मराठी

संत व्हिन्सेंट फेरर

5 एप्रिल: संत व्हिन्सेंट फेरर, धर्मगुरू — ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 1350–1419
बांधकाम करणारे, नळकाम करणारे, मच्छीमार आणि कैदी यांचे आश्रयदाते संत
पोप कॅलिक्स्टस तिसरे यांनी 1455 साली त्यांना संत घोषित केले
उपासनाविधीचा रंग: पांढरा (प्रायश्चित्तकाळातील आठवड्याचा दिवस असल्यास जांभळा)
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त


पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – गुगल – ऑडिबल

उद्धरण:
पवित्र शास्त्राच्या अभ्यासावरून आणि प्रत्यक्ष अनुभवावरून आपल्याला हे कळते की जगावर एखादे मोठे आणि भयंकर संकट येऊ घातले असता, आकाशात किंवा उंच अंतरिक्षात अनेकदा धोक्याची एखादी पूर्वसूचना देणारे चिन्ह दिसते. देवाच्या दयेमुळे असे घडते. या चिन्हांमुळे लोकांना येणाऱ्या संकटाची आधीच सूचना मिळते, जेणेकरून प्रार्थना आणि सत्कृत्ये यांद्वारे, स्वर्गीय न्यायालयात न्यायाधीश असलेल्या देवाने त्यांच्याविरुद्ध दिलेला निकाल दयेच्या न्यायासनासमोर रद्द व्हावा, अशी दया त्यांना मिळू शकेल; किंवा निदान प्रायश्चित्त करून आणि आपले जीवन सुधारून ते येणाऱ्या संकटाला सामोरे जाण्यास तयार होतील. ~अंतिम न्यायावरील संत व्हिन्सेंट यांच्या उपदेशातून

चिंतन: आजच्या संतांचे जीवन एकामागून एक आलेल्या दोन पर्वांत विभागले होते, असे म्हणता येईल. त्यांच्या आयुष्याची पहिली एकोणपन्नास वर्षे अनेक दृष्टींनी शेवटच्या वीस वर्षांची तयारी होती. तरी त्यांच्या आयुष्याची सर्व एकोणसत्तर वर्षे तळमळीच्या अभ्यासाने, प्रार्थनेने, धर्मोत्साहाने आणि विलक्षण प्रभावी उपदेशाने भरलेली होती.

स्पेनमधील व्हॅलेन्सिया येथे एका कुलीन दांपत्याच्या पोटी व्हिन्सेंट यांचा चौथे अपत्य म्हणून जन्म झाला. प्रचलित आख्यायिकेनुसार, आपला मुलगा जगभर प्रसिद्ध होईल, असे स्वप्न त्यांच्या वडिलांना पडले होते. व्हिन्सेंट यांच्या जन्माच्या वेळी त्यांच्या आईला प्रसूतीच्या वेदना झाल्याच नाहीत, असे सांगितले जाते. ही त्या स्वप्नाची चमत्कारिक पुष्टी मानली गेली. तिसऱ्या शतकातील व्हॅलेन्सियाचे संत, धर्मसेवक आणि स्पेनचे पहिले रक्तसाक्षी व्हिन्सेंट यांच्या नावावरून त्यांचे नाव ठेवण्यात आले. तरुण वयातच व्हिन्सेंट यांनी तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास पूर्ण केला आणि सुमारे अठरा वर्षांचे असताना डॉमिनिकन धर्मबंधूंच्या संघात प्रवेश केला. तरुण डॉमिनिकन धर्मबंधू म्हणून त्यांनी पुढील अनेक वर्षे अध्यापन, लेखन, उपदेश, प्रार्थना, उपवास आणि प्रायश्चित्त यात घालवली. गोरगरिबांच्या सेवेसाठी ते मनापासून समर्पित होते. त्यांनी पवित्र शास्त्राचा इतका सखोल अभ्यास केला की सुमारे तीन वर्षे त्यांनी पवित्र शास्त्राखेरीज दुसरे काहीच वाचले नाही आणि संपूर्ण बायबल मुखोद्गत केले, असे सांगितले जाते.

