मराठी

सामान्य काळातील अकरावा आठवडा

चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अनुक्रमणिका

देवाच्या सामर्थ्याने पाठवलेले

सामान्य काळातील अकरावा रविवार (वर्ष अ)

लोकसमुदायांना पाहून त्याचे हृदय त्यांच्याविषयी दयेने भरून आले, कारण मेंढपाळ नसलेल्या मेंढरांसारखे ते त्रस्त आणि निराधार होते. मग तो आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “पीक भरपूर आहे, पण मजूर थोडे आहेत; म्हणून पिकाच्या मालकाला विनंती करा की त्याने आपले पीक कापण्यासाठी मजूर पाठवावेत.” मत्तय 9:36–38

आजच्या शुभवर्तमानातील हा उतारा सर्वप्रथम आपल्याला येशूच्या हृदयाचे दर्शन घडवतो. त्याचे हृदय “कळवळ्याने भरून येते.” आपल्यासमोरच्या लोकसमुदायाकडे पाहताना येशूला दिसले की ते लोक “मेंढपाळ नसलेल्या मेंढरांसारखे त्रस्त आणि निराधार झाले होते.” त्यांना पाहून त्याच्या अंतःकरणात करुणा, काळजी आणि दया दाटून आली. प्रार्थनेत मनन करावे असे हे एक सुंदर चित्र आहे. 

फार पूर्वी येशूने त्या लोकसमुदायाकडे ज्या नजरेने पाहिले, त्याच नजरेने तो तुमच्याकडेही पाहतो. तुमच्याकडे पाहताना त्याच्या पवित्र हृदयात तितकीच खोल दया आणि करुणा दाटून येते. कधीकधी देव कोण आहे आणि तो आपल्याकडे कसा पाहतो, याविषयी आपण चुकीच्या समजुती बाळगतो. येशूच्या हृदयातील करुणा तुम्हाला नेहमी जाणवत नसेल, तर या उताऱ्यावर मनन करा आणि हे लक्षात घ्या की त्या लोकांवर त्याने जसे मनापासून प्रेम केले, तसेच प्रेम तो तुमच्यावरही करतो.

वरील उताऱ्याचा दुसरा भाग येशू कोणत्या प्रकारे आपल्यापर्यंत पोहोचतो, हे दाखवतो. तो “कापणीचा धनी” आहे. त्याने इतरांना आपल्याकडे बोलावले आणि मग त्यांना आपल्या नावाने व आपल्या अधिकाराने सेवा करण्यासाठी पाठवले. वर उद्धृत केलेल्या शुभवर्तमानाच्या उताऱ्यानंतरच्या ओळी सांगतात की येशूने लगेच “आपल्या बारा शिष्यांना बोलावले आणि अशुद्ध आत्म्यांना हाकलून देण्याचा तसेच सर्व प्रकारचे रोग व आजार बरे करण्याचा अधिकार त्यांना दिला.” 

तुमचे स्वतःचे जीवन, तुमचे संघर्ष, तुमच्या आध्यात्मिक गरजा आणि श्रद्धेत वाढण्याची तुमची इच्छा यांकडे पाहताना स्वतःला विचारा: देवाने तुमचे पोषण कसे केले आहे? तो कोणाच्या माध्यमातून तुमच्याशी बोलला आहे? मिस्साबलिदानातील तुमच्या सहभागातून, पापस्वीकाराच्या संस्कारातून, पवित्र उपदेशातून, लिखित वचनातून, दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीने देवाच्या प्रेरणेने दिलेल्या साक्षीतून आणि इतर अनेक मार्गांनी देव मेंढपाळाप्रमाणे तुमची काळजी घेईल. एका गोष्टीवर मनन करणे उपयुक्त ठरेल: जेव्हा जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या माध्यमातून तुम्हाला देवाच्या कृपेचा अनुभव आला, तेव्हा ते घडले कारण कापणीच्या धन्याने तुमच्याकडे एक मजूर पाठवण्याचे ठरवले. तुमच्या जीवनात चांगले फळ आले, तेव्हा आपल्या पवित्र हृदयातील दया आणि करुणेपोटी देवानेच दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीच्या माध्यमातून त्या चांगल्या कार्याची सुरुवात केली होती.

आज या चित्रावर मनन करा: येशू तुमच्याकडे प्रेमाने पाहतो आणि आपल्या नावाने व आपल्या अधिकाराने सेवा करण्यासाठी आपल्या सेवकांना तुमच्याकडे पाठवण्याचे ठरवतो. अलीकडे देव तुमच्याशी कसा बोलत आहे, याकडे विशेष लक्ष द्या. तो एखाद्या पुस्तकातून बोलत असेल, तर ते वाचत राहा. एखाद्या शुभवर्तमानाच्या उपदेशकाद्वारे बोलत असेल, तर त्या उपदेशकाचे ऐकत राहा. एखाद्या मित्राशी, जोडीदाराशी किंवा प्रिय व्यक्तीशी झालेल्या संभाषणातून तो बोलत असेल, तर तो संवाद चालू ठेवा. देव तुमच्यावर प्रेम करतो. त्याचे हृदय तुमच्याविषयीच्या करुणेने भरलेले आहे. तो अनेक मार्गांनी तुमच्यापर्यंत पोहोचत राहील, विशेषतः आपल्या नावाने इतरांना तुमच्याकडे पाठवून.

हे माझ्या प्रभू, माझ्या धन्या, माझ्या जीवनात कृपेचे भरघोस पीक यावे, अशी तुझी इच्छा आहे. तुझ्या प्रेमाचे साधन होऊन कार्य करण्याची प्रेरणा तू इतरांना सतत देतोस. त्यांच्यामार्फत तू माझ्याशी बोलतोस आणि मला तुझ्याकडे बोलावतोस. तू ज्या अनेक मार्गांनी माझ्याकडे येतोस, त्या सर्व मार्गांनी तुझे स्वागत करण्यास मी सदैव तयार असावे. तू माझ्याकडे पाठवलेल्या सेवकांमार्फत तुझे पवित्र वचन मी सदैव ग्रहण करावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


देवाच्या राज्याची रहस्ये

सामान्य काळातील अकरावा रविवार (वर्ष ब)

अशा अनेक दृष्टान्तांतून तो त्यांना त्यांच्या आकलनशक्तीप्रमाणे वचन सांगत असे. दृष्टान्ताशिवाय तो त्यांच्याशी बोलत नसे; पण आपल्या शिष्यांना मात्र तो एकांतात सर्व काही समजावून सांगत असे. मार्क 4:33–34

आपल्या श्रद्धेतील सर्वांत गहन रहस्ये ज्याची श्रद्धा खोल आहे अशाच व्यक्तीला समजू शकतात. ती समजण्यासाठी केवळ तीक्ष्ण बुद्धी पुरेशी नसते; अंतःकरणाने देवाच्या वाणीकडे लक्ष देणे आणि ती वाणी ओळखण्याची सवय असणेही आवश्यक आहे. म्हणूनच लोकसमुदायाशी बोलताना येशू स्वर्गाच्या रहस्यांविषयी थेट बोलण्याऐवजी दृष्टान्त आणि रूपके वापरत असे.

