Milagro ni San Toribio, Arsobispo sa Lima, Pinacoteca sa Vaticano
Marso 23: San Toribio de Mogrovejo, Obispo—Dili Obligadong Paghandum
1538–1606
Santos nga Patron sa Peru, sa mga obispo sa Latin Amerika, ug sa mga katungod sa mga lumad
Gideklarar nga santo ni Papa Benedicto XIII niadtong Disyembre 10, 1726
Kolor sa Liturhiya: Morado (Adlaw sa Semana sa Kwaresma)
Bersiyon: Kompleto – Mubo
Paminaw sa Iningles
Mga kanal sa podcast:
Apple – Spotify – iHeart – Google – Audible
Kinutlo:
Walay laing nakahatag og ingon kadakong kalipay sa santo sama sa labing dagkong kahago ug kapeligrohan aron makabaton bisan sa labing gamay nga espirituhanong kaayohan alang sa usa ka kalag. Nagdilaab sa labing mainitong tinguha nga itugyan ang iyang kinabuhi alang sa iyang panon, ug nga antoson ang tanang butang alang kaniya nga namatay alang kanato, wala siyay gikahadlokang kapeligrohan. ~Mga Kinabuhi sa mga Santo ni Butler
Pagpamalandong: Niadtong Nobyembre 16, 1532, usa ka gamayng pundok sa mga Espanyol nga mananakop midakop sa magmamando sa mga Inca nga si Atahualpa sa dapit nga mao karon ang Peru. Miabot ang mga Espanyol sa Bag-ong Kalibotan isip mga tigpanuhid apan ang ilang pangunang tinguha mao ang pagpadato sa ilang kaugalingon pinaagi sa plata ug bulawan, nga abunda sa mga Inca. Human makadawat og usa ka lawak nga puno sa bulawan ug duha ka lawak nga puno sa plata isip lukat kang Atahualpa, gipatay gihapon siya sa mga Espanyol. Unya nagpadayon sila sa pagbuntog sa uban, hangtod sa 1572, sa dihang napildi ang kataposang lumad nga magmamando. Bisan pa sa ilang Kristohanong kabilin, ang mga Espanyol usahay bangis kaayo; apan, ang ilang presensiya nakahatag og kahigayonan sa mga misyonaryo sa pag-abot ug pagsugod sa buluhaton sa pagpaambit sa Ebanghelyo ngadto sa mga lumad. Sa 1541, gitukod ni Papa Pablo III ang Diyosesis sa Lima ug gitudlo ang unang obispo niini, nga mialagad sulod sa traynta y sais ka tuig. Ang santo karong adlawa, si San Toribio de Mogrovejo, natawo tulo ka tuig sa wala pa matukod ang Diyosesis sa Lima (Nahimo kini nga arkidiyosesis sa 1546.) ug sa ulahi nahimong ikatulong arsobispo sa Lima.
Si Toribio Alfonso de Mogrovejo (Turibius) natawo sa mga ginikanang halangdon og kaliwat sa lungsod sa Mayorga, sa amihanan-kasadpang Espanya. Ginganlan siya sunod sa usa ka lokal nga obispo ug santo sa ikalimang siglo. Debotong bata si Toribio. Lig-on ang iyang debosyon sa Mahal nga Birhen Maria, nag-ampo siya kaniya matag adlaw, ug nagpuasa matag Sabado agig pagpasidungog kaniya. May malumo siyang kasingkasing alang sa mga kabos ug manggihatagon sa pag-atiman kanila. Sa dihang dose anyos na si Toribio, gipadala siya sa Valladolid aron magtuon sa mga humanidades ug sa ulahi gipadala sa Unibersidad sa Salamanca aron magtuon sa balaod. Ang kahait sa salabotan ni Toribio dali rang nabantog ug nakadani sa pagtagad ni Haring Felipe II, nga nagtudlo kaniya nga Dakong Inkisidor sa Granada niadtong 1571. Traynta y tres anyos pa lamang siya ug gihuptan niya kana nga katungdanan sulod sa lima ka tuig.
Sulod niining unang traynta y otso ka tuig sa kinabuhi ni Toribio, ang mga Espanyol nga mananakop sa bag-ong gikolonyang kayutaan sa Peru nanginahanglan pag-ayo og moral nga pagbag-o. Daghan sa mga heneral ang naglihok isip mga tirano ug mga tulisan, nga mapintas nga nagdaogdaog sa mga lumad. Giilog nila ang ilang mga yuta, gipugos sila sa pagtrabaho isip mga ulipon, ug gitratar sila nga daw ubos pa kay sa tawo. Sa 1537, wala madugay human sa pagsakop sa Peru, gipagula ni Papa Pablo III ang bula papal nga Sublimis Deus. Niini, iyang gisub-an nga ang pipila sa mga mananakop nagtuo nga ang mga lumad sa Kasadpan ug sa Habagatan angay nga “trataron isip mga mananap nga walay pangatarongan nga gibuhat aron moalagad kanato, nga nagpakaaron-ingnon nga wala silay katakos sa pagdawat sa Katolikong Pagtuo.” Gitul-id sa papa kining sayopa pinaagi sa pagpahayag “nga ang mga Indio tinuod gayod nga mga tawo ug nga dili lamang sila adunay katakos sa pagsabot sa Katolikong Pagtuo…dako kaayo ang ilang tinguha sa pagdawat niini.” Miuyon ang Hari sa Espanya ug nagpagula og mga dekreto alang sa pagbag-o, apan gisuklan ang mga balaod ug halos imposible ang pagpatuman niini. Kining mga sulirana nagpadayon sulod sa mga dekada.
Human mamatay ang unang arsobispo sa Lima niadtong 1575, laing obispong Espanyol ang gipadala ngadto sa Lima, apan duha lamang ka tuig siyang nagpabilin didto. Kay nahibalo sa kagubot sa moral nga kinabuhi didto, nasayod si Haring Felipe II nga kinahanglan niyang ipadala sa Lima ang iyang labing maayong obispo. Nagkinahanglan siya og usa ka santos nga nahibalo sa balaod, makahimo og mga reporma diin gikinahanglan, makasangyaw sa Ebanghelyo uban sa kadasig, ug makatukod og panaghiusa tali sa mga nanimuyo ug sa mga lumad. Niadtong panahona, responsibilidad sa Hari sa Espanya ang pagtudlo og mga obispo nga aprobahan o isalikway unya sa Santo Papa. Gipili ni Haring Felipe si Toribio alang niini nga buluhaton. Usa lamang ang problema: dili pa gani pari si Toribio; usa siya ka layko. Misupak si Toribio sa maong ideya apan miinsistir ang hari, ug miuyon ang Santo Papa. Nangamuyo si Toribio sa hari, nga nagpunting nga usa lamang ka pari ang mahimong himoong obispo, ug nangatarongan nga ang buluhaton lapas sa iyang katakos. Apan ang iyang pagkamapainubsanon mas tin-aw lamang nga timailhan nga siya gayod ang tawo alang sa buluhaton. Sa kataposan miuyon si Toribio. Sulod sa misunod nga duha ka tuig, nangandam si Toribio alang sa pagkapari, giordinahan, nag-alagad isip pari, ug dayon giordinahan nga obispo. Niadtong Septiyembre sa 1580, sa edad nga kap-atan ug tulo, milawig si Arsobispo Toribio paingon sa Peru uban sa iyang igsoong babaye ug sa bana niini, ug miabot pipila ka bulan sa ulahi. Pormal siyang gilingkod sa Lima niadtong Mayo 24, 1581, ug nag-alagad isip ikatulong arsobispo sa Lima sulod sa kawhaan ug lima ka tuig.
Ang arkidiyosesis miabot og mga 400 ka milya ubay sa baybayon ug naglakip sa tulo ka pangunang siyudad, daghang lungsod ug baryo, ug mas daghan pang mga panimalay sa kabanikanhan nga nagkatag sa tibuok dapit. Ang katawhan nga iyang giatiman karon isip magbalantay naglakip sa mga nanimuyong Espanyol, mga sundalo, ug, siyempre, sa mga lumad. Wala mag-usik og panahon si Arsobispo Toribio. Wala pay usa ka bulan sukad sa iyang pag-abot, nagpahigayon siya og sinodo sa arkidiyosesis ug usa ka tuig sa ulahi midumala sa Ikatulong Konsilyo Probinsiyal sa Lima, sumala sa sugo ni Haring Felipe II. Kini nga konsilyo milungtad og kapin sa usa ka tuig ug nagtumong sa pagsulbad sa nagkalainlaing mga pag-abuso taliwala sa mga klero ug layko, nagpasiugda sa pagsangyaw sa Ebanghelyo ngadto sa mga lumad, nagtudlo nga managsama ang dignidad sa mga Espanyol ug sa mga lumad, ug nagsugo sa paghimo sa unang basahon nga giimprenta sa Habagatang Amerika, Doctrina Christiana, y Catecismo para Instrucción de los Indios, usa ka katesismo sa tulo ka pinulongan nga gisulat sa Kinatsila, Quechua, ug Aymara. Gisugo usab ang paghimo sa ubang mga sinulat sa tulo ka pinulongan aron matabangan ang mga klero sa pagpaminaw sa mga kumpisal ug sa pagsangyaw sa lumad nga mga pinulongan. Dili lamang ang matag diyosesis sa iyang probinsiya ang mipatuman sa mga desisyon sa maong konsilyo, kondili human kini kumpirmaha sa Santa Sede niadtong 1588, gipatuman kini sa tibuok Habagatang Amerika. Niadtong 1590, gitukod ni Arsobispo Toribio ang unang seminaryo sa Habagatang Amerika ug niadtong 1591 ug 1601, nagpahigayon siya og duha pa ka konsilyo probinsiyal, ingon man og daghang sinodo sulod sa iyang kaugalingong arkidiyosesis.
Dugang sa iyang mga paningkamot sa pagdumala, gigahin ni Toribio ang napulog pito sa iyang kawhaan ug lima ka tuig isip arsobispo sa paglakaw ngadto sa matag parokya ug katilingban sa tulo ka managlahing higayon. Miagi siya sa malisod nga mga agianan, sa mga bukid nga natabonan sa niyebe, sa ulan, kainit, ug katugnaw. Nangumpisal siya ug naghalad sa Misa matag adlaw, nagkat-on sa lumad nga mga pinulongan, nakaila sa iyang katawhan, ug nagsiguro nga ang matag parokya mahapsay ug nagsunod sa disiplina sa Simbahan. Nagtukod siya og daghang simbahan, nagbunyag ug nagkompirma og tunga sa milyon ka tawo, adunay dakong kadasig alang sa matag usa ka kalag, ug nagsiguro nga managsama ang pag-atiman sa mga Espanyol ug sa mga lumad. Gikan sa iyang panon mitungha ang tulo ka santos nga iyang gikompirmahan: Santa Rosa de Lima, San Martin de Porres, ug San Juan Masías. Nahimo usab niyang suod nga higala ang bantogang misyonerong Pransiskano nga si San Francisco Solano, nga giingong adunay gasa sa mga pinulongan, nga pinaagi niini nasabtan siya sa mga lumad diha sa ilang kaugalingong pinulongan.
Ang matag krisis nagkinahanglan og usa ka manluluwas. Si Jesus mao kana nga Manluluwas, apan ang Iyang mga alagad dinhi sa yuta naglihok isip Iyang diosnong mga instrumento. Si San Toribio mao kana nga instrumento alang sa unang Simbahan sa Peru ug sa tibuok Habagatang Amerika. Ang iyang pagkamapainubsanon, kadasig alang sa mga kalag, pagkamatinud-anon sa balaod, mga gasa sa pagdumala, pagpakabana sa dignidad sa tawo, ug kasingkasing sa usa ka amahan nakapahimo sa Dios sa pagtanom sa binhi sa pagtuo diha sa mga kasingkasing sa daghan, nga padayon pang namunga hangtod karon. Hinaot madasig ka niining balaang magbalantay ug sundogon ang iyang panig-ingnan pinaagi sa pagtugyan sa imong kaugalingon sa pag-ila sa dignidad sa matag tawo sa mamugnaon nga mga paagi, nga adunay pagsabot ug pagbati sa ilang kahimtang, lawom nga pag-ila, ug kalig-on, aron magamit ka sa Dios sa pagduol kanila diha sa ilang kasamtangang kahimtang.
Pag-ampo: San Toribio, ikaw usa ka tinuod nga magbalantay kansang pangunang gikabalak-an mao ang kaluwasan sa matag kalag. Gitugyan mo ang imong kaugalingon sa tibuok kasingkasing ngadto niana nga misyon. Palihog, iampo ako, aron masundog ko ikaw ug mahimo akong mas maayong instrumento sa Ebanghelyo, nga makaduol sa mga tawo sa mga paaging mas bug-os nga makaabli sa ilang mga kasingkasing ngadto kang Cristo. San Toribio, iampo ako. Jesus, misalig ako Kanimo.
Pamalandong nga gikuha gikan sa:
Mga Santos ug mga Piyesta sa Tuig Liturhiko
Mga Tomo Uno–Kuwatro
Dugang nga Basahon:
Tanang Santos alang Karong Adlawa
Tanang Santos alang sa Tuig Liturhiko
(Mubo nga Bersiyon)
Marso 23: San Toribio de Mogrovejo, Obispo—Dili Obligadong Paghandum
1538–1606
Santos nga Patron sa Peru, sa mga obispo sa Amerika Latina, sa mga katungod sa mga lumad
Gikanonisar ni Papa Benedicto XIII niadtong Disyembre 10, 1726
Si Toribio Alfonso de Mogrovejo (Turibius) natawo sa mga ginikanan nga halangdon og kaliwat sa lungsod sa Mayorga, sa amihanan-kasadpang Espanya. Si Toribio usa ka batang deboto nga adunay kasingkasing alang sa mga kabos. Isip batan-ong lalaki, ang pagkamaalamon ni Toribio sa iyang mga pagtuon mitultol kang Haring Felipe sa Espanya sa pagtudlo kaniya isip Dakong Inkisidor sa Granada niadtong 1571, sa dihang traynta y tres pa lamang siya ka tuig ang edad.
Niining panahona, ang mga Espanyol nga mananakop sa bag-ong nakolonyang kayutaan sa Peru nagkinahanglan gayod og reporma sa ilang moral nga kinabuhi. Daghang heneral ang naglihok isip mga tirano ug tulisan, nga mapintas nga nagdaugdaog sa mga lumad. Kay nasayod sa kagubot sa moral nga kinabuhi, si Haring Felipe II nahibalo nga kinahanglan niyang ipadala ang iyang labing maayong obispo ngadto sa Lima. Nagkinahanglan siya og usa ka santos nga batid sa balaod, nga makahimo sa pagdala og reporma, pagsangyaw sa Ebanghelyo uban sa kadasig, ug pagpalig-on sa panaghiusa tali sa mga namuyo nga langyaw ug sa mga lumad. Niadtong panahona, ang Hari sa Espanya maoy may responsibilidad sa pagtudlo og mga obispo nga aprobahan o isalikway sa papa. Gipili ni Haring Felipe si Toribio alang niini nga buluhaton. Apan dili pa gani pari si Toribio; usa siya ka layko. Sulod sa misunod nga duha ka tuig, nangandam si Toribio alang sa ordinasyon, nag-alagad isip pari, ug dayon giordenahan nga obispo. Gitugyanan siya sa katungdanan isip arsobispo sa Lima niadtong Mayo 24, 1581 ug nag-alagad niana nga katungdanan sulod sa kawhaan ug lima ka tuig.
Ang arkidiyosesis mikabat og mga 400 ka milya subay sa baybayon ug naglakip sa tulo ka dagkong siyudad, daghang lungsod ug balangay, ug mas daghan pang panimalay nga nagkatag sa kabanikanhan. Ang mga tawo nga giatiman ni Toribio isip magbalantay naglakip sa mga Espanyol nga namuyo didto, mga sundalo, ug mga lumad. Sulod sa usa ka bulan sukad sa iyang pag-abot, nagpahigayon si Toribio og usa ka sinodo sa arkidiyosesis ug sa ulahi nangulo sa Ikatulong Konsilyo Probinsiyal sa Lima. Kini nga konsilyo mitubag sa nagkalainlaing pag-abuso taliwala sa mga klero ug layko, nagpasiugda sa pag-ebanghelyo sa mga lumad, nagtudlo nga ang mga Espanyol ug mga lumad managsama og dignidad, ug nagpahimo sa unang basahon nga giimprenta sa Habagatang Amerika, Doctrina Christiana, y Catecismo para Instrucción de los Indios, usa ka katesismo nga gisulat sa tulo ka pinulongan: Kinatsila, Quechua, ug Aymara. Nagpahimo usab og ubang mga sinulat sa tulo ka pinulongan aron sa pagtabang sa mga klero sa pagpaminaw sa kumpisal ug pagsangyaw sa mga lumad nga pinulongan. Ang mga akto niadtong konsilyoha gipamatud-an sa Santa Sede niadtong 1588 ug sa ulahi gipatuman sa tibuok Habagatang Amerika. Niadtong 1590, gitukod ni Arsobispo Toribio ang unang seminaryo sa Habagatang Amerika, ug niadtong 1591 ug 1601, nagpahigayon siya og duha pa ka konsilyo probinsiyal, ingon man og daghang sinodo sulod sa iyang kaugalingong arkidiyosesis.
Dugang sa iyang mga paningkamot sa pagdumala, gigahin ni Toribio ang napulog pito sa iyang kawhaan ug lima ka tuig isip arsobispo sa paglakaw aron duawon ang matag parokya ug komunidad sa tulo ka managlahing higayon. Mipanaw siya agi sa malisod nga kayutaan, kabukiran nga natabonan sa niyebe, ulan, kainit, ug katugnaw. Nangumpisal siya ug naghalad sa Misa matag adlaw, nakakat-on sa mga lumad nga pinulongan, nakaila sa iyang katawhan, ug misiguro nga ang matag parokya nagtuman sa disiplina sa Simbahan. Nagtukod siya og daghang simbahan, nagbunyag ug nagkompirma og tunga sa milyon ka tawo, adunay nagdilaab nga kadasig alang sa matag kalag, ug managsamang nag-atiman sa mga Espanyol ug mga lumad. Gikan sa iyang panon mitungha ang tulo ka santos nga iyang gikompirma: si Santa Rosa de Lima, San Martin de Porres, ug San Juan Macías. Nahimo usab niyang suod nga higala ang bantogang misyonerong Pransiskano nga si San Francisco Solano, nga giingong nakadawat sa gasa sa mga pinulongan, diin nasabtan siya sa mga lumad sa ilang kaugalingong mga pinulongan.
San Toribio, bug-os kasingkasing mong gihalad ang imong kaugalingon alang sa kaluwasan sa matag kalag. Palihog iampo nga masundog ko ikaw ug mahimo akong mas maayong galamiton sa Ebanghelyo, nga makaduol sa mga tawo sa mga paagi nga mas hingpit nga makaabli sa ilang mga kasingkasing ngadto kang Kristo. San Toribio, iampo mo ako. Hesus, misalig ako Kanimo.
