विकिमीडियावरून घेतलेली चित्रे – मुख्य – निवडक
28 एप्रिल: संत लुई ग्रिन्यों द मॉंफोर, धर्मगुरू—ऐच्छिक स्मृतिदिन
1673–1716
उपदेशकांचे आश्रयदाता संत
पोप पायस बारावे यांनी 20 जुलै 1947 रोजी त्यांना संत घोषित केले
उपासनाविधीचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
संतांच्या सुरात सूर मिळवून मी जाहीर करतो: मरिया ही नवा आदाम असलेल्या येशू ख्रिस्ताची पृथ्वीवरील नंदनवनभूमी आहे. आपल्या आकलनापलीकडील अद्भुत गोष्टी तिच्यामध्ये घडवण्यासाठी तेथे पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने तो मनुष्य झाला. ती देवाचे विशाल आणि दैवी विश्व आहे, जिथे शब्दांत वर्णन करता येणार नाहीत अशी अद्भुते आणि सौंदर्य आढळते. ती सर्वसमर्थ देवाचे वैभव आहे. जणू स्वतःच्या हृदयाशी जपावा तसा त्याने आपला एकुलता एक पुत्र तिच्यामध्ये लपवून ठेवला आणि त्याच्याबरोबर जे जे सर्वोत्कृष्ट आणि बहुमोल आहे तेही ठेवले. सर्वसमर्थ देवाने या अद्भुत सृष्टीसाठी किती महान आणि गुप्त गोष्टी केल्या! अत्यंत नम्र असूनही तिलाही हे कबूल करावे लागले: “सर्वसमर्थाने माझ्यासाठी महान गोष्टी केल्या आहेत.” ~संत लुई द मॉंफोर यांच्या “खरी भक्ती” या ग्रंथातून
चिंतन: फ्रान्सच्या वायव्येकडील मॉंफोर-सुर-म्यू या छोट्या नगरात झाँ-बाप्तिस्त आणि झान रोबेर ग्रिन्यों यांना अठरा अपत्ये झाली. लुई हे त्यांचे दुसरे अपत्य होते. त्यांच्या पहिल्या अपत्यासह अनेक मुले बाल्यावस्थेतच मरण पावली. त्यामुळे हयात असलेल्या भावंडांमध्ये लुई सर्वांत मोठे ठरले. बाप्तिस्म्याच्या वेळी त्यांना लुई हे नाव देण्यात आले. पुढे दृढीकरण संस्काराच्या वेळी त्यांनी आपल्या नावात मारी हे नाव जोडले. हे नाव त्यांना अगदी साजेसे होते, कारण पुढे मरियेद्वारे येशूला संपूर्ण आत्मसमर्पण करण्याविषयी त्यांच्या शिकवणीला प्रमाण मानले जाऊ लागले.
लुई यांचे आईवडील कॅथलिक श्रद्धेत दृढ होते. त्यांचे तीन मुलगे धर्मगुरू झाले, तर दोन मुली धर्मभगिनी झाल्या. मात्र, त्यांच्या कुटुंबालाही अडचणी होत्या. लुई यांचे वडील अतिशय संतापी होते आणि त्यांच्या रागाचा उद्रेक अनेकदा लुई यांच्यावर होत असे. वडिलांना संपत्ती आणि प्रतिष्ठा हवी होती; पण कुटुंबाला गरिबीतून बाहेर काढता येत नसल्याने ते अनेकदा निराश होत. वडिलांच्या रागाचा लुई यांच्यावर असा परिणाम झाला की आयुष्यभर त्यांनाही त्याच दोषाला बळी पडण्याचा मोह होत राहिला. तरीही, लुई यांना लहानपणापासून ओळखणारे लोक त्यांना “देवदूतासारखा मुलगा” मानत. त्यांच्या वयाच्या मानाने त्यांचे आध्यात्मिक जीवन विलक्षण प्रगल्भ होते. पतीच्या रागाचा त्रास त्यांच्या आईलाही सहन करावा लागे. लुई यांना आईबद्दल वाटणारी खोल करुणाही लोकांच्या विशेष लक्षात आली होती. कदाचित आईविषयीच्या याच करुणेतून पुढे त्यांच्या मनात पवित्र मातेविषयी गाढ भक्ती निर्माण झाली असावी.
लुई-मारी बारा वर्षांचे झाल्यावर त्यांना जवळच्या रेन शहरात पाठवण्यात आले. तिथे त्यांनी येशूसंघीय धर्मगुरू चालवत असलेल्या एका मोठ्या शाळेत प्रवेश घेतला. तेथे शिक्षण विनामूल्य होते. ते सुमारे आठ वर्षे तिथे राहिले. त्या काळात त्यांनी प्राथमिक शिक्षणाबरोबरच तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्र यांचाही अभ्यास पूर्ण केला. त्या वर्षांत लुई सदाचारी जीवन जगले. गोरगरिबांवर आणि आजाऱ्यांवर त्यांचे खूप प्रेम होते. ते कठोर प्रायश्चित्ते करीत, धन्य कुमारी मरिया आणि देवदूतांची भक्ती करीत आणि वारंवार प्रार्थना करीत. रेनमध्ये धर्मगुरू असलेले त्यांचे मामा पुढे म्हणाले की लुई इतके सद्गुणी होते, की जणू त्यांना “आदामाच्या पापाचा स्पर्शही झाला नव्हता.” त्या काळात एका स्थानिक धर्मगुरूंकडून त्यांनी फिरते उपदेशक म्हणून केलेल्या धर्मप्रसाराच्या कार्याचे अनुभव ऐकायला लुई यांना आवडत असे. त्यामुळे आपणही असेच कार्य करावे, ही इच्छा त्यांच्या मनात अधिक बळावली.
1693 साली, वयाच्या विसाव्या वर्षी, धर्मगुरू होण्याच्या आपल्या स्वप्नाच्या दिशेने लुई यांनी एक पाऊल पुढे टाकले. पॅरिसमधील सॅं-सुल्पीस या नामांकित धर्मगुरू प्रशिक्षण संस्थेत शिकण्यासाठी एका हितचिंतकाकडून त्यांना शिष्यवृत्ती मिळाली. ही संस्था त्यांच्या घरापासून सुमारे 200 मैलांवर होती. लुई यांनी तिथे थाटात पोहोचावे, अशी त्यांच्या वडिलांची इच्छा होती. त्यांनी लुई यांना घोडा, पैसे आणि नवे कपडे देऊ केले. पण प्रायश्चित्त म्हणून गरिबीत पायीच पॅरिसला जावे, अशी लुई यांची इच्छा होती. म्हणून त्यांनी घोडा नाकारला, पण पैसे आणि नवे कपडे नाइलाजाने स्वीकारले. वाटेत त्यांनी आपल्याजवळचे सर्व पैसे गरिबांना वाटले, नवे कपडे देऊन त्यांच्या बदल्यात फाटके कपडे घेतले आणि अन्नासाठी भीक मागितली. अखेर पॅरिसला पोहोचल्यावर त्यांना कळले की सॅं-सुल्पीस येथे प्रवेश घेण्यासाठी आणि राहण्यासाठी हितचिंतकाने दिलेली रक्कम पुरेशी नव्हती. म्हणून त्यांनी दुसरीकडे राहण्याची साधी सोय केली आणि पुढील दोन वर्षे त्याऐवजी सॉर्बोन विद्यापीठात शिक्षण घेतले. राहण्याची तुटपुंजी सोय आणि जेमतेम आहार हेच मुळात प्रायश्चित्तासारखे होते. तरीही ते स्वेच्छेने इतर प्रायश्चित्ते करून या त्यागात भर घालत राहिले. दोन वर्षांनी, एका गंभीर आजारातून बरे झाल्यावर, त्यांना सॅं-सुल्पीस येथील कमी खर्चाच्या निवासव्यवस्थेत राहायला जाता आले. संस्थेच्या ग्रंथालयात काम करत त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले.
ग्रंथपाल म्हणून काम करताना लुई-मारी यांचा धर्मशास्त्रातील काही श्रेष्ठ ग्रंथांशी, विशेषतः मरियाविषयक धर्मशास्त्राच्या ग्रंथांशी, सखोल परिचय झाला. त्यांची श्रद्धा इतकी दृढ झाली आणि भक्तीचे आचरण इतके उत्कट झाले की काही लौकिक वृत्तीच्या धर्मगुरूंनी ते ढोंगी आहेत असे समजून त्यांची थट्टा केली. प्रत्येक तासाच्या आधी आणि नंतर ते प्रार्थनागृहात जात, मरियेची गाढ भक्ती करीत, प्रायश्चित्ते करीत आणि गोरगरिबांची व अशक्तांची प्रेमाने सेवा करीत. या गोष्टींमुळे ते इतरांपेक्षा उठून दिसत. शिक्षण पूर्ण केल्यावर त्यांना धर्मगुरुपदाची दीक्षा देण्यात आली; मात्र उपदेश करण्याचा किंवा पापस्वीकार ऐकण्याचा अधिकार त्यांना देण्यात आला नाही. अखेरीस, ते जिथे लहानाचे मोठे झाले त्या ठिकाणाच्या थोडे दक्षिणेस असलेल्या नांत शहरात एका धर्मगुरूंना मदत करण्यासाठी त्यांना बोलावण्यात आले.
पुढील सहा वर्षांत फादर लुई यांच्या जीवनात अनेक चढउतार आले. त्यांना विशेषतः गरिबांबद्दल ओढ होती. गरिबांसाठी चालवलेल्या एका रुग्णालयात त्यांनी अधूनमधून धर्मगुरू म्हणून सेवा केली. आध्यात्मिक दृष्टीने त्यांचे सेवाकार्य खूप यशस्वी झाले. लोकांचे, विशेषतः गरिबांचे, त्यांच्यावर प्रेम होते. मात्र, सांसारिक वृत्तीच्या काही धर्मगुरूंकडून आणि समाजातील उच्चभ्रूंकडून त्यांना सतत विरोध होत होता. त्यामुळे त्यांना वारंवार ठिकाण बदलावे लागले. एक वर्ष तर त्यांच्याकडे कोणतीही नेमणूक नव्हती. अखेर 1706 मध्ये, सेवाकार्यातील अडचणींमुळे निराश होऊन, त्यांनी परमपिता पोप यांचा सल्ला घेण्यासाठी 1,000 मैल पायी चालत रोमला जाण्याचे ठरवले. 6 जून रोजी त्यांना पोप क्लेमेंट अकरावे यांची भेट मिळाली. या भिक्षेवर जगणाऱ्या निर्धन धर्मगुरूच्या बाह्य रूपापलीकडे पाहून पोपांनी त्यांना देवाकडून मिळालेले पाचारण ओळखले. परमपित्यांनी त्यांची प्रेषितीय धर्मप्रचारक म्हणून नेमणूक केली आणि त्यांना फ्रान्सला परत पाठवले.
पुढील दहा वर्षांत फादर लुई यांचे नवे सेवाकार्य बहरले. ते गावोगावी जाऊन धर्मप्रचार करू लागले. त्यांच्या हातून वारंवार चमत्कार घडले, त्यांना आपल्या धन्य मातेची दर्शने झाली, आणि त्यांनी अत्यंत गरिबीत व प्रायश्चित्तमय जीवन जगले. भक्ती वाढावी म्हणून त्यांनी काल्वरीच्या गुहा उभारल्या आणि असंख्य लोकांची मने जिंकली. त्यांनी त्या काळातील पाखंडी शिकवणींना विरोध केला. त्यांना सोसाव्या लागलेल्या प्रत्येक छळात त्यांनी आनंद मानला; पाखंड्यांनी त्यांचा जीव घेण्याचा प्रयत्न केला तेव्हाही ते आनंदी राहिले. आपल्या मातेने पोपांच्या माध्यमातून त्यांच्यावर सोपवलेल्या कार्याशी ते एकनिष्ठ राहिले. स्थानिक बिशप आणि धर्मगुरू यांच्याकडून छळ होत राहिला, तरी त्यांनी आपले कार्य चालू ठेवले. आयुष्याच्या अखेरीस, फादर लुई यांनी धर्मगुरू आणि धर्मबंधू यांच्या एका समुदायासाठी जीवननियम लिहिले; परंतु त्यांच्या मृत्यूपूर्वी तो समुदाय पूर्णपणे स्थापन झाला नाही. मात्र त्यांच्या मृत्यूनंतरच्या वर्षांत त्यांनी पेरलेल्या बीजांतून दोन सशक्त समुदाय उभे राहिले. ‘प्रज्ञेच्या कन्या’ आणि ‘मरियेचा संघ’ हे दोन्ही समुदाय आजही भरभराट करत आहेत.
त्यांच्या मृत्यूनंतर शंभराहून अधिक वर्षे उलटल्यावरच त्यांचा सर्वांत चिरस्थायी वारसा चर्चला कळला. फादर लुई यांनी आपल्या आयुष्यात अनेक पुस्तके आणि बरीच भक्तिगीते लिहिली. 22 एप्रिल 1842 रोजी त्यांनी स्थापन केलेल्या समुदायातील एका धर्मगुरूला जुन्या पेटीत त्यांच्या पुस्तकांची हस्तलिखिते सापडली. तोपर्यंत ती पुस्तके कोणाच्याही परिचयाची नव्हती. त्यानंतर लवकरच धन्य कुमारी मरियेवरील त्यांचे लेखन, विशेषतः खरी भक्ती, मरियेची रहस्ये, आणि जपमाळेची रहस्ये, आजवरच्या मरियाविषयक पुस्तकांपैकी सर्वाधिक लोकप्रिय आणि प्रभावशाली ठरले. तेव्हापासून सहा पोपांनी संत लुई द मॉंफोर यांचा गौरव केला आहे आणि त्यांच्या लेखनाची व सद्गुणांची प्रशंसा केली आहे. संत पोप जॉन पॉल दुसरे यांनी तर आपले पोपपदाचे बोधवाक्य या संताच्या लेखनातून घेतले: टोटुस तुस, म्हणजे “पूर्णपणे तुझाच.”
संत लुई द मॉंफोर यांनी धन्य कुमारी मरियेच्या माध्यमातून स्वतःला पूर्णपणे देवाला अर्पण केले आणि ते “केवळ देवासाठी” जगले. त्यांनी गरिबीत, प्रायश्चित्त करत आणि भक्तिभावाने जीवन जगले. आत्म्यांच्या तारणासाठी आणि गरिबांच्या सेवेसाठी ते पूर्णपणे समर्पित होते. त्यांच्या सेवाकार्यात चमत्कार घडत असत. योग्य वेळ आली तेव्हा पवित्र आत्म्याने त्यांच्याद्वारे जगाला धन्य कुमारी मरियेची अधिक सखोल ओळख करून दिली.
आज या महान संताचे स्मरण करताना, आपल्या धन्य मातेविषयी तुमच्या मनात असलेल्या भक्तीचे चिंतन करा. येशूपर्यंत पोहोचण्याचा सर्वांत जलद आणि सुरक्षित मार्ग धन्य मातेच्या माध्यमातून जातो, असा संत लुई यांचा विश्वास होता. त्यांनी खरी भक्ती या ग्रंथात दिलेली आत्मसमर्पणाची प्रार्थना वाचून पाहा, जेणेकरून संत लुई यांच्या गाढ श्रद्धेतून तुमच्याही जीवनात अशीच गाढ श्रद्धा जागी होईल.
प्रार्थना: हे संत लुई-मारी, तुम्ही आयुष्यभर अनेक कष्ट सोसले. तुम्ही तुमच्या वडिलांचा संताप सहन केला, सांसारिक वृत्तीच्या धर्मगुरूंकडून झालेली थट्टा सोसली आणि तुमचे पाचारण पूर्ण करण्यासाठी संघर्ष केला. या सर्वांतून आपल्या धन्य मातेवरील तुमची भक्ती अधिक गाढ झाली आणि तिच्या माध्यमातून तुम्ही स्वतःला केवळ देवाच्या हाती सोपवले. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की तुमच्या उदाहरणाचे अनुसरण करून मीही मरियेच्या माध्यमातून स्वतःला पूर्णपणे येशूला अर्पण करावे आणि केवळ देवासाठी जगावे. हे संत लुई-मारी द मॉंफोर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
ईडब्ल्यूटीएन: दस्तऐवजांचे ग्रंथालय
विदीर्ण हृदये यांच्याकडून ध्वनिमुद्रण
(संक्षिप्त आवृत्ती)
28 एप्रिल: संत लुई ग्रिन्यों द मॉंफोर, धर्मगुरू—ऐच्छिक स्मृतिदिन
1673–1716
उपदेशकांचे आश्रयदाते संत
20 जुलै 1947 रोजी पोप पायस बारावे यांनी त्यांना संत घोषित केले
वायव्य फ्रान्समधील मॉंफोर-सुर-म्यू येथे झाँ-बाप्तिस्त आणि झान रोबेर ग्रिन्यों या दांपत्याला अठरा मुले झाली. त्यांपैकी जिवंत राहिलेल्या मुलांमध्ये लुई सर्वांत थोरले होते. दृढीकरण संस्काराच्या वेळी त्यांना ‘मारी’ हे नाव मिळाले. मरियेच्या माध्यमातून येशूला पूर्णपणे आत्मसमर्पण करण्याचा मार्ग पुढे उलगडून दाखवणाऱ्या लुई यांना हे नाव अगदी साजेसे होते. ग्रिन्यों कुटुंबातील तीन मुलगे धर्मगुरू झाले आणि दोन मुली धर्मभगिनी झाल्या. वडिलांच्या तीव्र संतापाचा रोख अनेकदा लुई यांच्यावर असे. मोठे झाल्यावर त्यांनाही रागाच्या मोहाला तोंड द्यावे लागले. त्यांच्या आईलाही पतीचा संताप सहन करावा लागत असे. आईविषयी त्यांच्या मनात असलेल्या करुणेतूनच कदाचित धन्य मातेविषयी त्यांची गाढ भक्ती रुजली असावी.
वयाच्या बाराव्या वर्षी लुई-मारी यांनी जवळच्या रेन शहरात येशूसंघीय धर्मगुरू चालवत असलेल्या एका विनामूल्य शाळेत प्रवेश घेतला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले आणि तत्त्वज्ञान व धर्मशास्त्र यांचाही अभ्यासक्रम पूर्ण केला. लुई यांना गरीब आणि आजारी लोकांबद्दल प्रेम होते. ते कठोर प्रायश्चित्त करत, धन्य कुमारी मरियेची आणि देवदूतांची भक्ती करत आणि वारंवार प्रार्थना करत. गावोगावी फिरून उपदेश करणाऱ्या एका स्थानिक धर्मगुरूने आपल्या धर्मप्रचाराच्या कार्यातील अनुभव सांगितले. ते ऐकून आपणही असेच कार्य करावे, ही इच्छा लुई यांच्या मनात बळावली.
वयाच्या विसाव्या वर्षी लुई यांना पॅरिसमधील सेंट-सुल्पीसच्या धर्मगुरू प्रशिक्षण संस्थेत शिकण्यासाठी शिष्यवृत्ती मिळाली. संस्थेच्या ग्रंथालयात काम करत त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले. तेथे लुई-मारी यांना धर्मशास्त्रातील अभिजात ग्रंथांचा, विशेषतः मरियाविषयक धर्मशास्त्राचा, परिचय झाला. वर्गापूर्वी आणि वर्गानंतर ते प्रार्थनामंदिरात जात. मरियेवरील त्यांची भक्ती, त्यांनी केलेले प्रायश्चित्त आणि गरीब व अशक्त लोकांवरील त्यांचे प्रेम यांमुळे ते उठून दिसत. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांना याजकाभिषेक देण्यात आला; मात्र उपदेश करण्याची किंवा पापस्वीकार ऐकण्याची परवानगी त्यांना देण्यात आली नाही.
पुढील सहा वर्षांत फादर लुई यांनी काही काळ गरीबांसाठी असलेल्या एका रुग्णालयात आध्यात्मिक सेवा देणारे धर्मगुरू म्हणून काम केले. सांसारिक वृत्तीच्या धर्मगुरूंकडून आणि समाजातील उच्चभ्रूंकडून सतत विरोध होत असल्याने त्यांना वारंवार ठिकाण बदलावे लागले आणि वर्षभर त्यांच्याकडे कोणतीही नेमणूक नव्हती. इ.स. १७०६ मध्ये परमपवित्र पित्याचा सल्ला घेण्यासाठी ते १,००० मैल पायी चालत रोमला गेले. पोप क्लेमेंट अकरावे यांनी त्यांना भेट दिली आणि या गरीब धर्मगुरूच्या बाह्य परिस्थितीपलीकडे पाहून देवाने त्यांना दिलेले पाचारण ओळखले. परमपवित्र पित्याने त्यांची प्रेषितीय धर्मप्रचारक म्हणून नेमणूक केली आणि त्यांना फ्रान्सला परत पाठवले.
पुढील दहा वर्षे फादर लुई यांनी गावोगावी जाऊन धर्मप्रबोधन मोहिमांत उपदेश केला, चमत्कार केले, मरियेची दर्शने अनुभवली, अत्यंत गरिबीत आणि प्रायश्चित्तात जीवन व्यतीत केले, भक्ती वाढावी म्हणून कालवरीच्या प्रतिकृती असलेल्या गुंफा उभारल्या आणि असंख्य लोकांची मने जिंकली. हे सर्व करताना त्यांनी स्थानिक बिशप आणि धर्मगुरूंकडून होणारा छळ सहन केला. आयुष्याच्या अखेरीस फादर लुई यांनी याजक आणि व्रतस्थ बंधूंच्या नव्या संघासाठी नियमावली लिहिली. त्यांच्या निधनानंतर ‘ज्ञानकन्या’ आणि ‘मरियेचा संघ’ हे दोन संघ बळकट झाले आणि आजही भरभराटीत आहेत.
फादर लुई यांच्या निधनानंतर शंभराहून अधिक वर्षे उलटल्यावरच त्यांचा सर्वांत चिरस्थायी वारसा चर्चच्या ध्यानात आला. फादर लुई यांनी अनेक पुस्तके आणि भक्तिगीते लिहिली होती. इ.स. १८४२ मध्ये त्यांनी स्थापन केलेल्या संघातील एका याजकाला एका जुन्या पेटीत ती हस्तलिखिते सापडली. त्यानंतर लवकरच त्यांचे मरियेविषयीचे लेखन, विशेषतः खरी भक्ती, मरियेची रहस्ये आणि जपमाळेची रहस्ये, हे मरियेविषयी आजवर लिहिलेल्या सर्वाधिक लोकप्रिय आणि प्रभावशाली ग्रंथांपैकी ठरले. सहा पोपांनी संत लुई द मॉंफोर यांचा गौरव केला आहे. संत पोप जॉन पॉल दुसरे यांनी तर आपले पोपपदाचे बोधवाक्य या संताच्या लेखनातून घेतले: टोटुस तूस, म्हणजे “पूर्णपणे तुझाच.”
हे संत लुई-मारी, आपले पाचारण पूर्ण करण्यासाठी झटताना तुम्ही तुमच्या वडिलांचा राग आणि सांसारिक वृत्तीच्या धर्मगुरूंची थट्टा सहन केलीत. या साऱ्या काळात तुम्ही आपल्या धन्य मातेवरील भक्ती अधिक दृढ केलीत आणि तिच्याद्वारे स्वतःला देवाच्या हाती सोपवलेत. मरियेद्वारे मी स्वतःला पूर्णपणे येशूला अर्पण करून केवळ देवासाठीच जगावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत लुई-मारी द मॉंफोर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