हे समजून घेण्यासाठी एक उदाहरण पाहा. तुम्ही एखाद्या खास मेजवानीला गेलात आणि तुम्हाला चवीची उत्तम जाण असेल, तर मांसाचा उत्तम तुकडा अगदी नेमका शिजवून, त्यासोबत पेलाभर उत्तम द्राक्षारस दिला, तर तुम्ही त्या जेवणाचा आनंद घ्याल. पण एखाद्या लहान मुलाला ते जेवण तितकेसे आवडेलच असे नाही. संगीताच्या बाबतीतही असेच आहे. तुम्ही आयुष्यभर संगीताचा अभ्यास केला आणि वादन केले असेल, तर काही संगीतप्रकारांची तुम्हाला अधिक जाण असेल. इतरांना मात्र एखादा संगीतप्रकार केवळ त्याच्या ठेक्यामुळे किंवा त्यातील पटकन ओठांवर रुळणाऱ्या गीतांमुळे आवडू शकतो.

त्याचप्रमाणे, एखाद्या व्यक्तीची श्रद्धा अजून उथळ असेल, तर देवाविषयीची सर्वांत गहन आध्यात्मिक सत्ये थेट आणि स्पष्टपणे समजावून सांगितली, तरी तिला लगेच त्यांचे आकर्षण वाटेलच असे नाही. त्याऐवजी, परिचित प्रतिमा किंवा कथा वापरून शुभवर्तमानाचा संदेश सोप्या भाषेत सांगितला, तर तो तिचे लक्ष अधिक सहजपणे वेधून घेऊ शकतो आणि तिला तो संदेश अधिक चांगल्या प्रकारे समजू शकतो.

हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण आपली श्रद्धा किती खोल आहे आणि आपली समज किती वाढली आहे, याला अनुरूप अशा मार्गांनी देवाशी संवाद साधणे आपल्या हिताचे आहे. येशूने ज्या लोकसमुदायाला दृष्टांत सांगितले, त्यांपैकी आपणही एक आहोत असे स्वतःकडे पाहणे बहुतेकांना फार उपयोगी ठरेल. विशेषतः श्रद्धेच्या वाटेवर पहिले पाऊल टाकताना आपण स्वतःला त्या लोकसमुदायाचा भाग समजावे. मात्र वर्षानुवर्षे प्रार्थना आणि मनन यात बराच वेळ घालवल्यावर एखाद्या व्यक्तीची श्रद्धा अधिक खोल होऊ लागते, तेव्हा तिला दृष्टांत आणि कथा पूर्वीइतक्या प्रेरणादायी वाटत नाहीत. तिला त्याहून अधिक काही हवे असते. देवाने आपल्याशी अधिक स्पष्टपणे आणि अंतःकरणाला भिडेल अशा रीतीने बोलावे, अशी तिला ओढ लागते.

प्रत्यक्षात, तुमची श्रद्धा वाढत असताना देव कोणत्या मार्गांनी तुमच्या अंतःकरणाशी अधिक खोलवर बोलतो, हे शोधणे चांगले. येशूने प्रेषितांना आपली इच्छा आणि श्रद्धेची सत्ये अधिक थेटपणे समजावून सांगितली. त्याचप्रमाणे देव तुमच्या भेटीला कसा येतो आणि स्वतःची इच्छा व श्रद्धेची सत्ये तुम्हाला कशी समजावून सांगतो? कदाचित संतांची चरित्रे, कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षणसंहिता किंवा एखादे दुसरे आध्यात्मिक पुस्तक वाचल्याने तुम्ही या सत्यांचा अधिक खोलवर विचार करू शकाल. तसेच, तुमची श्रद्धा वाढत असताना पवित्र शास्त्रातील काही उताऱ्यांतून तुम्हाला अधिक आध्यात्मिक पोषण मिळू शकेल. उदाहरणार्थ, ज्या उताऱ्यांत येशू आपल्या शिष्यांशी अधिक थेटपणे बोलतो, ते उतारे.

तुमच्या जीवनाच्या या टप्प्यावर देवाच्या पवित्र वचनातून तुम्हाला सर्वाधिक आध्यात्मिक पोषण कशा प्रकारे मिळते, यावर आज मनन करा. हे ओळखण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे अलीकडे तुम्हाला सर्वाधिक सांत्वन आणि प्रेरणा कशातून मिळाली, याचा विचार करणे. गेल्या वर्षभरात देवाचे वचन कोणत्या रीतीने तुमच्या अंतःकरणाला सर्वाधिक भिडले? अलीकडे देव तुमच्याशी कसा बोलला हे ओळखणे, हाच श्रद्धेच्या प्रवासाच्या या टप्प्यावर तो तुम्हाला जे काही शिकवू इच्छितो आणि उलगडून दाखवू इच्छितो, ते त्याच्याकडून यापुढे कसे स्वीकारावे हे ठरवण्याचा उत्तम मार्ग आहे. देवाची वाणी ऐकण्याचा प्रयत्न करत राहा आणि त्याच्या राज्याच्या सुंदर रहस्यांमध्ये त्याला तुम्हाला अधिकाधिक खोलवर नेऊ द्या.

हे देवाच्या गौरवशाली वचना, तू आपल्या लोकांशी विविध मार्गांनी बोलण्याचे निवडतोस. काहींशी तू दृष्टांत आणि रूपकांतून बोलतोस. इतरांशी तू अधिक थेटपणे आणि जवळिकीने बोलतोस व आपल्या हृदयातील गहिरे भाव त्यांना उलगडून दाखवतोस. माझी श्रद्धा अधिक खोल होईल अशा रीतीने माझ्याशी बोल, जेणेकरून तू मला उलगडून दाखवू इच्छित असलेल्या अनेक रहस्यांच्या दिशेने माझा प्रवास चालू राहील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


संताप की प्रेम?

सामान्य liturgical काळातील अकरावा रविवार (वर्ष क)

“शिमोन, मला तुला काही सांगायचे आहे.” तो म्हणाला, “गुरुजी, सांगा.” “एका सावकाराचे दोन कर्जदार होते. एकाकडे पाचशे दिवसांच्या मजुरीएवढे, तर दुसऱ्याकडे पन्नास दिवसांच्या मजुरीएवढे कर्ज होते. दोघांनाही कर्ज फेडता येत नव्हते, म्हणून त्याने दोघांचेही कर्ज माफ केले. त्यांच्यापैकी कोण त्याच्यावर अधिक प्रेम करील?” शिमोनाने उत्तर दिले, “मला वाटते, ज्याचे जास्त कर्ज माफ झाले तो.” येशू त्याला म्हणाला, “तुझा निर्णय बरोबर आहे.” लूक 7:40–43

येशू आणि शिमोन परुशी यांच्यातील हा संवाद शिमोनाच्या घरी घडतो. येशू तेथे भोजनासाठी मेजाजवळ रेलून बसला होता. तेवढ्यात एक पापी स्त्री कोणतीही पूर्वसूचना न देता आत आली. अत्यंत नम्रतेने आणि प्रेमाने तिने येशूच्या पायांना सुगंधी तेल लावले, आपल्या अश्रूंनी त्याचे पाय धुतले, त्यांचे चुंबन घेतले आणि आपल्या केसांनी ते पुसले. तेथे उपस्थित असलेले लोक तिच्याविषयी काय विचार करत होते किंवा काय बोलत होते, याची तिला मुळीच पर्वा नव्हती. अत्यंत नम्रतेने येशूवरील आपले प्रेम आणि स्नेह व्यक्त करणे, एवढीच तिची इच्छा होती.