पुढे त्यांच्या सेवाकार्यात चमत्कार वारंवार घडू लागले; त्यांपैकी पहिला चमत्कार एका भीषण दुष्काळाच्या काळात घडला. उपाशी लोकांना पाहून धर्मबंधू व्हिन्सेंट यांचे हृदय इतके कळवळले की त्या संध्याकाळी अन्नाने भरलेल्या दोन नौका बंदरात येतील, असे त्यांनी भाकीत केले. सर्वांना आश्चर्य वाटले, कारण त्यांनी सांगितल्याप्रमाणेच घडले. धर्मबंधू व्हिन्सेंट यांनी आपला अभ्यास पुढे चालू ठेवून धर्मशास्त्रात डॉक्टरेट मिळवली. वयाच्या सुमारे अठ्ठाविसाव्या वर्षी त्यांना कॅथलिक धर्मगुरुपदाची दीक्षा मिळाली.

फादर व्हिन्सेंट यांना याजकपदाची दीक्षा मिळाली, तो काळ चर्चच्या इतिहासात ‘पाश्चात्त्य चर्चमधील फूट’ म्हणून ओळखला जातो. 1378 मध्ये दोन व्यक्तींनी आपणच पोप असल्याचा दावा केला. अर्बन सहावे रोममध्ये राहत होते, तर क्लेमेंट सातवे फ्रान्समधील आविन्यों येथे राहत होते. या फुटीच्या काळात खरे पोप कोण, याबद्दल सदाचारी आणि पवित्र व्यक्तींमध्येही मतभेद होते. पुढे संत म्हणून ओळखल्या गेलेल्या सिएनाच्या कॅथरीन यांनी रोममधील अर्बन सहावे यांना पाठिंबा दिला, तर पुढे संत म्हणून ओळखले गेलेले व्हिन्सेंट फेरर यांनी क्लेमेंट सातवे यांना पाठिंबा दिला. ही फूट 1417 पर्यंत चालू राहिली. अखेर कॉन्स्टन्स येथे भरलेल्या चर्चच्या परिषदेने हा प्रश्न सोडवला. फादर व्हिन्सेंट यांनी ज्यांना पाठिंबा दिला होता, त्यांना त्या परिषदेने प्रतिपोप ठरवले. तरीही फादर व्हिन्सेंट यांनी नम्रपणे तो निर्णय स्वीकारला आणि इतर अनेकांनाही तो स्वीकारण्यास प्रवृत्त केले. अशा रीतीने ही फूट संपुष्टात आणण्यास त्यांनी हातभार लावला.

चर्चमधील या फुटीच्या काळात, 1398 मध्ये, फादर व्हिन्सेंट यांना आलेल्या एका अनुभवाने त्यांच्या याजकीय सेवाकार्याच्या दुसऱ्या आणि सर्वांत उल्लेखनीय पर्वाची सुरुवात झाली. फादर व्हिन्सेंट फार आजारी पडले होते. आता त्यांचा अंत जवळ आला आहे असे वाटत असताना, त्यांना ख्रिस्ताचे दर्शन झाले. ख्रिस्तासोबत संत डॉमिनिक आणि संत फ्रान्सिस होते. त्यांनी फादर व्हिन्सेंट यांना बाहेर पडून प्रायश्चित्त करण्याचा उपदेश करावा, आजारी लोकांना बरे करावे आणि येणाऱ्या न्यायनिवाड्यासाठी श्रद्धावंतांना तयार करावे, असे आवाहन केले. थोड्याच दिवसांत फादर व्हिन्सेंट बरे झाले. मग त्यांनी या नव्या कार्यासाठी आविन्योंच्या पोपांकडे विशेष नेमणूक मागितली आणि ती त्यांना मिळाली. त्यानंतर ते एका विलक्षण यात्रेला निघाले. सुमारे वीस वर्षे ते इंग्लंड, स्कॉटलंड, आयर्लंड, स्पेन, फ्रान्स, स्वित्झर्लंड आणि इटली यांसह युरोपभर एका नगरातून दुसऱ्या नगरात पायी फिरले.

फादर व्हिन्सेंट यांनी वीस वर्षे ठिकठिकाणी फिरून केलेला उपदेश, हा स्वतःतच एक चमत्कार होता. या काळातील असंख्य कथा सांगितल्या जातात. अनेकांच्या म्हणण्यानुसार, उपदेश करताना विविध भाषांत बोलण्याचे विशेष आध्यात्मिक वरदान फादर व्हिन्सेंट यांना लाभले होते. ते आपल्या मातृभाषेत बोलत, पण प्रत्येकाला त्यांचे बोलणे आपापल्या भाषेत ऐकू येत असे. ते उच्च कोटीचे विद्वान होते, तरी त्यांच्या उपदेशाची शैली नवी होती आणि तिच्यात धर्मपालकाची आस्था अधिक जाणवत असे. श्रद्धेतील गहन सत्ये ते अशा साध्या आणि प्रभावी भाषेत सांगत की लोकांना ती सहज समजत. प्रवचन देण्यापूर्वी ते नेहमी प्रार्थना करत, तर दीर्घकाळ केलेल्या अभ्यासातून त्यांच्या प्रभावी प्रवचनांना आशय मिळत असे. ख्रिस्त करणार असलेला अंतिम न्यायनिवाडा हा त्यांच्या उपदेशातील सर्वाधिक वारंवार येणाऱ्या विषयांपैकी एक होता. त्यामुळे त्यांना ‘प्रकटीकरणाचा देवदूत’ असे नाव पडले. या संदेशातून त्यांनी श्रोत्यांच्या मनात देवाविषयी पवित्र भय आणि पश्चात्ताप करून देवाकडे वळण्याची इच्छा जागवली.

असे सांगितले जाते की फादर व्हिन्सेंट यांच्या प्रवासात लोकांचे मोठे समुदाय त्यांच्यासोबत चालत आणि वाटेत प्रायश्चित्त करत. काही दिवशी त्यांच्यासोबत तब्बल 300 अनुयायी असत, तर काही दिवशी ती संख्या 10,000 पर्यंत जाई. ज्यांना ऐकायचे आहे त्या सर्वांना ऐकता यावे म्हणून एखादे मोठे मैदान किंवा सार्वजनिक चौक हेच बहुधा त्यांचे ‘प्रवचनपीठ’ असे.

अनेक चमत्कारही घडले. त्यांनी मृतांना पुन्हा जिवंत केले, ज्यांना चालता येत नव्हते त्यांना चालते केले आणि आजार बरे केले. असे इतक्या वेळा घडत असे की लोक थक्क होत. त्यांच्या प्रभावी प्रवचनांना चमत्कारिक चिन्हांची जोड मिळाली. त्यातून अंदाजे 25,000 यहुदी, हजारो मुसलमान आणि अनेक मूर्तिपूजकांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला, तर कॅथलिकांची श्रद्धा अधिक दृढ झाली आणि तिला नवी उभारी मिळाली. 

फादर व्हिन्सेंट यांची कीर्ती त्यांच्या आधीच दूरवर पोहोचली होती. राजे आणि सरदार त्यांना आपापल्या प्रदेशांत येण्याचे निमंत्रण देत. त्यांनी अशा निमंत्रणांना पुन्हा पुन्हा उदार मनाने प्रतिसाद दिला. गरिबांवरील त्यांचे प्रेमही त्यांच्या कृतीतून दिसत असे. अनेक सत्ताधारी आणि श्रीमंत लोकांना त्यांनी उदारपणे वागण्याची प्रेरणा दिली. चर्चची उभारणी करण्यात त्यांनी बजावलेल्या प्रभावी भूमिकेमुळे संत व्हिन्सेंट यांना बांधकाम करणाऱ्यांचे आश्रयदाते संत मानले जाते.

प्रार्थना: हे संत व्हिन्सेंट, तुम्ही आपल्या जीवनात प्रार्थनेला पहिले स्थान दिले आणि त्या प्रार्थनेतून तुम्ही सुवार्तेचे विलक्षण प्रभावी सेवक झालात. तुम्ही उदार मनाने आणि उत्साहाने देवाच्या इच्छेला शरण गेलात, तेव्हा देवाने तुमच्याद्वारे हजारो लोकांचे मनपरिवर्तन घडवले. मला नेहमी प्रार्थनेत देवाचा शोध घेता यावा आणि ज्या सेवेसाठी मला पाचारण झाले आहे, त्या सेवेला माझ्या प्रार्थनामय जीवनातून बळ मिळावे, म्हणून कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे संत व्हिन्सेंट फेरर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत


(संक्षिप्त आवृत्ती)

5 एप्रिल: संत व्हिन्सेंट फेरर, धर्मगुरू — ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 1350–1419
बांधकाम करणारे, नळकारागीर, मच्छीमार आणि कैदी यांचे आश्रयदाते संत
पोप कॅलिक्स्टस तिसरे यांनी 1455 मध्ये त्यांना संत घोषित केले

व्हिन्सेंट यांचा जन्म स्पेनमधील व्हॅलेन्सिया येथे एका खानदानी दांपत्याचे चौथे अपत्य म्हणून झाला. व्हॅलेन्सियाचे तिसऱ्या शतकातील संत आणि स्पेनचे पहिले ख्रिस्ती हुतात्मा, उपयाजक व्हिन्सेंट, यांच्या नावावरून त्यांचे नाव ठेवण्यात आले. तत्त्वज्ञानाचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, वयाच्या सुमारे अठराव्या वर्षी त्यांनी डॉमिनिकन धर्मबंधूंच्या संघात प्रवेश केला. पुढील अनेक वर्षे त्यांनी अध्यापन, लेखन, उपदेश, प्रार्थना, उपवास आणि प्रायश्चित्त यात घालवली आणि स्वतःला गरिबांच्या सेवेला वाहून घेतले. तीन वर्षे त्यांनी पवित्र शास्त्राव्यतिरिक्त दुसरे काहीही वाचले नाही आणि संपूर्ण बायबल मुखोद्गत केले.

पुढे त्यांच्या सेवाकार्यात वारंवार घडू लागलेल्या चमत्कारांपैकी पहिला चमत्कार एका भीषण दुष्काळात घडला. उपाशी लोकांची दया येऊन व्हिन्सेंट यांनी भाकीत केले की त्याच संध्याकाळी अन्नाने भरलेल्या दोन नौका बंदरात येतील. सर्वांना आश्चर्य वाटले, कारण त्यांनी सांगितल्याप्रमाणेच घडले. 

ईशविद्येत डॉक्टरेट मिळवल्यानंतर, वयाच्या अठ्ठाविसाव्या वर्षी विन्सेंट यांना धर्मगुरुपदाची दीक्षा मिळाली. त्या काळात पाश्चात्त्य चर्चमध्ये फूट पडली होती, कारण दोन व्यक्ती आपणच पोप असल्याचा दावा करत होत्या. सहावे अर्बन रोममध्ये, तर सातवे क्लेमेंट फ्रान्समधील आविन्यों येथे राहत होते. खरे पोप कोण, याबद्दल सदाचारी आणि पवित्र लोकांमध्येही मतभेद होते. पुढे संत म्हणून ओळखले गेलेले विन्सेंट फेरर सातव्या क्लेमेंट यांच्या बाजूने होते. ही फूट १४१७ पर्यंत टिकली. त्या वर्षी कॉन्स्टन्स येथे भरलेल्या चर्चच्या परिषदेने हा प्रश्न सोडवला. निर्णय आपल्या पसंतीच्या बाजूने लागला नसला, तरी फादर विन्सेंट यांनी तो नम्रपणे स्वीकारला. त्यांचे उदाहरण पाहून अनेकांनीही तो निर्णय स्वीकारला आणि त्यामुळे ही फूट संपुष्टात येण्यास मदत झाली.

१३९८ साली फादर विन्सेंट यांना असा एक अनुभव आला, ज्यामुळे त्यांच्या धर्मगुरू म्हणून केलेल्या सेवेचा दुसरा आणि सर्वांत उल्लेखनीय कालखंड सुरू झाला. ते इतके आजारी पडले होते की आता ते वाचणार नाहीत असे वाटत होते. त्यांना ख्रिस्ताचे दर्शन झाले. ख्रिस्ताबरोबर संत डॉमिनिक आणि संत फ्रान्सिस होते. ख्रिस्ताने त्यांना लोकांमध्ये जाऊन प्रायश्चित्ताचा उपदेश करण्यास, आजाऱ्यांना बरे करण्यास आणि येणाऱ्या न्यायासाठी श्रद्धावंतांना तयार करण्यास सांगितले. थोड्याच दिवसांत फादर विन्सेंट बरे झाले. मग त्यांनी या नव्या कार्यासाठी आविन्यों येथील पोपकडे विशेष अधिकार मागितला आणि तो त्यांना मिळाला. त्यानंतर ते एका विलक्षण प्रवासाला निघाले. सुमारे वीस वर्षे चाललेल्या या प्रवासात ते पायी इंग्लंड, स्कॉटलंड, आयर्लंड, स्पेन, फ्रान्स, स्वित्झर्लंड आणि इटली येथे गेले.

फादर विन्सेंट यांनी वीस वर्षे ठिकठिकाणी फिरून केलेला उपदेश हा स्वतःच एक चमत्कार होता. त्यांना विविध भाषांचे विशेष आध्यात्मिक दान लाभले होते, अशी साक्ष अनेकांनी दिली. ते आपल्या मातृभाषेत बोलत असले, तरी जमलेल्या लोकांना त्यांचे बोलणे आपापल्या भाषेत ऐकू येत असे. ते उच्च कोटीचे विद्वान होते, पण त्यांच्या उपदेशाची शैली विद्वत्तेच्या प्रदर्शनापेक्षा लोकांच्या आध्यात्मिक गरजांना प्रतिसाद देणारी होती. श्रद्धेतील गहन सत्ये ते साध्या पण प्रभावी भाषेत सांगत. उपदेश देण्याआधी ते नेहमी प्रार्थना करत, तर दीर्घकाळ केलेल्या अभ्यासातून त्यांच्या प्रभावी उपदेशांना आशय मिळत असे. ख्रिस्त करणार असलेल्या अंतिम न्यायाविषयी ते पुष्कळदा उपदेश करत. त्यामुळे त्यांना ‘प्रकटीकरणाचा देवदूत’ असे नाव पडले. त्यांच्या उपदेशाने श्रोत्यांच्या मनात देवाविषयी पवित्र भय आणि पापापासून वळून देवाकडे परतण्याची इच्छा जागी होत असे.

फादर विन्सेंट जिथे जिथे जात, तिथे मोठ्या संख्येने लोक त्यांच्याबरोबर चालत आणि वाटेत प्रायश्चित्त करत. ऐकू इच्छिणाऱ्या प्रत्येकाला त्यांचा उपदेश ऐकता यावा म्हणून एखादे मोठे मैदान किंवा सार्वजनिक चौक हेच अनेकदा त्यांचे ‘उपदेशपीठ’ असे. त्यांनी मृतांना पुन्हा जिवंत केले, चालू न शकणाऱ्यांना चालते केले आणि आजार बरे केले. त्यांच्या प्रभावी उपदेशाला चमत्कारिक चिन्हांची जोड मिळाल्याने अंदाजे २५,००० यहुदी, हजारो मुस्लिम आणि अनेक मूर्तिपूजक यांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली. कॅथलिक लोकांची श्रद्धाही अधिक दृढ झाली आणि तिला नवी उभारी मिळाली.

हे संत विन्सेंट, तुम्ही आपल्या जीवनात प्रार्थनेला पहिले स्थान दिले आणि शुभवर्तमानाचे विलक्षण प्रभावी सेवक झालात. तुम्ही उदार अंतःकरणाने आणि आवेशाने स्वतःला देवाच्या इच्छेला समर्पित केलेत. देवाने तुमच्याद्वारे असंख्य लोकांना श्रद्धेकडे वळवले. मी सदैव प्रार्थनेत देवाचा शोध घ्यावा आणि ज्या सेवेसाठी मला पाचारण झाले आहे, त्या सेवेला प्रार्थनेतून बळ मिळावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत विन्सेंट फेरर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा