मराठी

प्र. बौद्ध धर्म

प्र. या वर्षी महाविद्यालयात बौद्ध धर्माचे आचरण करणाऱ्या एका व्यक्तीशी माझी ओळख झाली. त्या धर्मातील काही साधनांकडे मला ओढ वाटते. ध्यान करणे आणि सर्व जीवांचे जीवन पवित्र आहे असे मानणे, हे मला प्रार्थना करण्यासारखे आणि जीवनाच्या रक्षणाची बाजू घेण्यासारखे वाटते. पण त्यांच्या धर्मात मिस्सा आणि पवित्र परमप्रसाद यांसारखे काही नाही. कॅथलिकांसाठी या दोन्ही गोष्टी इतक्या महत्त्वाच्या का आहेत, हे मी माझ्या त्या मित्राला कसे समजावून सांगू?

उ. हो, महाविद्यालयात शिकणाऱ्या अनेक विद्यार्थ्यांना अशी ओढ वाटते. मला वाटते की किशोरावस्थेच्या अखेरीस आणि विशीच्या सुरुवातीला जीवन आणि आध्यात्मिकता यांविषयीच्या नव्या कल्पना अनेकांना विशेष आकर्षक वाटतात. त्यामुळे बौद्ध धर्माविषयी अनेकांना कुतूहल वाटते. महाविद्यालयीन वयातील अनेकांना बौद्ध धर्म आकर्षक वाटण्याचे एक कारण म्हणजे त्याचे ध्येय ‘बोधप्राप्ती’ हे आहे. ध्यान करण्याचे, मनःशांती मिळवण्याचे आणि त्याहीपलीकडे काहीतरी शोधण्याचे काही मार्ग तो दाखवतो—निदान वरवर पाहता तरी असे दिसते.

मग आपल्या कॅथलिक श्रद्धेच्या प्रकाशात आपण बौद्ध धर्माकडे कसे पाहावे? सर्वप्रथम, जगातील प्रत्येक धर्माशी आपले काही मुद्द्यांवर एकमत असते. उदाहरणार्थ, तुम्ही म्हणता त्याप्रमाणे, एखादा धर्म मानवी जीवनाचे रक्षण करावे असे शिकवत असेल, तर त्याच्याशी आपण सहमत होऊ. प्रत्येक व्यक्तीच्या प्रतिष्ठेचा आदर करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, असे एखादा धर्म शिकवत असेल, तर त्यालाही आपण ‘आमेन’ म्हणू शकतो. विवेकबुद्धी मिळवण्याचा प्रयत्न करावा, शांततेत राहावे, इतरांवर प्रेम करावे आणि मानवजातीच्या ऐक्यासाठी झटावे, असे एखादा धर्म शिकवत असेल, तर ते आपलेही ध्येय आहे.

मुख्य फरक हा आहे की हे सर्व कशाने साध्य होते. आपल्या कॅथलिक श्रद्धेत आपण एक निश्चित विधान सत्य मानतो. ते एकतर खरे आहे किंवा खोटे (आणि अर्थातच ते खरे आहे, असा आपला विश्वास आहे). ते विधान कोणते? येशू ख्रिस्त हा देव आहे आणि तोच अखिल जगाचा तारणारा आहे! हे विधान अत्यंत गहन आणि मूलभूत आहे.

म्हणून, आपल्या कॅथलिक श्रद्धेच्या शिकवणीनुसार येशू हा देव आणि जगाचा एकमेव तारणारा असेल, तर हे सर्वांना स्वीकारावे लागणारे सार्वत्रिक सत्य आहे. येशू केवळ ख्रिस्ती लोकांचा तारणारा आहे आणि इतरांचे तारण इतर धर्मांद्वारे होऊ शकते, असे आपण मानले, तर एक गंभीर अडचण उभी राहते. कारण असे मानणे म्हणजे येशूला खोटे ठरवणे. मग या पेचातून मार्ग कसा काढायचा आणि बौद्ध धर्मासारख्या इतर धर्मांकडे कोणत्या दृष्टीने पाहायचे? त्यासाठी मी पुढील गोष्टी सुचवतो.

सर्वप्रथम, येशूविषयी, संस्कारांविषयी आणि आपल्या श्रद्धेतील इतर सर्व बाबींविषयी आपण जे मानतो ते सार्वत्रिक आहे, असे तुम्ही तुमच्या मित्राला सांगू शकता. म्हणजेच, ते सर्वांसाठी सत्य आहे, असा आपला विश्वास आहे. म्हणून आपल्या श्रद्धेची समृद्धी जाणून घेण्यासाठी आपण नेहमीच इतरांना आमंत्रण देऊ इच्छितो. कॅथलिक श्रद्धा खरी आहे, असा आपला विश्वास असल्यामुळे आपण त्यांना ती जाणून घेण्याचे आमंत्रण देतो. दुसरे म्हणजे, इतर धर्म जे सत्य शिकवतात, ते आपल्या श्रद्धेशी जुळत असेल, तर ते मान्य करायला हरकत नाही. उदाहरणार्थ, इतरांवर प्रेम करणे आणि सलोखा साधण्याचा प्रयत्न करणे चांगले आहे, असे बौद्ध धर्म शिकवत असेल, तर आपण ‘आमेन’ म्हणतो. पण आपण तिथेच थांबत नाही. आपण आणखी एक पाऊल पुढे टाकून त्यांना सांगायला हवे की, जो एकमेव देव आणि जगाचा तारणारा आहे, त्याच्याशी दृढपणे एकरूप होणे हाच शांतता, सलोखा आणि प्रेम यांचा मार्ग आहे, असा आपला विश्वास आहे. प्रार्थना म्हणजे केवळ शांततेचा शोध नव्हे; शेवटी ती आपल्याला शांतता देणाऱ्या प्रभूचा शोध आहे, असा आपला विश्वास आहे. शेवटी, प्रत्येक कॅथलिक विधीचा (उदाहरणार्थ, मिस्साबलिदानाचा) सखोल अर्थ तुम्ही समजावून सांगू शकता. आपल्या श्रद्धेच्या या अंगांचा अर्थ जो कोणी समजून घेतो आणि ती आचरणात आणतो, त्याचे जीवन बदलण्याचे सामर्थ्य त्यांत आहे, असा आपला विश्वास आहे, हेही तुम्ही सांगू शकता.

याचा तुम्हाला उपयोग होईल, अशी आशा आहे! शेवटी, येशू ख्रिस्ताचे अनुयायी म्हणून जी जीवनसमृद्ध करणारी सत्ये समजून घेण्याचे आणि आचरणात आणण्याचे वरदान तुम्हाला लाभले आहे, ती इतरांपर्यंत पोहोचवणे हेच तुमचे ध्येय असू द्या!


आणखी कॅथलिक प्रश्न & उत्तरे