शिमोनाच्या मनातले विचार ओळखून येशू आपले देवत्व प्रकट करतो. शिमोनाला त्या स्त्रीचा आणि येशूचाही संताप आला होता. तो दोघांमध्ये दोष शोधत होता आणि त्यांना मनोमन दोषी ठरवत होता. शिमोन काही बोलला नाही, तरी त्याच्या मनात काय चालले होते हे येशूला माहीत होते. म्हणूनच त्याने शिमोनाला हा दृष्टांत सांगितला.

सर्वप्रथम, आपण सगळे देवाचे ऋणी आहोत, हे समजून घेतले पाहिजे. आपण सर्वांनी पाप केले आहे आणि आपल्या पापांचे कर्ज आपण कधीही फेडू शकत नाही. काहींनी गंभीर पापे केली आहेत, तर काहींनी कमी गंभीर पापे केली आहेत. तरीही प्रत्येक जण देवाचा ऋणी आहे आणि केवळ स्वतःच्या पुण्याईच्या बळावर कोणीही हे कर्ज फेडू शकत नाही. शिमोनाला हे उमगले नाही आणि स्वतःच्या जीवनात देवाने दाखवलेल्या दयेबद्दल त्याला कृतज्ञताही वाटली नाही. म्हणूनच तो स्वतःला इतका नीतिमान समजून वागला.

या स्त्रीविषयी येशू पुढे म्हणाला, “तिने खूप प्रेम दाखवले आहे, म्हणून तिच्या अनेक पापांची क्षमा झाली आहे.” मग तो म्हणाला, “पण ज्याला थोडी क्षमा मिळते, तो थोडेच प्रेम करतो.” यावरून आपल्याला समजते की आपल्या जीवनात किती पापांची क्षमा होणे आवश्यक आहे, ही संख्या देवासाठी सर्वांत महत्त्वाची नाही. पाप लहान असो वा मोठे, ते न फेडता येणारे कर्जच आहे. देवाने आपल्यासाठी किती काही केले आहे हे ओळखून आपण त्याच्याप्रती प्रेमाने व्यक्त केलेली कृतज्ञता, हीच त्याच्यासाठी सर्वांत महत्त्वाची आहे.

जे सामान्यतः चांगले जीवन जगतात आणि गंभीर पाप टाळतात, त्यांना ही कथा एक फार महत्त्वाचा धडा शिकवते. अशा लोकांना इतरांच्या पापांवर संताप व्यक्त करून त्यांना दोषी ठरवण्याचा मोह होऊ शकतो. तसेच देवाने आपल्याला दिलेल्या क्षमेबद्दल त्यांच्या मनात असायला हवी तितकी कृतज्ञता नसेल. परुशी शिमोनला या पापी स्त्रीकडून पुष्कळ काही शिकता आले असते. येशू त्याच्या घरी आला तेव्हा त्याने येशूसमोर नम्र व्हायला हवे होते. आपल्या प्रभूच्या दयेबद्दल आणि क्षमेबद्दल त्याने मनापासून कृतज्ञता व्यक्त करायला हवी होती. येशूकडून हे दान स्वीकारण्यास आपण पात्र नाही, हेही त्याने मान्य करायला हवे होते. शिमोनने हे केले नाही, पण त्या पापी स्त्रीने केले. म्हणून शिमोनपेक्षा तिलाच कितीतरी अधिक आशीर्वाद लाभला. शिवाय, येशूने या स्त्रीवर केलेली दया पाहताना, असे प्रेम आपल्या डोळ्यांसमोर पाहायला मिळाले याचा शिमोनला मनापासून आनंद व्हायला हवा होता.

आपणा सर्वांना या पापी स्त्रीचे अनुकरण करण्याचे आवाहन आहे, या सत्यावर आज नम्रपणे चिंतन करा. आपल्यापैकी प्रत्येकावर असे ऋण आहे की ते आपण फेडू शकत नाही. अशा वेळी योग्य प्रतिसाद एकच आहे: आपले ऋण मान्य करणे, ते नम्रपणे आपल्या प्रभूसमोर ठेवणे, त्याच्या दयेची याचना करणे आणि मग आपल्याला मिळालेल्या दानाबद्दल मनापासून कृतज्ञता आणि प्रेम व्यक्त करणे. आज आणि नेहमी स्वतःला नम्र करा. इतरांच्या पापांमुळे संतापून त्यांना दोषी ठरवू नका. शेवटी, देव तुमच्यावर आणि सर्वांवर किती उदारपणे दया करतो, हे पाहून आनंदित व्हा.

हे परम उदार प्रभू, तू सर्वांवर दया करतोस आणि सर्वांशी करुणेने वागतोस. तू माझ्यासाठी जे काही केले आहेस, त्या सर्वांची मला नेहमी पूर्ण जाणीव राहो आणि त्याला मी मनापासून, प्रेमाने व कृतज्ञतेने प्रतिसाद देऊ दे. तू इतरांवरही प्रेम आणि दया करतोस, हे मला दिसू दे आणि ते आपल्या जीवनात तुझे स्वागत करतात तेव्हा मला आनंद होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


दयेची नवी खोली

सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा सोमवार

कोणी तुला सक्तीने एक मैल जायला लावले, तर त्याच्याबरोबर दोन मैल जा. जो तुझ्याकडे मागतो त्याला दे, आणि जो तुझ्याकडून उसने घेऊ इच्छितो त्याच्याकडे पाठ फिरवू नकोस.” मत्तय 5:41–42

ख्रिस्ताच्या आगमनापूर्वी अनेक शतकांच्या ओघात इस्राएलची श्रद्धा विकसित होत गेली, तशी नैतिक आचरणातही टप्प्याटप्प्याने प्रगती झाली. जुन्या करारातील नैतिक नियम प्रस्थापित होण्यापूर्वी, एका कुटुंबाने दुसऱ्या कुटुंबाचे नुकसान केले तर त्या कुटुंबाचा कठोर सूड घेणे सर्रास घडत असे. त्यामुळे हिंसा आणि वैर चालूच राहत असे. पण जशास तसे प्रत्युत्तर देण्याचा नियम प्रस्थापित झाला तेव्हा प्रगतीचे एक पाऊल पडले. तो नियम असा होता: “एखाद्या माणसाने आपल्या शेजऱ्याला विद्रूप केले, तर त्याने जसे केले तसेच त्याच्याही बाबतीत केले जावे: हाड मोडल्याबद्दल हाड, डोळ्याबद्दल डोळा, दाताबद्दल दात; त्याने दुसऱ्याला जसे विद्रूप केले, तसेच त्यालाही विद्रूप केले जावे” (लेवीय 24:19–20). ही न्यायाची नवी पद्धत होती: ज्या अपराधाचा बदला घेतला जात असे, त्यापेक्षा अधिक कठोर बदला घेण्यास मनाई होती. त्या काळी या नियमामुळे कुटुंबांमधील सतत चिघळत जाणारे वैर संपुष्टात आणण्यास मदत झाली.

