अधिपती देवदूतांच्या गौरवात सहभागी होणे
प्रगत साधकांच्या प्रकाशप्राप्तीच्या मार्गातील पाचवी पायरी ही मधली पायरी आहे. देवदूतांच्या मधल्या त्रिकातील ‘अधिपती’ या मध्यवर्ती श्रेणीचा या टप्प्याशी संबंध आहे. या टप्प्यात प्रवेश करेपर्यंत आत्मा ख्रिस्ताबरोबर पूर्णपणे मरण पावलेला असतो, सर्व पापांपासून व पापी सवयींपासून शुद्ध झालेला असतो आणि ख्रिस्तामध्ये नवे जीवन जगण्यास तयार असतो. अजूनही पाप घडू शकते; परंतु एखादे लघुपाप घडले, तर आत्मा लगेच पश्चात्ताप करून देवाकडे वळतो आणि पापाची सवय कधीच जडत नाही. आपल्या प्रभूने आपल्या दुःखसहनात प्रकट केलेल्या आत्मबलिदानी प्रेमाचे पूर्णपणे अनुकरण करून एखाद्या व्यक्तीने मागची पायरी पूर्णत्वास नेली, तर आता साध्य करण्यासारखे काहीच उरले नाही, असे आपल्याला सहज वाटू शकते. तो टप्पा पूर्ण झाल्यावर आत्मा पापापासून मुक्त झालेला असतो, सदैव प्रार्थना करतो आणि सातत्यपूर्ण नैतिक परिपूर्णतेत जगतो. देव आपल्याकडून याहून अधिक काय मागू शकेल?
नैतिक परिपूर्णता आणि पापाच्या सवयींपासून मुक्ती हा आपल्याला ज्या प्रवासासाठी बोलावले आहे, त्याचा केवळ पहिला अर्धा भाग आहे. उरलेल्या प्रवासात ख्रिस्तामध्ये आपले रूपांतर होत आपण अधिकाधिक उन्नत होत जातो. हे रूपांतर पूर्णतः अलौकिक आणि चिंतनात्मक असल्यामुळे त्याचे वर्णन शब्दांत करता येत नाही. या जगात ख्रिस्ताबरोबर पूर्णपणे मरण पावलेला, पापाच्या सवयींपासून मुक्ती अनुभवलेला आणि पापाविषयीच्या प्रत्येक आसक्तीपासून पूर्णपणे शुद्ध झालेला आत्मा याहून कितीतरी अधिक प्राप्त करण्यास तयार असतो.
देव अनंत आणि सनातन असल्यामुळे आपण त्याला कधीही पूर्णपणे समजू शकणार नाही किंवा तो स्वतःला जसा जाणतो तसे त्याला जाणू शकणार नाही. देवाच्या दैवी स्वरूपाची परिपूर्णता सेराफिम देवदूतांनाही, इतकेच नव्हे तर आपल्या धन्य माता मरियेलाही, पूर्णपणे आकलन होऊ शकत नाही. तरीही हा प्रवास संपण्यास अजून बराच अवकाश आहे. कारण आता नैतिक परिपूर्णतेच्या पलीकडे जाऊन, देवाने अंतःकरणात प्रदान केलेल्या चिंतनातून येणाऱ्या अधिक गहन आध्यात्मिक परिपूर्णतेकडे वळण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते.
संत पोप ग्रेगरी महान आणि इतर गूढानुभवी साधकांनी मांडलेल्या क्रमवारीनुसार, देवदूतांची पाचवी श्रेणी ‘अधिपती’ ही आहे. संत थोमस यांनी या मध्यवर्ती श्रेणीत ‘सामर्थ्यदूतांना’ स्थान देणे पसंत केले होते, पण ग्रेगरींची क्रमवारीही त्यांना तर्कसंगत वाटली, हे आठवावे. देवाने हे स्थान अधिपतींना दिले असो वा सामर्थ्यदूतांना, पाचव्या श्रेणीतील देवदूतांकडे विलक्षण सामर्थ्य व अधिकार आहेत. आपल्यावर आणि संपूर्ण विश्वावर थेट कार्य करणाऱ्या देवदूतांमध्ये त्यांचे स्थान सर्वोच्च आहे. संत थोमस यांच्या मते, सर्वोच्च चार श्रेणींतील देवदूत (प्रभुत्वधारी, सिंहासने, केरुबिम आणि सेराफिम) जगाशी थेट संबंध ठेवत नाहीत; ते केवळ देवाच्या चिंतनात मग्न असतात.
पाचव्या श्रेणीत आपण अधिपतींना स्थान देणार आहोत. भौतिक जगाची आणि मानवजातीची काळजी घेण्यासाठी पृथ्वीवरील कार्यावर पाठवल्या जाणाऱ्या देवदूतांच्या इतर सर्व श्रेणींना ही श्रेणी दिशा देते. संत थोमस म्हणतात की, हे मध्यवर्ती स्थान अधिपतींकडे असेल, तर त्यांच्या खालच्या चार श्रेणींना दिशा देण्याचाही अधिकार त्यांच्याकडे असतो. पालक देवदूत आणि प्रमुख देवदूत एका वेळी एका व्यक्तीसाठी एकच कार्य पार पाडतात, असे मानले जाते. अधिपती संपूर्ण राष्ट्रांवर तसेच धर्मप्रांत, राज्ये व इतर लोकसमूहांवर देखरेख करतात. राज्यकर्त्यांना आणि शासनाची महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळणाऱ्यांनाही ते साहाय्य करतात, असे मानले जाते. याचे एक उदाहरण म्हणजे पोर्तुगालमधील फातिमा येथे तीन मुलांना दर्शन देणारा देवदूत. त्या मुलांना पुढे देवमातेची दर्शने होणार होती; त्यासाठी त्यांची तयारी करण्यास तो आला होता. दर्शन दिल्यावर तो म्हणाला, “मी पोर्तुगालचा देवदूत आहे.”
अरिओपगचे दियोनिसियस यांनी मांडलेल्या क्रमवारीनुसार, संत थोमस यांनी भौतिक विश्वाचा कारभार पाहणे, ग्रहांना त्यांच्या कक्षेत ठेवणे, ऋतुचक्र चालवणे आणि निसर्गातील सर्व घडामोडींना दिशा देणे ही कार्ये सामर्थ्यदूतांकडे सोपवली. अधिपतींना पाचव्या श्रेणीत स्थान दिल्यावर, या कार्यात त्यांचाही सहभाग आहे, हे स्पष्ट होते; कारण त्यांच्या खालच्या सर्व श्रेणींवर त्यांचा अधिकार आहे.
शांती व नैसर्गिक सुव्यवस्था राखण्याचे आणि संपूर्ण सृष्टीला देवाच्या गौरवाकडे नेण्याचे कार्य या आध्यात्मिक प्राण्यांवर सोपवलेले आहे. त्यामुळे गौरव व शुद्धीकरणाच्या चौथ्या पायरीवरून मध्यवर्ती पाचव्या पायरीत प्रवेश करणाऱ्यांच्या जीवनात त्यांना किती आस्था असेल, हे आपल्याला समजू शकते. या मानवी आत्म्यांना मोठ्या अधिकारात वाटा मिळतो, कारण त्यांच्या जीवनाला सातत्यपूर्ण शिस्त असते आणि देवाची कृपा त्यांना निरंतर दिशा देते. देवाच्या शासनाधिकाराची ते पवित्र निवासस्थाने आहेत. त्यांच्याद्वारे देव प्रभावी रीतीने आपली कृपा जगात आणतो आणि त्यांच्या प्रार्थना व प्रभाव यांद्वारे असंख्य लोकांच्या जीवनाला स्पर्श करतो.
गौरव व पावित्र्याच्या या पातळीशी आपण ख्रिस्ताच्या जीवनातील पुनरुत्थानाचे रहस्य जोडणार आहोत. पुनरुत्थित अवस्थेत आपल्या प्रभूने आपल्याला अशी देहाची परिपूर्णता दाखवली, जिच्यात आध्यात्मिक परिपूर्णता पूर्णपणे एकरूप झाली होती. तो भिंतींमधून चालत बंद खोल्यांत प्रवेश करी, तरीही आपल्या शिष्यांबरोबर भोजन करी. त्याच्या देहाचे रूपांतर इतके विलक्षण होते की, या अवस्थेत त्याला पाहणाऱ्या अनेकांनी त्याला प्रथम ओळखले नाही.
ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानाच्या अवस्थेत सातत्याने जीवन जगणाऱ्या पवित्र आत्म्यांमध्ये जाणवण्याइतके रूपांतर घडेल. जिवंतांचा आणि मृतांचा न्याय करण्यासाठी ख्रिस्त परत येईल तेव्हाच आपल्या देहांना पुनरुत्थानाच्या गौरवात वाटा मिळेल; पण आपल्या आत्म्यांना त्याच्या पुनरुत्थानात इथे आणि आताच सहभागी होता येऊ लागते. अशा रीतीने सहभागी झालेले पवित्र आत्मे देवाशी गहन ऐक्य अनुभवतील आणि तरीही आपल्या भोवतालच्या लोकांची विलक्षण काळजी घेतील. ते प्रभावीपणे सुवार्ता सांगतात आणि देवाच्या वचनाची व पावित्र्याची साक्ष देतात.
पुनरुत्थानाच्या रहस्याचे मनन करताना, या पृथ्वीवर असतानाच येशूच्या पुनरुत्थित जीवनात सहभागी होण्याचे गौरवशाली फल काय आहे, याचा विचार करा. देवदूतांच्या ‘अधिपती’ या श्रेणीच्या कार्यातून आपल्याला याविषयी पुष्कळ काही समजेल. देवदूतांच्या सर्वोच्च तीन श्रेणी आपल्याला चिंतनशील जीवनाविषयी बरेच काही शिकवतात. त्या जीवनात आपण येथेही सहभागी होऊ शकतो आणि स्वर्गात त्यात पूर्णपणे सहभागी होऊ. पण नैतिक परिपूर्णतेने या जगात जगणे आणि देवाची इच्छा असाधारण रीतीने पूर्ण करणे म्हणजे काय, हे ‘अधिपती’ दाखवून देतात.
पहिल्या भागातील सहाव्या आणि आठव्या अध्यायांत अधिक विस्ताराने सांगितल्याप्रमाणे, संत योहान क्रूसकर आध्यात्मिक साधनेत प्रगती केलेल्या आत्म्याचे वर्णन करतात. असा आत्मा इंद्रियांशी निगडित पापे व आसक्ती यांपासून मुक्त असतो, चिंतनात स्थिरावलेला असतो आणि प्रकाशप्राप्तीच्या मार्गावर सातत्याने वाटचाल करतो. आविलाच्या संत तेरेसांनी वर्णन केलेला पाचवा निवास या अवस्थेशी जुळतो. येथे शांततेची प्रार्थना नियमित होते आणि देवाशी एकरूपतेची प्रार्थना सुरू होते. यातून देव आणि आत्मा यांच्यातील प्रेमसंबंध विवाहाच्या दिशेने वाटचाल करू लागतो आणि आत्मा देवाचा विवाहप्रस्ताव स्वीकारतो. संत बोनावेंतूर या अवस्थेचे वर्णन ‘शिस्त दृढ करणे’ असे करतात. या अवस्थेत आत्म्याच्या जीवनात अधिक सुव्यवस्था व संयम रुजतात आणि कृती व प्रयत्नांतून सत्याचे आकलन होते.
पुनरुत्थान: नवी सृष्टी म्हणून जगणे
या चिंतनातील उद्धरणे आरएसव्ही-सीई (RSV-CE) भाषांतरातून घेतली आहेत.
“येशूने पुन्हा मोठ्याने आरोळी दिली आणि प्राण सोडला. तेव्हा पाहा, मंदिराचा पडदा वरपासून खालपर्यंत फाटून त्याचे दोन तुकडे झाले. भूमी हादरली, खडक दुभंगले आणि कबरीही उघडल्या. मृत्यूच्या निद्रेत गेलेल्या अनेक संतांची शरीरे उठवली गेली. येशूच्या पुनरुत्थानानंतर ते कबरींतून बाहेर आले, पवित्र नगरीत गेले आणि अनेकांना दिसले. येशूवर पहारा देणाऱ्या शताधिपतीने आणि त्याच्याबरोबरच्या लोकांनी भूकंप व घडलेल्या घटना पाहिल्या, तेव्हा भयमिश्रित विस्मयाने भरून ते म्हणाले, ‘खरोखर, हा देवाचा पुत्र होता!’” (मत्तय 27:50–54).
या उताऱ्यातील घटना येशूच्या मृत्यूनंतर लगेच घडतात. त्यामुळे पुनरुत्थित प्रभूच्या जीवनात पूर्णपणे सहभागी होऊन जगण्याची तयारी म्हणून आपण या घटनांचा अर्थ समजून घेऊ शकतो. येशू मरण पावल्याबरोबर मंदिराचा पडदा फाटून त्याचे दोन तुकडे झाले. हा पडदा मंदिरातील परमपवित्र स्थान वेगळे ठेवत असे. पापांच्या प्रायश्चित्तासाठी बलिदान अर्पण करण्यास प्रमुख याजक वर्षातून एकदा त्या ठिकाणी प्रवेश करत असे. येशू स्वतःच ते नवे बलिदान, नवा प्रमुख याजक आणि नवे मंदिर होता. प्रमुख याजक म्हणून त्याने केलेले अर्पण आता पूर्ण झाले होते. त्या परिपूर्ण अर्पणामुळे जे नवे जीवन येणार होते, त्यात सहभागी होण्याचे निमंत्रण त्याचा मृत्यू आपल्या सर्वांना देतो.
येशूच्या तारणदायी बलिदानाची वाट पाहत मरण पावलेले संत लगेच आपल्या कबरींतून बाहेर आले. त्याद्वारे त्यांनी त्याच्या तारणकार्याची साक्ष दिली आणि लवकरच होणाऱ्या त्याच्या पुनरुत्थानाची पूर्वझलक दाखवली. काय विलक्षण दृश्य असेल ते!
“तो तयारीचा दिवस होता. शब्बाथ दिवशी मृतदेह क्रुसांवर राहू नयेत, म्हणून यहुद्यांनी पिलाताला विनंती केली की त्यांचे पाय मोडावेत आणि त्यांचे मृतदेह तेथून न्यावेत. कारण तो शब्बाथ विशेष पवित्र दिवस होता. तेव्हा सैनिक आले आणि त्यांनी पहिल्या माणसाचे पाय मोडले. त्यानंतर येशूबरोबर क्रुसावर खिळलेल्या दुसऱ्या माणसाचेही पाय त्यांनी मोडले. पण येशूजवळ आल्यावर तो आधीच मरण पावला आहे, हे पाहून त्यांनी त्याचे पाय मोडले नाहीत. मात्र एका सैनिकाने त्याच्या कुशीत भाला खुपसला आणि लगेच रक्त व पाणी बाहेर आले” (योहान 19:31–34).
या जगात येशूबरोबर आपण स्वतःला पूर्णपणे कसे मरावे, हे येशूने आपल्या मानवी स्वभावात परिपूर्ण रीतीने दाखवून दिले. त्याचा मृतदेह क्रुसावर लटकत असताना एका सैनिकाने भाल्याने त्याचे पवित्र हृदय भेदले. त्याच्या हृदयातून रक्त आणि पाणी वाहू लागले. चर्चच्या परंपरेत हा प्रवाह तिच्या संस्कारमय जीवनाचे प्रतीक मानला जातो: पाणी बाप्तिस्म्याचे, तर रक्त पवित्र यूखरिस्ताचे प्रतीक आहे.
या घटनेतून आपल्याला एक आध्यात्मिक संदेश मिळतो: जे आत्मबलिदानी प्रेमाने ख्रिस्तामध्ये मरतात, त्यांनी यापुढे आपल्या बाप्तिस्म्यातून मिळालेल्या कृपेवर आणि पवित्र यूखरिस्तातील सहभागावर अधिकच विसंबून राहिले पाहिजे. यूखरिस्त हा आपल्या ख्रिस्ती जीवनाचा उगम आणि कळस आहे. पुनरुत्थानाचे जीवन जगणाऱ्या चिंतनशील व्यक्तीसाठी हे आणखी प्रकर्षाने खरे ठरते.
या पृथ्वीवर असताना संस्कारांचे जीवन बदलून टाकणारे सामर्थ्य आपल्याला कधीच पूर्णपणे उमगणार नाही. या जीवनात देवाशी आपले सर्वांत गहिरे नाते संस्कारांतूनच जुळते. ख्रिस्तामध्ये झालेल्या बाप्तिस्म्याने आपण देवाचे पुत्र व कन्या आणि आपल्या धन्य मातेची लेकरे होतो. आपल्याला लाभलेले हे प्रतिष्ठेचे स्थान या जगाच्या पलीकडचे आहे. परमपवित्र संस्कारात त्याचे शरीर व रक्त, त्याचा आत्मा आणि त्याचे देवत्व ग्रहण केल्याने आपण त्याच्याशी अशा ऐक्यात प्रवेश करतो, जे सतत अधिक गहिरे होत जाते. आपण त्याला वाव दिला तर यूखरिस्त आपले जीवन अद्भुत रीतीने बदलू शकतो.
“यानंतर अरिमथियाचा योसेफ पिलाताकडे गेला आणि त्याने येशूचे पार्थिव नेण्याची परवानगी मागितली. तो येशूचा शिष्य होता, पण यहुद्यांच्या भीतीने त्याने हे गुप्त ठेवले होते. पिलाताने त्याला परवानगी दिली. तेव्हा योसेफ आला आणि त्याने येशूचे पार्थिव नेले. निकदेमही आला. तो पूर्वी येशूकडे रात्रीच्या वेळी आला होता. त्याने गंधरस आणि अगरू यांचे सुमारे शंभर पौंड वजनाचे मिश्रण आणले. त्यांनी येशूचे पार्थिव घेतले आणि यहुद्यांच्या दफनविधीच्या प्रथेनुसार ते त्या सुगंधी द्रव्यांसह तागाच्या कापडांत गुंडाळले. ज्या ठिकाणी येशूला वधस्तंभावर खिळले होते, तेथे एक बाग होती. त्या बागेत एक नवी कबर होती; तिच्यात यापूर्वी कोणालाही ठेवले नव्हते. तो यहुद्यांचा तयारीचा दिवस होता आणि कबर जवळच होती, म्हणून त्यांनी येशूला तेथे ठेवले” (योहान 19:38–42).
येशूला कबरेत ठेवल्यानंतर आपली धन्य माता आशेने त्याच्या पुनरुत्थानाची वाट पाहत राहिली. पुढे काय घडणार होते, हे इतर कोणाहीपेक्षा तिलाच अधिक चांगले समजले होते. आध्यात्मिक वाटचालीत या टप्प्यापर्यंत पोहोचलेल्या आणि ख्रिस्ताबरोबर सर्व पाप व आसक्ती यांना पूर्णपणे मेलेल्या लोकांनीही आपल्या धन्य मातेसोबत आशेने जागरण केले पाहिजे. ख्रिस्त त्यांच्या अंतःकरणात उठेल आणि त्यांना आपल्या पुनरुत्थानात अधिक पूर्णपणे सहभागी होण्यास समर्थ करील; तेव्हा त्यांना अनेक कृपादाने मिळतील. त्या कृपादानांची त्यांनी आशेने वाट पाहावी. अशी आशापूर्ण प्रतीक्षा ही पुनरुत्थानाची संपूर्ण कृपा स्वीकारण्याची पहिली पायरी आहे. देवाने अंतःकरणात ओतलेली आशा त्या विपुल कृपादानांसाठी दार उघडते आणि नव्या जीवनात सहभागी होण्याचा मार्ग तयार करते.
“आठवड्याच्या पहिल्या दिवशी पहाटे, अजून अंधार असतानाच, मरिया माग्दालेना कबरेकडे आली. कबरेवरची शिळा बाजूला केलेली तिला दिसली. तेव्हा ती धावत शिमोन पेत्राकडे आणि येशूचा ज्याच्यावर प्रेम होते त्या दुसऱ्या शिष्याकडे गेली आणि त्यांना म्हणाली, ‘त्यांनी प्रभूला कबरेतून नेले आहे आणि त्याला कुठे ठेवले आहे, हे आम्हाला माहीत नाही’” (योहान 20:1–2).
काय घडले होते, हे मरिया माग्दालेना आणि इतर शिष्यांना अजून समजले नव्हते. येशूने आपल्या पुनरुत्थानाविषयी आधीच सांगितले होते, तरी जे प्रत्यक्ष घडले ते त्यांच्या समजुतीच्या आणि विश्वासाच्या पलीकडचे होते. हे खरे असेल का? येशू खरोखरच मृतांतून उठला असेल का? की कोणी त्याचे पार्थिव नेऊन दुसरीकडे पुरले असेल? येशू आता कबरेत नाही हे लक्षात आल्यावर मरिया माग्दालेना आणि शिष्यांच्या मनात असे काही विचार आले असतील.
याच जीवनात आपल्या प्रभूच्या पुनरुत्थानात पूर्णपणे सहभागी होणे हे एक उदात्त पाचारण आहे. याचा अर्थ असा की ख्रिस्त आपल्यामध्ये राहतो, आपल्याद्वारे बोलतो आणि आपल्याद्वारे कार्य करतो. या जगात जिवंत असलेल्या ख्रिस्ताच्या देहाचे आपण पूर्ण अर्थाने अवयव होतो. संत पौलाबरोबर हे पवित्र जीव सतत म्हणतात, “मी ख्रिस्ताबरोबर वधस्तंभावर खिळला गेलो आहे. आता जगणारा मी नाही, तर ख्रिस्त माझ्यामध्ये जगतो. आता देहात जे जीवन मी जगतो, ते देवाच्या पुत्रावरील विश्वासाने जगतो; त्याने माझ्यावर प्रेम केले आणि माझ्यासाठी स्वतःला अर्पण केले” (गलतीकरांस 2:20). हे खरेपणाने म्हणता यावे, यासाठी असे जीवन जगणे शक्य आहे असा विश्वास ठेवण्यास आपल्याला बोलावले आहे. मरिया माग्दालेना आणि इतर शिष्यांप्रमाणे सुरुवातीला आपल्यालाही शंका येऊ शकतात किंवा निदान काही प्रश्न पडू शकतात. तरीही, आपले जीवन बदलून टाकणाऱ्या विश्वासात आपण दृढ राहिले पाहिजे. आपण ख्रिस्ताबरोबर पूर्णपणे मेलो असलो, तर तो आपल्यामध्ये जगेल आणि आपले जीवन यापुढे आपले राहणार नाही, तर ख्रिस्ताचे होईल, असा विश्वास आपण ठेवला पाहिजे. असे घडावे ही आपल्या प्रभूची इच्छा आपल्यापेक्षाही अधिक उत्कट आहे. म्हणून येशूची ही इच्छा आपणही आपलीशी केली पाहिजे.
“येशू तिला म्हणाला, ‘बाई, तू का रडतेस? तू कोणाला शोधतेस?’ तो माळी आहे असे समजून ती त्याला म्हणाली, ‘महाराज, तुम्ही त्याला येथून नेले असेल, तर त्याला कुठे ठेवले आहे ते मला सांगा. मी त्याला घेऊन जाईन.’ येशू तिला म्हणाला, ‘मरिया!’ ती वळली आणि त्याला हिब्रू भाषेत म्हणाली, ‘रब्बोनी!’ (म्हणजे ‘गुरुजी’). येशू तिला म्हणाला, ‘मला धरून ठेवू नकोस, कारण मी अजून पित्याकडे वर गेलो नाही. पण माझ्या भावांकडे जा आणि त्यांना सांग: मी माझ्या पित्याकडे आणि तुमच्या पित्याकडे, माझ्या देवाकडे आणि तुमच्या देवाकडे वर जात आहे’” (योहान 20:15–17).
येशूने मरिया माग्दालेनाला “मला धरून ठेवू नकोस…” असे का म्हटले? कारण येशू अजून पित्याकडे वर गेला नव्हता. या शब्दांतून येशू सूचित करतो की त्याच्याशी अधिक गाढ ऐक्य साधण्याचे आमंत्रण आपल्याला आहे. येशू पृथ्वीवर असताना मरिया त्याला मानवी नात्याच्या पातळीवर ओळखत होती. त्याच्या सार्वजनिक सेवाकार्यात त्याच्या देवत्वाचा स्पर्श तिला नक्कीच झाला होता, पण येशूला त्याहून अधिक हवे होते. मरियाशी इतके गाढ ऐक्य साधण्याची त्याची इच्छा होती की ते त्यांच्यातील मानवी नात्याच्याही पलीकडे जाईल. पुनरुत्थित अवस्थेत तिच्या आत्म्यात वास करण्याची त्याची इच्छा होती, यासाठी की तिला म्हणता यावे, “आता जगणारी मी नाही, तर ख्रिस्त माझ्यामध्ये जगतो.” येशूला स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहणे, त्याला स्पर्श करणे आणि त्याचा आवाज ऐकणे, यातून ती पुनरुत्थानाच्या कृपेत पूर्णपणे सहभागी झाली नव्हती. पूर्णपणे रूपांतरित होऊन त्याच्यामध्ये परिपूर्ण जीवन जगणे, हाच पुनरुत्थानाचा उद्देश आहे.
येशू हे शब्द आपल्यालाही सांगतो. आध्यात्मिक प्रवासाच्या या टप्प्यावर असलेल्यांना हे उमगू लागते की लौकिक संकल्पनांच्या आधारे त्यांनी ख्रिस्ताविषयी जे काही शिकले, ते त्याला पूर्णपणे जाणून घेण्यासाठी आणि त्याच्याशी पूर्ण ऐक्य साधण्यासाठी पुरेसे नाही. पुढच्या, म्हणजे सहाव्या पायरीवर, क्रूसाचे संत योहान ज्याला ‘आत्म्याची सक्रिय रात्र’ म्हणतात, त्यावर आपण चिंतन करू. या काळात आत्म्याची बुद्धी, स्मरणशक्ती आणि इच्छाशक्ती यांचे नव्याने सखोल शुद्धीकरण सुरू होते. त्यामुळे देव आत्म्यात ओततो त्या श्रद्धेची, आशेची आणि प्रेमाची परिपूर्णता आत्म्याला स्वीकारता येते. या देणग्या आत्म्यात असे परिवर्तन घडवतात, जे लौकिक संकल्पनांच्या आवाक्यापलीकडे आहे. म्हणून, मरिया मग्दालेनाबरोबर आपण ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानाचा आनंद साजरा केला पाहिजे, आपल्या आत्म्याची सारी शक्ती लावून त्याच्या पुनरुत्थानावर श्रद्धा ठेवली पाहिजे आणि त्याच्याशी अधिक पूर्ण ऐक्याची आशा बाळगली पाहिजे. देवाने आत्म्यात ओतलेल्या कृपेने आपले आणखी शुद्धीकरण झाले तरच हे ऐक्य शक्य होते.
ख्रिस्त तुमच्यामध्ये आणि तुमच्याद्वारे पूर्णपणे जगू शकतो, असा तुम्हाला विश्वास आहे का? तुम्ही त्याचे शरीर, त्याचे हात, पाय, मुख आणि त्याचे पवित्र हृदय बनू शकता, असा तुम्हाला विश्वास आहे का? हेच आपले पाचारण आणि आपल्यावर सोपवलेले कार्य आहे. त्याच्याबरोबर मरण पावल्यानेच हे शक्य होते, कारण मग आपण त्याच्याबरोबर आणि त्याच्यामध्ये पुन्हा उठू शकतो. ज्या रहस्यावर आपण चिंतन करतो, ते शब्दांच्या आणि लौकिक संकल्पनांच्या पलीकडे आहे. पुस्तके, चिंतनपर लेख किंवा प्रवचने यांतून ते कधीही पूर्णपणे समजावून सांगता येणार नाही. ते केवळ श्रद्धेच्या देणगीनेच जाणता येते. देवाने दिलेल्या चिंतनातून ही श्रद्धा आपल्या मनाच्या गाभ्यापर्यंत पोहोचते आणि केवळ आत्म्यानेच समजू शकतील अशी रहस्ये आपल्याला उलगडून दाखवते. हे सत्य तुमच्या आकलनापलीकडे असले तरी त्यावर विश्वास ठेवा. तुमच्यात परिवर्तन घडवणारी ही देणगी तुम्हाला मिळेल, असा विश्वास आणि आशा बाळगा.
“आठ दिवसांनी त्याचे शिष्य पुन्हा घरात जमले होते आणि थोमा त्यांच्याबरोबर होता. दारे बंद होती, तरी येशू आला, त्यांच्यामध्ये उभा राहिला आणि म्हणाला, ‘तुम्हाला शांती असो.’ मग तो थोमाला म्हणाला, ‘तुझे बोट येथे ठेव आणि माझे हात पाहा. तुझा हात पुढे कर आणि माझ्या कुशीत घाल. अविश्वास ठेवू नकोस; श्रद्धा ठेव.’ थोमाने त्याला उत्तर दिले, ‘माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!’” (योहान 20:26–28).
येशू प्रथम प्रेषितांना दर्शन देण्यासाठी आला तेव्हा थोमा तिथे नव्हता. आठ दिवसांनी थोमा उपस्थित असताना येशूने त्यांना पुन्हा दर्शन दिले. त्या आठ दिवसांत येशूच्या पुनरुत्थानावर विश्वास ठेवण्यासाठी थोमाला झगडावे लागले. ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानात आपले जीवन पालटून टाकण्याचे अद्भुत सामर्थ्य आहे, यावर विश्वास ठेवण्यासाठी झगडणाऱ्या आपल्यापैकी प्रत्येकाचे प्रतिबिंब थोमामध्ये दिसते. थोमाप्रमाणे आपणही आपल्या शंका नम्रपणे मान्य करणे महत्त्वाचे आहे. असे केल्याने येशूच्या दयेसाठी दारे उघडतील आणि आपले परिवर्तन घडवणारे त्याचे सामर्थ्य तो आपल्याला प्रकट करू शकेल.
‘अधिपती’ या श्रेणीतील देवदूत मोठ्या लोकसमुदायांना मार्गदर्शन करतात. ख्रिस्ताचे शरीर असलेल्या चर्चलाही ते मार्गदर्शन करतात. म्हणून या पाचव्या पायरीवर पोहोचलेल्या आत्म्यांप्रमाणे ख्रिस्ताच्या शरीरात पूर्णपणे सहभागी होणाऱ्या पवित्र आत्म्यांकडे ते विशेष लक्ष देतील. जगात परिवर्तन घडवण्यासाठी ते या पवित्र आत्म्यांना अधिक आध्यात्मिक प्रकाश, अधिक अधिकार आणि देव व शेजारी यांच्यावर अधिक प्रेम करण्याची देणगी देतील आणि त्यांच्याद्वारे कार्य करतील. ज्यांना शांतपणे, कोणाच्याही नजरेत न येता जीवन जगण्याचे पाचारण मिळाले आहे, त्यांच्याद्वारेही देव महत्त्वाचे कार्य घडवतो. विशेषतः त्यांच्या मध्यस्थीच्या प्रार्थनेतून तो हे घडवतो, कारण त्या प्रार्थनेचे सामर्थ्य आता नव्या उंचीवर पोहोचते.
इतकी सखोल श्रद्धा बाळगण्यात तुम्हाला कोणती गोष्ट अडवते? येशू प्रत्यक्ष देहाने प्रकट झाला तेव्हा थोमाची शंका दूर झाली; पण आपली शंका त्याच्या आध्यात्मिक दर्शनाने दूर झाली पाहिजे. थोमाप्रमाणे आपल्याला त्याच्या हातांना आणि कुशीला स्पर्श करता येणार नाही. तरीही अधिक गाढ श्रद्धेने आपण त्याच्याकडे झेप घेऊन त्याच्या दैवी उपस्थितीला स्पर्श केला पाहिजे. आपण अंतःकरणाच्या गाभ्यातून उद्गारले पाहिजे, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” आपल्या प्रार्थनेत आपण त्याला पाहिले पाहिजे, आपल्या अस्तित्वाच्या गाभ्यात तो जिवंत आहे हे न्याहाळले पाहिजे, संस्कारांमध्ये त्याला भेटले पाहिजे आणि पुनरुत्थित ख्रिस्ताच्या उपस्थितीवरील आपली श्रद्धा जाहीर केली पाहिजे.
योहानच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी, येशूचे सात शिष्य तिबिरियाच्या सरोवरात मासे धरत असताना तो त्यांना दर्शन देतो. रात्रभर त्यांच्या हाती काहीच लागले नव्हते आणि ते मासेमारी सोडून देण्याच्या बेतात होते. येशू त्यांना किनाऱ्यावर दिसला आणि त्याने त्यांना होडीच्या उजव्या बाजूला जाळी टाकायला सांगितले. त्यांनी त्याचे ऐकले, तेव्हा त्यांनी जाळी ओढून 153 मोठे मासे काढले. एवढे मासे सापडल्यावर तो प्रभू आहे, हे शिष्यांना कळले. ते किनाऱ्यावर आले आणि त्यांनी त्याच्याबरोबर सकाळचे जेवण केले. संत जेरोम यांच्या मते, ते 153 मासे म्हणजे संपूर्ण जगापर्यंत पोहोचणाऱ्या चर्चच्या कार्याचे प्रतीक आहे. कारण त्या काळी माशांच्या 153 जाती आहेत, असे काही लोक मानत होते. किमान एवढे तरी या भरघोस मासळीवरून दिसते की या प्रेषितांना ज्या सेवाकार्यासाठी पाचारण मिळाले होते, ते विलक्षण फलदायी ठरणार होते. पण ते पुनरुत्थानाच्या वास्तवात पूर्णपणे जगले तरच हे शक्य होणार होते.
न्याहारीनंतर येशूने पेत्राला तीनदा विचारले की त्याचे येशूवर प्रेम आहे का. तिन्ही वेळा पेत्राने “होय” असे उत्तर दिले. पेत्राने येशूला तीनदा नाकारले होते; त्या नकाराची भरपाई या तीन प्रश्नांमधून झाली, असे अनेकदा मानले जाते. पेत्राच्या उत्तरांनंतर येशू त्याला म्हणाला, “माझ्या कोकरांना चार,” “माझ्या मेंढरांची राखण कर,” आणि “माझ्या मेंढरांना चार.” येशू पेत्रावर सोपवत असलेली जबाबदारी कशी वाढत जाते, हे लक्षात घ्या. पहिल्यांदा त्याने श्रद्धेत अजून “कोकरे” असलेल्यांची, म्हणजे नव्याने ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारलेल्यांची, काळजी घ्यायची आहे. त्यांना पोषण दिले पाहिजे. श्रद्धेत वाढत गेल्यावर ती “मेंढरे” होतात. मग त्यांना वाट दाखवून, मार्गदर्शन देऊन आणि त्यांचे रक्षण करून त्यांची काळजी घ्यावी लागते. शेवटी, श्रद्धेत प्रौढ झालेल्या या “मेंढरांनाही” विशेषतः देवाचे वचन आणि संस्कार यांद्वारे पोषण दिले पाहिजे.
पेत्राला हे सांगितल्यानंतर येशू शेवटी म्हणाला, “मी तुला खरे खरे सांगतो, तू तरुण होतास तेव्हा स्वतःची कंबर बांधून तुला जिथे जावेसे वाटे तिथे जात असायचास; पण तू म्हातारा झालास की आपले हात पसरशील आणि दुसरा कोणी तुझी कंबर बांधून तुला जिथे जायची इच्छा नाही तिथे नेईल” (योहान 21:18). यातून पेत्राला आणि आपणा सर्वांना हे समजते की, श्रद्धेत प्रौढ किंवा “वृद्ध” झाल्यावर ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानात सहभागी व्हायचे असेल, तर आपण आपले हात पसरून येशूबरोबर मरले पाहिजे आणि त्याच्यासाठी व त्याच्या लोकांसाठी स्वतःचे बलिदान दिले पाहिजे. तरच आपल्या प्रभूने दिलेले आवाहन आपण पूर्णपणे स्वीकारू शकतो: त्याच्या हृदयाने प्रेम करावे आणि चर्चच्या प्रेषितीय कार्यात सहभागी होऊन ख्रिस्ताच्या कोकरांना व मेंढरांना पोषण द्यावे आणि त्यांची राखण करावी.
आपल्या जगाच्या घडामोडींमध्ये थेट हस्तक्षेप करणाऱ्या देवदूतांमध्ये अधिपती हे सर्वांत सामर्थ्यवान आहेत. पृथ्वीवर त्यांचे सहकारी होण्याचे आवाहन आपल्याला आहे. त्यासाठी केवळ त्यांचे मार्गदर्शन स्वीकारून थांबायचे नाही, तर समाजाच्या परिवर्तनात सक्रियपणे सहभागी व्हायचे आहे. देव आपल्यापैकी प्रत्येकाद्वारे वेगवेगळ्या प्रकारे कार्य करतो; आपण त्याला वाव दिला, तर तो प्रत्येकाद्वारे नक्कीच कार्य करतो. अधिपती देवदूतांना प्रार्थना करा. त्यांनी तुम्हाला मार्गदर्शन करावे आणि देवाच्या परिपूर्ण इच्छेनुसार तुमच्याद्वारे शक्य तितक्या पूर्णपणे कार्य करून जगाला दिशा द्यावी, अशी त्यांना विनंती करा. कदाचित मौन प्रार्थनेचे जीवन जगण्याचे आवाहन तुम्हाला असेल आणि त्याचा परिणाम तुमच्या कुटुंबावर, धर्मपरगण्यावर, धर्मप्रांतावर, देशावर किंवा संपूर्ण चर्चवर होईल. कदाचित घरी, कामाच्या ठिकाणी, चर्चमध्ये किंवा इतर असंख्य मार्गांनी लोकांना ख्रिस्ताकडे नेण्याचे आवाहन तुम्हाला असेल. “होय” म्हणा आणि या महान कार्यात अधिपती देवदूत तुम्हाला साहाय्य करतील, असा विश्वास ठेवा. तुमचे पाचारण कोणतेही असो, इतरांच्या भल्यासाठी तुमच्याद्वारे कार्य करण्याची देवाची इच्छा आहे. आपण देवाच्या जितके जवळ जाऊ, तितक्या अधिक सामर्थ्याने तो आपल्यामध्ये आणि आपल्याद्वारे जगात कार्य करू शकतो.
पाचव्या टप्प्याचा सारांश: प्रगल्भ प्रकाशप्राप्ती
अधिपती देवदूतांच्या अधिपत्याखाली आत्मा श्रद्धेच्या प्रकाशात अधिक सातत्याने जगू लागतो आणि ते त्याच्या अंगवळणी पडते. देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेम मोठ्या प्रमाणात वाढते आणि अखेरीस परिपूर्ण होते. दैवी सत्ये अधिक स्पष्टपणे समजू लागतात आणि आध्यात्मिक जीवनात अधिक गाढ शांती अनुभवास येते, ही या टप्प्याची लक्षणे आहेत. आत्म्याची कृती आता देवाच्या इच्छेशी अधिक सुसंगत होते. त्यातून देवावरील अधिक गाढ प्रेम आणि ते प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याची तळमळ दिसून येते. देवाकडून देणगी म्हणून नियमितपणे लाभणाऱ्या चिंतनशील प्रार्थनेमुळे आत्म्यात देवाची उपस्थिती कायम राहते. त्यातून आध्यात्मिक अंतर्दृष्टी, प्रकाश, दृढ खात्री, सुव्यवस्था आणि शांती यांचा निरंतर लाभ होतो.
या टप्प्यासाठी आवश्यक असलेल्या कृपेचे स्वरूप पहिल्या गौरवमय रहस्यात दिसते—पुनरुत्थान: नवी सृष्टी म्हणून जगणे.
ख्रिस्ताशी असलेल्या इतक्या गाढ आध्यात्मिक ऐक्याविषयी आपण बोलू शकतो, पण मानवी भाषा आणि संकल्पनांच्या साहाय्याने त्याचे वर्णन करणे कठीण आहे. म्हणून या पृथ्वीवरील यात्रेत पुनरुत्थानात पूर्णपणे सहभागी होणे म्हणजे काय, यावर चिंतन करताना हे लक्षात ठेवा की या पातळीवरील पावित्र्य आणि गौरव यांची संपूर्ण समज केवळ देवच देऊ शकतो. ख्रिस्तामध्ये पूर्णपणे जिवंत असे जीवन जगणे शक्य आहे, ही जाणीव आपल्याला अशा जीवनासाठी प्रयत्न करण्यास प्रेरणा देईल. आपल्या धन्य मातेसोबत आपण आशेने वाट पाहत राहावे आणि मरिया मग्दालेना व शिष्यांप्रमाणे आपल्या शंका मान्य कराव्यात. या टप्प्यात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत नम्रता आवश्यक आहे, कारण केवळ देवाच्या सामर्थ्यानेच ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थित जीवनात पूर्णपणे सहभागी होणे शक्य आहे.
देव तुम्हाला पावित्र्याच्या या उंचीवर येण्याचे आमंत्रण देतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवा की तो हे केवळ तुमच्या भल्यासाठी नव्हे, तर इतरांच्या भल्यासाठीही करतो. अधिपती देवदूत जसे लोकांच्या मोठ्या समूहांवर अधिपत्य गाजवतात, तसेच तुमच्याद्वारे अनेकांच्या जीवनाला स्पर्श करण्याची देवाची इच्छा आहे. तो तुमच्याद्वारे कसे कार्य करील, हे तो आपल्या परिपूर्ण ज्ञानाने ठरवतो. पण तुमच्याद्वारे कार्य करण्याची त्याची इच्छा आहे, हे निश्चित.
पावित्र्याची ही गाढ अवस्था ध्येय म्हणून डोळ्यांसमोर ठेवा, म्हणजे संत पौलाबरोबर तुम्हालाही असे म्हणता येईल, “मी ख्रिस्ताबरोबर वधस्तंभावर खिळला गेलो आहे. आता मी जगतो असे नाही, तर ख्रिस्त माझ्यामध्ये जगतो. आणि आता देहात जे जीवन मी जगतो, ते देवाच्या पुत्रावरील विश्वासाने जगतो; त्याने माझ्यावर प्रेम केले आणि माझ्यासाठी स्वतःला अर्पण केले” (गलतीकरांस 2:20).
पुढे: सहाव्या टप्प्यासाठी चिंतन—परिपूर्ण प्रकाशप्राप्ती: प्रभुत्वधारी देवदूतांच्या गौरवात सहभाग

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणखी पर्याय!
