चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
माझ्यामागे ये
सामान्य काळातील दहावा रविवार (वर्ष अ)
येशू तेथून पुढे जात असताना त्यांना मत्तय नावाचा एक मनुष्य जकात नाक्यावर बसलेला दिसला. ते त्याला म्हणाले, “माझ्यामागे ये.” तो उठला आणि त्यांच्या मागे गेला. मत्तय 9:9
मत्तय लोकांना फारसा आवडत नसावा. तो एकतर रोमन सरकारचा खासगी कंत्राटदार असावा किंवा गालीलचा यहुदी शासक हेरोद अंतिपास याचा कर वसूल करणारा अधिकारी असावा. दोन्ही परिस्थितींमध्ये कर वसूल करणारे लोकांना आवडत नसत, कारण ठरवून दिलेल्या रकमेपेक्षा ते अनेकदा अधिक रक्कम बळजबरीने वसूल करीत आणि त्यातले काही पैसे स्वतःच्या खिशात घालीत, हे सर्वांना माहीत होते. थोडक्यात, राज्यकर्त्यांच्या परवानगीने लोकांना लुटणारे चोर, अशीच त्यांची प्रतिमा होती.
मत्तय बराच सधनही असावा, निदान बहुतेक लोकांपेक्षा तरी अधिक श्रीमंत असावा. त्यामुळे येशू त्याच्याजवळ जाऊन त्याला “माझ्यामागे ये” म्हणाले, तेव्हा अनेकांचे लक्ष तिकडे गेले असावे. आणि मत्तय उठून आपले जकात नाके सोडून येशूंच्या मागे गेला, तेव्हा ते पाहणाऱ्यांना निदान आश्चर्य तरी वाटले असेल.
आपले जुने जीवन, संपत्ती आणि अधिकाराचे पद मागे सोडून नाझरेथच्या या नम्र माणसामागे जाण्याची प्रेरणा मत्तयला कशामुळे मिळाली? त्याचे कारण अगदी साधे होते: हा माणूस देवाचा पुत्रही होता.
मत्तयच्या आत्म्यात नेमकी कोणती खळबळ चालली होती हे आपल्याला माहीत नसले, तरी आपण त्याचा अंदाज नक्कीच बांधू शकतो. कर वसूल करण्याच्या कामात आपल्याला समाधान मिळत नाही, हे बहुधा मत्तयच्या लक्षात आले होते. त्याच्याकडे पैसा होता, सत्ता होती. होय, त्या पैशाने त्याला भौतिक सुखसोयी विकत घेता येत होत्या. पण बहुधा तो आपल्या जीवनात असमाधानी होता आणि त्याहून अधिक काहीतरी शोधत होता. म्हणून तो मन मोकळे ठेवून शोध घेत होता आणि वाट पाहत होता. मग येशूने त्याला हाक मारली तेव्हा ती हाक त्याच्या कानांपुरती राहिली नाही. ती त्याच्या आत्म्यापर्यंत पोहोचली आणि कसे कोण जाणे, पण आपण ज्याच्या शोधात होतो ती हीच येशूची हाक आहे, हे त्याला उमगले.
असे घडले असावे असे आपण मानू शकतो, कारण मानवी स्वभावाचा हा नियम प्रत्येकाला लागू होतो. या जगातील भौतिक गोष्टींमधून जीवनात खोल शांती आणि समाधान कोणालाही मिळत नाही. त्या काही प्रमाणात सुखसोयी देऊ शकतात, पण कोणाच्याही जीवनाला खऱ्या अर्थाने परिपूर्णता देऊ शकत नाहीत. जीवनाची परिपूर्णता ही सर्वप्रथम एक आध्यात्मिक वास्तविकता आहे, कारण आपण आध्यात्मिक जीव आहोत. आणि त्या पातळीवर समाधान मिळवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे देवाची इच्छा ऐकून तिला प्रतिसाद देणे. मत्तयने नेमके हेच केले.
आज या प्रसंगावर चिंतन करा: येशू मत्तयला हाक देतो आणि मत्तय सर्व काही मागे सोडून त्याच्या मागे जातो. तुम्ही तिथे असता आणि मत्तयला ओळखत असता, तर तुमच्या मनात काय प्रतिक्रिया उमटली असती? आपला पैसा आणि पद सोडून तो येशूचा नम्र अनुयायी झाला, याचे तुम्हाला आश्चर्य वाटले असते का? तुम्ही त्याच्यावर टीका केली असती का, त्याला हसला असता का किंवा त्याची खिल्ली उडवली असती का? की मत्तयला अखेर सत्य सापडले याबद्दल तुम्ही कृतज्ञ झाला असता? मत्तयला जे गवसले, ते तुम्हालाही गवसू शकते. दररोज अधिक पूर्णपणे आपल्या मागे येण्यासाठी देव तुम्हाला बोलावत आहे. ही हाक ऐकताना प्रत्येक अडथळा मागे सोडण्यास कचरू नका, म्हणजे देवाने तुमच्यासाठी आखलेल्या योजनेनुसार तुम्हाला पूर्णपणे चालता येईल.
हे प्रभू, तू आणि तूच माझ्या जीवनातील सर्व समाधानाचा आणि परिपूर्णतेचा स्रोत आहेस. तुझे वैभव वर्णनापलीकडचे आहे आणि तुझ्या मागे चालणे नेहमीच सार्थ आहे. जीवनात समाधान देतात असे भासवणाऱ्या अनेक गोष्टींपासून मला मुक्त कर, म्हणजे तू मला कुठेही नेलेस तरी मला तुझ्या मागे चालता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मनापासून केलेला पश्चात्ताप
सामान्य काळातील दहावा रविवार (वर्ष ब)
“आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, लोकांची सर्व पापे आणि त्यांनी उच्चारलेली सर्व दुर्भाषणे त्यांना क्षमा केली जातील. परंतु जो कोणी पवित्र आत्म्याविरुद्ध दुर्भाषण करतो, त्याला कधीही क्षमा मिळणार नाही; उलट तो सर्वकाळ टिकणाऱ्या पापाचा दोषी आहे.” कारण ते म्हणाले होते, “त्याच्यात अशुद्ध आत्मा आहे.” मार्क 3:28–30
कफर्णहूम येथे आपल्या घराभोवती जमलेल्या लोकांना येशूने हे शब्द सांगितले, कारण नुकतीच दोन गटांनी उघडपणे त्याच्यावर कठोर टीका केली होती. प्रथम, त्याच्या नात्यातील काही जण आले आणि सर्वांना म्हणाले, “त्याचे डोके फिरले आहे.” त्यानंतर यरुशलेमहून आलेले काही शास्त्री म्हणाले, “त्याला बेलझेबूलने पछाडले आहे.” म्हणून येशू स्पष्टपणे सांगतो की त्यांचे हे दुर्भाषण पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप आहे आणि त्याचे परिणाम सर्वकाळ टिकतील.
काही पापांना कधीच क्षमा का मिळत नाही? पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप म्हणजे नेमके काय? आपल्या चर्चच्या परंपरेत हे पाप दोन प्रकारे समजावले गेले आहे. पहिला प्रकार म्हणजे शेवटपर्यंत पश्चात्ताप न करण्याचे पाप, म्हणजेच गंभीर पापात हट्टाने टिकून राहणे. अशा हट्टीपणाला, म्हणजे पश्चात्ताप करण्यास दिलेल्या नकाराला, क्षमा मिळू शकत नाही, कारण असे करणारी व्यक्ती क्षमाच मागत नाही. ती आपल्या पापात इतकी गुरफटते की बदलायला नकार देते. त्यामुळे देवाच्या दयेला तिच्या अंतःकरणात प्रवेश करता येत नाही. दुसरा प्रकार म्हणजे देव आपल्याला क्षमा करेलच असे गृहीत धरून पाप करणे. ही वृत्ती सहज लक्षात येत नाही; पण तीही क्षमेसाठी आवश्यक असलेला मनापासूनचा पश्चात्ताप करण्यापासून व्यक्तीला रोखते. जोवर अशी व्यक्ती आपल्या पापात राहते, तोवर ती पूर्णपणे पश्चात्ताप करत नाही आणि आपले जीवन सुधारत नाही.
सध्या तुम्ही ज्या पापांशी झुंज देत आहात किंवा भविष्यात ज्या पापांशी तुमची झुंज होऊ शकते, त्या सर्वांमध्ये पवित्र आत्म्याविरुद्धच्या पापांकडे विशेष लक्ष द्या. देवाच्या क्षमेवर आपला हक्क आहे असे आपण कधीही समजू नये. पण देवाची दया इतकी महान आहे की ज्या क्षणी आपण नम्रपणे आपले पाप मान्य करतो आणि त्याबद्दल मनापासून पश्चात्ताप करतो, त्याच क्षणी देव आपल्याला क्षमा करतो, असा विश्वास आपण नेहमी ठेवला पाहिजे. मात्र इथे महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ‘प्रामाणिकपणा’. क्षमा मिळण्यासाठी आपल्या अंतःकरणातील पश्चात्ताप प्रामाणिक, अस्सल, खरा आणि पूर्ण असला पाहिजे. आपण देवाला फसवू शकत नाही. आपण स्वतःला नक्कीच फसवू शकतो, पण देवाला नाही.
पवित्र आत्म्याविरुद्धच्या कोणत्याही पापाचे आपण दोषी नाही, याची नियमितपणे खात्री करून घेण्याचा एक उत्तम मार्ग म्हणजे पापस्वीकाराचा संस्कार घेणे आणि त्यात आपली पापे मनमोकळेपणाने, काहीही न लपवता आणि नम्रतेने कबूल करणे. आपल्या पापाची जबाबदारी स्वीकारा. ते मान्य करा. त्याबद्दल अंतःकरणात दुःख अनुभवा. बदलण्याचा निश्चय करा. मग ते पाप कबूल करा आणि देवाच्या दयेवर भरवसा ठेवा.
आज यावर चिंतन करा: पापापासून दूर वळण्यासाठी तुम्ही करत असलेल्या पश्चात्तापात कुठे प्रामाणिकपणा किंवा पूर्णता कमी पडते का? तुम्ही केलेल्या पापांबद्दल स्वतःशी प्रामाणिक आहात का? त्या पापांची जबाबदारी तुम्ही स्वीकारली आहे का? तसे असेल, तर ती पापे तुम्ही देवापुढे कबूल केली आहेत का आणि ती पुन्हा कधीही न करण्याचा दृढ निश्चय केला आहे का? पश्चात्ताप गांभीर्याने घ्या, म्हणजे पवित्र आत्म्याविरुद्धच्या कोणत्याही पापाकडे नेणाऱ्या निसरड्या वाटेवर तुमचे पहिले पाऊलही पडणार नाही.
हे परम दयाळू प्रभू, नम्रतेने आणि मनापासून पश्चात्ताप करून तुझ्याकडे येणाऱ्या सर्वांना तू क्षमा करतोस. तुझ्या अथांग दयेसाठी मी माझे हृदय खुले करत असताना, मला या सद्गुणांनी भरून टाक आणि माझे जीवन बदलण्याचा दृढ निश्चय मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाचा हस्तक्षेप
सामान्य काळातील दहावा रविवार (वर्ष क)
“तरुणा, मी तुला सांगतो, उठ!” तो मृत तरुण उठून बसला आणि बोलू लागला. येशूने त्याला त्याच्या आईच्या स्वाधीन केले. सर्वांना भय वाटले आणि ते देवाचा गौरव करत उद्गारले, “आपल्यामध्ये एक महान संदेष्टा उदयास आला आहे,” आणि “देवाने आपल्या लोकांना भेट दिली आहे.” लूक 7:14–16
येशूने केलेले अनेक चमत्कार आजारी व्यक्तीने स्वतः किंवा तिच्या कुटुंबीयांपैकी अथवा मित्रांपैकी कोणी विनंती केल्यावर घडले. मात्र आजच्या शुभवर्तमानातील चमत्कार आपल्या प्रभूने स्वतःहून केला; त्यासाठी कोणीही विनंती केली नव्हती. नाईन नगरातील एक तरुण मरण पावला होता. त्या मृत तरुणाला नगराबाहेर नेत होते, नेमक्या त्याच वेळी येशू त्या नगरातून जात होता आणि मोठा जनसमुदाय त्याच्यामागे चालत होता. त्या तरुणाचा मृतदेह आधीच शवपेटीत ठेवला होता. यावरून त्याच्या मृत्यूला काही वेळ झाला होता, असे दिसते. त्या तरुणाच्या आईला रडताना पाहून येशूच्या मनात तिच्याविषयी करुणा दाटून आली. तो तिच्याजवळ गेला, तिला रडू नकोस असे म्हणाला आणि मग तिच्या मुलाला पुन्हा जिवंत केले.
या चमत्कारातून आपल्याला हे शिकायला मिळते की देवाला आपल्या प्रत्येक गरजेची नेहमीच जाणीव असते आणि जे त्याच्यावर प्रेम करतात, त्यांच्या हितासाठी तो त्यांच्या जीवनात हस्तक्षेप करतो. त्या स्त्रीची श्रद्धा खोल असावी आणि येशूने ती ओळखली असावी. तिने येशूला काही करण्याची विनंती केली नव्हती आणि कदाचित तिला येशूविषयी माहितीही नव्हती. तरी तिचे निर्मळ हृदय, देवावरचे प्रेम आणि तिचा खरा चांगुलपणा आपल्या प्रभूच्या नजरेतून सुटला नाही. म्हणून तिच्यावरच्या प्रेमापोटी त्याने हस्तक्षेप केला आणि तिच्या मुलाला पुन्हा जिवंत केले. तो तरुण “आपल्या आईचा एकुलता एक मुलगा” होता, त्यामुळे म्हातारपणी आईची काळजी घेण्याची जबाबदारी त्याच्यावर असणार होती. तिचे मुलावर प्रेम असल्यामुळे त्याचा मृत्यू हा तिच्यासाठी फार मोठा वैयक्तिक आघात होता. शिवाय, त्याच्या जाण्याने तिचे पुढचे आयुष्यही अधिक कठीण होणार होते. येशूला याची जाणीव होती, म्हणून त्याने हस्तक्षेप केला.