आजच्या शुभवर्तमानात येशू जशास तसे प्रत्युत्तर देण्याच्या याच नियमाविषयी बोलतो. येशूने शिकवलेली नवी आणि कितीतरी उच्च नैतिक शिकवण शिष्यांना असे आवाहन करते: “दुष्ट माणसाला प्रतिकार करू नका,” आणि कोणी तुमच्याशी वाईट वागले तर दुसरा गाल पुढे करा. काटेकोर न्यायानुसार पापाची भरपाई करावी लागते, पण दया प्रत्येक ऋणाची फेड करते, अशी येशूची नवी शिकवण होती. सर्वप्रथम, आपण खरा पश्चात्ताप करून आपले जीवन बदलतो, तेव्हा आपल्या पापांच्या क्षमेसाठी येशू आपल्यावर जी दया करतो, ती आपल्या पापांचे ऋण फेडते. पण आपल्या पापांमुळे देवाप्रती असलेल्या ऋणांची माफी आणि फेड व्हावी, अशी आपली इच्छा असेल, तर आपणही इतरांशी तसेच वागले पाहिजे आणि त्यांच्याविरुद्ध मनात काहीही धरून ठेवू नये.

पण येशू याहीपुढे जातो. वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात येशू आपल्या शिष्यांना प्रेम आणि उदारता एका नव्या, आमूलाग्र रीतीने आचरणात आणण्याचे आवाहन करतो. देवाच्या राज्यातील मुलांना आता या नव्या नैतिक नियमानुसार वागण्यास बोलावले आहे. एखाद्याने तुमच्याविरुद्ध केलेल्या पापाबद्दल त्याला केवळ क्षमा करणे आणि त्यामुळे त्याच्यावर असलेले तुमचे ऋण विसरून जाणे पुरेसे नव्हते. दया आता आपल्याकडून याहून अधिक मागते: “जो तुझ्याकडे मागतो त्याला दे,” आणि जो तुला फक्त एक मैल सोबत चालायला सांगतो, त्याच्याबरोबर “दोन मैल” चाल. दुसऱ्या शब्दांत, ख्रिस्ती प्रेम काटेकोर न्यायाच्या प्रत्येक कल्पनेच्या कितीतरी पलीकडे जाते; ते केवळ क्षमा करण्यावरही थांबत नाही. आपल्या प्रभूची ही शिकवण खरोखरच नवी होती आणि ती जीवनात आमूलाग्र बदल घडवणारी होती.

हा नवा नैतिक नियम तुमच्या स्वतःच्या जीवनाला कसा लागू होतो, याचा विचार करा. तुम्ही बहुतेक वेळा कोणत्या प्रकारचा “न्याय” आचरता? कोणी तुमच्यावर अन्याय केला तर, जुन्या करारातील नियम येण्यापूर्वीच्या लोकांप्रमाणे, तुमचे जेवढे नुकसान झाले त्याहून अधिक नुकसान करून तुम्ही सूड उगवू पाहता का? की ‘डोळ्याबद्दल डोळा’ असा तितक्यापुरताच न्याय मागणारा नियम तुम्ही पाळता? एखाद्या व्यक्तीने तुमच्याविरुद्ध पाप केल्यामुळे तिच्यावर आलेल्या ऋणाची फेड म्हणून तुम्ही तिला क्षमा करून दया दाखवण्याचा प्रयत्न करता का? की त्याहून उत्तम मार्ग निवडून, क्षमेच्याही पलीकडे जाण्याचा आणि नव्या रीतीने, उदारपणे व भरभरून दया दाखवण्याचा प्रयत्न करता? प्रेमाची ही शेवटची पातळी गाठणे आणि तसे जगणे कठीण आहे. पण आपला प्रभू आपल्याशी असाच वागतो आणि आपणही इतरांशी असेच वागावे, असे तो आपल्याला सांगतो.

आज, सध्या तुम्हाला सतावत असलेल्या एखाद्या मनाच्या जखमेवर चिंतन करा. त्या वेदनेला तुम्ही आतापर्यंत कसे सामोरे गेला आहात, याचाही विचार करा. आपल्या प्रभूने दिलेला प्रेमाचा आणि दयेचा हा नवा नियम समजून घेत असताना, त्याच्याकडे प्रार्थना करा की देव तुमच्यावर जितकी दया करतो, तितकीच दया इतरांवर करण्यासाठी लागणारी कृपा त्याने तुम्हाला द्यावी.

हे माझ्या उदार प्रभू, तू अगदी भरभरून दया करतोस. आम्ही पश्चात्ताप करतो तेव्हा तू आम्हाला केवळ क्षमाच करत नाहीस, तर आमची पुन्हा उभारणी करून आम्ही कधीही पात्र ठरू शकलो नसतो अशा कितीतरी उच्च पावित्र्यापर्यंत आम्हाला नेतोस. हे प्रिय प्रभू, ज्यांनी माझ्याविरुद्ध पाप केले आहे, त्यांच्यावर तुझ्याप्रमाणेच दया आणि प्रेम करता यावे म्हणून मला आवश्यक ती कृपा दे. ज्यांनी मला दुखावले आहे, त्या सर्वांना मी क्षमा करतो. त्यांच्यावरही पूर्ण मनाने प्रेम करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


छळ सोसण्याची “देणगी”

सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा मंगळवार

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: तू आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम कर आणि आपल्या शत्रूचा द्वेष कर. पण मी तुम्हाला सांगतो: आपल्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे तुम्ही तुमच्या स्वर्गीय पित्याची मुले व्हाल. कारण तो वाईट आणि चांगल्या दोन्ही प्रकारच्या लोकांवर आपला सूर्य उगवतो आणि नीतिमान व अनीतिमान अशा दोघांवरही पाऊस पाडतो.” मत्तय 5:43–45

इतरांवर प्रेम करण्याची नवी आज्ञा देताना, येशू आपल्या आवाहनाचा अर्थ अधिक खोलवर आणि अधिक स्पष्टपणे उलगडून सांगतो. तो आपल्याला ज्या प्रेमासाठी बोलावतो, ते जीवनात आमूलाग्र बदल घडवणारे आणि संपूर्ण आहे; सुरुवातीला ते आचरणात आणणे फार कठीण वाटू शकते. आपला छळ करणाऱ्यांसह सर्वांवर प्रेम करण्याची आज्ञा देऊन, येशू आपल्याला जुन्या करारातील न्यायाच्या समजुतीच्या कितीतरी पलीकडे जाण्यास बोलावतो. प्रेम करण्याचे हे आवाहन ऐच्छिक नाही; ती एक आज्ञा आहे. ती पाळणे प्रत्येक ख्रिस्ती व्यक्तीसाठी आवश्यक आहे.

ही आज्ञा देताना येशू केवळ काय करावे हे सांगत नाही, तर इतके गाढ प्रेम कसे करता येईल, यासाठी अगदी व्यवहार्य सल्लाही देतो. तो सांगतो की आपण आपल्या शत्रूंवर केवळ प्रेम करावे असे नाही, तर ते आपला छळ करतात तेव्हा त्यांच्यासाठी प्रार्थनाही करावी. सर्वप्रथम, ‘शत्रू’ म्हणजे अशी व्यक्ती जी आपल्याला कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे इजा करण्याचा प्रयत्न करते आणि सर्वसाधारणपणे आपल्याविरुद्ध पाप करते. अशा वेळी स्वतःचा बचाव करणे आणि प्रतिकार करणे ही आपली नेहमीची प्रतिक्रिया असते. म्हणून अशा मोहाला बळी न पडणे ही पहिली पायरी आहे. याआधीच्या शुभवर्तमान उताऱ्यात येशूने म्हटल्याप्रमाणे, “दुष्टाचा प्रतिकार करू नका.”

