मराठी

सामान्य काळातील सहावा आठवडा

प्रामाणिकपणा आणि सचोटी

सामान्य काळातील सहावा रविवार, वर्ष अ

तुमच्या ‘हो’चा अर्थ ‘हो’ आणि तुमच्या ‘नाही’चा अर्थ ‘नाही’ असू द्या. यापेक्षा अधिक जे काही आहे ते दुष्टाकडून येते. मत्तय 5:37

जुन्या आज्ञांचा नवा आणि अधिक खोल अर्थ उलगडून सांगितल्यानंतर आपला प्रभू ही शिकवण देतो. खून करू नये, व्यभिचार करू नये आणि खोटे बोलू नये, या जुन्या करारातील आज्ञांचा येशू उल्लेख करतो. मग तो प्रत्येक आज्ञेचा अधिक खोल अर्थ उलगडून सांगतो. येशूने शिकवलेल्या नव्या नियमात ‘खून करू नको’ या आज्ञेचा अर्थ असा आहे की आपण आपल्या अंतःकरणात रागाला थाराच देऊ नये. ‘व्यभिचार करू नको’ या आज्ञेचा अधिक खोल अर्थ असा आहे की आपल्या अंतःकरणात वासना असू नये. आणि ‘खोटे बोलू नको’ या आज्ञेचा अधिक खोल अर्थ वर उद्धृत केलेल्या पवित्र शास्त्रातील वचनात नव्या रीतीने मांडला आहे.

सर्वप्रथम ही व्यापक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी की येशूचे जीवन आणि त्याची शिकवण आपल्याला नैतिक जीवनाची अधिक खोल जाणीव करून देतात. आता केवळ गंभीर पापाची कृत्ये टाळणे पुरेसे नाही; अशा कृत्यांकडे नेणाऱ्या मनातील प्रवृत्तीही टाळण्याचे आवाहन आपल्याला केले आहे. आपण केवळ आपल्या बाह्य कृतीच नव्हे, तर आपले अंतःकरणही शुद्ध केले पाहिजे.

आपल्या ‘हो’चा अर्थ ‘हो’ आणि आपल्या ‘नाही’चा अर्थ ‘नाही’ असला पाहिजे, असे सांगून येशू आपल्याला शिकवतो की आपले शब्द आपल्या अंतःकरणातील प्रामाणिकपणातून आणि सचोटीतून यायला हवेत. दुसऱ्या शब्दांत, आपल्या ओठांतून बाहेर पडणारे शब्द आपल्या अंतरंगाच्या गाभ्यातून आले पाहिजेत. आपल्या अंतःकरणात जे आहे, त्यातूनच आपले शब्द उमटले पाहिजेत.

आपल्यासाठी हा किती मोलाचा धडा आहे! आयुष्यात दुटप्पीपणे वागणे किती सहज घडते. ज्यात आपला सर्वाधिक फायदा आहे, ज्यामुळे आपली चांगली छाप पडते किंवा एखादी परिस्थिती हाताळणे सोपे होते, तेवढेच बोलणे सहज जमते. इतरांना जे ऐकायला आवडेल असे आपल्याला वाटते ते बोलण्याकडे, किंवा आपले आयुष्य शक्य तितके चांगले भासेल असे बोलण्याकडे, आपला कल असतो.

खरा प्रामाणिकपणा आणि सचोटी राखायची असेल, तर आपण जे बोलतो ते आपल्या अंतःकरणातील सत्यातूनच आले पाहिजे. याचा अर्थ आपल्या अंतःकरणातील प्रत्येक सत्य चारचौघांत उघड करणे हे आपले नैतिक कर्तव्य आहे, असा नाही. काही गोष्टी केवळ देवाजवळ किंवा पापस्वीकारातच सांगाव्यात. पण जेव्हा आपल्याला बोलणे आवश्यक वाटते, तेव्हा आपले शब्द सर्वार्थाने सत्याला धरून असणे गरजेचे आहे. नाहीतर ते निरर्थक, फसवे आणि शेवटी विनाशकारी ठरतात.

आज स्वतःच्या प्रामाणिकपणावर आणि सचोटीवर चिंतन करा. इतरांशी बोलताना तुमचे शब्द तुमच्या अंतःकरणात जिवंत असलेल्या सत्यातून उमटतात का? देव तुमचे शब्द ऐकतो तेव्हा त्याला त्यांत प्रामाणिकपणा दिसतो का? एखादे संभाषण झाल्यावर तुम्ही पुन्हा प्रार्थनेकडे वळून शांत मनाने आणि निर्मळ विवेकबुद्धीने आपल्या प्रभूसमोर उभे राहू शकता का? प्रामाणिक राहणे तुम्हाला कठीण जात असेल, तर लक्षात ठेवा की प्रामाणिकपणातूनच सचोटी घडते. आपल्या जीवनात सचोटीचा सद्गुण जोपासण्याचा प्रयत्न करा. सत्यनिष्ठ आणि मनापासून बोलणारी व्यक्ती होण्यास आपला प्रभू तुम्हाला मदत करील; अशा रीतीने तुम्ही सचोटीने जगू शकाल.

हे परम सत्यनिष्ठ प्रभू, माझे अंतःकरण शुद्ध कर. प्रामाणिकपणाने आणि सचोटीने जगायला मला मदत कर. तू माझ्या अंतःकरणात ठेवलेले सत्य माझ्या कृतींचा आणि शब्दांचा आधार होवो. माझी सदसद्विवेकबुद्धी निर्मळ असो आणि तू मला जे बोलायला देतोस तेच मी नेहमी बोलावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


होय, माझी इच्छा आहे!

