W części uzupełniającej zamieszczonej na końcu Ćwiczeń duchowych święty Ignacy podaje siedem reguł rozdawania jałmużny. Reguły te są przeznaczone szczególnie dla osób, które sprawują jakiś urząd w Kościele i w ramach swojej urzędowej posługi odpowiadają za rozdawanie jałmużny (pieniędzy i innych środków niezbędnych do życia). Jednak w ostatniej regule wyraźnie zaznacza, że odnoszą się one w równym stopniu do każdego, kto jest wezwany do hojnego dzielenia się dobrami materialnymi. Zasadniczo obejmuje to każdego, kto posiada dobra i pieniądze przekraczające jego najbardziej podstawowe potrzeby.
Pierwsze cztery spośród poniższych reguł stanowią sedno nauczania świętego Ignacego na ten temat. Ostatnie trzy wnoszą większą jasność i szerszą perspektywę.
Reguła pierwsza. Po pierwsze: Jeśli rozdaję jałmużnę krewnym lub przyjaciołom albo osobom, do których żywię przywiązanie, powinienem mieć na względzie cztery rzeczy, o których częściowo była już mowa przy omawianiu wyboru.
Pierwsza jest taka, by miłość, która mnie porusza i skłania do dawania jałmużny, zstępowała z góry, z miłości Boga, naszego Pana, tak abym najpierw odczuwał w sobie, że większa lub mniejsza miłość, którą żywię do tych osób, jest ze względu na Boga; i aby w przyczynie, dla której kocham je bardziej, ukazywał się Bóg.
Twoja miłość bliźniego wypływa z miłości do Boga i jest w niej zakorzeniona. Kiedy kochasz drugiego człowieka i dlatego go obdarowujesz — czy to darem duchowym, materialnym, czy jakimkolwiek innym ludzkim darem — Bóg powinien być zarówno celem, jak i pobudką twojego działania. Miłość do Boga znajduje się w miłości do innych. W istocie końcowe słowa tej reguły, „ukazywał się Bóg”, oznaczają, że Ignacy widział w dziełach miłosierdzia sposób uobecniania Boga w świecie. Miłosierdzie jest sposobem kontynuowania Wcielenia Chrystusa, naszego Pana, i oddawania Bogu największej chwały, co stanowi ostateczny cel i sens życia.
Reguła druga. Po drugie: Chcę postawić sobie przed oczy człowieka, którego nigdy nie widziałem ani nie znałem, i pragnąc dla niego pełnej doskonałości w posłudze i stanie, w jakich się znajduje, rozważyć, jak chciałbym, aby zachowywał właściwą miarę w sposobie rozdawania jałmużny, na większą chwałę Boga, naszego Pana, i dla większej doskonałości swojej duszy; postępując tak samo, ani więcej, ani mniej, zachowam regułę i miarę, których pragnąłbym dla drugiego i które uznałbym za słuszne.
Cóż za wspaniałe ćwiczenie duchowe! W jego centrum znajdują się wolność od przywiązań i obiektywizm. Reguła ta wykorzystuje kilka zasad ignacjańskich.
Po pierwsze, posługuje się wyobraźnią, aby odmalować daną scenę.
Po drugie, stawia przed tobą człowieka, dla którego pragniesz, by wszystko czynił „na większą chwałę Boga, naszego Pana” i dla „większej doskonałości swojej duszy”.
Po trzecie, włącza zasadę obojętności duchowej. Nie wolę ani więcej, ani mniej, ani tego, ani tamtego. Staram się natomiast nie mieć żadnych upodobań w tej sprawie, aby nie ulegać ich wpływowi.
Po czwarte, wykorzystuje ten obiektywizm, aby zdecydować, jak postąpić. Sam będę przestrzegał tej samej reguły, którą chciałbym, aby on się kierował, oraz normy, która według mojego osądu służyłaby chwale Bożej.
Jeśli próbujesz zdecydować, co zrobić w konkretnej sytuacji — na przykład czy podzielić się w niej swoimi dobrami materialnymi albo nawet swoim czasem i talentem — spróbuj odprawić tę medytację z użyciem wyobraźni i potraktuj płynący z niej wniosek jako wskazówkę.
Reguła trzecia. Po trzecie: Chcę rozważyć, jakbym znajdował się w chwili śmierci, jaki sposób i jaką miarę chciałbym wówczas mieć za sobą w pełnieniu powierzonego mi zarządu, i kierując się tym, zachowywać je przy rozdawaniu jałmużny.
Reguła czwarta. Po czwarte: Patrząc na to, w jakim położeniu znajdę się w Dniu Sądu, dobrze rozważyć, jak chciałbym wtedy mieć za sobą sprawowanie tego urzędu i obowiązku zarządzania; a regułę, którą wówczas chciałbym mieć zachowaną, zachowywać już teraz.
Ponownie, posługując się wyobraźnią, rozważasz to ćwiczenie na modlitwie. Która decyzja dałaby mi najwięcej pokoju w chwili śmierci? Jest to ćwiczenie przydatne przy wielu życiowych decyzjach. Zakłada ono jednak, że człowiek na łożu śmierci będzie dzięki modlitwie bardziej wolny od wszelkich światowych ambicji. Niestety, nie zawsze tak jest. Można sobie wyobrazić, że niektórzy umierają, kurczowo trzymając się swoich doczesnych osiągnięć i tego, co po sobie pozostawiają. Jeśli jednak ktoś nieustannie szuka miłości i chwały Boga, łoże śmierci staje się stanem, który uczy pokory i pozwala spojrzeć na wiele rzeczy we właściwej perspektywie.
Jeśli perspektywa własnego łoża śmierci nie jest wystarczającą motywacją, by jasno zobaczyć, jak najlepiej żyć i co przynosi Bogu największą chwałę, spróbuj ćwiczenia z reguły czwartej i rozważ Dzień Sądu. To dodatkowe skupienie uwagi pomaga odrzucić wszelkie pozostałe egoistyczne ambicje lub dążenia do doczesnej chwały. Dzięki tej medytacji z użyciem wyobraźni pozostaje ci wyłącznie Boża perspektywa. Co myśli Bóg? Nie zdołasz przekonać Boga o słuszności swojego wyboru tej czy innej egoistycznej drogi. W Dniu Sądu poniesiesz pełną odpowiedzialność za wszystkie swoje wybory i czyny. Ta perspektywa daje wiele motywacji do bezwzględnej szczerości wobec siebie i własnych życiowych decyzji. A w tym przypadku — wobec decyzji dotyczących tego, jak korzystasz ze swoich dóbr materialnych.
Reguła piąta. Piąta: Gdy ktoś odczuwa skłonność i pociąg ku pewnym osobom, którym chce rozdać jałmużnę, niech się powstrzyma i dobrze rozważy cztery wyżej wymienione reguły, badając i sprawdzając według nich swoje uczucia; i niech nie daje jałmużny, dopóki zgodnie z tymi regułami nie odrzuci i nie usunie całkowicie swojej nieuporządkowanej skłonności.
Ta reguła jest zaproszeniem do powrotu do pierwszych czterech reguł i ponownego ich rozważenia. Tym razem święty Ignacy zachęca cię do ponownego przyjrzenia się regułom z zastosowaniem zasad rozeznawania duchów, których już cię nauczył. Jeszcze raz przejdź przez ćwiczenia proponowane w pierwszych czterech regułach i zwróć jeszcze większą uwagę na wewnętrzne poruszenia swojej duszy. W czym odczuwasz pocieszenie, gdy posługujesz się wyobraźnią podczas tych ćwiczeń? W czym odnajdujesz Boży pokój w sposób wyraźny i dający wewnętrzną swobodę? Celem jest upewnienie się, że nie kierują nami żadne nieuporządkowane uczucia. Czy zachowujesz wolność od przywiązań? Obiektywizm? Obojętność? Upewnij się co do tego. Nie oszukuj siebie żadną formą egoizmu ani nieuporządkowania w swoich uczuciach.
Reguła szósta. Szósta: Chociaż nie ma winy w przyjmowaniu dóbr Boga, Pana naszego, aby je rozdawać, gdy dana osoba jest powołana przez Boga, Pana naszego, do takiej posługi, to jednak co do ilości tego, co ma wziąć i przeznaczyć na własny użytek z tego, co ma dać innym, może pojawić się wątpliwość dotycząca winy i nadmiaru. Dlatego może ona wprowadzić poprawę w swoim życiu i sposobie życia według wyżej wymienionych reguł.
Powyższa reguła dotyczy przede wszystkim tych, którzy pełnią w Kościele określoną funkcję, na przykład kapłana lub osoby zakonnej, i daje podstawowe wskazówki co do tego, ile należy przyjmować, aby następnie rozdawać. Mówiąc prosto, reguła zaleca, by kierować się regułami od pierwszej do czwartej, tak aby nie popaść w nadmiar ani winę, a wręcz usunąć wszelkie wątpliwości w tych kwestiach.
Reguła siódma. Siódma: Z powodów już wymienionych i z wielu innych zawsze lepiej i bezpieczniej jest w tym, co dotyczy własnej osoby i sposobu życia, bardziej oszczędzać, ograniczać wydatki i bardziej zbliżać się do naszego Arcykapłana, naszego wzoru i reguły, którym jest Chrystus, Pan nasz; zgodnie z tym, co postanawia i nakazuje trzeci synod w Kartaginie, w którym uczestniczył św. Augustyn — aby wyposażenie domu biskupa było tanie i ubogie. To samo należy rozważać we wszystkich sposobach życia, uwzględniając sytuację i stan poszczególnych osób i stosownie do nich podejmując decyzje; tak jak w życiu małżeńskim mamy przykład św. Joachima i św. Anny, którzy, dzieląc swoje środki na trzy części, pierwszą dawali ubogim, drugą na posługę i służbę w Świątyni, a trzecią przeznaczali na utrzymanie siebie i swoich domowników.
Na koniec święty Ignacy podaje ogólną regułę, że w razie jakichkolwiek wątpliwości w tej kwestii zawsze lepiej jest okazywać większą hojność i żyć prościej. Następnie w drugim akapicie pokazuje, że zasady te odnoszą się również do wszystkich stanów życia.
Podsumowanie
Wzrastanie w świętości będzie miało konkretne skutki w twoim życiu. Modląc się, rozważaj życie naszego Pana, staraj się oddawać Bogu chwałę we wszystkim i dąż do powierzenia wszystkiego Jemu i Jego świętej woli. Jeśli tak uczynisz, zmienisz się. Wszystko w tobie się zmieni. Jedną z tych rzeczy będzie to, jak żyjesz w świecie materialnym i jak korzystasz ze swojego mienia. Święty Ignacy nie podaje żadnych jednoznacznych reguł dotyczących tego, jak korzystać z zasobów materialnych. Zamiast tego daje ci podstawową metodę rozeznawania, dzięki której możesz dojść do zrozumienia woli Bożej w odniesieniu do swojego mienia.
Jest to wyjątkowo owocne podejście, ponieważ nikt z nas nie powinien bać się szukać woli Bożej. Nikt nie powinien stronić od tego jedynego celu, jakim jest oddawanie Bogu największej chwały we wszystkim, także w sposobie korzystania z dóbr materialnych. Dlatego nie uchylaj się od tych nauk. Staraj się powierzyć wszystko Bogu, szukaj Jego woli, uwalniaj się od osobistych upodobań i pozwól Bogu kierować twoim życiem. Nie ma wątpliwości, że jeśli zdołasz to uczynić, twoje życie znacznie zmieni się na lepsze.
Rozdział dziewiąty: Kilka uwag dotyczących skrupułów