आजचा शुभवर्तमानातील उतारा आपल्याला आणखी पुढे नेतो. आपला प्रभू आपल्याला असा व्यवहार्य सल्ला देतो: “जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा.” या आज्ञेचा अर्थ केवळ त्या व्यक्तीचा ‘सूड घेण्याचा’ किंवा तिच्या कृतींना नुसता ‘प्रतिकार करण्याचा’ मोह नाकारणे एवढाच नाही. आता तुम्ही तिच्यासाठी प्रार्थनाही केली पाहिजे. आपल्याविरुद्ध पाप करणाऱ्या व्यक्तीसाठी प्रार्थना करणे ही अत्यंत प्रेमाची आणि उदारतेची कृती आहे. देवाच्या विपुल दयेचे अनुकरण करण्याचा हा एक अगदी व्यवहार्य मार्ग आहे. म्हणूनच, तुमचा छळ करणाऱ्यांसाठी प्रार्थना केल्याने तुमच्या अंतःकरणात आमूलाग्र परिवर्तन घडते आणि तुम्ही पवित्र होता. एका अर्थी, दुसऱ्या व्यक्तीने तुमचे केलेले वाईट तुमच्यासाठी देणगी ठरू शकते, कारण तिने तुम्हाला दिलेल्या दुखापतीला प्रार्थनेने उत्तर देण्याची संधी त्यातून मिळते. ही एक खरी आणि प्रत्यक्ष जीवनात अनुभवता येणारी देणगी आहे; आपल्या प्रभूच्या या नव्या आज्ञेचे पालन करून आपण तिचा स्वीकार केला पाहिजे.

ही नवी आज्ञा तुम्हाला कोणाकोणासाठी प्रार्थना करायला सांगते, यावर आज चिंतन करा. कोणाच्या पापामुळे तुम्ही किंवा तुमचे कुटुंब दुखावले गेले आहे किंवा तुम्हाला इजा झाली आहे? तुम्ही कोणाविषयी मनात राग धरून आहात? जी व्यक्ती तुमच्या मनात येईल, तिच्यासाठी मनापासून आणि सातत्याने प्रार्थना करण्याचा निश्चय करा. त्या व्यक्तीसाठी वारंवार प्रार्थना करा आणि जोपर्यंत छळ चालू आहे तोपर्यंत प्रार्थना करत राहा. असे केल्याने, दुष्ट हेतूने तुम्हाला इजा करण्याचा प्रत्येक प्रयत्न त्या व्यक्तीसाठी कृपेचे आणि तुमच्यासाठी पवित्रतेचे साधन बनेल.

हे माझ्या अपार दयाळू प्रभू, माझा छळ करणाऱ्यांसाठी प्रार्थना करण्याची जी आज्ञा तू मला दिलीस, ती प्रथम तू स्वतः परिपूर्ण रीतीने आचरणात आणलीस. क्रुसावर खिळलेला असताना, ज्यांनी तुला क्रुसावर खिळले त्यांच्यासाठी तू प्रार्थना केलीस. ज्यांनी मला इजा करण्याचा प्रयत्न केला आहे आणि जे अजूनही तसा प्रयत्न करत आहेत, त्यांना केवळ क्षमा करण्यासाठीच नव्हे, तर त्यांच्यासाठी प्रार्थना करण्यासाठीही मला आवश्यक ती कृपा दे. माझे हृदय दयेने इतके भरून टाक की माझ्याविरुद्ध केलेले प्रत्येक पाप माझ्या जीवनात प्रेम आणि पावित्र्य वाढण्याचे निमित्त ठरो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


मूक त्यागांतून घडणारे परिवर्तन

सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा बुधवार

“तुम्ही उपवास करता तेव्हा ढोंगी लोकांसारखे उदास चेहरे करू नका. आपण उपवास करत आहोत हे इतरांना दिसावे म्हणून ते आपल्या दिसण्याकडे दुर्लक्ष करतात. मी तुम्हाला खरे सांगतो, त्यांना त्यांचे प्रतिफळ मिळाले आहे. पण तुम्ही उपवास करता तेव्हा डोक्याला तेल लावा आणि चेहरा धुवा. म्हणजे तुम्ही उपवास करत आहात हे इतरांना दिसणार नाही; ते फक्त गुप्त असलेल्या तुमच्या पित्यालाच दिसेल. आणि जे गुप्त आहे ते पाहणारा तुमचा पिता तुम्हाला प्रतिफळ देईल.” मत्तय 6:16–18

आज अनेकांनी उपवासाची पवित्र प्रथा सोडून दिली आहे. उपवास ही प्रायश्चित्ताची प्रभावी साधना आहे; तिच्यामुळे आत्म्याला मोठा लाभ होतो. काही खाद्यपदार्थ आणि पेये स्वेच्छेने टाळून अधूनमधून त्याऐवजी भाकर-पाण्यासारखा साधा आहार घेणे किंवा नेहमीपेक्षा कमी खाणे यामुळे आत्म्याला मोठे बळ मिळते आणि अनेक आध्यात्मिक आशीर्वाद स्वीकारण्यास मन तयार होते. अनेकदा आपण देहाच्या सुखांसाठीच जगतो आणि आपल्या जिभेचे चोचले सतत पुरवण्याच्या सापळ्यात अडकतो. त्यामुळे पवित्र होण्याच्या अधिक महत्त्वाच्या आध्यात्मिक आकांक्षांकडे दुर्लक्ष करण्याचा मोह आपल्याला होतो. अधूनमधून इंद्रियसुखांचा त्याग केल्याने केवळ देवाच्या कृपेतून मिळणारा खरा आणि चिरस्थायी आनंद शोधण्याकडे आपले मन अधिक वळते. म्हणूनच, आपण नियमितपणे उपवास करतो आणि इतर प्रकारेही आत्मसंयमाचा सराव करतो, असे वरील उताऱ्यात गृहीत धरले आहे.

तुम्ही उपवास करता का? तुम्ही नियमितपणे इतर प्रकारेही आत्मसंयमाचा सराव करता का? रोजची प्रार्थना, पवित्र शास्त्राचे वाचन, संतांच्या जीवनाचा परिचय आणि संस्कारांमध्ये नियमित सहभाग या सर्व गोष्टी आपल्याला देवाच्या अधिक जवळ नेतात आणि पवित्र बनवतात. पण उपवास आणि आत्मसंयम हेही फार महत्त्वाचे आहेत. म्हणून आपल्या आध्यात्मिक वाढीचा भाग म्हणून त्यांचा अंगीकार करण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.

या उताऱ्यात येशू आपल्याला विशेषतः उपवास आणि आत्मसंयम यांतून अंतःकरणाला मिळणारे प्रतिफळ शोधायला सांगतो. इतरांकडून प्रशंसा मिळवण्यासाठी आपण उपवास केला, तर त्याचा आध्यात्मिक लाभ आपण गमावतो, हे तो आपल्या लक्षात आणून देतो. प्रार्थना, उपवास आणि दानधर्म हे शक्य तितके गुप्तपणे केले पाहिजेत. अशा रीतीने आपल्या कृती खरोखर मनापासून केलेल्या असतील; इतरांची वाहवा मिळवण्याच्या लौकिक अपेक्षेने त्या केलेल्या नसतील.