सामान्य काळातील सहावा रविवार, वर्ष ब

एक कुष्ठरोगी येशूकडे आला. त्याच्यासमोर गुडघे टेकून तो विनवणी करत म्हणाला, “तुझी इच्छा असेल तर तू मला शुद्ध करू शकतोस.” येशूला त्याची दया आली. त्याने हात पुढे करून त्याला स्पर्श केला आणि म्हटले, “होय, माझी इच्छा आहे. शुद्ध हो.” मार्क 1:40-41

“हो, माझी इच्छा आहे.” या चार छोट्या शब्दांचा अर्थ खोलवर समजून घेण्यासारखा आहे; त्यांवर मनन करण्यासारखे आहे. पहिल्यांदा हे शब्द घाईघाईने वाचताना त्यांची खोली आणि महत्त्व आपल्या लक्षात येणार नाही. येशूची इच्छा कशाविषयी आहे याकडेच आपले लक्ष जाऊ शकते, आणि येशू स्वतः ती गोष्ट इच्छितो, या मुद्द्याकडे आपले दुर्लक्ष होऊ शकते. पण त्याने ती गोष्ट इच्छिणे ही कृतीच महत्त्वाची आहे. अर्थात, त्याने जे इच्छिले तेही महत्त्वाचे आहे. त्याने एका कुष्ठरोग्याला बरे केले, ही घटना खूप अर्थपूर्ण आहे. यातून निसर्गावरचा त्याचा अधिकार नक्कीच दिसून येतो. त्याचे सर्वसामर्थ्यही दिसून येते. कुष्ठरोग हे ज्या जखमांचे प्रतीक आहे, त्या सर्व जखमा येशू बऱ्या करू शकतो, हेही आपल्याला दिसते. पण त्या चार शब्दांकडे दुर्लक्ष करू नका: “हो, माझी इच्छा आहे.”

सर्वप्रथम, ‘होय, करतो’ हे दोन पवित्र शब्द आपल्या उपासनेतील विविध विधींमध्ये वापरले जातात. त्यांद्वारे आपण आपली श्रद्धा जाहीर करतो आणि आपली बांधिलकी व्यक्त करतो. विवाहविधीत अतूट आध्यात्मिक ऐक्य प्रस्थापित करण्यासाठी, बाप्तिस्म्यात आणि इतर संस्कारांत आपल्या श्रद्धेचे जाहीर नूतनीकरण करण्यासाठी, तसेच याजकाभिषेकाच्या विधीत याजक औपचारिक प्रतिज्ञा करतो तेव्हा हे शब्द वापरले जातात. ‘होय, करतो’ हे कृती घडवणारे शब्द आहेत, असे म्हणता येईल. हे उच्चारणे ही स्वतःतच एक कृती आहे, एक निवड आहे, एक बांधिलकी आहे, एक निर्णय आहे. आपण कोण आहोत आणि आपल्याला कोण व्हायचे आहे, यावर या शब्दांचा परिणाम होतो.

येशू पुढे असेही म्हणतो, “…माझी इच्छा आहे.” इथे येशू केवळ स्वतःपुरती एखादी निवड करत नाही किंवा स्वतःच्या जीवनाविषयी आणि दृढ धारणांविषयी काही बांधिलकी व्यक्त करत नाही. उलट, त्याचे शब्द ही एक कृती आहे, जी परिणाम घडवते आणि दुसऱ्या व्यक्तीच्या जीवनात बदल घडवते. तो एखादी गोष्ट इच्छितो आणि आपल्या शब्दांनी ती इच्छा प्रत्यक्षात आणतो, तेव्हा खरोखरच काहीतरी घडते. काहीतरी बदलते. देवाची कृती घडून येते.

या शब्दांवर शांतपणे मनन करून आपल्या जीवनात त्यांना काय महत्त्व आहे, याचा विचार करणे आपल्यासाठी फार हिताचे ठरेल. येशू हे शब्द आपल्याला म्हणतो, तेव्हा त्याची इच्छा काय असते? तो नेमके काय इच्छितो? आपल्या जीवनासाठी त्याची एक निश्चित इच्छा आहे. आणि आपण त्याचे शब्द ऐकण्यास तयार असलो, तर ती इच्छा आपल्या जीवनात पूर्ण करण्यास तोही नक्कीच तयार आहे.

शुभवर्तमानातील या प्रसंगात कुष्ठरोगी मनापासून येशूचे शब्द स्वीकारण्यास तयार होता. पूर्ण विश्वास आणि संपूर्ण शरणागती व्यक्त करण्यासाठी तो येशूसमोर गुडघे टेकून होता. येशूने आपल्या जीवनात कार्य करावे यासाठी तो तयार होता. इतर कोणत्याही गोष्टीपेक्षा त्याच्या मनाच्या या खुलेपणामुळेच येशूच्या मुखातून कृती घडवणारे हे शब्द आले.

या प्रसंगातील कुष्ठरोग हे आपल्या स्वतःच्या दुर्बलतेचे आणि पापाचे स्पष्ट चिन्ह आहे. तो आपल्या पतित आणि दुर्बल मानवी स्वभावाचे स्पष्ट चिन्ह आहे. आपण स्वतःला बरे करू शकत नाही, याचे तो स्पष्ट चिन्ह आहे. आपल्याला बरे करणाऱ्या दैवी प्रभूची गरज आहे, याचेही तो स्पष्ट चिन्ह आहे. ही सर्व वास्तवता आणि सत्ये आपण मान्य केली, तर त्या कुष्ठरोग्याप्रमाणे आपणही येशूकडे वळू, त्याच्यासमोर गुडघे टेकू आणि आपल्या जीवनात कार्य करण्याची त्याला कळकळीने विनंती करू शकू.

आज येशूच्या शब्दांवर मनन करा आणि त्या शब्दांतून तो तुम्हाला काय सांगतो ते ऐका. येशूची तशी इच्छा आहे. तुमचीही आहे का? असेल, तर त्याच्याकडे वळून त्याने कृती करावी अशी विनंती करण्यास तुम्ही तयार आहात का? त्याची इच्छा पूर्ण व्हावी अशी प्रार्थना करून ती स्वीकारण्यास तुम्ही तयार आहात का?

हे दैवी आरोग्यदात्या, हो, माझीही तशी इच्छा आहे. होय, आहे. माझ्या जीवनात तुझी दैवी इच्छा मी मान्य करतो. पण कधी कधी माझी इच्छाशक्ती दुर्बळ पडते आणि अपुरी ठरते. हे दैवी आरोग्यदात्या, दररोज तुझ्याकडे वळण्याचा माझा निश्चय दृढ कर, म्हणजे तुझ्या आरोग्यदायी सामर्थ्याचा मला अनुभव येईल. माझ्या जीवनासाठी तुझ्या इच्छेत जे काही आहे, त्याचा खुल्या मनाने स्वीकार करायला मला मदत कर. माझ्या जीवनात तू जे करशील ते स्वीकारण्याची तयारी आणि इच्छा माझ्यात असू दे. हे येशू, खरोखरच माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


यासाठी किती दृढ श्रद्धा लागते!

सामान्य काळातील सहावा रविवार, वर्ष क

“मनुष्यपुत्रामुळे लोक तुमचा द्वेष करतात, तुम्हाला दूर लोटतात, तुमचा अपमान करतात आणि तुमचे नाव वाईट ठरवून त्याचा धिक्कार करतात, तेव्हा तुम्ही धन्य आहात. त्या दिवशी आनंद करा आणि आनंदाने उड्या मारा! पाहा, स्वर्गात तुमचे प्रतिफळ मोठे असेल.” लूक 6:22-23

दुसऱ्याचा द्वेष आणि छळ सोसल्यानंतर “आनंद करायला आणि आनंदाने उड्या मारायला” मोठी श्रद्धा लागते. ख्रिस्तावरील श्रद्धेमुळेच छळ होत असला, तरी अशा वेळी मनापासून आनंद करायला मोठी श्रद्धा आणि खूप प्रेम लागते.

तरीही, इतकी दृढ श्रद्धा आणि इतके खोल प्रेम आपल्याला लाभणे शक्य आहे! ते शक्य नसते, तर आपल्या प्रभूने ही शिकवण दिलीच नसती. सर्वोच्च आदर्श आचरणात आणण्याची ही शिकवण आहे. धन्यवचनांनुसार जीवन जगण्याचे हे पाचारण आहे.

प्रत्येक धन्यवचनावर वेळ देऊन मनन करणे आणि ते आपल्या जीवनात आचरणात आणण्याचा प्रयत्न करणे मोलाचे आहे. पण त्यामागचे व्यापक सत्य लक्षात घेणेही उपयुक्त आहे: येशू आपल्याला सुमार जीवन जगण्यास नव्हे, तर परिपूर्णतेची उंची गाठण्यास बोलावतो. त्या उंचीवरच आपल्या आत्म्यांना सर्वांत मोठे प्रतिफळ मिळते.

आज या धन्यवचनावर मनन करा. येशूचे अनुसरण केल्यामुळे कदाचित तुम्हाला कधी छळ किंवा द्वेष सोसावा लागला नसेल. तरीही, आपण अशा परिस्थितीत आहोत अशी कल्पना करा आणि आपली प्रतिक्रिया काय असेल, हे प्रामाणिकपणे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. छळ झाला तर, म्हणतात तसे, तो मनाला लावून न घेता झटकून टाकणे तुम्हाला जमेल का? जीवनात झालेला अन्याय मनःशांती ढळू न देता स्वीकारणे तुम्हाला जमेल का? की त्या दुखापतीमुळे तुमच्या मनात कटुता आणि राग निर्माण होईल?

ख्रिस्ती जीवनाच्या आदर्शांवर आपले लक्ष केंद्रित करा. त्याहून कमी ध्येय ठेवले, तर त्या कमी ध्येयापर्यंतच तुमची मजल जाण्याचा धोका आहे. पण धन्यवचनांच्या उदात्त पाचारणावर तुम्ही लक्ष ठेवले, तर आपला प्रभू तुम्हाला सतत आपल्या हृदयाच्या अधिक जवळ ओढत आहे, असे तुम्हाला दिसेल. तो तुम्हाला शुद्ध करील, बळ देईल, अधिक श्रद्धा, आशा आणि प्रेमाने भरील आणि पावित्र्याच्या अधिकाधिक धन्य अवस्थेकडे नेईल. हा आदर्श ध्येय मानणे खरोखरच मोलाचे आहे!

हे परिपूर्ण प्रभू, मला पवित्र कर. माझे लक्ष तुझ्यावर स्थिर राहू दे आणि ज्या सद्गुणांनुसार व धन्यवचनांनुसार जगायला तू मला बोलावतोस, त्यांवरही माझे लक्ष राहू दे. साधारण जीवनावर मी कधीच समाधान मानू नये. उलट, परिपूर्ण आणि पवित्र जीवनासाठीच मी झटावे आणि माझ्या सर्व आकांक्षांच्या केंद्रस्थानी तूच असावास. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


येशूने उसासा टाकला… एक खोल उसासा

सामान्य काळातील सहाव्या आठवड्याचा सोमवार

परुशी पुढे आले आणि येशूंशी वाद घालू लागले. त्यांची परीक्षा पाहण्यासाठी त्यांनी त्यांच्याकडे स्वर्गातून एखादे चिन्ह मागितले. येशूंनी आपल्या आत्म्याच्या गाभ्यातून उसासा टाकला आणि म्हटले, “ही पिढी चिन्ह का मागते? मी तुम्हाला खरे सांगतो, या पिढीला कोणतेही चिन्ह दिले जाणार नाही.” मार्क 8:11-12

येशूंनी “आपल्या आत्म्याच्या गाभ्यातून उसासा टाकला.” हा काही साधासुधा उसासा नव्हता, हे स्पष्ट आहे. तो केवळ भावनेचा उद्गार नव्हता. तो “त्यांच्या आत्म्याच्या गाभ्यातून” आला होता. येशूंच्या अंतरंगात काय घडत होते?

या उसाशातून येशूंच्या अंतरंगातील आध्यात्मिक वेदना आणि दुःख दिसून येते. इतरांनी त्यांना नाकारल्यामुळे हे दुःख झाले. पण त्यांच्या भावना दुखावल्या गेल्या होत्या किंवा त्यांना अपमान वाटला होता, असे नव्हे. त्यांचे दुःख त्यांच्या प्रेमातून आले होते. परुश्यांवर त्यांचे गाढ प्रेम होते, आणि आपण देऊ इच्छित असलेली कृपा ते नाकारत आहेत, याची त्यांना जाणीव झाली. येशू सहज दुखावले जात म्हणून त्यांना वेदना झाल्या असे नाही; परुश्यांवर त्यांचे अमर्याद प्रेम होते म्हणून त्यांना वेदना झाल्या.

येशूंचे परुश्यांवर असलेले प्रेम आपल्या विचारात क्वचितच येते, ही लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट आहे. बहुतेकदा, येशू त्यांच्याशी कठोरपणे वागले आणि त्यांनी त्यांचा निषेध केला, एवढेच आपल्या लक्षात राहते. पण त्यांनी परुश्यांना उद्देशून उच्चारलेला प्रत्येक कठोर शब्द प्रेमातून आला होता; त्यांचे मनपरिवर्तन व्हावे, हाच त्यामागचा हेतू होता. त्यांनी उदासीनता सोडावी आणि कृपा नाकारण्याचे थांबवावे, म्हणून येशूंनी त्यांना खडबडून जागे करण्याचा प्रयत्न केला. ही प्रेमाचीच कृती होती.

आज तुमच्या जीवनातील “परुश्यां”विषयी मनन करा. गर्विष्ठ किंवा ताठर लोक कदाचित तुमच्या वाट्याला येत नसतील, किंवा कदाचित येतही असतील. तुमच्या जीवनातील परुशी म्हणजे जे प्रेम तुम्ही निरपेक्षपणे देऊ पाहता, ते नाकारणारे लोक. ते इतके दुखावलेले, गोंधळलेले किंवा कटू झालेले असतात की प्रेमाचा स्वीकार करणे त्यांना फार कठीण जाते. तुमच्या प्रेमाला मनात जागा द्यावी लागू नये म्हणून ते स्वतःभोवती शक्य ते सगळे बचावाचे उपाय उभे करतात. हा नकार पाहून तुम्हाला वाईट वाटते. मग त्यांच्यावर रागावण्याचा किंवा त्यांना दोषी ठरवण्याचा मोह तुम्हाला होऊ शकतो.

पण तुमची प्रतिक्रिया कशी असावी? येशूने केले तसे तुम्ही करा! तुम्ही उसासा सोडा, आणि तोही “खोल उसासा.” त्यांच्या नकाराची वेदना तुम्हाला जाणवू द्या आणि त्यांच्याविषयी तुमच्या मनात पवित्र दुःख असू द्या. कधी कधी येशूप्रमाणे तुम्हालाही त्यांच्याशी थेट बोलावे लागेल. पण तुमचा अभिमान दुखावला म्हणून असे कधीही करू नका. त्यांची मने जिंकण्याचा हा सर्वांत चांगला मार्ग आहे, असे तुम्हाला वाटेल तेव्हाच त्यांच्याशी थेट बोला. अंतःकरणातून तो खोल उसासा उमटेल, तेव्हा ही प्रेमाची कृती आहे हे तुम्हाला कळेल.

हे प्रेमळ प्रभू, मला निर्मळ आणि पवित्र प्रेमाने प्रेम करायला शिकव. माझ्या पापांबद्दल आणि इतरांची पापे माझ्या नजरेस पडतील तेव्हा त्यांच्या पापांबद्दलही मला पवित्र दुःख वाटू दे. त्या पवित्र दुःखामुळे मला अधिक गाढ प्रेम करण्याची प्रेरणा मिळो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


तुमचे खमीर कोणते?

सामान्य काळातील सहाव्या आठवड्याचा मंगळवार

येशूंनी त्यांना ताकीद दिली, “सावध राहा! परुश्यांच्या खमिरापासून आणि हेरोदाच्या खमिरापासून जपून राहा.” मार्क 8:15

येशू कोणत्या “खमिराबद्दल” बोलत आहेत? शिष्यांना हा इशारा दिल्यानंतर, आपल्या बोलण्याचा अर्थ काय आहे आणि काय नाही, हे येशू त्यांना समजावून सांगतात. पण हे स्पष्टीकरणही त्यांच्या आकलनापलीकडचे असल्याचे दिसते. म्हणून शेवटी ते विचारतात, “तुम्हाला अजूनही समजत नाही का?” आजही येशू आपल्यापैकी प्रत्येकाला हाच प्रश्न विचारत आहेत.

शिष्यांनी विचार करावा, लक्षपूर्वक ऐकावे आणि या गोष्टीकडे अधिक खोलवर पाहावे, हाच येशूंचा प्रयत्न होता. त्यांनी शिष्यांना इशारा दिला, “सावध राहा!” या खमिरापासून जपून राहा. एक खरा धोका त्यांना दिसावा आणि समजावा, म्हणून येशूंनी प्रेमापोटी हा इशारा दिला.

पाव भाजणाऱ्या प्रत्येकाला माहीत असते की मळलेल्या पिठात थोडेसे खमीर (उदाहरणार्थ, यीस्ट) घातले तरी काय होते. अगदी थोडेसे घातले तरी त्याचा परिणाम सबंध पावावर होतो. पाव बनवायला एखादे मूल मदत करत असेल, तर मळलेले पीठ हळूहळू कसे फुगते हे पाहायला ते पुन्हा पुन्हा येईल. ते पाहण्यात मूल अगदी गुंग होऊन जाऊ शकते. आणि हे सगळे त्या चिमूटभर यीस्टमुळे घडते.

मग परुश्यांचे आणि हेरोदाचे हे खमीर म्हणजे काय? ते पसरवत असलेले दुष्ट बोल, दुष्ट हेतू आणि चुकीच्या समजुती म्हणजे हे खमीर. परुश्यांच्या बाबतीत, येशू जे बोलले किंवा त्यांनी जे केले त्याबद्दलचा एखादा छोटासा गैरसमज किंवा त्याचा थोडासा विपर्यासही पुरेसा ठरू शकतो. ते येशूंच्या शब्दांचा विपर्यास करतील किंवा एकही शब्द न बोलता हावभावांतून इतरांना आपले मत दाखवून देतील. याचा संसर्ग पसरतो आणि त्याचा परिणाम प्रत्येकावर होऊ शकतो. त्यांनी पेरलेल्या शंकेच्या आणि विरोधाच्या छोट्याशा बियांचे दुष्परिणाम हळूहळू इतरांना भोगावे लागतात.

असे वागणाऱ्या आपल्या ओळखीच्या ‘त्या’ सगळ्या लोकांचा विचार करावासा आपल्याला वाटेल. पण आधी स्वतःकडे पाहिले नाही, तर स्वतःत सुधारणा करण्याची एक महत्त्वाची संधी आपण गमावू. मीही कधी असे वागतो का? माझ्या बोलण्याने कधी थोडीशी किंवा नकळत दिशाभूल होते का? किंवा काही न बोलताही माझ्या नकारात्मक वृत्तीतून मी इतरांची दिशाभूल करतो का? कधी कधी मीही ‘नकारात्मक वृत्तीची व्यक्ती’ असतो का?

आपली चूक लक्षात आली, तर अपराधी भावनेत बुडून जाण्याची किंवा स्वतःला दोष देत बसण्याची गरज नाही. उलट, येशूच्या या छोट्याशा शिकवणीतून आपल्या शब्दांत किती मोठी शक्ती आहे, हे आपण ओळखले पाहिजे. अगदी क्षुल्लक वाटणारे शब्दही कालांतराने मोठी हानी करू शकतात.

पण आपण केवळ यावरच लक्ष केंद्रित करू नये. आपण प्रेमाने बोललेले थोडेसे शब्दही कालांतराने मोठा फरक घडवू शकतात, हे ओळखणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. कदाचित ते एखादे हलकेसे स्मित असेल किंवा कुणाच्या लक्षातही आली नसेल असे आपल्याला वाटणारी एखादी प्रेमळ कृती असेल. अशा छोट्या कृती आणि शब्द हे शुभवर्तमानाचे खमीर आहेत. त्यांच्यामुळे खरोखर फरक पडतो आणि त्यांची प्रेरणा इतरांपर्यंतही पसरू शकते.

आज जीवनातील छोट्या गोष्टींवर मनन करा. ही छोटी पापे आणि प्रेमाच्या या छोट्या कृती यांमुळे शेवटी किती मोठा फरक पडतो, हे लक्षात घ्या.

हे माझ्याकडे लक्ष देणाऱ्या प्रभू, मी दररोज कोणत्या प्रकारचे खमीर पसरवतो, हे प्रामाणिकपणे पाहण्यास मला मदत कर. माझ्यातील वाईट दूर होऊ दे आणि चांगुलपणाने मला भरून टाक. दररोज अनेकांशी होणाऱ्या माझ्या संवादांत ते चांगले खमीर बनण्याची प्रेरणा मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


एकेक पाऊल पुढे

सामान्य liturgical काळातील सहाव्या आठवड्याचा बुधवार

येशूने त्या आंधळ्या माणसाचा हात धरून त्याला गावाबाहेर नेले. त्याच्या डोळ्यांना थुंकी लावून, येशूने त्याच्यावर हात ठेवले आणि विचारले, “तुला काही दिसते का?” वर पाहून तो माणूस म्हणाला, “मला माणसे दिसत आहेत. ती झाडांसारखी दिसतात आणि चालत आहेत.” मग येशूने दुसऱ्यांदा त्या माणसाच्या डोळ्यांवर हात ठेवले. तेव्हा त्याला स्पष्ट दिसू लागले. त्याची दृष्टी परत आली आणि त्याला सर्व काही स्पष्टपणे दिसू लागले. मार्क 8:23-25

ही घटना एका कारणामुळे विशेष आहे. येशूने पहिल्यांदा त्या आंधळ्या मनुष्याला बरे करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्याला अंशतःच दृष्टी मिळाली. येशूच्या पहिल्या प्रयत्नानंतर त्याला दिसू लागले, पण त्याला दिसली ती “झाडांसारखी दिसणारी आणि चालणारी माणसे.” तो पूर्णपणे बरा होण्यासाठी येशूला त्याच्या डोळ्यांवर पुन्हा हात ठेवावे लागले. असे का?

शुभवर्तमानांमध्ये आपल्याला वारंवार दिसते की, येशू एखाद्या व्यक्तीला बरे करतो, तेव्हा त्या व्यक्तीच्या ठायी असलेल्या आणि तिने व्यक्त केलेल्या श्रद्धेमुळे ती बरी होते. श्रद्धा नसलेल्या व्यक्तीला बरे करणे येशूला शक्य नव्हते असे नाही; उलट, अशा रीतीने बरे करण्याचे त्याने निवडले. त्याने पूर्ण श्रद्धा ही बरे होण्यासाठीची अट ठरवली.

या चमत्काराच्या प्रसंगात त्या आंधळ्या मनुष्याच्या ठायी थोडी श्रद्धा होती, पण ती फारशी नव्हती, असे दिसते. म्हणून येशू एक सूचक कृती करतो. त्या मनुष्याची श्रद्धा अपुरी आहे हे दाखवण्यासाठी तो त्याला अंशतःच बरे होऊ देतो. पण थोड्याशा श्रद्धेतून अधिक श्रद्धा वाढू शकते, हेही तो आपल्याला दाखवतो. थोडेसे दिसू लागल्यावर त्या मनुष्याची श्रद्धा वाढू लागली, हे स्पष्ट आहे. त्याची श्रद्धा वाढल्यावर येशूने पुन्हा त्याच्यावर हात ठेवले आणि त्याला पूर्णपणे बरे केले.

आपल्यासाठी हे किती बोलके उदाहरण आहे! काही जणांची प्रत्येक बाबतीत देवावर पूर्ण श्रद्धा असते. तुमचीही अशी श्रद्धा असेल, तर तुम्ही खरोखर धन्य आहात. पण हा उतारा विशेषतः अशा लोकांसाठी आहे, ज्यांच्याकडे श्रद्धा आहे, तरीही श्रद्धेच्या वाटेवर त्यांना संघर्ष करावा लागतो. अशा लोकांना येशू मोठी आशा देतो. त्या मनुष्याला दोन टप्प्यांत बरे करून येशू दाखवतो की तो धीराचा आणि दयाळू आहे. आपल्याकडे जे थोडे आहे आणि त्यातले जे थोडे आपण त्याला अर्पण करतो, त्याचा तो शक्य तितका चांगला उपयोग करतो. तो आपल्या अल्प श्रद्धेला नवे रूप देईल, जेणेकरून आपल्याला देवाच्या दिशेने आणखी एक पाऊल टाकता येईल आणि आपली श्रद्धा वाढेल.

पापाच्या बाबतीतही असेच म्हणता येईल. कधी आपल्या पापांबद्दलचा पश्चात्ताप अपुरा असतो. तर कधी आपण जे करतो ते चुकीचे आहे हे माहीत असूनही आपण पाप करतो आणि त्याबद्दल आपल्याला मुळीच खेद वाटत नाही. तुमच्या बाबतीत असे असेल, तर क्षमेतून मिळणाऱ्या आध्यात्मिक आरोग्याच्या दिशेने निदान एक छोटे पाऊल टाकण्याचा प्रयत्न करा. आपल्या पापांबद्दल मनापासून खेद वाटावा, अशी इच्छा तरी मनात वाढू द्या. ही अगदी छोटी सुरुवात असेल, पण येशू तेवढ्यातूनही आपल्यात बदल घडवू शकतो.

आज त्या आंधळ्या मनुष्यावर मनन करा. तो दोन टप्प्यांत कसा बरा झाला आणि त्याचे मनपरिवर्तनही दोन टप्प्यांत कसे घडले, याचा विचार करा. त्या मनुष्याच्या जागी तुम्हीच आहात, हे ओळखा. तुमची श्रद्धा वाढावी आणि तुम्ही पापापासून देवाकडे वळावे, यासाठी येशू तुम्हाला आणखी एक पाऊल पुढे नेऊ इच्छितो.

हे दयाळू प्रभू, तू माझ्याशी इतक्या विलक्षण संयमाने वागतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्यावरची माझी श्रद्धा दुर्बळ आहे आणि ती वाढली पाहिजे, हे मला ठाऊक आहे. माझ्या पापांबद्दलचा माझा पश्चात्तापही अधिक खोल झाला पाहिजे, हे मला ठाऊक आहे. माझी थोडीशी श्रद्धा आणि माझ्या पापांबद्दलचा थोडासा पश्चात्ताप यांचा स्वीकार कर आणि त्यांच्याद्वारे मला तुझ्या व तुझ्या दयाळू हृदयाच्या आणखी एक पाऊल जवळ ने. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


भीतीतून मुक्ती

सामान्य काळातील सहाव्या आठवड्याचा गुरुवार

येशू प्रेषितांना शिकवू लागला की, मानवपुत्राला पुष्कळ दुःख सोसावे लागेल, वडीलजन, मुख्य याजक आणि शास्त्री त्याला नाकारतील, त्याला ठार मारले जाईल आणि तीन दिवसांनंतर तो पुन्हा उठेल. हे त्याने उघडपणे सांगितले. तेव्हा पेत्र त्याला बाजूला घेऊन त्याचा निषेध करू लागला. मार्क 8:31-32

पेत्राने येशूला बाजूला घेऊन का दटावले असेल? येशूवर रागावल्यामुळे त्याने असे केले का? नाही, बहुधा त्याच्या मनात जी भीती होती, तिच्यामुळेच त्याने येशूला दटावले.

या उताऱ्यात म्हटले आहे की, येशू प्रेषितांना “शिकवू लागला” की लवकरच त्याला फार दुःख सोसावे लागेल, त्याला नाकारले जाईल आणि ठार मारले जाईल. हे समजून घेणे आणि स्वीकारणे प्रेषितांना कठीण गेले असावे. एखादी दुःखद बातमी पचवताना आपल्या सर्वांच्या मनात जसे विचार आणि भावना येतात, तसेच त्यांच्याही मनात सुरुवातीला आले असतील. आधी आपण ती बातमी खरी मानायला तयार नसतो. मग आपल्याला राग येऊ शकतो, आपण त्यातून काही मार्ग शोधू लागतो, घाबरून जातो किंवा गोंधळून जातो. दुःखातून स्वीकारापर्यंत पोहोचताना अशा टप्प्यांतून जाणे स्वाभाविक आहे. पेत्रही याच अनुभवातून जात होता, असे दिसते.

येशू त्यांना जे उलगडून सांगू लागला होता, ते स्वीकारण्यासाठी पेत्राच्या मनात संघर्ष चालला होता. म्हणून ते घडूच नये, असा त्याने प्रयत्न केला. मत्तयने दिलेल्या या प्रसंगाच्या वर्णनात पेत्राचे प्रत्यक्ष शब्द आपल्याला ऐकायला मिळतात: “प्रभू, देव असे न करो! असे काहीही तुझ्या बाबतीत कधीच घडणार नाही” (मत्तय 16:22).

पेत्राच्या शब्दांतून येशूविषयीची काळजी नक्कीच व्यक्त झाली. पण एक गोष्ट लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे: पेत्राला येशूची काळजी होती, म्हणून त्याचे शब्द उपयोगी ठरले असे नाही.

पुढे येशू पेत्राला कडक शब्दांत दटावतो. पण पेत्राच्या मनातली भीती आणि गोंधळ दूर व्हावा म्हणून तो हे प्रेमाने करतो. येशूने आपल्या क्रुसाविषयी जे भाकीत केले ते ऐकून पेत्र घाबरला, हे समजण्यासारखे आहे. आपल्या वाट्याला एखादा जड क्रूस किंवा मोठे संकट आले, तर आपल्यापैकी कोणालाही भीती वाटणे स्वाभाविक आहे. पण महत्त्वाचे हे आहे की आपण भीतीतच अडकून राहावे, असे येशूला वाटत नाही. आपल्या मानवी दुर्बलतेमुळे वाट्याला आलेल्या क्रुसांपासून आपण पळ काढावा, असेही त्याला वाटत नाही. उलट, आपण त्याच्याकडे वळावे, त्याच्यासारखा विचार करावा आणि त्याच्यासारखे वागावे, असा प्रयत्न करावा, अशी त्याची इच्छा आहे. त्याने आपला क्रूस स्वीकारून संकटांना तोंड दिले, तसेच आपणही आपल्या संकटांना तोंड द्यावे, असे त्याला वाटते.

देव तुम्हाला ज्या कठीण गोष्टी करायला बोलावतो, त्यांना तुम्ही कसा प्रतिसाद देता, यावर आज चिंतन करा. तो तुम्हाला दररोज अशा कृती करायला बोलावतो ज्यांसाठी मोठ्या त्यागाची आणि मोठ्या प्रेमाची गरज असते, याची खात्री बाळगा. हे करताना वेदना होऊ शकतात. पण कोणताही क्रूस वाहताना होणाऱ्या वेदनांमुळे तो वाहण्यापासून कधीही मागे हटू नका. आपल्या वाट्याला आलेल्या क्रुसांना सामोरे जाण्याचे धैर्य मिळावे म्हणून प्रार्थना करा. भीतीतून मुक्त होण्याच्या वाटेवर येण्यासाठी येशूने तुम्हाला दटावण्याची गरज आहे असे जाणवले, तर त्याची प्रेमळ कानउघाडणी स्वीकारायला तयार राहा.

हे सामर्थ्य देणाऱ्या प्रभू, तू आपल्या गौरवशाली क्रुसावरील पवित्र बलिदानाला धैर्याने आणि निर्भयपणे सामोरा गेलास, हे मला ठाऊक आहे. तुझ्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालण्याचे आमंत्रण मला मिळाले आहे, पण पेत्राप्रमाणेच भीती मलाही ग्रासू शकते, हे मला जाणवते. अशा वेळी मला बळ दे आणि तू काहीही मागितलेस तरी तुला “हो” म्हणण्यासाठी आवश्यक ती कृपा मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


ख्रिस्ती प्रेमाची खरी खोली

सामान्य काळातील सहाव्या आठवड्याचा शुक्रवार

येशूने लोकसमुदायाला आपल्या शिष्यांसह जवळ बोलावले आणि त्यांना म्हटले, “ज्याला माझ्यामागे यायचे आहे, त्याने स्वतःचा त्याग करावा, आपला क्रूस उचलावा आणि माझ्यामागे यावे.” मार्क 8:34

पवित्र शास्त्राच्या या उताऱ्यातून आपल्यासमोर उभा राहणारा पहिला आणि सर्वांत मूलभूत प्रश्न असा आहे: तुम्हाला येशूच्या मागे जायचे आहे का? आधी या प्रश्नाचे उत्तर दिले नाही, तर येशू पुढे जे सांगतो त्याचा आपल्यावर काहीही परिणाम होणार नाही. म्हणून या प्रश्नाचा विचार करूया.

बुद्धीच्या पातळीवर विचार केला, तर हे वाचणाऱ्या प्रत्येकाने बहुधा या प्रश्नाला अनेकदा होकार दिला असेल. जेव्हा जेव्हा तुम्ही मिस्साला जाता, प्रार्थनेसाठी वेळ देता किंवा पवित्र शास्त्र वाचता, तेव्हा तेव्हा तुम्ही कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे म्हणत असता, “होय प्रभू, मला तुझ्यामागे यायचे आहे.” ख्रिस्ताचे अनुसरण करण्याचा जाणीवपूर्वक निर्णय व्यक्त करणाऱ्या प्रार्थनाही आपण सर्वांनी बहुधा केल्या असतील. पण केवळ बुद्धीने निर्णय घेण्यापेक्षा कितीतरी अधिक काही या उताऱ्यात आपल्याला दिसले पाहिजे.

“ज्याची इच्छा असेल” या शब्दांत केवळ निर्णय नव्हे, तर मनातली इच्छाही व्यक्त होते. ख्रिस्ताच्या मागे जाण्याची अशी इच्छा ही सहसा या वाटचालीची पहिली पायरी नसते, तर शेवटची असते. पहिली पायरी म्हणजे सत्य समजून घेणे आणि ते उघडपणे मान्य करणे. दुसरी पायरी म्हणजे आपण जे निवडले आहे, त्यासाठी दृढ संकल्प करणे. तिसरी पायरी अशी की, देवाची कृपा आपल्यात परिवर्तन घडवू लागली, की येशूला आपल्याकडून जे काही हवे आहे आणि जे काही स्वीकारण्यास तो आपल्याला बोलावतो, त्या सर्वाची आपल्यालाही मनापासून “इच्छा” होऊ लागते.

मग आपण आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने ख्रिस्ताचे अनुसरण करत असू, तर आपल्या मनात कोणती इच्छा निर्माण होईल? येशू पुढे जे सांगतो तेच करण्याची इच्छा आपल्याला होईल: स्वतःचा त्याग करावा, आपला क्रूस उचलावा आणि येशूच्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालावे, असे आपल्याला वाटेल. तुमची अशी इच्छा आहे का?

आपण इतरांवर प्रेम करावे आणि इतरांनीही आपल्यावर प्रेम करावे, असे वाटणे सहज आहे, निदान वरवरच्या पातळीवर तरी. मायेचे आणि आपुलकीचे शब्द बोलायला आणि ऐकायला आपल्या सगळ्यांनाच आवडत असावे. पण ख्रिस्ताच्या प्रेमाचा आदर्श पाळून त्याच्यासारखे खरे प्रेम करायचे असेल, तर निःस्वार्थपणे आणि त्यागपूर्वक प्रेम करण्याची इच्छा हवी. यातच प्रेमाची परिपूर्णता आहे! शेवटी, प्रेमासाठी आपल्याला काय किंमत मोजावी लागेल किंवा ख्रिस्ती प्रेम आपल्याकडून काय मागेल, याचाही विचार न करता प्रेम करण्यास आपल्याला बोलावले आहे. इतकेच नव्हे, तर देवाची इच्छा असेल तेव्हा जे वेदनादायक आणि कठीण आहे, त्यावरही प्रेम करण्यास आपल्याला बोलावले आहे. त्यागाची कृत्ये करणे हाही नक्कीच त्याच्या इच्छेचा भाग आहे. खऱ्या प्रेमाला शेवटी याचीही आस असते.

आज या मूलभूत प्रश्नावर मनन करा. येशूच्या मागे जाण्याची तुमची इच्छा आहे का? तसे असेल, तर त्यासाठी जे काही आवश्यक आहे, ते सर्व स्वीकारण्याची आणि त्याची मनापासून इच्छाही बाळगण्याची तुमची तयारी आहे का? निवड तुम्ही करा; देव तुमच्या हृदयात ती इच्छा जागवेल. त्याला आणि त्याच्या क्रुसाला “हो” म्हणा. शेवटी, तुम्ही हा होकार दिलात याबद्दल तुम्ही सदैव कृतज्ञ राहाल.

हे माझ्यासाठी बलिदान देणाऱ्या प्रभू, तुझ्या क्रुसाची आस माझ्या मनात निर्माण व्हावी, अशी माझी इच्छा आहे. माझे प्रेम इतके वाढावे की, त्यासाठी मला काय किंमत मोजावी लागेल याचा हिशेब न करता स्वतःला पूर्णपणे तुला अर्पण करण्याची, आणि ज्यांसाठी मोठा त्याग करावा लागतो अशा कृती करण्याचीही मला मनापासून इच्छा व्हावी. आमच्यावरील प्रेमापोटी तू कोणताही आडपडदा न ठेवता आपला क्रूस स्वीकारलास. तुझ्या या परिपूर्ण उदाहरणाचे अनुकरण करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


सद्गुणांचा मार्ग – अतिरेकी टोके टाळून जगणे

सामान्य काळातील सहाव्या आठवड्याचा शनिवार

तेव्हा पेत्र येशूला म्हणाला, “रब्बी, आपण इथे आहोत, हे किती चांगले आहे! आपण तीन तंबू उभारूया: एक आपल्यासाठी, एक मोशेसाठी आणि एक एलियासाठी.” ते इतके घाबरले होते की पेत्राला काय बोलावे तेच सुचत नव्हते. मार्क 9:5-6

हा उतारा येशूच्या रूपांतराच्या गौरवशाली प्रसंगातील आहे. पेत्र, याकोब आणि योहान येशूबरोबर एका उंच डोंगरावर गेले. तिथे त्यांच्यासमोर येशूचे अचानक रूपांतर झाले. तो शुभ्र आणि तेजस्वी दिसत होता, त्याच्यातून प्रकाश झळकत होता आणि तो मोशे व एलिया यांच्याशी बोलत होता.

हा चमत्कार पाहून ते तिघे प्रेषित इतके भारावून गेले आणि त्यांच्या मनात इतकी खळबळ उडाली की पेत्र काहीसे वेडेपणाचे वाटावे असे बोलून गेला. पवित्र शास्त्रात म्हटल्याप्रमाणे, “त्याला काय बोलावे तेच सुचत नव्हते.” तरीही त्याने तीन तंबू उभारण्याचे सुचवले: एक येशूसाठी, एक मोशेसाठी आणि एक एलियासाठी. अर्थात, येशूने त्या सूचनेला उत्तर दिले नाही. पेत्र इतका भारावून गेला होता की त्याला नीट विचारही करता येत नव्हता, हे येशूला माहीत होते. मोशे आणि एलिया यांना तर तंबूंची मुळीच गरज नव्हती.

या उताऱ्यातून आध्यात्मिक जीवनातील एक सूक्ष्म सत्य लक्षात येते. कधीकधी देवाच्या सान्निध्याचा उत्कट अनुभव आला की, ज्याला आपण ‘पवित्रतेचा अतिरेक’ म्हणू शकतो, तिकडे झुकण्याचा मोह होऊ शकतो. पेत्र क्षणात इतका भारावून गेला की त्याला तिथेच डोंगरावर राहावेसे वाटले. अर्थात, ते व्यवहार्य नव्हते, शहाणपणाचेही नव्हते. त्याची अशी प्रतिक्रिया होणे ही काही गंभीर बाब नव्हती; पण तिची नोंद घेऊन त्यातून शिकण्यासारखे आहे.

कधीकधी आपण देवाच्या अगदी जवळ आहोत असे वाटते आणि कुठल्या ना कुठल्या प्रकारे आपल्याला खोलवर प्रेरणा मिळते. अशा वेळी आपण भावनेच्या भरात एका अर्थाने अतिरेक करू शकतो. देवावरच्या प्रेमाचा अतिरेक नव्हे; तो शक्यच नाही. पण देवाच्या इच्छेपेक्षा स्वतःच्या भावनांवर अधिक आधारलेल्या उत्साहाचा अतिरेक होऊ शकतो. ‘आध्यात्मिक उन्मेष’ म्हणतात त्याचे हे ठरावीक उदाहरण आहे. आपल्या प्रभूशी अतिशय जवळचे नाते जोडण्याचा प्रयत्न आपण नक्कीच केला पाहिजे. पण आपल्या भावना चांगल्या असल्या, तरी त्या आपल्याला देवाच्या इच्छेनुसार चालण्याऐवजी स्वतःच्या इच्छेनुसार वागायला लावत नाहीत ना, याची नेहमी काळजी घेतली पाहिजे.

आज या बाबतीत तुमचा कल कुठे आहे, यावर चिंतन करा. दोन्ही टोके टाळून खरा समतोल साधणे हे सद्गुणी जीवनाचे ध्येय आहे. आपण देवाला आणि त्याच्या इच्छेला शंभर टक्के समर्पित असले पाहिजे; पण त्याच वेळी वाटेच्या या किंवा त्या बाजूला भरकटणार नाही, याची काळजी घेतली पाहिजे. आपल्या प्रभूने त्याच्याकडे आणि त्याच्या पवित्र इच्छेकडे नेणाऱ्या मार्गावर तुम्हाला दृढ ठेवावे, अशी प्रार्थना करा.

हे परिपूर्ण सद्गुणांच्या प्रभू, सर्वार्थाने आणि पूर्णपणे तुझे होऊन राहावे, अशी माझी इच्छा आहे. माझ्या संपूर्ण बुद्धीने, हृदयाने, आत्म्याने आणि शक्तीने तुझ्यावर प्रेम करावे व तुझी सेवा करावी, अशी माझी इच्छा आहे. नेहमी तुझ्या इच्छेप्रमाणे आणि केवळ तुझ्याच इच्छेप्रमाणे वागण्यास मला मदत कर. तू माझ्यासमोर ठेवलेल्या मार्गावरून मी कधीही भरकटू नये, म्हणून मला मदत कर. ज्या टोकांकडे माझे मन ओढले जाते, ती दोन्ही टोके टाळून मला समतोल राखता येवो, जेणेकरून मी खऱ्या अर्थाने सद्गुणी जीवन जगू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

 

सामान्य काळातील सातवा आठवडा

अनुक्रमणिका


मऊ बांधणीच्या पुस्तकाच्या स्वरूपात & ई-पुस्तक म्हणूनही उपलब्ध