पित्याला केलेल्या प्रार्थनेत सहभागी होण्यापेक्षा मोठी परिपूर्ती मानवी जीवनात आपल्याला लाभू शकत नाही. आयुष्यभर आपण कोणत्या ना कोणत्या रूपात समाधान शोधत असतो. आपल्याला आनंदी व्हायचे असते. जीवनाचा आनंद घ्यावासा वाटतो. आनंदाची ही स्वाभाविक ओढ पूर्ण करण्याचा आपण सतत प्रयत्न करतो. पण हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की, पुत्राने मानव म्हणून पित्याला केलेल्या गहन प्रार्थनेत सहभागी होण्यातच सर्वांत मोठा आनंद आहे. आपल्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छेचे उत्तर प्रार्थनेत, खऱ्या प्रार्थनेत, सापडते.
आज यावर चिंतन करा: तुम्ही नियमितपणे गहन प्रार्थना करता का? आपल्या प्रभूप्रमाणे तुम्हीही देवासोबत एकांतात होता, आपल्या मानवी आत्म्याच्या गाभ्यात त्याच्याशी संवाद साधत होता आणि प्रार्थनेतून त्याच्याकडे ओढले जात होता, असे प्रसंग तुम्हाला आठवतात का? अनेक संतांच्या साक्षीतून दिसते की प्रार्थनेचे अनेक स्तर आहेत. आपली प्रार्थना अधिक गहन करण्याचा निश्चय करा. आज आपल्या प्रभूसमोर या आणि त्याच्यापाशी आपले मन मोकळे करा. पित्याला प्रार्थना करताना तो ज्या पवित्र एकांतात जात असे, त्या एकांतात तुम्हालाही घेऊन जावे, अशी त्याला विनंती करा. असे केल्याने मानवी जीवनात लाभू शकणारे सर्वांत खोल समाधान तुम्हाला लाभेल.
हे प्रार्थना करणाऱ्या माझ्या प्रभू, पित्याबरोबर एकांतात वेळ घालवताना तू तुझे मानवी स्वरूप त्याच्याशी एकरूप केलेस आणि अशा रीतीने आमच्या मानवी स्वरूपाला गौरवाची उंची प्राप्त करून दिलीस. हे प्रिय प्रभू, मला तुझ्याकडे ओढून घे, म्हणजे खऱ्या, सखोल आणि मला आधार देणाऱ्या प्रार्थनेतून मला तुझी आणि पित्याची ओळख होईल. तुझ्याशी असलेल्या या एकरूपतेत मला जीवनातील सर्वांत गहन परिपूर्ती लाभो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सुव्यवस्थित आत्मा
सामान्य काळातील पंचविसाव्या आठवड्याचा शनिवार
“मी तुम्हाला जे सांगत आहे त्याकडे लक्ष द्या. मनुष्यपुत्राला माणसांच्या हाती सोपवले जाणार आहे.” पण हे बोलणे त्यांना समजले नाही. त्याचा अर्थ त्यांच्यापासून लपवून ठेवण्यात आला होता, जेणेकरून तो त्यांना समजू नये. आणि या बोलण्याविषयी त्याला विचारण्यास ते घाबरत होते. लूक 9:44–45
आपल्याला लवकरच दुःखसहन करावे लागेल, असे येशू आपल्या प्रेषितांना दुसऱ्यांदा सांगतो. आपल्याला इतरांच्या हाती सोपवले जाईल असे त्याने सांगितल्यावर, शुभवर्तमानात म्हटले आहे की “हे बोलणे त्यांना समजले नाही.” तसेच, “या बोलण्याविषयी त्याला विचारण्यास ते घाबरत होते,” असेही म्हटले आहे. त्यांना हे का समजले नाही? आणि त्याच्या आगामी दुःखसहनाविषयी येशूला विचारण्यास ते का घाबरले?
प्रेषितांचे आपल्या प्रभूशी आध्यात्मिक नाते घट्ट होते आणि त्यांच्यात जिव्हाळ्याचे भावनिक नातेही होते. ही चांगली गोष्ट आहे. पण कधीकधी आपल्या भावना आपल्या विचारांना धूसर करतात आणि जीवनातील अधिक गहन आध्यात्मिक सत्ये समजून घेणे कठीण करतात. आपल्या भावना स्वाभाविक असल्या, तरी त्यांना नेहमी देवाच्या इच्छेने दिशा मिळाली पाहिजे. उदाहरणार्थ, येशूच्या भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न केला, तर आपल्याला असे दिसेल की पित्याच्या इच्छेनुसार आत्म्यांच्या तारणासाठी आपले प्राण अर्पण करावेत, अशी त्याला आध्यात्मिक पातळीवर आणि भावनिक पातळीवरही इच्छा होती. त्याने केवळ आपल्या इच्छाशक्तीने हे निवडले नाही, तर त्याच्या भावनांचीही त्याला साथ होती, कारण त्याच्या भावनांना पूर्णपणे योग्य दिशा होती.
पण येशूला आपले प्राण अर्पण करावे लागतील, लोक त्याला नाकारतील आणि त्याला दुःख सहन करून मरावे लागेल, हे प्रेषितांना समजू शकले नाही. याचे एक कारण म्हणजे येशूशी त्यांचे अत्यंत जिव्हाळ्याचे भावनिक नाते होते. त्यामुळे या प्रसंगी येशूवरील त्यांचे मानवी प्रेम आणि त्याच्याशी असलेली भावनिक जवळीक येशूच्या प्राणार्पणातून साधणारे अधिक मोठे आध्यात्मिक कल्याण समजून घेण्याच्या आड आली.
आपल्या धन्य मातेचाही विचार करा. आपल्याला लोकांच्या हाती सोपवले जाईल, लोक आपल्याला नाकारतील आणि आपल्याला दुःख सहन करून मरावे लागेल, असे येशूने सांगितल्यावर तिची प्रतिक्रिया काय असती? या गोष्टीने तिला पवित्र दुःख झाले असते. तरी तिच्या मानवी स्वभावाच्या परिपूर्णतेमुळे तिने हे गहन आध्यात्मिक सत्य केवळ समजून घेतले आणि स्वीकारले असते असे नाही, तर हे घडावे अशी तिच्या अंतःकरणाचीही इच्छा असती. कारण पित्याची इच्छा पूर्ण व्हावी, हीच तिची संपूर्ण मनापासूनची इच्छा होती. पित्याची इच्छा आणि तिची स्वतःची इच्छा यांच्यात तिच्या अंतःकरणात कोणताही संघर्ष झाला नसता.
आपल्याही जीवनात प्रेषितांप्रमाणेच अनेकदा अंतःसंघर्ष होतो. जीवनात एखादा कठीण क्रूस आपल्यासमोर येतो आणि तो आपण स्वेच्छेने स्वीकारावा असे पिता आपल्याला आवाहन करतो, तेव्हा अनेकदा आपले मन त्याला तयार नसते. अशा वेळी आपण गोंधळून जातो आणि आपल्याला भविष्याची भीतीही वाटू लागते. म्हणून भीतीवर मात करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे आपल्या प्रत्येक भावना, मनाचा प्रत्येक ओढा आणि प्रत्येक मानवी आसक्ती पित्याच्या इच्छेला समर्पित करण्याचा प्रयत्न करणे, जेणेकरून आपल्या आत्म्याच्या सर्व शक्तीनिशी आपण केवळ त्याचीच इच्छा पूर्ण व्हावी अशी कामना करू.
आज या प्रेषितांच्या अंतःसंघर्षावर चिंतन करा. येशूने दुसऱ्यांदा त्यांना आपल्या दुःखभोगाचा स्वीकार करण्यास, तो समजून घेण्यास, तो निवडण्यास आणि तो घडावा अशी इच्छा बाळगण्यास तयार करायला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांना या संघर्षाला सामोरे जावे लागले. त्या वेळी आणि पुढे हे सर्व त्यांच्या डोळ्यांसमोर घडत असतानाही त्यांच्या मनात किती संघर्ष झाला, याचा विचार करा. अखेर त्यांना समजले. कालांतराने त्यांची सारी भीती नाहीशी झाली. शेवटी त्यांनी येशूच्या बलिदानात प्रेमाने आनंद मानला. पण त्यासाठी बराच काळ जावा लागला आणि त्यांना खूप समर्पण करावे लागले. आपल्या जीवनात प्रभू तुम्हाला त्याचा क्रूस निवडण्यासाठी कोणकोणत्या प्रकारे आमंत्रण देत आहे, यावर चिंतन करा. जिथे तुमचे मन तो स्वीकारायला तयार नाही असे जाणवते, तिथे स्वतःला समर्पित करण्याचा प्रयत्न करा, समज लाभावी म्हणून प्रार्थना करा आणि त्याचा क्रूस स्वीकारण्याची इच्छा तुम्हाला जिवाच्या सर्व शक्तीनिशी बाळगता यावी यासाठी आवश्यक धैर्य मिळवण्याचा प्रयत्न करा.
हे स्वतःला प्रकट करणाऱ्या माझ्या प्रभू, तू तुझे दैवी हृदय तुझ्या प्रेषितांसमोर उघडे केलेस आणि तुझे दुःखसहन व मरण समजून घेऊन ते स्वीकारण्याची निवड करण्यास त्यांना आमंत्रण दिलेस. ते संकोचले आणि त्यांना हे स्वीकारणे कठीण गेले, तरीही पित्याची इच्छा अंगीकारण्याचे आमंत्रण तू त्यांना देत राहिलास. हे प्रिय प्रभू, प्रत्येक आध्यात्मिक सत्याला सर्वांत पहिलं स्थान देऊन ते स्वीकारण्याची कृपा मला दे. त्या सत्याने मला भीतीतून मुक्त करावे आणि समजुतीच्या देणगीने मला भरून टाकावे, यासाठीही मला कृपा दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

