मराठी

प्र. लॅटिन भाषेतील मिस्सा

टीप: २०२१ मध्ये पोप फ्रान्सिस यांनी ‘त्रादित्सियोनिस कुस्तोदेस’ नावाचा मोतु प्रोप्रियो जारी केला. त्याद्वारे त्यांनी लॅटिन मिस्सावर नवे निर्बंध घातले. खालील उत्तर त्यापूर्वीचे असल्यामुळे त्यात सध्याची प्रथा प्रतिबिंबित होत नाही. पोप फ्रान्सिस यांनी घातलेल्या सर्वांत अलीकडच्या निर्बंधाबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी हा लेख वाचा.


प्र. माझे आजोबा लहानपणी त्यांना मिस्सामध्ये काय आवडायचे, याबद्दल आम्हाला सांगत होते. ते म्हणाले की काही चर्चमध्ये अजूनही जुन्या पद्धतीने मिस्सा अर्पण केला जातो आणि धर्मगुरू तो लॅटिन भाषेत अर्पण करतात. आपल्या सगळ्या धर्मपरिशांमध्ये असा मिस्सा का होत नाही?

उ. तुमचा प्रश्न खूप चांगला आहे. या प्रश्नावर बरीच चर्चा झाली आहे. आधी थोडी पार्श्वभूमी सांगतो आणि मग त्यावर माझे काही विचार मांडतो.

सर्वप्रथम, एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी असे मला वाटते: आपल्या ख्रिस्तसभेत हजार वर्षांहून अधिक काळ पारंपरिक लॅटिन मिस्सा साजरा होत आला आहे. खरे तर बहुतेक महान संत याच पद्धतीने मिस्सा अर्पण करत किंवा त्यात सहभागी होत असत. संत फ्रान्सिस आणि संत क्लारा, संत थॉमस अक्विनास, लिझ्यूची संत तेरेझ आणि इतर असंख्य संत आयुष्यभर दररोज अशाच मिस्स्यात सहभागी होत असत. शिवाय, तुमचे आजी-आजोबा आणि पणजी-पणजोबाही बहुधा अशाच मिस्स्याला जात असत. आणि मिस्स्याविषयीचे 40 वर्षांहून जुने पुस्तक तुम्ही वाचता, तेव्हा त्यात पारंपरिक लॅटिन मिस्स्याविषयीच सांगितलेले असते. त्यामुळे मिस्सा साजरा करण्याची ही पद्धत आपल्या ख्रिस्तसभेच्या इतिहासाचा नक्कीच एक महत्त्वाचा भाग आहे.

1960 च्या दशकाच्या अखेरीस, आपण मिस्सा साजरा करतो ती पारंपरिक पद्धत बदलण्याचा निर्णय पोपांनी घेतला. दुसरी व्हॅटिकन परिषद संपल्यानंतर लगेचच पोपांनी आणि त्यांना मदत करणाऱ्या अनेकांनी मिस्स्याचे नवे स्वरूप तयार केले. आज बहुतेक चर्चमध्ये आपण याच स्वरूपात मिस्सा साजरा करतो. ‘नवा’ याचा अर्थ एवढाच की मिस्सा साजरा करण्याची पद्धत बदलली. तो मिस्साच आहे; फक्त त्याचे स्वरूप वेगळे आहे. मिस्स्याला नवे स्वरूप देण्यात आले, तेव्हा तो स्थानिक भाषेत साजरा करण्याची परवानगीही देण्यात आली. त्यामुळे या नव्या मिस्स्याचे जगातील अनेक भाषांमध्ये भाषांतर होऊ लागले. मिस्स्यात काय म्हटले जाते हे लोकांना अधिक चांगले समजावे आणि त्यांना त्यात अधिक पूर्णपणे सहभागी होता यावे, अशी त्यामागची आशा होती, असे मला वाटते.