या शुभवर्तमानातील शिकवण आपल्या जीवनाच्या इतर बाबींनाही लागू होते. उदाहरणार्थ, तुम्हाला एखादा आजार असेल किंवा कसलीही शारीरिक वेदना किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल, तर अर्थातच आवश्यक वैद्यकीय उपचार घ्यावेत. पण हे शारीरिक त्रास आपण कोणताही गाजावाजा न करता मनोमन स्वीकारले, तर त्यांतूनही आपल्याला आध्यात्मिक वाढीची आणखी एक संधी मिळते. आपली वेदना किंवा अस्वस्थता आनंदाने स्वीकारण्याचे आपण ठरवले, ती त्याग म्हणून देवाला अर्पण केली आणि देवाला दिलेली एक मूक भेट म्हणून ती स्वतःपुरतीच ठेवली, तर त्या वेदनेचे किंवा अस्वस्थतेचेही कृपेत रूपांतर होऊ शकते.

आज तुम्ही उपवास कसा पाळता यावर चिंतन करा. तसेच, देवाला न बोलता, मनोमन त्याग अर्पण करण्याच्या ज्या संधी तुम्हाला दररोज मिळतात, त्यांवरही विचार करा. तुमच्या हाताबाहेर असलेला एखादा क्रूस तुम्हाला रोज वाहावा लागत असेल, तर तो आपल्या प्रभूला आध्यात्मिक अर्पण म्हणून अर्पण करण्याचा प्रयत्न करा. आणि तुम्हाला स्वेच्छेने नियमित उपवास करणे शक्य असेल, तर प्रार्थनापूर्वक तो पाळण्याचा निश्चय करा. दर आठवड्याला, विशेषतः शुक्रवारी, उपवास करण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून आपल्या प्रभूने पवित्र शुक्रवारी केलेल्या बलिदानाचा सन्मान होईल. कोणालाही न दिसणाऱ्या या त्यागांचे मोल कमी लेखू नका. त्यांना तुमच्या आध्यात्मिक जीवनाचा नियमित भाग बनवा, आणि देव तुम्हाला स्वर्गातून विपुल आध्यात्मिक संपत्ती देईल.

हे माझ्या आत्मत्यागी प्रभू, तू अनेक ऐहिक सुखांचा त्याग केलास, विशेषतः वाळवंटात चाळीस दिवस उपवास केलास तेव्हा. उपवास करण्याचे आणि माझ्या शारीरिक इच्छांवर संयम ठेवण्याचे कर्तव्य मी गांभीर्याने घ्यावे, यासाठी मला मदत कर. हे सारे गाजावाजा न करता करण्यासही मला मदत कर. माझ्या जीवनात तुझ्या परिपूर्ण बलिदानाचे सतत अनुकरण घडो, जेणेकरून मी दिवसेंदिवस अधिकाधिक तुझ्यासारखे होऊ शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


इतरांना क्षमा करणे

सामान्य liturgical काळातील अकराव्या आठवड्याचा गुरुवार

“जर तुम्ही इतरांना त्यांच्या अपराधांची क्षमा केली, तर तुमचा स्वर्गीय पिता तुम्हालाही क्षमा करील. पण जर तुम्ही इतरांना क्षमा केली नाही, तर तुमचा पिताही तुमच्या अपराधांची क्षमा करणार नाही.” मत्तय 6:14–15

आपला प्रभू आपल्याला किती वेळा क्षमा करण्याचे आवाहन करतो, हे खरोखरच आश्चर्यकारक आहे. या संपूर्ण आठवड्यात आपण येशूच्या डोंगरावरील प्रवचनातील उतारे वाचत आलो आहोत. त्या प्रवचनाच्या बर्‍याच भागांत इतरांवर दया करावी आणि त्यांना क्षमा करावी, असे आवाहन आपल्याला पुन्हा पुन्हा केले जाते. आणि आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी असलेल्या वरील उताऱ्यात, आपल्या आवाहनांकडे दुर्लक्ष केल्याचे परिणाम काय होतील, हे येशू आपल्याला सांगतो.

हा उतारा त्याच्या अगदी आधी येणाऱ्या ‘हे आमच्या पित्या’ या प्रार्थनेची जणू एक पुरवणी आहे. ‘हे आमच्या पित्या’ या प्रार्थनेत सात विनंत्या आहेत. त्यांपैकी एक अशी आहे: ‘जसे आम्ही आमच्याविरुद्ध अपराध करणाऱ्यांना क्षमा करतो, तसे आमच्या अपराधांची आम्हाला क्षमा कर.’ लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट अशी की, सात विनंत्यांची ही प्रार्थना शिकवल्याबरोबर येशूने त्यांपैकी एक विनंती पुन्हा सांगून तिच्यावर विशेष भर दिला, असे वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात दिसते. येशूने दिलेल्या या विशेष भरावरून ही विनंती किती गांभीर्याने घ्यायला हवी, हे आपल्याला समजले पाहिजे.

सुरुवातीला येशू आपल्याला एवढेच सांगतो की, ‘जशी आम्ही क्षमा करतो’ तशी आम्हालाही क्षमा मिळावी, अशी प्रार्थना करा. पण नंतर तो स्पष्ट करतो की, आपण इतरांना क्षमा केली नाही तर आपल्यालाही क्षमा मिळणार नाही. यातून आपल्याला अशी प्रेरणा मिळायला हवी की, इतरांना अंतःकरणाच्या अगदी गाभ्यातून पूर्णपणे क्षमा करण्यासाठी आपण शक्य ते सर्व प्रयत्न करावेत.

तुम्हाला कोणाला क्षमा करण्याची गरज आहे? क्षमा करणे म्हणजे नेमके काय, याबद्दल कधीकधी गोंधळ होऊ शकतो. आपण मनाशी घेतलेल्या निर्णयाशी आपल्या भावना जुळत नाहीत, तेव्हा हा गोंधळ होतो. एखाद्याला क्षमा करण्याचा निर्णय आपण मनोमन घेतला, तरी त्या व्यक्तीवर आपल्याला राग येत राहतो, हा नेहमीचा अनुभव आहे. पण अशा विसंगत भावनांमुळे आपण मागे हटू नये, किंवा आपण काय करायला हवे याबद्दल मनात शंका येऊ देऊ नये. क्षमा ही सर्वप्रथम आपल्या इच्छाशक्तीची कृती आहे. ‘तुझे पाप मी तुझ्या हिशोबी धरत नाही,’ असे दुसऱ्या व्यक्तीला सांगण्याचा हा प्रार्थनापूर्वक घेतलेला निर्णय आहे. क्षमा करणे म्हणजे पाप घडलेच नाही असे भासवणे नव्हे. उलट, पाप घडलेच नसते, तर क्षमेची गरजही भासली नसती. म्हणून क्षमा करण्याच्या कृतीतच, ज्या पापाची क्षमा करायची आहे ते घडले आहे, ही कबुलीही असते.

एखाद्याला क्षमा करण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर तुमच्या भावना लगेच बदलल्या नाहीत, तरी त्या व्यक्तीला मनातल्या मनात क्षमा करत राहा. त्या व्यक्तीसाठी प्रार्थना करा. तिच्याकडे पाहण्याचा तुमचा दृष्टिकोन बदलण्याचा प्रयत्न करा. तिने तुम्हाला दिलेल्या दुःखाचा सतत विचार करत बसू नका. त्याऐवजी, एक व्यक्ती म्हणून तिची असलेली प्रतिष्ठा, देवाचे तिच्यावर असलेले प्रेम आणि तिच्याबद्दल तुम्ही मनात जपत राहायला हवे ते प्रेम यांचा विचार करा. क्षमा करा, पुन्हा क्षमा करा आणि परतही क्षमा करा. दयेची ही कृती करणे कधीही थांबवू नका किंवा तिचा कंटाळा करू नका. असे केल्याने कालांतराने तुमच्या भावना आणि मनातील आवेगही तुम्ही घेतलेल्या निर्णयाशी जुळू लागले आहेत, असे तुम्हाला आढळू शकेल.

आज तुमच्या मनात अजूनही रेंगाळणाऱ्या रागाच्या भावनांवर चिंतन करा. ज्या व्यक्तीवर तुम्ही रागावलेले आहात, तिला स्वेच्छेने आणि पूर्णपणे क्षमा करण्याचा निर्णय घेऊन त्या भावनांना सामोरे जा. आत्ता क्षमा करा, आज पुन्हा करा, उद्याही करा आणि यापुढेही करत राहा. स्वतः क्षमा करण्याची कृती पुन्हा पुन्हा करून राग आणि कटुतेवर मात करा. मग तुम्हाला दिसेल की, क्षमा न केल्याने तुमच्यावर पडलेल्या जड ओझ्यातून देव तुम्हाला मुक्त करू लागला आहे.

हे माझ्या क्षमाशील प्रभू, तू मला पूर्णपणे क्षमा करतोस आणि इतरांनाही तशीच क्षमा करण्यास मला बोलावतोस. माझ्या जीवनात मला तुझी क्षमा लाभावी, अशी मी प्रार्थना करतो. माझ्या पापाबद्दल मला खेद आहे आणि मी तुझ्या दयेची याचना करतो. या पवित्र दानाला प्रतिसाद म्हणून, ज्यांनी माझ्याविरुद्ध पाप केले आहे त्या सर्वांना क्षमा करण्याचे वचन मी आज तुला देतो. विशेषतः ज्यांच्यावर माझा अजूनही राग आहे, त्यांना मी क्षमा करतो. हे प्रिय प्रभू, मला या रागातून मुक्त कर, म्हणजे तुझ्या दयेचे सर्व फल मला माझ्या जीवनात लाभेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


तुमच्या जीवनातील हेतू

सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा शुक्रवार

“डोळा हा शरीराचा दिवा आहे. तुमचा डोळा निरोगी असेल, तर तुमचे संपूर्ण शरीर प्रकाशाने भरून जाईल; पण तुमचा डोळा खराब असेल, तर तुमचे संपूर्ण शरीर अंधारात राहील. आणि तुमच्यातला प्रकाशच अंधार असेल, तर तो अंधार किती गडद असेल!” मत्तय 6:22–23

पवित्र शास्त्रातील प्रत्येक उतारा आध्यात्मिक दृष्टीने आपल्याला अनेक धडे देऊ शकतो. संत थॉमस अक्विनास यांनी मत्तयच्या शुभवर्तमानावरील आपल्या भाष्यात वरील उताऱ्याचा एक अर्थ असा सांगितला आहे: या उताऱ्यातील ‘डोळा’ म्हणजे तुमचा हेतू, आणि ‘तुमचे संपूर्ण शरीर’ म्हणजे त्या हेतूतून घडणाऱ्या तुमच्या सर्व कृती. म्हणून, जेव्हा तुमचे हेतू देवाच्या इच्छेशी जुळतात, तेव्हा त्यांतून घडणाऱ्या कृतीही देवाच्या इच्छेशी जुळतात. पवित्रतेकडे वाटचाल करताना हा धडा अतिशय व्यावहारिक आणि उपयुक्त आहे.

संत थोमस यांच्या या शिकवणीच्या प्रकाशात आपण आपल्या हेतूंचे प्रामाणिकपणे आणि सर्व बाजूंनी परीक्षण केले पाहिजे. तुमच्या जीवनात तुमचे हेतू कोणते आहेत? चांगले वाटणारे अनेक हेतू आपण सहज मनाशी बाळगतो; तसेच, आपल्या लक्षातही न येता, देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेले काही हेतूही आपण बाळगतो. एखाद्या रात्री आपल्याला निवांत झोप घ्यायची असते. एखाद्या दिवशी कुटुंबीयांसोबत आणि मित्रमैत्रिणींसोबत आनंदात वेळ घालवायचा असतो. कधी चविष्ट जेवण बनवायचे असते, घर स्वच्छ करायचे असते किंवा कामात चांगली कामगिरी करायची असते. त्या त्या वेळेपुरते असलेले असे अनेक हेतू चांगले असतात आणि ते दैनंदिन जीवनाचा स्वाभाविक भाग आहेत. पण विचार करण्यास सर्वांत महत्त्वाचा हेतू तो आहे, जो या सगळ्यांपेक्षा आपल्या अंतःकरणात अधिक खोलवर रुजलेला आहे. तुमच्या संपूर्ण जीवनाला दिशा देणारा, त्याच्या केंद्रस्थानी आणि मुळाशी असलेला हेतू कोणता आहे?

तुम्ही प्रयत्नपूर्वक जोपासायचा मुख्य हेतू हा आहे: आपल्या प्रत्येक कृतीतून देवाचा शक्य तितका अधिक गौरव करणे. जीवनात इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाला आणि त्याच्या पवित्र इच्छेला प्राधान्य देता, तेव्हा तुम्ही देवाचा गौरव करता. हाच तुमच्या जीवनाचा सर्वांत खोलवरचा आणि मूलभूत हेतू असेल, तर इतर सर्व गोष्टींना त्यातूनच दिशा मिळेल. तुमचे इतर सर्व हेतू आणि कृती या मुख्य हेतूशी जुळतील आणि तो साध्य करण्यास हातभार लावतील. पण जीवनाच्या मुळाशी तुम्ही इतर हेतूंना ‘पहिले स्थान’ दिले, तर तुमचे उरलेले सर्व हेतू आणि कृती भरकटतील आणि त्यांना चुकीची दिशा मिळेल.

आज तुमच्या जीवनाच्या मुळाशी कोणता हेतू आहे, यावर चिंतन करा. यासाठी तुम्हाला बराच अंतर्मुख विचार करावा लागेल आणि स्वतःशी प्रामाणिक राहावे लागेल. दररोज तुम्हाला प्रेरणा देणाऱ्या अनेक गोष्टी आणि तुम्ही घेत असलेले निर्णय यांचा नीट विचार करावा लागेल. तुमच्या जीवनाच्या मुख्य उद्देशावर चिंतन करा. देवाच्या परिपूर्ण इच्छेचा स्वीकार करून तिच्याप्रमाणे जगणे आणि अशा रीतीने देवाचा शक्य तितका अधिक गौरव करणे, हाच तो उद्देश असला पाहिजे. तुमच्या रोजच्या सर्व कृती या अंतिम ध्येयाशी जुळतात का? ज्या उद्देशासाठी देवाने तुम्हाला निर्माण केले तो अधिक पूर्णपणे साध्य व्हावा, म्हणून या ध्येयाच्या प्रकाशात आपल्या प्रत्येक कृतीचे परीक्षण करण्याच्या पवित्र कार्याला स्वतःला वाहून घ्या.

हे सर्व गौरवाच्या देवा, माझ्या सर्व स्तुतीस तू आणि केवळ तूच पात्र आहेस. माझ्या जीवनातील प्रत्येक निवडीचा पाया तुझी इच्छा आणि केवळ तुझी इच्छाच असली पाहिजे. मला प्रेरणा देणाऱ्या सर्व गोष्टी आणि माझ्या मनातील अगदी खोलवरचे हेतू नीट ओळखता यावेत म्हणून मला आवश्यक ती आध्यात्मिक अंतर्दृष्टी दे. तुझा शाश्वत गौरव हेच माझ्या सर्व हेतूंचे आणि कृतींचे ध्येय असो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


एकनिष्ठ भक्ती

सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा शनिवार

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “कोणीही दोन धन्यांची सेवा करू शकत नाही. तो एकाचा द्वेष करील आणि दुसऱ्यावर प्रेम करील; किंवा तो एकाशी निष्ठावान राहील आणि दुसऱ्याला तुच्छ लेखील. तुम्ही देवाची आणि धनाची सेवा करू शकत नाही.” मत्तय 6:24

‘मामोन’ म्हणजे धन. येशू स्पष्टपणे सांगतो की देवाची सेवा करायची की धनाची, हे तुम्ही निवडले पाहिजे; दोघांचीही सेवा करता येत नाही. दुभंगलेले अंतःकरण पुरेसे नाही. संत योहान क्रूसकर आपल्या ‘कार्मेल पर्वताची चढण’ या अभिजात आध्यात्मिक ग्रंथात असाच विचार स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की आपल्या इच्छा इतक्या पूर्णपणे शुद्ध झाल्या पाहिजेत की देव आणि त्याची पवित्र इच्छा यांशिवाय आपल्याला दुसरे काहीही नकोसे वाटावे. आपण केवळ देवाशी एकनिष्ठ राहावे म्हणून जीवनातील इतर प्रत्येक इच्छा अंतःकरणातून दूर झाली पाहिजे. याचा अर्थ आपले सर्व प्रेम देवावर आणि केवळ देवावरच असले पाहिजे, असा आहे का? होय, नक्कीच. पण हे सत्य योग्य रीतीने समजून घेतले पाहिजे.

देवाने आपल्याला प्रेम करण्यासाठी दिलेल्या पाचारणाचा विचार केला, तर हे खरे आहे की आपण केवळ देवावरच नव्हे, तर जीवनातील इतर अनेक गोष्टींवरही प्रेम केले पाहिजे. आपण आपल्या कुटुंबीयांवर, मित्रांवर, शेजाऱ्यांवर आणि आपल्या शत्रूंवरही प्रेम केले पाहिजे. आपल्या जीवनातील इतर पैलूही आपल्याला प्रिय असावेत, अशी आशा आहे. उदाहरणार्थ, आपले जीवनपाचारण, आपले काम, आपले घर किंवा एखादा छंद. मग इतक्या इतर गोष्टींवरही प्रेम करायचे असताना, आपण एकनिष्ठ भक्तीने देवावर प्रेम कसे करावे?

उत्तर अगदी सोपे आहे. देवावरच्या प्रेमाचे स्वरूप असे आहे की जेव्हा आपण केवळ देवाला आपल्या प्रेमाचे आणि भक्तीचे केंद्र बनवतो, तेव्हा त्याच्यावरचे आपले प्रेम अलौकिक रीतीने ओसंडून वाहते. देवावरच्या प्रेमाचा स्वभावच असा आहे. आपण देवावर प्रेम करू लागतो, तेव्हा आपल्या लक्षात येते की इतर लोकांवर आणि आपल्या जीवनातील विविध गोष्टींवरही प्रेम करून त्याच्यावर प्रेम करावे, असे तो आपल्याला सांगतो. ज्या गोष्टींवर आपण प्रेम करावे अशी देवाची इच्छा आहे, त्यांच्यावर आपण प्रेम करतो आणि त्याच्या इच्छेत सामावलेल्या सर्वांबद्दल आपले प्रेम व्यक्त करतो, तेव्हाही आपण आपल्या संपूर्ण अंतःकरणाने, मनाने, जिवाने आणि सर्व शक्तीनिशी देवावरच प्रेम करत असतो.

पण वर दिलेल्या पवित्र शास्त्रातील उताऱ्याकडे पुन्हा वळूया. आपण देवावर आणि धनावरही प्रेम का करू शकत नाही? या उताऱ्यात ‘मामोन’ म्हणजे धनावरचे असे प्रेम, जे पुढे अपायकारक आसक्ती आणि हव्यास बनते. पैशाची इच्छा मर्यादेबाहेर जाऊ दिली, तर आपण पैशावर असे ‘प्रेम’ करू लागतो की त्या ‘प्रेमात’ देवाच्या इच्छेला जागाच उरत नाही. पैसा केवळ देवाच्या इच्छेनुसार वापरला, तर तो वाईट नाही. अशा वेळी आपण वापरलेल्या पैशातून देवाचा मोठा गौरव होईल. पण पैसा किंवा आपल्याला हवी असलेली इतर कोणतीही गोष्ट जणू स्वतःच आपल्यावर सत्ता गाजवू लागली, तर तिची इच्छा देवावरील आपल्या प्रेमाच्या आड येईल. देवावर आणि केवळ देवावरच प्रेम करणे म्हणजे देवावर प्रेम करणे आणि आपण ज्यांच्यावर किंवा ज्या गोष्टींवर प्रेम करावे अशी त्याची इच्छा आहे, त्या सर्वांवरही प्रेम करणे.

आज केवळ देवाशी एकनिष्ठ राहणे किती आवश्यक आहे, यावर चिंतन करा. असे एकनिष्ठ प्रेम करण्याचा निश्चय करताना, देवाशी एकरूप राहून आणि त्याच्याद्वारे तुम्ही कोणावर आणि कशावर प्रेम करावे असे तो तुम्हाला सांगतो, याचाही विचार करा. त्याची परिपूर्ण इच्छा तुम्हाला कुठे घेऊन जाते? इतरांवर प्रेम करून देवावरील तुमचे प्रेम व्यक्त करण्यासाठी तो तुम्हाला कसे बोलावतो? पैशाबद्दल किंवा जीवनातील इतर कोणत्याही गोष्टीबद्दलची अपायकारक आसक्ती तुम्ही कशी वाढू दिली आणि त्यामुळे तुमचे लक्ष जीवनाच्या एकमेव आणि अंतिम उद्देशापासून कसे विचलित झाले, याचाही विचार करा. त्या अपायकारक इच्छा आणि खोटी ‘प्रेमे’ देवाला तुमच्या अंतःकरणातून दूर करू द्या. मग जसे प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला घडवले गेले आहे, तसे प्रेम करण्यास तुम्ही मोकळे व्हाल.

हे माझ्या प्रभू, माझ्या देवा, माझ्या सर्व प्रेमास तू पात्र आहेस. तू आणि केवळ तूच माझ्या सर्व प्रेमाचे एकमेव केंद्र व्हावेस. हे प्रिय प्रभू, तुझ्यावर प्रेम करताना, तुझ्या इच्छेनुसार मी कशावर अधिक प्रेम करावे आणि कशाची आसक्ती सोडावी, हे ओळखण्यास मला मदत कर. मी केवळ तुलाच आणि तुझ्या पवित्र व परिपूर्ण इच्छेत जे सामावलेले आहे त्यालाच निवडावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका


चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अ‍ॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल