నేను కార్తేజికి వచ్చాను. అక్కడ అపవిత్రమైన ప్రేమలు మరుగుతున్న కుండలా నా చుట్టూ ధ్వనిస్తూ నా చెవులను నింపాయి. నేను ఇంకా ఎవరినీ ప్రేమించలేదు; అయినా ప్రేమించడాన్నే ప్రేమించాను. నాలో లోతుగా పాతుకుపోయిన కొరతవల్ల, నాకు తపన లేదని నన్ను నేనే ద్వేషించుకున్నాను. ప్రేమించడంపై మమకారంతో, నేను దేనిని ప్రేమించగలనా అని వెదికాను; భద్రతను, ఉచ్చులు లేని మార్గాన్ని ద్వేషించాను. ఎందుకంటే, నా దేవా, నా అంతరంగానికి ఆహారమైన నీవు నాలో లేక కరవు నెలకొంది. అయినా ఆ కరవువల్ల నాకు ఆకలి కలగలేదు. నశించని పోషణపట్ల నాకు ఏ కోరికా లేకపోయింది; దానితో నిండిపోయినందువల్ల కాదు, నేను ఎంత ఖాళీగా ఉంటే అంత ఎక్కువగా దానిని అసహ్యించుకున్నాను. అందువల్ల నా ఆత్మ రోగగ్రస్తమై, పుండ్లతో నిండిపోయింది. ఇంద్రియాలకు గోచరించే వాటి స్పర్శ తనను రాపాడాలని కోరుకుంటూ, అది దయనీయంగా వెలుపలివాటి మీద పడింది. అయితే వాటికి ఆత్మ లేకపోయినట్లయితే, అవి ప్రేమకు పాత్రమయ్యేవి కావు. ప్రేమించడం, ప్రేమించబడడం నాకు మధురంగా ఉండేవి; నేను ప్రేమించిన వ్యక్తితో సుఖాన్ని అనుభవించే అవకాశం దొరికినప్పుడు మరింత మధురంగా ఉండేవి. ఆ విధంగా నేను స్నేహమనే ఊటను దురాశ అనే మలినంతో కలుషితం చేశాను; దాని ప్రకాశాన్ని కాముకత అనే నరకంతో కమ్మివేశాను. ఇలా మలినంగా, అనుచితంగా ఉంటూనే, మితిమీరిన అహంకారంతో సొగసుగా, మర్యాదగా కనిపించాలని తపించాను. చిక్కుకోవాలని కోరుకున్న ప్రేమలోనే నేను తలకిందులుగా పడిపోయాను. నా దేవా, నా కారుణ్యమా, నీ గొప్ప మంచితనంతో ఆ మాధుర్యంపై నాకోసం ఎంతటి చేదును చల్లావు! ఎందుకంటే నేను ప్రేమించబడ్డాను; రహస్యంగా శారీరక సుఖానుభవపు బంధంలోకి చేరుకున్నాను. దుఃఖాన్ని తెచ్చే సంకెళ్లతో సంతోషంగా బంధించబడ్డాను; ఆ విధంగా అసూయ, అనుమానాలు, భయాలు, కోపాలు, కలహాలు అనే కాలుతున్న ఇనుప చువ్వలతో కొట్టబడ్డాను.
నా దుస్థితుల ప్రతిబింబాలతో, నా అగ్నికి ఇంధనంతో నిండిన రంగస్థల నాటకాలు కూడా నన్ను తమ వెంట లాక్కుపోయాయి. తాను ఏ విధంగానూ అనుభవించడానికి ఇష్టపడని దుఃఖకరమైన, విషాదకరమైన విషయాలను చూస్తూ మనిషి బాధపడాలని ఎందుకు కోరుకుంటాడు? అయినా ప్రేక్షకునిగా వాటినిబట్టి దుఃఖించాలని కోరుకుంటాడు; ఆ దుఃఖమే అతనికి ఆనందమవుతుంది. ఇది దయనీయమైన పిచ్చి కాక మరేమిటి? ఎందుకంటే, అటువంటి భావోద్వేగాల నుంచి ఎంత తక్కువగా విముక్తి పొంది ఉంటే, ఆ సంఘటనలు అంత ఎక్కువగా మనిషిని కదిలిస్తాయి. ఏదేమైనా, స్వయంగా బాధ అనుభవించినప్పుడు దానిని దుస్థితి అంటారు; ఇతరులపట్ల జాలిపడినప్పుడు దానిని కరుణ అంటారు. కానీ కల్పితమైన, రంగస్థలంపై ప్రదర్శించే భావోద్వేగాలపట్ల చూపే ఈ జాలి ఎటువంటిది? ఎందుకంటే ప్రేక్షకుణ్ణి బాధను తొలగించమని పిలవరు, కేవలం దుఃఖించమని మాత్రమే పిలుస్తారు. ఎంత ఎక్కువగా దుఃఖిస్తే, ఈ కల్పిత కథలను నటించే వ్యక్తిని అంత ఎక్కువగా మెచ్చుకుంటాడు. ఆ పాత్రల విపత్తులను—అవి ప్రాచీనకాలానికి చెందినవైనా, కేవలం కల్పితమైనవైనా—చూసి ప్రేక్షకునికి కన్నీళ్లు రానివిధంగా నటిస్తే, అతడు విసుగుతో విమర్శిస్తూ వెళ్లిపోతాడు; కానీ భావోద్వేగానికి లోనైతే, ఏకాగ్రతతో అక్కడే ఉండి, ఆనందంతో కన్నీళ్లు కారుస్తాడు.
అయితే దుఃఖాలను కూడా ప్రేమిస్తున్నామా? నిజానికి అందరూ ఆనందాన్నే కోరుకుంటారు. లేదా, ఎవరికీ దుస్థితిలో ఉండటం ఇష్టం లేకపోయినా, కరుణ చూపడంలో ఆనందం కలుగుతుందా? భావోద్వేగం లేకుండా కరుణ చూపడం సాధ్యం కాదు గనుక, కేవలం ఈ కారణంగానే భావోద్వేగాలను ప్రేమిస్తున్నామా? ఇది కూడా ఆ స్నేహపు ఊటనుంచే పుడుతుంది. కానీ ఆ ఊట ఎటు వెళ్తోంది? ఎటు ప్రవహిస్తోంది? మలినమైన కాముకత యొక్క భయంకరమైన అలలను పొంగించే ఆ తారు ప్రవాహంలోకి అది ఎందుకు పరుగెత్తుతోంది? తన సొంత ఇష్టంతో తన పరలోక నిర్మలత్వం నుంచి కిందికి దూకి, చెడిపోయి, ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆ ప్రవాహంగానే ఎందుకు మారిపోతోంది? అయితే జాలిని విడిచిపెట్టాలా? ఎంతమాత్రమూ కాదు. అలాగైతే కొన్నిసార్లు దుఃఖాలను ప్రేమించనివ్వండి. కానీ నా ఆత్మా, నా దేవుని సంరక్షణలో ఉంటూ అపవిత్రత విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండు. ఆయన మన పితరుల దేవుడు; అన్నిటికంటే మిన్నగా నిరంతరం స్తుతింపబడి, ఘనపరచబడవలసినవాడు. అపవిత్రత విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండు. ఎందుకంటే, ఇప్పుడు కూడా నేను జాలిపడటం మానలేదు; కానీ అప్పుడు నాటకశాలల్లో, ప్రేమికులు దుర్మార్గంగా ఒకరినొకరు అనుభవించినప్పుడు వారితోపాటు సంతోషించాను—అది నాటకంలోని కల్పన మాత్రమే అయినప్పటికీ. వారు ఒకరినొకరు కోల్పోయినప్పుడు, ఎంతో జాలిగలవాడిలా వారితోపాటు దుఃఖించాను; అయినా ఆ రెండింటిలోనూ నాకు ఆనందం కలిగింది. కానీ ఇప్పుడు, ఏదో హానికరమైన సుఖం దక్కక, ఏదో దయనీయమైన ఆనందాన్ని కోల్పోయి కష్టపడుతున్నట్లు భావించబడే వ్యక్తికంటే, తన దుష్టత్వంలో ఆనందించే వ్యక్తిపైనే నాకు ఎంతో ఎక్కువ జాలి కలుగుతుంది. నిశ్చయంగా ఇదే మరింత నిజమైన కరుణ; అయితే ఇందులో దుఃఖం ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. ఎందుకంటే, దుస్థితిలో ఉన్నవారికోసం దుఃఖించే వ్యక్తి ప్రేమతో చేసే సేవ ప్రశంసనీయమైనదే అయినా, నిజంగా కరుణగల వ్యక్తి తాను దుఃఖించవలసినదేదీ లేకపోవాలనే కోరుకుంటాడు. శ్రేయస్సును కోరే సంకల్పం కీడును కోరే సంకల్పంగా మారగలిగితేనే—అది ఎన్నటికీ జరగదు—నిజంగా, హృదయపూర్వకంగా జాలిపడే వ్యక్తి తాను జాలిచూపడానికి ఎవరైనా దుస్థితిలో ఉండాలని కోరుకోగలడు. కాబట్టి కొంత దుఃఖాన్ని అనుమతించవచ్చు; కానీ ఏ దుఃఖాన్నీ ప్రేమించకూడదు. ఎందుకంటే, ఓ ప్రభువైన దేవా, నీవు ఇలాగే చేస్తావు: నీవు ఆత్మలను మాకంటే ఎంతో పవిత్రంగా ప్రేమిస్తావు; వాటిపట్ల ఏమాత్రం కల్మషం లేని కరుణ చూపుతావు; అయినా ఏ దుఃఖమూ నిన్ను గాయపరచదు. మరి ఈ విషయాలకు ఎవరు సమర్థులు?
కానీ దౌర్భాగ్యస్థితిలో ఉన్న నేను అప్పుడు దుఃఖించడాన్నే ఇష్టపడ్డాను; దుఃఖించడానికి కారణాలను వెదికాను. ఇతరుల దుఃఖాన్ని, అదీ కల్పించి నటించి చూపే దుఃఖాన్ని చూసినప్పుడు, నాకు కన్నీళ్లు తెప్పించే నటనే నన్ను ఎక్కువగా మెప్పించి, అత్యంత బలంగా ఆకర్షించేది. నీ మందను విడిచి దారితప్పి, నీ సంరక్షణను సహించలేని అభాగ్యపు గొర్రెనైన నాకు హేయమైన వ్యాధి సోకడంలో ఆశ్చర్యమేముంది? అక్కడి నుండే దుఃఖాలపై ఆ మమకారం కలిగింది. అవి నాలో లోతుగా దిగిపోయే దుఃఖాలు కాకూడదు; ఎందుకంటే చూడటానికి ఇష్టపడిన బాధలను నేను స్వయంగా అనుభవించడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆ కల్పిత కథలను విన్నప్పుడు అవి నా మనసు పైపొరను తేలికగా గీరితే చాలు అనుకున్నాను. అయితే విషపూరితమైన గోళ్లతో గీరినట్లుగా, ఆ గాట్ల వెనుకనే మండే వాపు, చీముగడ్డలు, కుళ్లిన పుండు వచ్చాయి. నా జీవితం అటువంటిదైనప్పుడు, అది నిజంగా జీవితమేనా, ఓ నా దేవా?
అయినా నీ విశ్వసనీయమైన కరుణ దూరం నుండే నాపై పరచుకొని ఉండేది. నిన్ను విడిచిపెట్టిన నన్ను నమ్మకద్రోహపు అగాధంలోకీ, దయ్యాల మోసపూరిత సేవలోకీ నడిపించేలా, పవిత్రమైనవాటిని అవమానించే కుతూహలాన్ని వెంబడిస్తూ, ఎంత ఘోరమైన అక్రమాలలో నన్ను నేను దహించుకున్నాను! ఆ దయ్యాలకు నా దుష్కార్యాలను బలిగా అర్పించాను; వీటన్నిటిలోనూ నీవు నన్ను కొరడాతో శిక్షించావు! నీ దేవాలయపు గోడల మధ్య నీ మహోత్సవాలు జరుగుతుండగానే, దాని ఫలితాల కారణంగా మరణశిక్షకు తగిన ఒక కార్యాన్ని కోరుకోవడానికీ, దానిని సాధించేందుకు ప్రయత్నించడానికీ సైతం నేను తెగించాను. అందుకు నీవు నన్ను తీవ్రమైన శిక్షలతో దండించావు; అయితే నా దోషంతో పోలిస్తే అవి ఏమీ కావు. ఓ నా అపార కరుణానిధీ, నా దేవా, ఆ భయంకరమైన వినాశకుల నుండి నన్ను కాపాడే నా ఆశ్రయమా! మొండితనంతో వారి మధ్య తిరుగుతూ, నీ మార్గాలను కాక నా సొంత మార్గాలనే ప్రేమిస్తూ, అదుపులేని స్వేచ్ఛను ప్రేమిస్తూ, నీ నుండి మరింత దూరమయ్యాను.
ప్రశంసనీయమైనవిగా భావించిన ఆ చదువులు కూడా న్యాయస్థానాలలో వాదప్రతివాదాల్లో రాణించడానికే ఉద్దేశించబడ్డాయి; ఎంత ఎక్కువ కుయుక్తి ఉంటే అంత ఎక్కువ ప్రశంస లభించేది. మనుషుల అంధత్వం అలాంటిది: తమ అంధత్వాన్ని చూసుకొని కూడా గర్విస్తారు. అప్పటికి వాగ్విద్యా పాఠశాలలో నేను ప్రథమ స్థానంలో ఉన్నాను. దానిని చూసుకొని గర్వంగా సంతోషించాను, అహంకారంతో ఉబ్బిపోయాను. అయినా, ప్రభూ, నీకు తెలుసు, నా చుట్టూ ఉన్న ఆ “విధ్వంసకుల” విధ్వంస చేష్టలకు పూర్తిగా దూరంగా, వారికంటే ఎంతో నెమ్మదిగా ఉండేవాడిని. ఆ అశుభకరమైన, దయ్యపు పేరే వారి శౌర్యానికి గుర్తుగా ఉండేది. నేను కూడా వారిలా లేనందుకు సిగ్గుమాలిన సిగ్గును అనుభవిస్తూ వారి మధ్య నివసించాను. వారితోనే జీవించాను; కొన్నిసార్లు వారి స్నేహంలో ఆనందించాను కూడా. అయితే వారి చేష్టలను నేను ఎప్పుడూ అసహ్యించుకునేవాడిని—అంటే, వారి “విధ్వంస చేష్టలను.” వాటితో వారు అపరిచితుల బిడియాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా వేధించేవారు; కారణం లేని ఎగతాళితో వారిని కలవరపెట్టి, దాని ద్వారా తమలో పుట్టిన దుష్టత్వాన్ని పోషించుకునేవారు. ఈ పనులకంటే దయ్యాల చేష్టలను ఎక్కువగా పోలినవి మరేవీ ఉండవు. మరి “విధ్వంసకులు” అన్న పేరుకంటే వారికి తగిన పేరు ఇంకేముంటుంది? నిజానికి ముందుగా విధ్వంసానికి గురై, పూర్తిగా వక్రమార్గం పట్టింది వారే. వారు ఇతరులను ఎగతాళి చేసి మోసగించడంలో ఆనందిస్తుండగా, మోసపుచ్చే ఆత్మలు రహస్యంగా వారినే ఎగతాళి చేస్తూ, ప్రలోభపెట్టి తప్పుదారి పట్టించేవి.
నా జీవితంలోని ఆ నిలకడలేని వయసులో, అటువంటివారి మధ్య ఉండి వాగ్విద్యకు సంబంధించిన గ్రంథాలను అభ్యసించాను. శాపార్హమైన, వ్యర్థ కీర్తిని ఆశించే లక్ష్యంతో, మానవుల వ్యర్థ గర్వంలో ఆనందిస్తూ, ఆ విద్యలో గొప్ప స్థాయికి చేరాలని కోరుకున్నాను. సాధారణ అధ్యయన క్రమంలో సిసెరో రాసిన ఒక గ్రంథం నాకు తారసపడింది. దాదాపు అందరూ ఆయన వాక్చాతుర్యాన్ని మెచ్చుకుంటారు గానీ, ఆయన హృదయాన్ని అలా మెచ్చుకోరు. ఆయన రాసిన ఈ గ్రంథం తత్వశాస్త్ర అధ్యయనానికి ప్రోత్సహిస్తుంది; దాని పేరు “హార్టెన్సియస్.” కానీ ఈ గ్రంథం నా మనసులోని అనురాగాలను మార్చింది; ఓ ప్రభూ, నా ప్రార్థనలను నీ వైపుకు మళ్లించింది; నాకు భిన్నమైన లక్ష్యాలనూ కోరికలనూ కలిగించింది. ప్రతి వ్యర్థమైన ఆశ ఒక్కసారిగా నాకు విలువలేనిదిగా మారింది. జ్ఞానపు అమరత్వం కోసం నమ్మశక్యం కానంత తీవ్రమైన కోరికతో తపించాను; నీ వద్దకు తిరిగి రావడానికి అప్పుడే లేవడం మొదలుపెట్టాను. నా వాక్చాతుర్యానికి పదును పెట్టుకోవడానికి నేను ఆ గ్రంథాన్ని ఉపయోగించలేదు. అప్పటికి నాకు పంతొమ్మిదవ ఏడు; నా తండ్రి చనిపోయి రెండేళ్లయింది. మా అమ్మ ఇచ్చే డబ్బుతో నేను కొనుక్కొంటున్నది ఆ వాక్చాతుర్యమే అన్నట్లుండేది. అయినా నా వాక్చాతుర్యానికి పదును పెట్టుకోవడానికి ఆ గ్రంథాన్ని ఉపయోగించలేదు; అది నాలో నింపింది దాని శైలిని కాదు, దాని భావవిషయాన్ని.
నా దేవా, అప్పుడు నాలో ఎంతటి తపన రగిలిందో! భూసంబంధమైన విషయాలనుండి తిరిగి నీ వద్దకు ఎగసిపోవాలని ఎంతగా తపించానో! అయినా నీవు నన్ను ఏమి చేయబోతున్నావో నాకు తెలియదు. ఎందుకంటే జ్ఞానం నీ వద్దనే ఉంది. జ్ఞానంపట్ల ప్రేమను గ్రీకు భాషలో “ఫిలాసఫీ” అంటారు; ఆ పుస్తకం నాలో ఆ ప్రేమను రగిలించింది. గొప్పదీ, ఆకర్షణీయమైనదీ, గౌరవప్రదమైనదీ అయిన ఆ పేరు ముసుగులో తమ సొంత తప్పులకు మెరుగులు దిద్ది, వాటిని మరుగుపరుస్తూ, తత్వశాస్త్రం ద్వారా ఇతరులను తప్పుదారి పట్టించేవారు కొందరున్నారు. ఆ కాలంలోనూ, అంతకుముందు కాలాల్లోనూ అలా చేసిన దాదాపు అందరినీ ఆ పుస్తకం బహిర్గతం చేసి ఖండించింది. నీ సజ్జనుడూ భక్తిపరుడూ అయిన సేవకుని ద్వారా నీ పవిత్రాత్మ ఇచ్చిన ఈ హితబోధ కూడా అందులో స్పష్టమవుతుంది: క్రీస్తును అనుసరించక, మానవ సంప్రదాయాలను, లోకపు ప్రాథమిక సూత్రాలను అనుసరించే తత్వశాస్త్రంతోనూ వ్యర్థమైన మోసంతోనూ ఎవరూ మిమ్మల్ని దోచుకొనకుండా జాగ్రత్తపడండి. ఎందుకంటే ఆయనలో దైవత్వపు పరిపూర్ణత అంతా శరీరరూపంలో నివసిస్తోంది. ఆ సమయంలో అపొస్తలుల పవిత్ర లేఖనాలు నాకు తెలియవు కాబట్టి (నా హృదయపు వెలుగా, ఈ సంగతి నీకు తెలుసు), ఆ ప్రబోధం నాకు ఆనందాన్ని కలిగించింది. అయితే, అది నాలో ఏదో ఒక శాఖను కాక, జ్ఞానం ఎటువంటిదైనా సరే, ఆ జ్ఞానాన్నే ప్రేమించాలని, వెదకాలని, పొందాలని, నిలుపుకోవాలని, హత్తుకోవాలని బలమైన ప్రేరణనూ, ఉత్సాహాన్నీ, తపననూ రగిలించినంతవరకే ఆ ఆనందం పరిమితమైంది. ఒక్క విషయమే నా ఉత్సాహానికి అడ్డుపడింది: అందులో క్రీస్తు నామం లేదు. ప్రభూ, నీ కనికరంవల్ల, నా రక్షకుడైన నీ కుమారుని ఈ నామాన్ని నా పసి హృదయం తల్లిపాలతోపాటే భక్తితో గ్రహించి, లోతుగా నిక్షిప్తం చేసుకుంది. అందువల్ల ఆ నామం లేనిదేదైనా, అది ఎంత పాండిత్యపూర్ణమైనదైనా, మెరుగైనదైనా, సత్యమైనదైనా సరే, నన్ను పూర్తిగా ఆకట్టుకోలేకపోయింది.
అప్పుడు పవిత్ర లేఖనాలు ఎటువంటివో తెలుసుకోవడానికి వాటివైపు నా మనస్సును మళ్లించాలని నిర్ణయించుకున్నాను. అయితే ఇదిగో, నాకు కనిపిస్తున్నది గర్విష్ఠులకు అర్థంకానిది, చిన్నపిల్లలకు తెరచి చూపబడనిది; దాని ప్రవేశం వినమ్రంగా ఉన్నా, దాని అంతరంగపు లోతులు ఉన్నతమైనవి, రహస్యాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. దానిలో ప్రవేశించగల స్థితిగానీ, దాని అడుగుజాడల్లో నడవడానికి మెడ వంచగల వినయంగానీ నాలో లేవు. ఎందుకంటే ఆ లేఖనాలవైపు తిరిగినప్పుడు నా భావం ఇప్పుడు నేను చెబుతున్నట్లుగా లేదు. టల్లీ రచనల గాంభీర్యంతో పోల్చడానికి కూడా అవి తగినవి కావని అప్పుడు నాకు అనిపించింది. ఉప్పొంగిన నా గర్వం వాటి వినమ్రతను చూసి వెనక్కి తగ్గింది; నా చురుకైన బుద్ధి కూడా వాటి అంతరార్థంలోకి చొచ్చుకుపోలేకపోయింది. అయినా, చిన్నవారిలో వారితోపాటే ఎదిగే స్వభావం ఆ లేఖనాలకు ఉంది. కానీ చిన్నగా ఉండటాన్ని నేను తృణీకరించాను; గర్వంతో ఉబ్బిపోయి, నన్ను నేను గొప్పగా ఎంచుకున్నాను.
అందుచేత, గర్వంతో భ్రమల్లో మునిగిపోయి, మితిమీరిన శారీరక వాంఛలతో, వట్టి మాటలతో నిండిన మనుష్యుల మధ్య నేను చిక్కుకున్నాను. వారి నోళ్లలో అపవాది ఉరులు ఉండేవి; నీ నామంలోని అక్షరాలనూ, మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు నామంలోని అక్షరాలనూ, మన ఆదరణకర్తయైన సహాయకుడు పవిత్రాత్మ నామంలోని అక్షరాలనూ కలిపి, ఆ ఉరులకు జిగురుగా పూశారు. ఈ నామాలు వారి నోటిని విడిచేవి కావు; అయితే అవి కేవలం శబ్దంగా, నాలుక చేసే ధ్వనిగా మాత్రమే ఉండేవి, ఎందుకంటే వారి హృదయంలో సత్యం లేదు. అయినా వారు “సత్యం, సత్యం” అని కేకలు వేస్తూ, దాని గురించి నాతో ఎంతో మాట్లాడేవారు; కానీ అది వారిలో లేదు. నిజంగా సత్యస్వరూపుడవైన నీ గురించి మాత్రమే కాక, నీ సృష్టియైన ఈ లోకపు మూలపదార్థాల గురించి కూడా వారు అసత్యాలే పలికారు. పరమ మేలైన నా తండ్రీ, అందమైన సమస్తానికీ సౌందర్యమా, నీపై ప్రేమతో, ఆ పదార్థాల గురించి సత్యం చెప్పిన తత్వవేత్తలను కూడా దాటి నేను ముందుకు సాగవలసింది. ఓ సత్యమా, సత్యమా, వారు తరచుగా, రకరకాలుగా, అనేకమైన పెద్దపెద్ద గ్రంథాలలో నీ గురించి నాకు ప్రతిధ్వనింపజేసినప్పుడు, అది కేవలం ప్రతిధ్వని మాత్రమే అయినప్పటికీ, అప్పట్లో కూడా నా ఆత్మ అంతరాంతరాలు నీ కోసం ఎంతగా తపించాయో! నీ కోసం ఆకలిగొన్న నాకు, నీకు బదులుగా, నీ అందమైన సృష్టికార్యాలైన సూర్యచంద్రులను వారు ఆ పళ్లేలలో వడ్డించారు. అయితే అవి నీ కార్యాలే గాని నీవు కావు; అంతేకాదు, అవి నీ తొలి కార్యాలు కూడా కావు. ఎందుకంటే ఈ భౌతిక కార్యాలు ఆకాశానికి చెందినవీ, ప్రకాశవంతమైనవీ అయినప్పటికీ, నీ ఆధ్యాత్మిక కార్యాలు వీటికంటే ముందున్నవి. కానీ నీ ఆ తొలి కార్యాల కోసం కూడా నాకు ఆకలిదప్పులు కలగలేదు; ఎట్టి మార్పూ, మార్పు ఛాయ కూడా లేని సత్యస్వరూపుడవైన నీ కోసమే నాకు ఆకలిదప్పులు కలిగాయి. అయినా వారు ఆ పళ్లేలలో మెరిసే కల్పనలనేం నా ముందు పెడుతూనే ఉన్నారు. మన కళ్ల ద్వారా మన మనస్సును మోసగించే ఆ కల్పనలను ప్రేమించడం కంటే, కనీసం మన కంటికి నిజంగా కనిపించే ఈ సూర్యుణ్ణే ప్రేమించడం మేలు. అయినప్పటికీ, అవే నీవని తలచి వాటిని ఆహారంగా తీసుకున్నాను; అయితే ఆతురతతో కాదు. ఎందుకంటే వాటిలో నీవు నిజంగా ఉన్నట్లుగా నీ రుచిని నేను ఆస్వాదించలేదు; ఆ శూన్యమైనవాటిలో నీవు లేవు. వాటివల్ల నాకు పోషణ లభించలేదు; బదులుగా నేను క్షీణించాను. నిద్రలో కనిపించే ఆహారం, మేల్కొని ఉన్నప్పుడు మనం తినే ఆహారంలాగే అనిపిస్తుంది; అయినా నిద్రిస్తున్నవారికి దానివల్ల పోషణ కలగదు, ఎందుకంటే వారు నిద్రలో ఉన్నారు. కానీ ఇప్పుడు నీవు నాకు తెలిపినట్లుగా, ఆ కల్పనలు ఏ విధంగానూ నిన్ను పోలి లేవు. అవి భౌతిక వస్తువుల గురించిన ఊహలు, అసత్య రూపాలు మాత్రమే. వాటికంటే మన శారీరక దృష్టితో చూసే ఆకాశంలోని లేదా భూమిపైనున్న ఈ నిజమైన భౌతిక వస్తువులు ఎంతో ఎక్కువ నిశ్చయమైనవి. ఈ వస్తువులను జంతువులూ పక్షులూ కూడా మనలాగే గుర్తిస్తాయి; మనం వాటిని ఊహించుకున్నప్పటికంటే, అవి వాస్తవంగా ఉండటం మరింత నిశ్చయమైనది. మళ్లీ, వాటిని ఆధారంగా చేసుకొని ఉనికే లేని మరింత విస్తారమైన, అనంతమైన ఇతర భౌతిక వస్తువులను ఊహించడంకంటే, ఉన్నవాటిని మనస్సులో చిత్రించుకోవడమే మరింత నిశ్చయమైనది. అటువంటి ఖాళీ పొట్టునే అప్పుడు నాకు ఆహారంగా పెట్టారు; అయినా నాకు పోషణ కలగలేదు. కానీ నా ఆత్మకు ప్రియమైనవాడా, బలపడటానికై నిన్ను వెదుకుతూ నేను క్షీణిస్తున్నాను; నీవు మనకు కనిపించే ఆ భౌతిక వస్తువులు కావు, అవి ఆకాశంలో ఉన్నప్పటికీ; అక్కడ మనకు కనిపించని వస్తువులు కూడా నీవు కావు. ఎందుకంటే వాటిని సృష్టించింది నీవే; నీ కార్యాలలో అత్యంత ప్రధానమైనవిగా కూడా నీవు వాటిని ఎంచవు. అలాంటప్పుడు, అసలు ఉనికే లేని భౌతిక వస్తువుల గురించిన నా ఆ కల్పనలకు నీవు ఎంత దూరంగా ఉన్నావు! ఆ కల్పనలకంటే, ఉనికిలో ఉన్న వస్తువుల ప్రతిబింబాలు ఎంతో ఎక్కువ నిశ్చయమైనవి; వాటికంటే ఆ వస్తువులే మరింత నిశ్చయమైనవి. అయినా నీవు ఆ వస్తువులు కావు; అంతేకాదు, దేహాలకు జీవమైన ఆత్మ కూడా నీవు కావు. కాబట్టి దేహాలకంటే వాటి జీవమే శ్రేష్ఠమైనది, మరింత నిశ్చయమైనది. కానీ నీవు ఆత్మలకు జీవం, జీవాలకు జీవం; నీలోనే జీవం కలిగినవాడవు. నా ఆత్మకు జీవమా, నీవు మార్పు చెందవు.
అప్పుడు నీవు నాకు ఎక్కడ ఉన్నావు? నాకు ఎంత దూరంలో ఉన్నావు? నిజంగా, నీకు ఎంతో దూరంగా నేను దారితప్పి తిరుగుతున్నాను; నేను పొట్టుతో మేపిన పందులకు దొరికే ఆ పొట్టు కూడా నాకు దక్కలేదు. ఈ ఉచ్చులకంటే కవులు, వ్యాకరణవేత్తలు చెప్పే కల్పిత కథలు ఎంత మేలైనవి! ఎందుకంటే, అసలు ఉనికిలో లేకపోయినా వాటిని నమ్మేవారిని సంహరించే ఐదు చీకటి గుహలకు సరిపోలేలా, రకరకాల ముసుగుల్లో వీరు చెప్పే ఐదు మూలకాలకంటే పద్యాలు, కావ్యాలు, “ఎగురుతున్న మెడియా” నిజంగా ఎక్కువ ప్రయోజనకరమైనవి. పద్యాలను, కావ్యాలను నేను నిజమైన ఆహారంగా మలచుకోగలను; “ఎగురుతున్న మెడియా” గురించి నేను పాడినా, అది నిజమని వాదించలేదు; దానిని పాడగా విన్నా, నేను నమ్మలేదు. కానీ ఆ విషయాలను మాత్రం నమ్మాను. అయ్యో, అయ్యో, ఏ మెట్ల మీదుగా నేను నరకపు అగాధాల్లోకి దిగజారిపోయాను! సత్యం లేక, శ్రమపడుతూ, కలతచెందుతూ ఉన్నాను. ఎందుకంటే, నా దేవా, నేను నిన్ను వెదికింది—ఇంకా నీ ఎదుట నా పాపాలను ఒప్పుకోని నాపై దయచూపిన నీకే ఈ సంగతి ఒప్పుకుంటున్నాను—జంతువులకంటే నేను మిన్నగా ఉండాలని నీవు కోరిన మానసిక అవగాహనతో కాదు, శరీర ఇంద్రియానుభూతితోనే. అయితే నీవు నా అంతరంగపు లోతులకంటే లోతుగా నాలో ఉన్నావు; నాలోని అత్యున్నతమైనదానికంటే ఉన్నతంగా ఉన్నావు. సొలొమోను రచనలో చిత్రించబడిన, అవివేకంతో ఏమీ తెలియక, తలుపు దగ్గర కూర్చుని, ‘రహస్యపు రొట్టెను ఇష్టంగా తినండి; తియ్యగా ఉండే దొంగిలించిన నీటిని తాగండి’ అని చెప్పే ఆ బరితెగించిన స్త్రీ నాకు తారసపడింది. నా ఆత్మ తన అంతరంగాన్ని విడిచి, నా శరీర నేత్రంలో నివసిస్తూ, దానిద్వారా మింగిన ఆహారాన్నే నెమరువేస్తున్నట్లు ఆమె కనుగొని నన్ను మోహపరిచింది.
ఎందుకంటే, ఇంతకు మించి నిజంగా ఉనికిలో ఉన్నదేమిటో నాకు తెలియదు. అవివేకులైన మోసగాళ్లు, ‘కీడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?’ ‘దేవుడు ఒక శరీరాకృతికి పరిమితుడా? ఆయనకు వెంట్రుకలు, గోళ్లు ఉన్నాయా?’ ‘ఒకేసారి అనేకమంది భార్యలను కలిగి ఉండి, మనుషులను చంపి, ప్రాణులను బలి ఇచ్చినవారిని నీతిమంతులుగా పరిగణించాలా?’ అని నన్ను అడిగినప్పుడు, నా బుద్ధి తీక్ష్ణత వల్లనే అన్నట్లుగా వారి మాటలకు సమ్మతించేలా ఒప్పించబడ్డాను. నా అజ్ఞానంలో ఈ ప్రశ్నలు నన్ను ఎంతో కలవరపెట్టాయి. సత్యానికి దూరమవుతున్నా, దానివైపే వెళుతున్నట్లు నాకు అనిపించింది. ఎందుకంటే, కీడు అనేది మేలు లోపించడమే తప్ప మరేమీ కాదనీ, ఆ లోపం చివరికి ఒక వస్తువు ఉనికినే పూర్తిగా కోల్పోయేంతవరకు సాగుతుందనీ అప్పటికి నాకు తెలియదు. నా కంటిచూపు భౌతిక దేహాలవరకే, నా మనోదృష్టి ఒక ఊహారూపం వరకే చేరగలిగినప్పుడు, దీన్ని నేనెలా చూడగలను? దేవుడు ఆత్మస్వరూపి అనీ, పొడవు వెడల్పులలో విస్తరించిన భాగాలు గలవాడు కాదనీ, ఆయన ఉనికి భౌతిక పరిమాణంతో కూడినది కాదనీ నాకు తెలియదు. ఎందుకంటే, పరిమాణం గల ప్రతి వస్తువులోనూ ఒక భాగం మొత్తంకంటే చిన్నదిగా ఉంటుంది. అది అనంతమైనదైనా, ఒక నిర్దిష్ట స్థలానికి పరిమితమైన దాని భాగం, దాని అనంతత్వంకంటే చిన్నదిగా ఉండాలి. కనుక అది ఆత్మస్వరూపిలాగా, దేవునిలాగా, ప్రతిచోటా సంపూర్ణంగా ఉండదు. మనం దేనివల్ల దేవుని పోలి ఉన్నామో, దేవుని స్వరూపంలో ఉన్నామని మన గురించి సముచితంగా చెప్పవచ్చో, మనలోని ఆ అంశమేమిటో నాకు అసలు తెలియదు.
ఆచారాన్ని బట్టి కాక, సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుని పరమ న్యాయమైన ధర్మశాసనాన్ని బట్టి తీర్పు చెప్పే నిజమైన అంతరంగ నీతి కూడా నాకు తెలియలేదు. ఆ ధర్మశాసనం ప్రకారమే ఆయా స్థలకాలాల్లోని జీవనరీతులు ఆ స్థలకాలాలకు తగినట్లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి; అయితే ఆ ధర్మశాసనం మాత్రం ఎల్లప్పుడూ, ఎక్కడైనా ఒకేలా ఉంటుంది; ఒకచోట ఒకలాగా, మరోచోట మరొకలాగా ఉండదు. దాని ప్రకారమే అబ్రాహాము, ఇస్సాకు, యాకోబు, మోషే, దావీదు, దేవుని నోట ప్రశంసలందుకున్న వారందరూ నీతిమంతులయ్యారు. కానీ మానవ తీర్పును బట్టి తీర్పు చెబుతూ, సమస్త మానవజాతి నైతిక ఆచరణలను తమ అల్పమైన అలవాట్లతో కొలిచే అవివేకులు వారిని అనీతిమంతులుగా తీర్పు తీర్చారు. ఇది, ఆయుధాగారంలో ఏ శరీర భాగానికి ఏది తగినదో తెలియని వ్యక్తి కాళ్లకు వేసుకునే కవచాలతో తలను కప్పుకోవడం, లేదా శిరస్త్రాణాన్ని పాదాలకు తొడుక్కోవాలని ప్రయత్నించడం, అవి సరిపోవడం లేదని ఫిర్యాదు చేయడం వంటిది. లేదా మధ్యాహ్నం నుంచి వ్యాపారాలు నిలిపివేయాలని బహిరంగంగా నిర్ణయించిన ఒక రోజున, ఉదయం దుకాణాన్ని తెరిచి ఉంచాడు గనుక మధ్యాహ్నం కూడా దాన్ని తెరిచి ఉంచనివ్వలేదని ఒకడు కోపపడటం వంటిది. లేదా ఒక ఇంట్లో, భోజన ఏర్పాట్లు చూసుకునే సేవకుడు తాకకూడని వస్తువును మరొక సేవకుడు చేతిలోకి తీసుకోవడాన్ని చూసి, లేదా భోజనాల గదిలో నిషేధించిన పనిని బయట అనుమతించడం చూసి, ఒకే ఇంట్లో, ఒకే కుటుంబంలో, ఒకే పని అన్ని చోట్లా అందరికీ అనుమతించబడటం లేదని కోపపడటం వంటిది. పూర్వం నీతిమంతులకు ధర్మసమ్మతమైనది ఇప్పుడు కాదని విని కలతపడేవారు కూడా ఇలాంటివారే. లేదా, ఇరువర్గాలూ ఒకే నీతిని అనుసరిస్తుండగా, ఆయా కాలాలకు సంబంధించిన కొన్ని కారణాలవల్ల దేవుడు అప్పటివారికి ఒకటి, ఇప్పటివారికి మరొకటి ఆజ్ఞాపించాడని విని కలతపడేవారూ ఇలాంటివారే. అయినా, ఒకే మనిషిలో, ఒకే రోజున, ఒకే ఇంట్లో వేర్వేరు అవయవాలకు వేర్వేరు విషయాలు తగినవిగా ఉండటాన్ని, అంతకుముందు అనుమతించబడిన పని ఒక నిర్దిష్ట సమయం తరువాత అనుమతించబడకపోవడాన్ని, ఒకచోట అనుమతించిన లేదా ఆజ్ఞాపించిన పనిని మరోచోట న్యాయంగానే నిషేధించి, దానికి శిక్ష విధించడాన్ని వారు చూస్తూనే ఉంటారు. అందువల్ల న్యాయం రకరకాలుగా ఉంటుందా, లేదా మారిపోతుందా? లేదు. కానీ అది ఏలే కాలాలు ఏకరీతిగా సాగవు; ఎందుకంటే అవి కాలాలు. అయితే, భూమిపై కొద్దిరోజులు మాత్రమే జీవించే మనుషులు, తాము అనుభవించని పూర్వయుగాల్లోని, ఇతర జాతుల్లోని విషయాల కారణాలను, తాము అనుభవించిన విషయాల కారణాలతో తమ ఇంద్రియాల ద్వారా సమన్వయపరచుకోలేరు. అదే సమయంలో, ఒకే శరీరంలో, ఒకే రోజున, లేదా ఒకే కుటుంబంలో ప్రతి అవయవానికి, సమయానికి, భాగానికి, వ్యక్తికి ఏది తగినదో వారు సులభంగా గ్రహిస్తారు. అందువల్ల మొదటివాటిని ఆక్షేపిస్తారు, రెండవవాటికి లోబడతారు.
అప్పుడు నాకు ఈ విషయాలు తెలియలేదు; నేను వాటిని గమనించనూ లేదు. అవి అన్ని వైపుల నుంచీ నా కళ్లముందు కనిపిస్తున్నా నేను వాటిని చూడలేదు. నేను పద్యాలు రచించేవాడిని. వాటిలో ప్రతి గణాన్నీ ప్రతిచోటా ఉంచడానికి వీలుండేది కాదు; వేర్వేరు ఛందస్సుల్లో వేర్వేరుగా ఉంచవలసి వచ్చేది. ఒకే ఛందస్సులోనైనా అన్ని స్థానాల్లోనూ ఒకే గణాన్ని ఉంచడానికి వీలుండేది కాదు. అయినా, నేను పద్యాలు రచించడానికి ఆధారమైన కళకు ఈ వేర్వేరు సందర్భాల కోసం వేర్వేరు సూత్రాలు లేవు; అది వాటన్నిటినీ ఒకే వ్యవస్థలో ఇముడ్చుకుంది. అయినప్పటికీ, మంచివారూ పవిత్రులూ అయిన మనుషులు అనుసరించిన ఆ నీతి, దేవుడు ఆజ్ఞాపించిన వాటన్నిటినీ మరెంతో శ్రేష్ఠంగా, ఉన్నతంగా తనలో ఏకంగా ఇముడ్చుకొని, ఏ అంశంలోనూ మార్పు చెందకుండా ఎలా ఉంటుందో నేను గ్రహించలేదు. మారుతున్న కాలాల్లో అది అన్నిటినీ ఒకేసారి విధించకపోయినా, ఒక్కొక్కరికి తగినదానిని కేటాయించి ఆజ్ఞాపించింది. అంధత్వంలో ఉన్న నేను పవిత్ర పితరులను నిందించాను—దేవుడు వారికి ఆజ్ఞాపించి, ప్రేరేపించిన విధంగా వారు తమ కాలంలోని వస్తువులను ఉపయోగించుకున్న విషయాల్లో మాత్రమే కాదు, దేవుడు వారిలో బయలుపరుస్తుండగా వారు రాబోయే విషయాలను ముందుగా ప్రకటించిన విషయాల్లో కూడా.
తన పూర్ణహృదయంతో, తన పూర్ణాత్మతో, తన పూర్ణమనస్సుతో దేవుణ్ణి ప్రేమించడం, తనను తాను ప్రేమించుకున్నట్లు తన పొరుగువారిని ప్రేమించడం ఏ సమయంలోనైనా, ఏ స్థలంలోనైనా అన్యాయం కాగలదా? అందువల్ల సొదొమ ప్రజలు చేసినవంటి ప్రకృతివిరుద్ధమైన ఘోర అపరాధాలను అన్ని చోట్లా, అన్ని కాలాల్లోనూ అసహ్యించుకొని శిక్షించాలి. అన్ని జాతులవారూ వాటికి పాల్పడినా, దేవుని ధర్మశాసనం ప్రకారం వారందరూ అదే నేరానికి దోషులవుతారు; ఎందుకంటే మనుషులు ఒకరినొకరు ఆ విధంగా దుర్వినియోగం చేసుకోవాలని ఆయన వారిని సృష్టించలేదు. ఆయన సృష్టించిన మానవ స్వభావం వక్రమైన కామవాంఛతో కలుషితమైనప్పుడు, దేవునికీ మనకూ మధ్య ఉండవలసిన అనుబంధం కూడా భంగమవుతుంది. అయితే మానవుల ఆచారాలకు విరుద్ధంగా ఉండే చర్యలను, ఆయా ప్రాంతాల్లో ప్రబలంగా ఉన్న ఆచారాలకు అనుగుణంగా నివారించాలి. ఏ నగరంలోనైనా, ఏ జాతిలోనైనా, ఆచారం ద్వారా గానీ చట్టం ద్వారా గానీ అంగీకరించి స్థిరపరచిన విషయాన్ని, స్వదేశీయులైనా విదేశీయులైనా, ఎవరి చట్టవిరుద్ధమైన ఇష్టానుసారమూ ఉల్లంఘించకూడదు. ఎందుకంటే సమగ్రతతో సామరస్యంగా ఉండని ఏ భాగమైనా దానికి విఘాతం కలిగిస్తుంది. అయితే ఏ ప్రజల ఆచారాలకైనా, ఒప్పందానికైనా విరుద్ధంగా ఏదైనా చేయమని దేవుడు ఆజ్ఞాపించినప్పుడు, వారు అంతకు ముందెన్నడూ దానిని చేయకపోయినా, దానిని చేయాలి; దానిని మధ్యలో మానివేసి ఉంటే తిరిగి ఆచరించాలి; అది ఎన్నడూ విధించబడకపోయి ఉంటే, ఇప్పుడు విధించాలి. తాను పరిపాలించే రాజ్యంలో, తనకు ముందు ఎవరూ గానీ తాను గానీ అంతకు ముందెన్నడూ ఆజ్ఞాపించనిదాన్ని ఆజ్ఞాపించడం ఒక రాజుకు చట్టబద్ధమైతే, అతనికి విధేయత చూపడం ఆ రాజ్యపు ఉమ్మడి శ్రేయస్సుకు విరుద్ధం కాజాలదు కదా! నిజానికి అతనికి విధేయత చూపకపోవడమే దానికి విరుద్ధమవుతుంది; ఎందుకంటే పాలకులకు విధేయత చూపడం మానవ సమాజపు సాధారణ ఒప్పందం. అలాంటప్పుడు, తన సృష్టిలోని సమస్త జీవులకు అధిపతియైన దేవుడు ఆజ్ఞాపించే ప్రతిదానిలోనూ మనం ఆయనకు ఇంకెంత నిస్సంకోచంగా విధేయత చూపాలి! మానవ సమాజంలోని అధికారాల్లో తక్కువ అధికారంకన్నా ఉన్నత అధికారానికే ప్రాధాన్యమిచ్చి విధేయత చూపినట్లే, అందరికన్నా మిన్నగా దేవునికి విధేయత చూపాలి.
అలాగే, దూషణతోనైనా గాయపరచడం ద్వారానైనా హాని చేయాలనే కోరిక ఉన్న హింసాత్మక చర్యల విషయంలోనూ ఇదే వర్తిస్తుంది. ఒక శత్రువు మరొక శత్రువుపట్ల చేసినట్లు ప్రతీకారం కోసం గానీ; దోపిడీదారుడు బాటసారిపట్ల చేసినట్లు ఇతరులకు చెందిన లాభాన్ని పొందడం కోసం గానీ; తాను భయపడే వ్యక్తిపట్ల చేసినట్లు ఏదైనా కీడును తప్పించుకోవడం కోసం గానీ; తక్కువ అదృష్టం కలిగిన వ్యక్తి ఎక్కువ అదృష్టం కలిగిన వ్యక్తిపట్ల చూపినట్లు అసూయతో గానీ; ఏ విషయంలోనైనా బాగా వర్ధిల్లిన వ్యక్తి, మరొకరు తనతో సమానంగా ఉండటాన్ని చూసి భయపడి లేదా దుఃఖించి గానీ; కత్తియోధుల పోరాటాలను చూసేవారిలా, ఇతరులను పరిహసించి ఎగతాళి చేసేవారిలా, కేవలం ఇతరుల బాధలో ఆనందం పొందడం కోసం గానీ ఈ చర్యలు జరుగుతాయి. శరీరాశ, నేత్రాశ, ఆధిపత్యాశలలో ఏదో ఒకదాని నుంచి గానీ, రెండింటి కలయిక నుంచి గానీ, మూడూ కలిసి గానీ ఉద్భవించే దుష్టత్వపు ప్రధాన రూపాలు ఇవే. సర్వోన్నతుడవూ, పరమ మధురుడవూ అయిన ఓ దేవా, ఈ విధంగా మానవులు మూడు ఆజ్ఞలకూ, ఏడు ఆజ్ఞలకూ—పది తంత్రుల వీణవంటి నీ పది ఆజ్ఞలకూ—విరుద్ధంగా దుర్మార్గపు జీవితం గడుపుతున్నారు. అయితే కలుషితం కాజాలని నీకు విరుద్ధంగా ఏ ఘోర అపరాధాలు జరగగలవు? హాని పొందజాలని నీకు విరుద్ధంగా ఏ హింసాత్మక చర్యలు జరగగలవు? అయినా, మనుషులు తమకు తామే చేసుకునే కీడుకు నీవు ప్రతిదండన చేస్తావు. ఎందుకంటే వారు నీకు విరుద్ధంగా పాపం చేసినప్పుడు కూడా తమ సొంత ఆత్మలకే కీడు చేస్తున్నారు. నీవు సృష్టించి, క్రమబద్ధం చేసిన వారి స్వభావాన్ని చెడగొట్టి వక్రీకరించడం ద్వారా గానీ, అనుమతించిన వాటిని మితిమీరి ఉపయోగించడం ద్వారా గానీ, అనుమతించని వాటిపట్ల మోహాగ్నితో రగిలి ప్రకృతివిరుద్ధంగా వాటిని ఉపయోగించడం ద్వారా గానీ, దుష్టత్వం తనకు తానే అబద్ధం చెప్పుకుంటుంది. లేదా వారు హృదయంతోనూ నాలుకతోనూ నీకు విరోధంగా ఆగ్రహిస్తూ, ముల్లుకోలలకు ఎదురుతన్నుతూ దోషులవుతారు. లేదా మానవ సమాజపు హద్దులను ఛేదించి, తాము సాధించదలచిన లక్ష్యాన్నిబట్టి గానీ, తమకు కోపం కలిగించిన విషయాన్నిబట్టి గానీ, తమ స్వేచ్ఛానుసారంగా వర్గాలుగా కలవడంలోనో విడిపోవడంలోనో నిర్భయంగా ఆనందిస్తారు. ఓ జీవజలధారా, విశ్వానికి ఏకైక నిజమైన సృష్టికర్తవూ పాలకుడవూ అయిన నిన్ను విడిచిపెట్టి, స్వేచ్ఛానుసారమైన గర్వంతో దానిలోనుంచి ఏదో ఒక మిథ్యావస్తువును ఎంచుకొని ప్రేమించినప్పుడు ఈ కార్యాలు జరుగుతాయి. కాబట్టి వినయపూర్వకమైన భక్తితో మేము నీ వద్దకు తిరిగి వస్తాము; నీవు మా చెడు అలవాట్లనుంచి మమ్మల్ని శుద్ధిచేస్తావు, తమ పాపాలను ఒప్పుకునేవారి పాపాలపై కనికరం చూపుతావు, ఖైదీ మూలుగును ఆలకిస్తావు, మాకు మేమే చేసుకున్న సంకెళ్లనుంచి మమ్మల్ని విడిపిస్తావు. అయితే, అందరికీ పరమశ్రేయస్సువైన నీకన్నా మా వ్యక్తిగత శ్రేయస్సునే ఎక్కువగా ప్రేమిస్తూ, మరింత కావాలనే దురాశతో సమస్తాన్నీ కోల్పోతూ, మిథ్యాస్వాతంత్ర్యపు కొమ్ములను నీకు విరోధంగా మేము ఎత్తకుండా ఉండాలి.
ఈ అశుద్ధతా హింసలకు సంబంధించిన అపరాధాల మధ్య, ఇన్ని అక్రమాల మధ్య, మొత్తంమీద పురోగతి సాధిస్తున్న మనుషుల పాపాలు కూడా ఉన్నాయి. సరిగా తీర్పు చెప్పేవారు పరిపూర్ణత అనే ప్రమాణం ప్రకారం ఆ పాపాలను ఖండిస్తారు; అయినా, ఎదుగుతున్న ధాన్యపు మొక్కలోని పచ్చని మొలకను చూసినట్లుగా, భవిష్యత్తులో ఫలం కలుగుతుందన్న ఆశతో ఆ వ్యక్తులను మెచ్చుకుంటారు. అశుద్ధతా హింసలకు సంబంధించిన అపరాధాల్లా కనిపించినా, వాస్తవానికి పాపాలు కానివి కూడా కొన్ని ఉన్నాయి; ఎందుకంటే అవి మా ప్రభువైన దేవా, నీకుగానీ, మానవ సమాజానికిగానీ విరుద్ధమైనవి కావు. ఉదాహరణకు, ఒక కాలానికి తగిన వస్తువులను జీవన అవసరాల కోసం సమకూర్చుకున్నప్పుడు, వాటిని పొందాలనే దురాశతో అలా చేశారో లేదో మనకు తెలియదు; లేదా, దిద్దుబాటు కోసం చట్టబద్ధమైన అధికారం కలవారు కొన్ని పనులకు శిక్ష విధించినప్పుడు, హాని చేయాలనే దురాశతో అలా చేశారో లేదో మనకు తెలియదు. కనుక, మనుషుల దృష్టిలో ఖండించబడే అనేక కార్యాలు నీ సాక్ష్యం ప్రకారం ఆమోదించబడతాయి; మనుషులు మెచ్చుకునే అనేక కార్యాలు నీవు సాక్షిగా ఖండించబడతాయి. ఎందుకంటే కార్యం పైకి కనిపించే తీరు, దానిని చేసేవారి మనస్సు, ఇతరులకు తెలియని ఆ కాలపు అత్యవసర పరిస్థితి—ఇవన్నీ వేర్వేరుగా ఉంటాయి. అయితే, అలవాటులో లేని, ఆలోచనకైనా రాని ఒక పనిని నీవు అకస్మాత్తుగా ఆజ్ఞాపించినప్పుడు—దానిని నీవు ఇంతకుముందు నిషేధించి ఉన్నా, నీ ఆజ్ఞకు కారణాన్ని కొంతకాలం మరుగున ఉంచినా, అది ఏదైనా మానవ సమాజపు నియమానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా—అది చేయవలసిందేనని ఎవరు సందేహిస్తారు? ఎందుకంటే నీకు సేవ చేసే మానవ సమాజమే న్యాయమైనది కదా! అయితే నీ ఆజ్ఞలను తెలిసినవారు ధన్యులు! నీ సేవకులు చేసిన కార్యాలన్నీ, వర్తమానానికి అవసరమైన దేనినైనా వెల్లడించడానికో, లేదా రాబోయే సంగతులను ముందుగా సూచించడానికో చేయబడ్డాయి.
ఈ సంగతులు తెలియక, నీ పవిత్ర సేవకులనూ ప్రవక్తలనూ నేను ఎగతాళి చేశాను. వారిని ఎగతాళి చేయడం వల్ల, నీ ఎగతాళికి గురికావడం తప్ప నాకు కలిగిన లాభమేమిటి? నాకు తెలియకుండానే, అంచెలంచెలుగా నేను ఎంతటి మూర్ఖపు నమ్మకాలలోకి లాగబడిపోయానంటే, అంజూరపు చెట్టును తెంపినప్పుడు అది ఏడుస్తుందనీ, దానికి తల్లియైన చెట్టు పాలవంటి కన్నీరు కారుస్తుందనీ నమ్మాను! అయితే, తన పాపం వల్ల కాక మరొకరి పాపం వల్ల తెంపబడిన ఆ అంజూరపు పండును ఎవరైనా మణికేయ పరిశుద్ధుడు తిని, అది అతని పేగులలో కలిసిపోతే, దానినుండి అతడు దేవదూతలను ఊపిరితో బయటకు పంపుతాడట; అంతేకాదు, అతడు ప్రార్థనలో మూలిగినప్పుడల్లా, నిట్టూర్చినప్పుడల్లా దైవత్వపు కణాలు బయటకు వెల్లువెత్తుతాయట! ఎవరో ఒక “ఎన్నుకోబడిన” పరిశుద్ధుని పళ్ల ద్వారానో కడుపు ద్వారానో విడుదల పొందకపోతే, సర్వోన్నతుడూ సత్యవంతుడూ అయిన దేవుని ఆ కణాలు ఆ అంజూరపు పండులో బంధించబడే ఉండేవట! దయనీయమైన స్థితిలో ఉన్న నేను, భూమి పండించే ఫలాలు ఎవరి కోసం సృష్టించబడ్డాయో ఆ మనుషులకన్నా, ఆ ఫలాలపైనే ఎక్కువ దయ చూపాలని నమ్మాను. ఎందుకంటే, మణికేయుడు కాని ఎవరైనా ఆకలితో వచ్చి వాటిలో కొంత అడిగితే, అతనికి ఇచ్చే ఆ ముద్దకు మరణశిక్ష విధించినట్లుగా భావించేవారు.
అప్పుడు నీవు పైనుండి నీ చేయి చాపి, ఆ గాఢాంధకారంలోనుండి నా ఆత్మను వెలికి తీశావు. నీకు విశ్వాసపాత్రురాలైన నా తల్లి, తమ పిల్లల శారీరక మరణాల కోసం తల్లులు ఏడ్చేదానికన్నా ఎక్కువగా నా కోసం నీ ఎదుట ఏడుస్తూ ఉండేది. ఎందుకంటే నీ నుండి పొందిన విశ్వాసంతోనూ ఆత్మస్ఫూర్తితోనూ, నేను పడి ఉన్న మరణస్థితిని ఆమె గుర్తించింది. ప్రభువా, నీవు ఆమె మొర ఆలకించావు; నీవు ఆమె మొర ఆలకించావు, ఆమె కన్నీటిని తృణీకరించలేదు. ఆమె ప్రార్థించిన ప్రతిచోటా, ఆమె కన్నులనుండి ధారగా కారిన కన్నీరు కింద నేలను తడిపింది; అవును, నీవు ఆమె మొర ఆలకించావు. నీవు ఆమెను ఓదార్చిన ఆ కల మరెక్కడినుండి వచ్చింది? నా తప్పుడు నమ్మకాలలోని దైవదూషణలను అసహ్యించుకొని, ఏవగించుకొని, నన్ను తనతో ఉంచుకోవడానికీ ఇంట్లో ఒకే బల్ల దగ్గర భోజనం చేయనివ్వడానికీ ఆమె వెనుకాడటం మొదలుపెట్టింది; కానీ ఆ కల వల్ల మళ్లీ వాటికి అనుమతించింది. ఆ కలలో ఆమె ఒక చెక్క కొలబద్దపై నిలబడి ఉన్నట్లు చూసింది. ఆమె దుఃఖంతో కుంగిపోయి ఉండగా, ప్రకాశవంతమైన ఒక యువకుడు ఆనందంగా, ఆమె వైపు చిరునవ్వుతో ఆమె దగ్గరకు రావడం చూసింది. ఆమె దుఃఖానికీ ప్రతిరోజూ కార్చే కన్నీటికీ కారణాలను అతడు అడిగాడు—వారికి అలవాటైనట్లుగా, తాను తెలుసుకోవడానికి కాదు, ఆమెకు తెలియజేయడానికే. నేను నాశనమైపోతున్నందుకు విలపిస్తున్నానని ఆమె జవాబిచ్చినప్పుడు, అతడు ఆమెను నిశ్చింతగా ఉండమని చెప్పి, చూసి గమనించమన్నాడు: “ఆమె ఎక్కడ ఉందో, అక్కడ నేనూ ఉన్నాను.” ఆమె చూసినప్పుడు, అదే కొలబద్దపై తన పక్కనే నేను నిలబడి ఉండటం కనిపించింది. నీ చెవులు ఆమె హృదయం వైపు వంగి ఉండటం వల్ల కాక, ఇది మరెలా కలిగింది? ఓ మంచివాడవైన సర్వశక్తిమంతుడా, మాలో ఒక్కొక్కరిని, ఆ ఒక్కరిపైనే శ్రద్ధ వహిస్తున్నట్లుగా చూసుకుంటావు; అలాగే అందరినీ, వారంతా ఒక్కరే అన్నట్లుగా చూసుకుంటావు!
ఇది కూడా ఎలా జరిగింది? ఆమె ఈ దర్శనాన్ని నాకు చెప్పినప్పుడు, దాని అర్థాన్ని, “ఏదో ఒకరోజు తాను కూడా నా స్థితికి చేరుకుంటాననే ఆశను ఆమె వదులుకోకూడదు” అని నాకు అనుకూలంగా మలచడానికి నేను ప్రయత్నించాను. కానీ ఆమె ఏమాత్రం తడబడకుండా వెంటనే ఇలా జవాబిచ్చింది: “కాదు; ఎందుకంటే నాకు చెప్పింది, ‘అతడు ఎక్కడ ఉంటే, నీవూ అక్కడే ఉంటావు’ అని కాదు; ‘నీవు ఎక్కడ ఉంటే, అతడూ అక్కడే ఉంటాడు’ అని కదా?” ఓ ప్రభువా, నాకు గుర్తున్నంతవరకు—ఈ విషయాన్ని నేను తరచూ చెప్పాను—మేల్కొని ఉన్న నా తల్లి ద్వారా నీవిచ్చిన ఆ సమాధానం అప్పుడే ఆ కలకన్నా నన్ను ఎక్కువగా కదిలించిందని నీ ఎదుట ఒప్పుకుంటున్నాను. నా తప్పుడు వ్యాఖ్యానం నమ్మదగినదిగా అనిపించినా ఆమె దానికి తికమకపడలేదు; తాను గ్రహించవలసినదాన్ని అంత త్వరగా గ్రహించింది. ఆమె మాట్లాడకముందు నేను దానిని ఏమాత్రం గ్రహించలేదు. ఎంతో కాలం తరువాత ఆ పవిత్ర స్త్రీకి కలగబోయే ఆనందం, అప్పటి ఆమె వేదనకు ఓదార్పుగా ఉండేందుకు, అంత ముందుగానే ఆ కల ద్వారా సూచించబడింది. దాదాపు తొమ్మిది సంవత్సరాలు గడిచాయి; ఆ కాలమంతా నేను ఆ లోతైన గుంటలోని బురదలోనూ, అసత్యపు చీకటిలోనూ కొట్టుమిట్టాడాను. పైకి లేవడానికి ఎన్నోసార్లు ప్రయత్నించాను, కానీ మరింత దారుణంగా కిందపడిపోయాను. ఆ కాలమంతా, నీవు ప్రేమించే వారిలో ఒకరైన ఆ పవిత్రమైన, దైవభక్తిగల, సంయమనంతో జీవించే వితంతువు, ఇప్పుడు నిరీక్షణతో మరింత ధైర్యం పొందినా, తన కన్నీటినీ దుఃఖాన్నీ ఏమాత్రం తగ్గించలేదు. తన ప్రార్థనా సమయాలన్నిటిలోనూ నా దుస్థితిని తలచుకొని నీ ఎదుట విలపించడం మానలేదు. ఆమె ప్రార్థనలు నీ సన్నిధికి చేరాయి; అయినప్పటికీ నేను ఆ చీకటిలో చిక్కుకొని, మళ్లీమళ్లీ చిక్కుకొనిపోతూ ఉండటానికి నీవు అనుమతించావు.
ఈలోగా నీవు ఆమెకు మరొక సమాధానం ఇచ్చావు; అది నాకు గుర్తుంది. నీ ఎదుట ఒప్పుకోవాలని నన్ను మరింత బలంగా పురికొల్పుతున్న విషయాలవైపు త్వరపడుతూ, ఎన్నో విషయాలను దాటవేస్తున్నాను; మరెన్నో నాకు గుర్తులేవు. అప్పుడు నీవు నీ యాజకులలో ఒకరి ద్వారా ఆమెకు మరొక సమాధానం ఇచ్చావు. ఆయన నీ సభలో పెరిగి, నీ గ్రంథాలను బాగా అధ్యయనం చేసిన ఒక మేత్రాణుడు. నాతో మాట్లాడి, నా తప్పుడు అభిప్రాయాలను ఖండించి, నాలోని చెడు బోధలను తొలగించి, నాకు మంచి విషయాలను నేర్పించవలసిందిగా ఈ స్త్రీ ఆయనను వేడుకుంది. ఎందుకంటే, బోధను స్వీకరించడానికి తగిన స్థితిలో ఉన్నవారు కనిపించినప్పుడు ఆయన అలా చేస్తుండేవారు. అయితే ఆయన నిరాకరించారు; అది వివేకంతో చేసిన పని అని తరువాత నేను గ్రహించాను. ఆ మతవిరుద్ధ బోధ కొత్తదనే మోజుతో నేను గర్వంతో ఉబ్బిపోతూ, ఇంకా బోధను స్వీకరించే స్థితిలో లేనని ఆయన జవాబిచ్చారు. ఆమె ఆయనకు చెప్పినట్లుగా, నేను చిక్కుప్రశ్నలతో అప్పటికే అవగాహనలేని అనేకమందిని తికమకపెట్టానని కూడా అన్నారు. “అయితే కొంతకాలం అతణ్ణి అలా వదిలేయండి,” అని ఆయన అన్నారు. “అతని కోసం దేవుణ్ణి ప్రార్థిస్తూ ఉండండి చాలు. చదవడం ద్వారా అతడే ఆ తప్పు ఏమిటో, దానిలోని దైవవిరోధం ఎంత గొప్పదో తెలుసుకుంటాడు.” అదే సమయంలో ఆయన తన విషయమూ ఆమెకు చెప్పారు. తాను చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడు, మోసపోయిన తన తల్లి తనను మణికేయులకు అప్పగించిందనీ, వారి గ్రంథాలన్నిటినీ దాదాపుగా చదవడమే కాక, వాటిని తరచూ నకలు కూడా రాశాననీ చెప్పారు. అయితే, ఎవరూ తనకు ఎలాంటి వాదన గానీ రుజువు గానీ చూపకుండానే, ఆ శాఖకు ఎంతగా దూరంగా ఉండాలో తానే గ్రహించి, దానిని విడిచిపెట్టానని చెప్పారు. ఆయన ఈ మాటలు చెప్పినా ఆమె సంతృప్తి చెందలేదు. ఆయన నన్ను కలిసి నాతో మాట్లాడాలని, ఎంతో కన్నీటితో వేడుకుంటూ మరింతగా పట్టుబట్టింది. ఆమె పట్టుదలకు ఆయన కొంత అసంతృప్తి చెంది, “ఇక వెళ్లండి; దేవుడు మిమ్మల్ని ఆశీర్వదించుగాక. ఇన్ని కన్నీళ్లు కార్చిన తల్లి కుమారుడు నాశనమవడం సాధ్యం కాదు” అని అన్నారు. ఆ సమాధానాన్ని పరలోకం నుంచే వినిపించిన మాటగా ఆమె స్వీకరించింది; నాతో మాట్లాడేటప్పుడు ఆమె ఈ విషయాన్ని తరచూ ప్రస్తావించేది.