या बदलांचा एक दुर्दैवी परिणाम असा झाला की जुन्या पद्धतीने मिस्सा साजरा करणे निषिद्ध आणि अयोग्य आहे, असे अनेकांना वाटू लागले. ख्रिस्तसभेचा असा हेतू कधीच नव्हता. म्हणून नंतर पोप जॉन पॉल द्वितीय आणि पोप बेनेडिक्ट सोळावे या दोघांनीही मिस्सा साजरा करण्याच्या जुन्या पद्धतीचे मोठे महत्त्व आपल्याला पुन्हा लक्षात आणून दिले. पोप बेनेडिक्ट यांनी तर प्रत्येक याजकाला खासगीरीत्या आणि काही प्रसंगी सार्वजनिकरीत्याही या पद्धतीने मिस्सा अर्पण करण्याची परवानगी दिली. या निर्णयाची दोन कारणे त्यांनी सांगितली. पहिले कारण सांगताना ते म्हणाले, “बऱ्याच लोकांना रोमन विधीच्या या पद्धतीबद्दल अजूनही विशेष जिव्हाळा होता, कारण ती त्यांना लहानपणापासून परिचित होती.” दुसरे कारण सांगताना ते म्हणाले, “तरुणांनाही हे उपासनाविधीचे स्वरूप नव्याने गवसले आहे, त्याचे आकर्षण त्यांना जाणवले आहे आणि परमपवित्र युखरिस्ताच्या रहस्याशी भेट घडवणारा, विशेषतः त्यांना अनुरूप असा मार्ग त्यांना यात सापडला आहे, हे स्पष्टपणे दिसून आले आहे.”

दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेनंतरच्या 40 वर्षांत मिस्स्याचे नवे स्वरूप आणण्यामागची काही कारणे आपण नीट समजून घेतली नाहीत, हे पोपांच्या लक्षात आले. तो गैरसमज दूर करण्याची त्यांची इच्छा होती. ज्यांना पारंपरिक लॅटिन मिस्स्याचे आकर्षण वाटते, त्यांनी आपण विचित्र आहोत किंवा काळाबरोबर चालत नाही असे समजू नये, हे त्यांना सांगायचे होते. मिस्सा साजरा करण्याच्या दोन्ही पद्धती चांगल्या आहेत आणि आपण सर्वांनी एकमेकांच्या वैयक्तिक पसंतीचा आदर करावा, एवढेच सर्वांनी समजून घ्यावे अशी त्यांची इच्छा होती.

आता सर्व धर्मग्रामांमध्ये या पारंपरिक पद्धतीने मिस्सा साजरा करण्याबद्दलच्या तुमच्या प्रश्नाकडे वळूया. सध्या ते फार कठीण आहे, असे मला वाटते. या पद्धतीने मिस्सा अर्पण करता येईल इतके लॅटिन फार थोड्या याजकांना येते. शिवाय, बहुतेक सामान्य श्रद्धावंतांना पारंपरिक विधीनुसार साजऱ्या होणाऱ्या मिस्स्याला उपस्थित राहून त्यात काय चालले आहे हे समजून घेणे फार कठीण जाईल. पण याचा अर्थ असा नाही की भविष्यात तो अधिक वेळा साजरा होऊ शकणार नाही. मला भविष्य सांगता येत नाही, पण येत्या काही दशकांत या पारंपरिक पद्धतीने मिस्सा साजरा करण्याचे प्रमाण वाढले, तर मला आश्चर्य वाटणार नाही. प्रत्येक चर्चमध्ये दररोज पुन्हा अशा पद्धतीने मिस्सा साजरा होईल की नाही, हे मात्र वाट पाहिल्यावरच कळेल. पण तूर्तास, या पद्धतीने मिस्सा साजरा होतो असे एखादे चर्च शोधून त्या मिस्स्यात सहभागी व्हावे, असे मी तुम्हाला सुचवेन. तो तुमच्यासाठी एक चांगला अनुभव ठरेल. आणि कुणास ठाऊक, कदाचित तुम्हाला तो आवडेलही!


आणखी कॅथलिक प्रश्न & उत्तरे