कधीकधी आपल्याला वाटते की आपण देवाकडे काही विशिष्ट उपकार आणि आशीर्वाद मागितले नाहीत, तर तो ते आपल्याला देणार नाही. पण तसे नाही. खरे तर, जेव्हा आपण आपल्या जीवनात देवाला पहिले स्थान देतो, त्याच्यावर प्रेम करण्याचा आणि त्याच्या पवित्र इच्छेनुसार सेवा करण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा देव नेहमीच आपली काळजी घेतो. त्याची दैवी व्यवस्था परिपूर्ण आहे. तो आपल्याला कधीही सोडणार नाही किंवा वाऱ्यावर टाकणार नाही. याचा अर्थ असा नाही की केवळ आपण त्याच्यावर प्रेम करतो म्हणून तो आपल्या प्रियजनांना चमत्काराने बरे करील. पण आपल्याला कशाची गरज आहे हे देव जाणतो आणि आपल्या अपेक्षांपेक्षा कितीतरी पटींनी अधिक अशा रीतीने तो आपल्या गरजा नक्की पूर्ण करील.
संपूर्ण अंतःकरणाने देवावर प्रेम करणे हे तुमच्या जीवनातील कर्तव्य आहे. आज त्यावर चिंतन करा. हेच तुमच्या जीवनाचे केंद्र आणि ध्येय असेल, तर बाकी सर्व गोष्टी योग्य प्रकारे जुळून येतील. आपल्या भविष्याची चिंता करू नका. तुमच्यावर ओढवणाऱ्या अडचणींचीही चिंता करू नका. तुम्हाला कशाची गरज आहे आणि तुमच्या शाश्वत तारणासाठी काय सर्वांत हिताचे आहे, हे देव जाणतो. जेव्हा हस्तक्षेप करणे तुमच्यासाठी सर्वांत हिताचे असेल, तेव्हा तो नक्कीच हस्तक्षेप करील, असा त्याच्यावर भरवसा ठेवा. आणि तुम्ही मागितले नसतानाही देव तुमच्या जीवनात अद्भुत गोष्टी घडवून आणतो, असे तुम्हाला दिसले, तर आश्चर्य मानू नका.
हे प्रभू, तू माझ्या जीवनाच्या प्रत्येक अंगाकडे किती आस्थेने लक्ष देतोस! तुला सर्व काही माहीत आहे आणि माझ्या पवित्रतेसाठी व तारणासाठी काय आवश्यक आहे, हेही तू जाणतोस. संपूर्ण अंतःकरणाने तुझ्यावर प्रेम करायला आणि तुझ्या प्रेमाच्या परिपूर्ण योजनेनुसार तू माझ्या गरजा नेहमी पूर्ण करशील व माझी काळजी घेशील, असा तुझ्यावर भरवसा ठेवायला मला शिकव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पावित्र्याची शिखरे
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा सोमवार
लोकसमुदाय पाहून येशू डोंगरावर चढला. तो बसल्यावर त्याचे शिष्य त्याच्याजवळ आले. तो त्यांना शिकवू लागला: “आत्म्याने दीन असलेले धन्य, कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे.” मत्तय 5:1–3
धन्यवचनांतून आपल्याला मिळालेल्या अत्यंत उदात्त पाचारणावर आज आपण चिंतन करतो. गालील समुद्राच्या उत्तरेला जवळच असलेल्या एका टेकडीवर येशूने ही शिकवण दिली. येशूचा उपदेश ऐकण्यासाठी आणि त्याचे अनेक चमत्कार पाहण्यासाठी पुष्कळ लोक त्याच्याकडे येत होते. त्या एकांत ठिकाणीही लोक मोठ्या संख्येने त्याच्याकडे आले. येशूने त्यांना निवांत बसायला सांगितले आणि मग उपदेश केला. तो उपदेश आज “डोंगरावरील प्रवचन” म्हणून ओळखला जातो. हे प्रवचन मत्तयच्या शुभवर्तमानातील 5 ते 7 या अध्यायांत आहे. येशूने आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केल्यानंतर थोड्याच काळात त्याने हे प्रवचन दिले.
आपल्या सार्वजनिक सेवाकार्याची येशूने किती विलक्षण सुरुवात केली! त्याची ही शिकवण अगदी नवी होती आणि ती ऐकून अनेक जण थक्क झाले असतील. आता येशू दहा आज्ञांसारख्या जुन्या करारातील आज्ञा शिकवण्यापुरता थांबला नाही; त्याने नैतिक नियमाला यापूर्वी कोणी कल्पनाही केली नव्हती अशा उंचीवर नेले.
या नव्या गुरूला नव्या अधिकाराने आणि ज्ञानाने बोलताना ऐकून लोकांना उत्साह वाटला असेल, पण त्याच वेळी ते गोंधळलेही असतील. नीतिमत्त्वाची भूक व तहान बाळगणे, दयाळू व शुद्ध अंतःकरणाचे असणे आणि शांती प्रस्थापित करणे, या गोष्टी त्यांना पटल्या असतील. पण दीन, शोक करणारे आणि नम्र असलेल्यांना धन्य का म्हटले गेले? आणि त्याहूनही कठीण प्रश्न असा की, नीतिमत्त्वासाठी छळ सोसण्यात किंवा येशूमुळे अपमान आणि खोटे आरोप सहन करण्यात काय चांगले आहे?
येशूची नवी आणि आमूलाग्र बदल घडवणारी शिकवण नीट समजली, तर एकाच वेळी गोंधळून जाण्याचा आणि उत्साहित होण्याचा अनुभव केवळ त्याच्या पहिल्या शिष्यांपुरता मर्यादित राहणार नाही. तुम्हीही त्याची शिकवण खरोखर ऐकलीत आणि त्याला काय म्हणायचे आहे हे समजून घेतलेत, तर ती शिकवण तुमच्या अस्तित्वाच्या मुळाशी जाऊन तुम्हाला आव्हान देऊ शकते, हे तुमच्या लक्षात येईल. येशूची शिकवण संपूर्णपणे आणि कोणताही संकोच न करता स्वीकारली पाहिजे.
या धन्यवचनांतून आपल्याला परिपूर्णतेचे आवाहन केले आहे. पावित्र्याची शिखरे गाठण्याचा आणि स्वर्गाचे वैभव प्राप्त करण्याचा मार्ग ती आपल्याला दाखवतात. सुख आणि आनंदाची परिपूर्णता गाठण्यासाठी ती आपल्याला नेमके आणि सविस्तर मार्गदर्शन करतात. पण ती आपल्या विचारांत आणि कृतींत आमूलाग्र बदल घडवण्याचेही आवाहन करतात. ही वचने आत्मसात करणे ‘सहज’ नाही. कारण त्यासाठी आपल्याला आपली प्रत्येक स्वार्थी प्रवृत्ती सोडावी लागते आणि सर्व सांसारिक मोह, आसक्ती आणि पाप यांपासून मुक्त राहण्याची निवड करावी लागते. जे ही धन्यवचने ऐकतात, समजून घेतात आणि आत्मसात करतात, त्यांची परिपूर्णता वाट पाहत आहे.
आज या आव्हानात्मक डोंगरावरील प्रवचनाच्या सुरुवातीवर चिंतन करा. प्रत्येक धन्यवचनावर प्रार्थनेत मनन करण्यासाठी वेळ काढण्याचा प्रयत्न करा. पावित्र्याच्या या प्रत्येक आमंत्रणाचा पूर्ण अर्थ प्रार्थना आणि मनन यांतूनच उलगडेल. आत्म्याने दीन होण्याच्या, म्हणजेच अंतःकरणात दीनता बाळगण्याच्या आवाहनापासून सुरुवात करा. देवाच्या इच्छेत जे बसत नाही, त्या सर्वांपासून पूर्णपणे अनासक्त होण्याचे आवाहन हे धन्यवचन आपल्याला करते. त्यानंतर स्वतःच्या पापाबद्दल शोक करणे, अंतःकरणाची शुद्धता साधणे आणि प्रत्येक बाबतीत नम्रता बाळगणे किती महत्त्वाचे आहे, याचा विचार करा. प्रत्येक धन्यवचनावर मनन करा आणि जे तुम्हाला सर्वांत आव्हानात्मक वाटते, त्यासाठी विशेष वेळ द्या. या प्रवचनातून आपल्या प्रभूला तुम्हाला पुष्कळ काही सांगायचे आहे. या प्रवचनाद्वारे त्याला तुम्हाला पावित्र्याच्या शिखरांकडे नेऊ देण्यास संकोच करू नका.
हे सर्व पावित्र्याच्या प्रभू, तू सर्व बाबतींत परिपूर्ण आहेस. तू प्रत्येक सद्गुण आणि प्रत्येक धन्यवचन परिपूर्णतेने जगलास. तुझ्यासाठी माझे अंतःकरण उघडण्याची कृपा मला दे, म्हणजे परिपूर्ण जीवन जगण्यासाठी तू मला देत असलेली हाक मला ऐकू येईल आणि मी माझ्या संपूर्ण जीवनाने उदार अंतःकरणाने तिला प्रतिसाद देईन. हे प्रिय प्रभू, मला पवित्र कर, म्हणजे तू मला देऊ इच्छित असलेला आनंद आणि जीवनाची परिपूर्ती मला लाभेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
जगासाठी मीठ आणि प्रकाश
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “तुम्ही पृथ्वीचे मीठ आहात. पण मिठाची चव गेली, तर त्याला पुन्हा कशाने खारट करणार? ते बाहेर फेकून पायदळी तुडवण्याशिवाय कशाच्याही उपयोगाचे राहत नाही. तुम्ही जगाचा प्रकाश आहात…” मत्तय 5:13–14
प्रत्येक ख्रिस्ती व्यक्तीची जीवनात दोन प्रमुख कर्तव्ये आहेत. पहिले म्हणजे, आपण स्वतः पवित्र होण्यासाठी झटले पाहिजे. दुसरे म्हणजे, इतरांनाही तितकेच पावित्र्य प्राप्त व्हावे म्हणून आपण प्रयत्न केले पाहिजेत. ‘पृथ्वीचे मीठ’ आणि ‘जगाचा प्रकाश’ असण्याचा हाच अर्थ आहे.
मिठाचा विचार करा. मीठ अन्न टिकवते आणि त्याला चवही आणते. ते अन्नात मिसळून एक प्रकारे नाहीसे होते, आणि अशा रीतीने ते आपले काम करते. आपलेही तसेच असले पाहिजे. प्रथम, आपल्या प्रभूने आपल्या जीवनात प्रवेश करून पापामुळे होणाऱ्या अधःपतनापासून आपले रक्षण केले पाहिजे. हे करतानाच तो आपल्यातील चांगुलपणा अशा रीतीने प्रकट करील की इतरांनाही पावित्र्याची ‘चव’ जाणवेल. अशा प्रकारे प्रभू आपला उपयोग इतरांसाठी मिठासारखा करील. हे विशेषतः आपल्या प्रेमाच्या कृतींतून घडते.
लिझ्यूची संत तेरेझ हिने आपल्या आत्मचरित्रात म्हटले आहे, “आता मला समजते की खरे प्रेम म्हणजे आपल्या भोवतालच्या लोकांचे दोष सहन करणे, त्यांच्या दुर्बलतेचे कधीही नवल न वाटू देणे आणि त्यांच्या सद्गुणाची अगदी छोटीशी झलक दिसली तरी त्यातून प्रेरणा घेणे.” विशेषतः अशा रीतीने आपण इतरांसाठी मीठ आणि प्रकाश होतो, असे तिला वाटत होते. इतर जण दुर्बल असताना त्यांच्याशी दयाळूपणे वागून आपण त्यांना पापापासून दूर राहण्यास मदत करतो. त्यांच्यातील चांगुलपणा ओळखून आणि त्याचा आनंद मानून आपण त्यांचे जीवन समृद्ध करतो. आणि हे सारे आपण कोणाच्याही लक्षात न येता करतो. आपल्या सौम्यपणाने, सहृदयतेने, ममतेने आणि दयेने आपण इतरांचे रक्षण करतो आणि देवाच्या विपुल कृपेत वाढण्यास त्यांना मदत करतो. आणि अनेकदा देवाने आपला उपयोग कसा केला, हे त्यांना कळतही नाही.
प्रकाशाचाही विचार करा. आपण ज्या जगात राहतो, ते अनेकदा अंधकारमय आणि निराशेने भरलेले असते. आपल्या सभोवताली भ्रष्टाचार आहे आणि मोहांचीही कमतरता नाही. म्हणून ख्रिस्ताचा प्रकाश दूरवर सर्वत्र प्रकट झाला पाहिजे. आपल्या सभोवतालच्या लोकांना पावित्र्याचा आणि आनंदाचा मार्ग स्पष्टपणे दिसायला हवा. पण हे शक्य होण्यासाठी आपण स्वतःच प्रकाश बनण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. जगाचा खरा प्रकाश असलेल्या ख्रिस्ताने आपले जीवन इतके व्यापून टाकावे की पापाने ग्रासलेल्या या जगात तेजाने झळकणे आपल्याला जवळजवळ सहज जमावे. ख्रिस्त आपल्यामध्ये जिवंत असतो, तेव्हा आपल्यातून आनंद आणि शांती, शांतचित्तता आणि दृढ विश्वास, नैतिक चांगुलपणा आणि निर्धार दिसून येतील. अशा रीतीने जगताना आपल्याला सुवार्ता इतरांवर ‘लादण्याची’ गरज पडणार नाही. उलट, देवाचा प्रकाश आपोआप झळकेल आणि आपल्या सहवासात येणाऱ्यांना आशेचा मार्ग दाखवेल.
आज आपल्या जीवनातील या दोन ध्येयांवर मनन करा. प्रथम, पवित्र होण्यासाठी देवाने तुम्हाला दिलेल्या पाचारणाचा विचार करा. तुमच्या जीवनात प्रकाश आणण्यासाठी, तुम्हाला सर्व पापांपासून जपण्यासाठी आणि पवित्र जीवनाला आध्यात्मिक रुची देण्यासाठी देव तुमच्या जीवनात कसे कार्य करू इच्छितो? दुसरे म्हणजे, तुम्ही कोणावर त्याच्या प्रेमाने प्रेम करावे, अशी देवाची इच्छा आहे? कोणाला आशेची आणि आनंदाची, दयेची आणि दयाळूपणाची, शहाणपणाच्या आणि प्रोत्साहनाच्या शब्दांची गरज आहे? पवित्र व्हा आणि मग तुमचे पावित्र्य इतरांपर्यंत प्रकाशासारखे पोहोचू द्या. असे केल्याने तुम्ही खरोखर पृथ्वीचे मीठ आणि जगाचा प्रकाश व्हाल.
हे माझ्या येशू, जगाच्या खऱ्या प्रकाशा, माझ्या जीवनात तेजाने प्रकाशमान हो, म्हणजे मला स्पष्ट दिसेल आणि पापाच्या अंधारापासून माझे रक्षण होईल. मला तुझ्या प्रकाशाने भरून टाकताना, गोंधळ आणि अव्यवस्थेने भरलेल्या या जगापर्यंत तुझे प्रेम आणि दया पोहोचवण्यासाठी माझा साधन म्हणून उपयोग कर. हे प्रिय प्रभू, अंधार दूर कर आणि तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझा उपयोग कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
कृपेचा नवा नियम
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “नियमशास्त्र किंवा संदेष्ट्यांचे लिखाण रद्द करायला मी आलो आहे, असे समजू नका. मी रद्द करायला नव्हे, तर पूर्णत्वास नेण्यासाठी आलो आहे. आमेन, मी तुम्हाला सांगतो: आकाश आणि पृथ्वी नाहीशी होईपर्यंत, सर्व काही घडून येईपर्यंत, नियमशास्त्रातील सर्वांत लहान अक्षर किंवा अक्षराचा अगदी लहानसा भागही नाहीसा होणार नाही.” मत्तय 5:17–18
जुन्या करारातील नियमशास्त्र आणि संदेष्ट्यांच्या शिकवणीत तीन प्रकारचे नियम आढळतात. पहिला प्रकार म्हणजे दहा आज्ञांसारखे नैतिक नियम. ते मुख्यतः देवाच्या नैसर्गिक नियमावर आधारलेले आहेत. ‘नैसर्गिक नियम’ याचा अर्थ असा की, ‘खून करू नकोस, चोरी करू नकोस’ यांसारख्या आज्ञांचे सत्य आपल्याला मानवी विवेकबुद्धीने समजू शकते. दुसरा प्रकार म्हणजे उपासनेविषयीचे अनेक विधिनियम. उपासनेत त्यांची अंतिम पूर्तता व्हावी यासाठी तयारी म्हणून आणि त्या पूर्ततेची पूर्वप्रतिमा म्हणून ते घालून देण्यात आले व पाळले गेले. ती पूर्तता आता ख्रिस्तसभेच्या संस्कारमय जीवनात आढळते. तिसरा प्रकार म्हणजे दैनंदिन जीवनासाठी विशिष्ट निर्देश देणाऱ्या विविध कायदेशीर तरतुदी. त्यांत अन्न, इतरांशी संबंध, परदेशी लोकांशी कसे वागावे, शुद्धीकरणाचे विधी, भांड्यांचे शुद्धीकरण, दशांश देणे आणि अशा इतर अनेक बाबींविषयी सूचना आहेत.
आजच्या सुवार्तेत येशू मुख्यतः दोन गोष्टी सांगतो. पहिली अशी की, नियमशास्त्रातील कायदेशीर आणि उपासनाविधीविषयक नियम ‘पूर्णत्वास नेण्यासाठी’ तो आला आहे. त्यामुळे जुन्या करारातील हे नियम पाळण्याचे बंधन आता ख्रिस्ती लोकांवर नाही; कारण या सर्व नियमांची अधिक उंच पातळीवर पूर्तता करण्यासाठी आता आपल्याला पाचारण केले आहे. पण नैतिक नियमांच्या बाबतीत, विशेषतः दहा आज्ञांमध्ये दिलेल्या नियमांच्या बाबतीत, शिकवलेली एकही आज्ञा रद्द झालेली नाही. उलट, या आज्ञांचा अर्थ अधिक सखोल होतो आणि नैतिक परिपूर्णतेचे पाचारण आता अधिक स्पष्ट होते. म्हणूनच येशू पुढे म्हणतो, “त्यामुळे जो कोणी या आज्ञांपैकी अगदी लहान आज्ञाही मोडतो आणि इतरांनाही तसे करायला शिकवतो, त्याला स्वर्गराज्यात सर्वांत लहान म्हटले जाईल. पण जो कोणी या आज्ञा पाळतो आणि इतरांनाही त्या पाळायला शिकवतो, त्याला स्वर्गराज्यात सर्वांत श्रेष्ठ म्हटले जाईल.”
ख्रिस्ताच्या काळापूर्वी जगलेल्या लोकांकडून आज आपल्याकडून ज्या उंचीचे जीवन अपेक्षित आहे, त्याच उंचीचे जीवन अपेक्षित नव्हते, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. कारण वधस्तंभावर ख्रिस्ताने मिळवून दिलेली आणि पवित्र आत्मा आपल्याला देत असलेली कृपेची देणगी त्यांना लाभली नव्हती. आज आपल्याला कितीतरी अधिक लाभले आहे आणि म्हणूनच अधिक पवित्र जीवन जगण्यासाठी आपल्याला पाचारण केले आहे. उदाहरणार्थ, देवाने इस्राएली लोकांना इजिप्तच्या गुलामगिरीतून मुक्त केले, त्या घटनेची केवळ आठवण म्हणून आपण आता पास्का साजरा करत नाही. आज आपण पवित्र युखरिस्तात सहभागी होऊन नवा पास्का साजरा करतो. आपले हे ‘स्मरण’ म्हणजे केवळ जुन्या घटनेची आठवण काढणे नव्हे. या स्मरणामुळे आपल्याला ख्रिस्ताच्या तारणदायी बलिदानात प्रत्यक्ष सहभागी होता येते. प्रत्येक वेळी पवित्र मिस्सा साजरा करताना आपण त्या घटनेत प्रत्यक्ष सहभागी होतो आणि वधस्तंभावर ख्रिस्ताने मिळवून दिलेल्या कृपेचे वाटेकरी होतो. जुन्या करारातील नैतिक नियम हे नैतिक जीवनाचे किमान निकष ठरतात. पण आता गाठायची उंची त्याहून कितीतरी अधिक आहे. आपण आपल्या शत्रूंवर प्रेम करावे आणि आपला छळ करणाऱ्यांसाठी प्रार्थना करावी. आपण इतरांसाठी आपले प्राण द्यावेत आणि येशूच्या मागे चालण्यासाठी दररोज आपला क्रूस उचलावा. त्यागमय प्रेमाच्या परिपूर्णतेपर्यंत पोहोचण्यासाठी आपल्याला पाचारण केले आहे. आपल्या प्रभू ख्रिस्ताच्या जीवनात, मरणात आणि पुनरुत्थानात सहभागी झाल्यानेच हे शक्य होते.
आज आपल्या प्रभूने तुम्हाला दिलेल्या उदात्त पाचारणावर मनन करा. आपल्या उपासनेत आणि नैतिक जीवनात केवळ किमान अपेक्षा पूर्ण करणे पुरेसे नाही. तसे केल्याने कदाचित तुम्ही ‘स्वर्गराज्यात सर्वांत लहान’ ठराल, पण तुम्ही त्याच्या महानतेत सहभागी व्हावे, अशी देवाची इच्छा आहे. ‘स्वर्गराज्यातील सर्वांत श्रेष्ठां’मध्ये असण्यासाठी तो तुम्हाला पाचारण करतो. तुमच्या पाचारणाची उंची तुम्हाला समजते का? पावित्र्यात परिपूर्ण होणे हे तुमचे ध्येय आहे का? ख्रिस्ताचा नवा नियम पूर्णपणे जगण्याचा निश्चय करा. हा निश्चय केल्याबद्दल तुम्ही सदैव कृतज्ञ राहाल.
हे माझ्या परम गौरवशाली प्रभू, आमचे जीवन कृपेने आणि पावित्र्याने परिपूर्ण करण्यासाठी तू आलास. तू आम्हाला स्वर्गाच्या उंचीवर बोलावतोस. हे प्रिय प्रभू, माझ्या या उदात्त पाचारणाची जाणीव मला होऊ दे. तुझ्या कृपेच्या आणि दयेच्या नव्या नियमाद्वारे तू आता जे काही आज्ञापित करतोस ते सर्व स्वीकारण्यासाठी मन लावून प्रयत्न करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
रागाचे ओझे
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा गुरुवार
“तुमच्या पूर्वजांना असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: खून करू नकोस; जो कोणी खून करील तो न्यायास पात्र ठरेल. पण मी तुम्हाला सांगतो: जो कोणी आपल्या भावावर रागावतो तो न्यायास पात्र ठरेल; जो कोणी आपल्या भावाला राका म्हणतो त्याला यहुदी न्यायसभेसमोर उत्तर द्यावे लागेल; आणि जो कोणी ‘अरे मूर्खा’ असे म्हणतो तो अग्निमय गेहेन्नेला पात्र ठरेल.” मत्तय 5:21–22
वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात, दुसऱ्या व्यक्तीविरुद्ध आपण करतो त्या पापाच्या वाढत्या गांभीर्याच्या तीन पायऱ्या दाखवल्या आहेत. या पापांविषयीची ही शिकवण नवी होती; ती जुन्या करारात नव्हती. या शिकवणीतून पूर्ण पावित्र्याने जगण्याचे आणि शेजाऱ्यावर मनापासून प्रेम करण्याचे येशूचे आवाहन अगदी स्पष्ट होते.
पापाची पहिली पायरी म्हणजे मनातल्या मनात ‘राग धरणे’. रागाचे पाप म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीविषयी मनात तुच्छता बाळगणे. येशू सांगतात की दुसऱ्यावर राग धरल्यामुळे तुम्ही ‘न्यायास पात्र ठराल’. पापाची दुसरी पायरी म्हणजे दुसऱ्याला ‘राका’ म्हणणे. या अरामी शब्दाचा नेमका अनुवाद करणे कठीण आहे; पण त्यातून दुसऱ्या व्यक्तीवरचा राग कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे व्यक्त होतो. समोरच्या व्यक्तीला अक्कल नाही किंवा ती कमी दर्जाची आहे, असे तिला हिणवून म्हणण्याचा हा एक प्रकार आहे. येशू दाखवून देतात ती पापाची तिसरी पायरी म्हणजे दुसऱ्याला ‘मूर्ख’ म्हणणे. हा शब्द राकापेक्षाही अधिक कठोर आहे. ही अशी शाब्दिक टीका आहे, जिचा अर्थ ती व्यक्ती नैतिकदृष्ट्या भरकटली आहे असा होतो. अशा शब्दांतून आपण त्या व्यक्तीचा कठोर नैतिक धिक्कार करतो.
मग, रागाशी झुंज देणे तुम्हालाही कठीण जाते का? या पापाच्या प्रत्येक पायरीतून मुक्त होण्याचे येशूचे आवाहन मोठे आहे. आयुष्यात अनेकदा कोणत्या ना कोणत्या कारणाने आपला राग भडकतो आणि त्याच्या भरात आपण या पापाच्या एखाद्या पायरीवर पोहोचतो. ज्या व्यक्तीवर आपला राग आहे, तिचा शक्य तितक्या कठोर शब्दांत धिक्कार करण्याचा मोह आपल्याला सहज होतो.
येशूची ही नवी शिकवण समजून घेऊन स्वीकारली, तर ती खरोखर ओझे नाही, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. रागाविषयी आपल्या प्रभूने घालून दिलेले हे नियम सुरुवातीला नकारात्मक वाटू शकतात. कारण दुसऱ्यावर राग काढल्याने आपल्याला समाधान मिळाल्यासारखे वाटते, पण ते समाधान खोटे असते. आपल्या प्रभूच्या या आज्ञा एका अर्थाने ते समाधान आपल्याकडून ‘हिरावून घेतात’. मनातला अयोग्य राग नाहीसा होईपर्यंत क्षमा करणे हे आपले नैतिक कर्तव्य आहे, हा विचार निराश करणारा वाटू शकतो. पण तो खरोखर निराश करणारा आहे का? आपल्या प्रभूचा हा नियम ओझे आहे का?
यामागचे गहिरे सत्य असे आहे की या उताऱ्यात येशू आपल्याला जे शिकवतात, ते अनेक बाबतींत इतरांच्या भल्यापेक्षा आपल्या स्वतःच्या भल्यासाठी अधिक आहे. एखाद्या व्यक्तीवरचा राग आपण मनात धरून ठेवला, टीकेच्या शब्दांत व्यक्त केला किंवा तिचा उघडपणे धिक्कार केला, तर त्या व्यक्तीला दुखापत होऊ शकते. पण रागाच्या या प्रकारांमुळे तिच्यापेक्षा आपलेच कितीतरी अधिक नुकसान होते. चेहऱ्यावर हसू ठेवले तरी मनात धरलेला राग आपल्या आत्म्याला आणि देवाशी एकरूप होण्याच्या आपल्या क्षमतेला मोठी हानी पोहोचवतो. म्हणून रागाविषयी आपल्या प्रभूने दिलेला हा नवा नियम ओझे नाही; राग हेच खरे जड ओझे आहे आणि येशू तुम्हाला त्यातून मुक्त करू इच्छितात.
आज रागाच्या पापावर चिंतन करा. चिंतन करताना, ज्या व्यक्तीवर तुम्ही रागावलेले आहात ती नव्हे, तर तुमच्या मनातला अयोग्य राग हाच खरा शत्रू आहे, हे ओळखण्याचा प्रयत्न करा. आत्म्याच्या या शत्रूपासून तुम्हाला मुक्त करावे, अशी आपल्या प्रभूकडे प्रार्थना करा आणि तो तुम्हाला देऊ इच्छित असलेले स्वातंत्र्य मिळवण्याचा प्रयत्न करा.
हे माझ्या दयाळू प्रभू, आपल्यावर ओझे टाकणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीपासून पूर्णपणे मुक्त होण्यासाठी तू आम्हाला बोलावतोस. राग हे आपल्यावरचे एक ओझे आहे. माझ्या रागामुळे माझ्यावर किती ओझे पडते हे मला जाणवू दे आणि क्षमा करून व सलोखा साधून खरे स्वातंत्र्य शोधण्यास मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, ज्यांनी मला दुखावले त्या सर्वांना मी क्षमा करतो, तशी तूही मला क्षमा कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मैत्रीचे प्रेम
सामान्य liturgical काळातील दहाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
जर तुझा उजवा डोळा तुला पाप करायला लावत असेल, तर तो उपटून फेकून दे. तुझे संपूर्ण शरीर गेहेन्नात फेकले जाण्यापेक्षा तुझ्या शरीराचा एक अवयव गमावणे तुझ्यासाठी बरे. आणि जर तुझा उजवा हात तुला पाप करायला लावत असेल, तर तो तोडून फेकून दे. तुझे संपूर्ण शरीर गेहेन्नात जाण्यापेक्षा तुझ्या शरीराचा एक अवयव गमावणे तुझ्यासाठी बरे. मत्तय 5:29–30
डोळा उपटण्याची आणि हात तोडण्याची ही प्रतिमा आपले लक्ष वेधण्यासाठीच वापरली आहे, हे स्पष्ट आहे. येशू आपल्याला खरोखरच आपल्या शरीराचे अवयव तोडायला सांगत नाही, याची खात्री आपण बाळगू शकतो. तरीही, या प्रतिमेतून येशू सांगत असलेली सत्ये समजून घेण्यासाठी प्रार्थनापूर्वक तिच्यावर चिंतन करण्यास आपण संकोच करू नये.
या उताऱ्यावर चिंतन करताना संत ऑगस्टीन म्हणतात: “डोळा म्हणजे आपला सर्वांत जिवलग मित्र, असे आपण समजले पाहिजे…” ऑगस्टीन पुढे असेही सांगतात की, ज्या मैत्रीत “अधिक जिव्हाळा” असतो ती दर्शवण्यासाठी येशू खास “उजवा डोळा” असा उल्लेख करतो (Serm. in Mont. i. 13.). म्हणून मैत्री, विशेषतः घनिष्ठ मैत्री, ही एक देणगी असली तरी कधी कधी आपल्या जवळच्या व्यक्ती आपल्या पापाचे कारण ठरू शकतात किंवा त्यांच्यामुळे पाप करण्याचा प्रसंग उद्भवू शकतो. अशा वेळी त्या खऱ्या अर्थाने आपल्या मित्र नसतात. त्या नात्यामुळे आपण पापात पडण्यापेक्षा ते नाते मर्यादित करणे किंवा अगदी संपवणेही अधिक योग्य ठरू शकते.
तुमच्या स्वतःच्या जीवनातील व्यक्तींचा विचार करा. आपण सर्वांवर देवाच्या प्रेमाने प्रेम केले पाहिजे; पण मैत्रीत प्रेमापलीकडेही काही असते. मैत्रीमुळे दुसऱ्या व्यक्तीशी एक खास नाते जुळते आणि तुमच्या आयुष्यात तिच्या सहवासाला व प्रभावाला जागा मिळते. एखाद्याशी मैत्री करता तेव्हा तुम्ही त्या व्यक्तीला तुमच्या जीवनावर काही प्रमाणात प्रभाव टाकू देता. तो प्रभाव चांगला असेल, तर त्या मैत्रीतून पुष्कळ चांगली फळे मिळतात. पण तो प्रभाव वाईट असेल, तर ती मैत्री तुमच्या आत्म्याच्या हिताला धोका ठरते. अशा वेळी तुम्ही गंभीर पापाकडे किंवा पाप करण्याच्या प्रसंगाकडेही ओढले जाऊ नये म्हणून ती मैत्री मुळासकट उपटून टाकावी किंवा तोडावी लागू शकते.
तुमच्या जीवनातील एखादी मैत्रीची व्यक्ती तुमच्यासाठी पापाला प्रवृत्त करणारे निमित्त ठरते, तेव्हा तिच्यावरचे तुमचे प्रेम टिकून राहिले पाहिजे, पण त्या प्रेमाचे स्वरूप बदलले पाहिजे. अशा वेळी प्रेम व्यक्त करण्याचा मार्ग म्हणजे प्रेमाने त्या व्यक्तीची चूक दाखवून देणे, मनाने थोडे दूर होणे किंवा तिच्याशी असलेला संपर्क मर्यादित करणे. पण हेही प्रेमच आहे. त्याचप्रमाणे, एखादी व्यक्ती देवाविरुद्ध पाप करते तेव्हा तिचे देवाशी असलेले नातेही बदलते. देव आपली मैत्री मागे घेतो. त्या व्यक्तीच्या जीवनात त्याची उपस्थिती कमी होते, आणि पाप गंभीर असेल तर देवाशी असलेली तिची आंतरिक सहभागिता कमी होते किंवा नाहीशीही होते. देवाचे प्रेम कमी पडते म्हणून असे होत नाही; हा पापाचाच परिणाम आहे. आपल्या परस्पर संबंधांतही असेच घडते. जेव्हा दोन व्यक्ती देवाच्या कृपेची एकमेकांशी देवाणघेवाण करत नाहीत, तेव्हा खऱ्या अर्थाने मैत्री शक्य होत नाही. देवाची कृपा नेहमीच खऱ्या मैत्रीच्या केंद्रस्थानी असते आणि ती मैत्री त्या कृपेवर अवलंबून असते. म्हणून देवाला एखाद्या नात्यातून वगळले जाते, तेव्हा ते नाते खऱ्या मैत्रीचे न राहता, देव पापी व्यक्तीवर जसे प्रेम करतो तसे प्रेम व्यक्त करणारे नाते झाले पाहिजे. दया, करुणा आणि क्षमा आपण सतत देत राहिले पाहिजे, पण अंतःकरणातील सहभागिता आणि ऐक्य संपुष्टात येईल. तरीही हे प्रेमच आहे.
आज, देवाने तुमच्या जीवनात ज्यांच्यावर प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला दिले आहे, त्या व्यक्तींविषयी चिंतन करा. प्रथम, ज्या नात्यांच्या केंद्रस्थानी देव आहे, त्या नात्यांचा विचार करा. या नात्यांतून खरी मैत्री फुलेल आणि तुमच्या जीवनात विपुल चांगली फळे येतील. या मैत्रीच्या नात्यांचा आनंद माना आणि त्यांच्यासाठी देवाचे आभार माना. त्यानंतर, ज्या नात्यातून चांगले फळ मिळत नाही, अशा एखाद्या नात्याचा विचार करा. ते नाते तुम्ही कसे हाताळता, याचा प्रार्थनापूर्वक विचार करा. त्या नात्याच्या केंद्रस्थानी देव असू शकत नसतानाही तुम्ही ती ‘मैत्री’ टिकवण्याचा प्रयत्न करता का? तसे असेल, तर देवाचे तुमच्यावर आणि त्या व्यक्तीवर असलेले प्रेम त्या नात्यात अधिक पूर्णपणे दिसून यावे, यासाठी देव तुम्हाला त्या नात्यात कोणता बदल करण्यास बोलावत आहे, यावर चिंतन करा.
हे माझ्या प्रभू आणि खऱ्या मित्रा, तू माझ्यावर परिपूर्ण प्रेम करतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्याशी माझे ऐक्य अधिकाधिक दृढ व्हावे, म्हणून तुझे प्रेम स्वीकारायला माझे अंतःकरण नेहमी खुले राहो, अशी मी प्रार्थना करतो. तुझे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे साधन मी बनावे, अशीही मी प्रार्थना करतो. माझ्या जीवनातील प्रत्येक व्यक्तीवर तू जसे प्रेम करतोस, अगदी तसेच प्रेम करण्याची कृपा मला दे—ना त्याहून कमी, ना अधिक. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दैनंदिन जीवनातील मनापासूनची प्रामाणिकता
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा शनिवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “तुमच्या पूर्वजांना असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: खोटी शपथ घेऊ नका, तर प्रभूला दिलेली सर्व वचने पाळा. पण मी तुम्हाला सांगतो, शपथ मुळीच घेऊ नका…” मत्तय 5:33–34
आपण जे सांगतो ते खरे आहे, याची खात्री देणे हा शपथेचा उद्देश होता. काही प्रसंगी हे फार चांगले ठरू शकते. उदाहरणार्थ, अनेक संस्कारांमध्ये देवासमोर आणि ख्रिस्तसभेसमोर जाहीर वचन दिले जाते. अशा प्रसंगी ते वचन म्हणजे विधिपूर्वक घेतलेली एक प्रकारची शपथ असते. देवाच्या कृपेचा त्या वचनात संचार व्हावा आणि त्या कृपेने ते वचन दृढ व्हावे, हा त्यामागचा हेतू असतो. अशा प्रकारे, ते वचन म्हणजे आपल्या श्रद्धेची जाहीर साक्ष ठरते आणि दिलेल्या वचनाशी विश्वासू राहण्यासाठी आपल्याला देवाच्या कृपेची गरज आहे, हेही त्यातून व्यक्त होते.
आजच्या शुभवर्तमानात येशू अशा प्रकारची जाहीर वचने, शपथा आणि प्रतिज्ञा यांविषयी बोलत नाही. त्याऐवजी, तो काही लोकांच्या अशा सवयीविषयी बोलतो: आपण जे सांगतो ते खरे आहे, हे पटवून देण्यासाठी ते नेहमी देवाच्या नावाने शपथ घेत असत. यात अडचण अशी की, जे गंभीर आणि पवित्र आहे, त्याला अशा निष्काळजीपणामुळे एखाद्या साध्या, नेहमीच्या गोष्टीचे स्वरूप येते. आपण बोलतो त्या प्रत्येक गोष्टीसाठी ‘देवाची शपथ’ घेण्याची गरज नाही.
सर्वप्रथम, आपले बोलणे खरे आहे हे दुसऱ्याला पटवून देण्यासाठी एखाद्या व्यक्तीला वारंवार देवाचे नाव घेण्याची गरज भासत असेल, तर बहुधा ती स्वतः अप्रामाणिकपणाशी झुंजत असते. वारंवार शपथ घेण्यामागे माणसाचा खोटे बोलण्याकडे कल असतो, असे गृहीत धरलेले दिसते. म्हणून, असे गृहीत धरून रोजचे व्यवहार करणे योग्य नाही. त्याऐवजी, ख्रिस्ती म्हणून सत्यनिष्ठा हा आपल्या स्वभावाचा पाया व्हावा, यासाठी आपण प्रयत्न केले पाहिजेत. शुभवर्तमानातील या शिकवणीचा शेवट करताना येशू म्हणतो, “तुमच्या ‘हो’चा अर्थ ‘हो’ आणि तुमच्या ‘नाही’चा अर्थ ‘नाही’ असू द्या. यापेक्षा अधिक जे काही आहे, ते त्या दुष्टाकडून येते.” दुसऱ्या शब्दांत, खऱ्या अर्थाने प्रामाणिक आणि सचोटीची व्यक्ती बनण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या सर्व व्यवहारांत मनापासून वागा आणि सुरुवातीलाच अप्रामाणिकपणा गृहीत धरू नका. पूर्ण प्रामाणिकपणे आणि मनापासून वागण्याचा हेतू ठेवून सुरुवात करा; तेवढे पुरेसे आहे.
शिवाय, दिवसभर एकामागून एक शपथा घेत राहिलो आणि प्रत्येक वेळी आपले म्हणणे खरे आहे हे सांगण्यासाठी देवाच्या नावाने शपथ घेतली, तर ज्या मोजक्या प्रसंगी शपथ घेणे ही चांगली आणि पवित्र प्रथा आहे, त्या प्रसंगांचे गांभीर्य कमी होईल. विवाहाच्या वेळी घेतली जाणारी व्रते किंवा धर्मगुरू जाहीरपणे देतात तशी वचने यांना आगळे महत्त्व आणि गांभीर्य असते. चर्चमध्ये सर्वांसमक्ष आपल्या श्रद्धेचे नूतनीकरण करणे, एखाद्या सार्वजनिक पदाची जबाबदारी स्वीकारताना शपथ घेणे किंवा शपथ घेण्याचा इतर कोणताही गंभीर प्रसंग, हा विशेष प्रसंग मानला पाहिजे. म्हणून आपण दैनंदिन जीवनात जी वचने देतो, ती आपल्या स्वभावातील प्रामाणिकपणातून आणि सचोटीतून सहज उमटली पाहिजेत.
आज थोडा वेळ थांबून विचार करा: तुमच्या दैनंदिन जीवनात प्रामाणिकपणा आणि मनाचा खरेपणा कसा दिसून येतो? सत्याला धरून जगावे, सत्य बोलावे आणि सत्याचा शोध घ्यावा, हे ध्येय तुम्ही दिवसभर डोळ्यांसमोर ठेवता का? तुम्ही इतरांशी प्रामाणिकपणे वागता का आणि त्यांच्याशी सुसंवाद साधण्याचा व स्पष्टपणे बोलण्याचा प्रयत्न करता का? या प्रश्नांवर मनन करा आणि लक्षात ठेवा की अंतःकरणातील सचोटीसाठी प्रामाणिकपणा आणि मनाचा खरेपणा हे दोन्ही गुण आवश्यक आहेत. अशी सचोटी जपण्याचा प्रयत्न करा. त्यामुळे इतरांचा तुमच्यावरचा विश्वास दिवसेंदिवस वाढेल आणि त्यांनाही त्याचा लाभ होईल.
हे प्रभू, तू सर्व सत्याचा उगम आहेस आणि तू स्वतःच सत्य आहेस. माझ्या प्रत्येक शब्दातून आणि कृतीतून दररोज ते सत्य प्रकट व्हावे, यासाठी मला तुझे साधन बनण्यास मदत कर. मी सदैव तुझी निवड करतो आणि तुझ्या पवित्र इच्छेप्रमाणे वागण्याचे निवडतो. मी तुझे साधन व्हावे आणि हे सर्वांना दिसावे, अशीही माझी निवड आहे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

