चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
तहानलेल्या आत्म्यासाठी जीवनदायी पाणी
प्रायश्चित्तकाळातील तिसरा रविवार (वर्ष अ)
(टीप: वर्ष ब & क यांमध्येही आत्मपरीक्षणाचे विधी साजरे केले जातात तेव्हा हा शुभवर्तमानाचा उतारा पर्याय म्हणून वापरता येतो.)
याकोबाने आपला मुलगा योसेफ याला दिलेल्या जमिनीच्या तुकड्याजवळ शोमरोनातील सुखार नावाचे एक नगर होते. येशू त्या नगरात आला. याकोबाची विहीर तेथे होती. प्रवासाने थकलेला येशू तिथे विहिरीजवळ बसला. दुपारची वेळ होती. शोमरोनातील एक स्त्री पाणी काढायला आली. येशू तिला म्हणाला, “मला प्यायला पाणी दे.” योहान 4:5–7
आज जगभरातील कॅथलिक उपासनेत, पास्काच्या जागरणविधीत ख्रिस्ती जीवनात प्रवेश देणारे संस्कार स्वीकारण्याची तयारी करणाऱ्या प्रौढांसाठी आत्मपरीक्षणाच्या तीन विधींपैकी पहिला विधी साजरा केला जाईल. ‘आत्मपरीक्षण’ या अर्थाने वापरलेला शब्द लॅटिनमधील स्क्रुतारी या शब्दापासून आला आहे. त्याचा अर्थ चौकशी करणे, बारकाईने तपासणे किंवा एखाद्या गोष्टीचा शोध घेणे असा आहे. मुळात हा शब्द एखादी मोलाची वस्तू सापडावी म्हणून केरकचरा चाळण्याच्या अर्थाने वापरला जात असे. एका अर्थाने देव आपल्या सर्वांच्या बाबतीत हेच करतो. आपण पहिल्यांदा त्याच्याकडे वळतो, तेव्हा तो आपल्या पतित मानवी स्वभावातील विस्कळीतपणा आणि आपली पापे यांतून वाट काढून, त्याने निर्माण केलेल्या आपल्या लेकरातील चांगुलपणा आणि सौंदर्य आपल्या नजरेस आणून देतो. आज जगभरातील चर्चमध्ये साजरा होणाऱ्या या उपासनाविधीचे वर्णन प्रौढांच्या ख्रिस्ती दीक्षेचा विधी या ग्रंथात असे केले आहे: “निवड झालेल्यांच्या अंतःकरणात जे काही दुर्बल, दोषपूर्ण किंवा पापमय आहे, ते उघड करून मग बरे करणे, आणि जे काही सरळ, सबळ व चांगले आहे, ते प्रकट करून मग अधिक बळकट करणे, हा आत्मपरीक्षणाच्या विधींचा उद्देश आहे” (#141). आज आपण वाचतो त्या शुभवर्तमानातील प्रसंगात देवाची ही कृती सुंदर रीतीने दिसते. ही विहिरीजवळ आलेल्या स्त्रीची दीर्घ आणि प्रेरणादायी कथा आहे. ती प्रतीकांनी भरलेली आहे; त्यांपैकी बरीच प्रतीके सहज वाचून पुढे जाणाऱ्याच्या लक्षातही येणार नाहीत.
सुरुवातीला हा प्रसंग प्रार्थनापूर्वक डोळ्यांसमोर आणणे महत्त्वाचे आहे. दुपारच्या सुमारास येशू याकोबाच्या विहिरीजवळ अगदी एकटाच बसला होता. उन्हामुळे त्या वेळी फारशा स्त्रिया विहिरीवर येत नसत. पण इतर कोणी तिथे नसेल हे माहीत असल्यामुळे ही स्त्री नेमकी त्याच वेळी आली. ती पापी होती आणि नगरातील इतर अनेक स्त्रियांना ते माहीत होते. म्हणून इतर स्त्रियांशी भेट होऊ नये आणि लाज वाटण्याचा प्रसंग टळावा, अशा वेळी ती आली. तेव्हा सर्वप्रथम विचार करण्यासारखी गोष्ट ही आहे की, आपल्या पापमय जीवनाची लाज आणि संकोच यांमुळे तिला किती दुःख सहन करावे लागत होते.
ती विहिरीजवळ आली, तेव्हा येशूने तिच्याकडे प्यायला पाणी मागितले, याचे तिला आश्चर्य वाटले. ती शोमरोनी होती. यहुदी लोक सामान्यतः शोमरोनी लोकांना धार्मिक विधींच्या दृष्टीने अशुद्ध मानत असत. म्हणून यहुदी त्यांच्या भांड्यांतून पाणी पीत नसत. पण येशूने ही अधार्मिक प्रथा मोडली. तिच्याशी संवाद साधताना त्याने तिच्याकडे देवाची मुलगी म्हणून पाहिले आणि तिची उपजत प्रतिष्ठा व मोल ओळखले.
दुपारच्या उन्हात येशू त्या स्त्रीशी प्रेमाने बोलला. तो म्हणाला, “मला प्यायला पाणी दे.” संत ऑगस्टिन सांगतात की, प्रतीकात्मक अर्थाने येशूला तिच्या आत्म्याची, तिच्या तारणाची तहान होती. आपल्या क्रूसाद्वारे लवकरच मिळवून देणार असलेली कृपा तिला देण्याची त्याला उत्कंठा होती. तिने ही देणगी स्वेच्छेने स्वीकारली असती, तर आपल्या प्रभूच्या हृदयाची तहानही भागली असती. येशू तिच्या भूतकाळात अडकून राहिला नाही; त्याला त्याबद्दल सर्व काही माहीत होते. तिच्या आत्म्यात काय आहे हे त्याला जाणता येत होते. तिच्या आत्म्यात साचलेली पापे आणि केरकचरा बाजूला सारून तिच्यात दडलेली प्रतिष्ठा शोधणे, एवढीच त्याची इच्छा होती. तिने येशूला तिच्यावर अशी दया करू दिली असती, तर तिची आध्यात्मिक तहान भागवणारे खरे जीवनदायी पाणी तिला मिळाले असते. शिवाय, आपल्या प्रभूच्या आत्म्यातील आध्यात्मिक तहानही भागली असती, कारण त्याची दया दिल्यानेच ती तहान भागू शकत होती.
या रविवारी आपण आत्मपरीक्षणाचे विधी साजरे करत असताना, विहिरीजवळच्या या स्त्रीवर चिंतन करा. सर्वप्रथम, ती ख्रिस्तावर विश्वास ठेवू लागलेल्या आणि यंदाच्या इस्टरला बाप्तिस्म्याचे जीवनदायी पाणी स्वीकारण्याची तयारी करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचे प्रतीक आहे. पण तुमच्या स्वतःच्या आत्म्यात पापाचा आणि अव्यवस्थेचा कचरा जितका साचला आहे, तितक्या प्रमाणात ती तुमच्या आत्म्याचेही प्रतीक आहे. लाज, भीती किंवा आपण पात्र नाही ही भावना यांपैकी कशालाही आपल्या प्रभूशी असाच संवाद साधण्यापासून तुम्हाला रोखू देऊ नका. प्रभू तुम्हाला काय सांगतो ते ऐका: त्याला तुमची तहान आहे आणि तुमच्या बाप्तिस्म्याच्या वेळी तुम्हाला विपुलतेने दिलेल्या जीवनदायी पाण्यातून तो आपली दैवी दया तुमच्यावर सतत ओतत राहतो. दया देण्याच्या या पवित्र कृतीतून आपली तहान भागावी, अशी त्याची उत्कट इच्छा आहे.
हे तृषार्त प्रभू, तू माझ्याकडे पाहतोस, माझ्या आत्म्याच्या खोलवर डोकावतोस, पापाचा आणि अव्यवस्थेचा सगळा मळ पाहतोस, तरीही माझ्यावर प्रेम करतोस. विहिरीजवळच्या त्या स्त्रीशी जसा तू बोललास, तसाच तू माझ्याशीही बोलतोस. तुझ्या दयेसाठी मी माझे अंतःकरण उघडे करून तुझी तहान भागवावी, असे तू मला सांगतोस. हे प्रिय प्रभू, मी माझे अंतःकरण तुझ्यासाठी उघडे करतो आणि प्रार्थना करतो की तुझे जीवनदायी पाणी माझ्यात अनंत जीवनासाठी उचंबळणारा झरा बनो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दुहेरी शुद्धीकरण
उपवासकाळातील तिसरा रविवार (वर्ष ब)
(टीप: मिस्साबलीत आत्मपरीक्षणाचे विधी केले जातात तेव्हा या चिंतनाऐवजी वर्ष अ मधील चिंतन वापरता येईल.)
त्याने दोऱ्यांचा चाबूक बनवला आणि मेंढरे व बैल यांच्यासह त्या सर्वांना मंदिराच्या आवारातून हाकलून दिले. त्याने सराफांची नाणी विखरून टाकली व त्यांची मेजे उलथून टाकली. कबुतरे विकणाऱ्यांना तो म्हणाला, “ही येथून घेऊन जा आणि माझ्या पित्याच्या घराचा बाजार करू नका.” योहान 2:15–16
येशूने मंदिराचे शुद्धीकरण केल्याचा उल्लेख चारही शुभवर्तमानांत आहे. मात्र समदर्शी शुभवर्तमानांत (मत्तय, मार्क आणि लूक) या प्रसंगाचे वर्णन ज्या प्रकारे केले आहे, त्यापेक्षा योहानाच्या शुभवर्तमानातील वर्णन वेगळे आहे. योहानाच्या शुभवर्तमानानुसार हा प्रसंग येशूच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या अगदी सुरुवातीला घडतो. वल्हांडण सणासाठी दरवर्षी यरुशलेमला त्याने दिलेल्या तीन भेटींपैकी ही पहिली भेट होती. मंदिर शुद्ध करण्याचा हा त्याचा पहिलाच प्रयत्न होता. योहानाच्या वर्णनात येशूचा सूरही कमी कठोर होता. नाणे बदलणाऱ्यांनी आपल्या पित्याच्या घराचा ‘बाजार’ केला आहे, एवढेच तो म्हणाला. तिन्ही समदर्शी शुभवर्तमानांत हा प्रसंग येशूच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या अगदी शेवटी घडतो. आपल्या मृत्यूला एका आठवड्याहून कमी काळ उरला असताना येशू शेवटच्या वेळी यरुशलेमला परतला, तेव्हा हे घडले. त्या वर्णनांत येशू अधिक कठोर होता. नाणे बदलणाऱ्यांनी आपल्या पित्याच्या घराचा केवळ ‘बाजार’ केला नाही, तर ती ‘चोरांची गुहा’ बनवली आहे, असे तो म्हणाला. योहानाचे वर्णन आणि समदर्शी शुभवर्तमानांतील वर्णने यांच्यातील फरकांवर भाष्य करताना संत ऑगस्टीन आणि संत थॉमस अक्विनास असे मानतात की हे दोन वेगवेगळे प्रसंग होते आणि दोन्ही प्रसंगी मंदिराचे अशाच प्रकारे शुद्धीकरण झाले.
येशूच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या काळात लोक दरवर्षी वल्हांडण सणासाठी यहुद्यांच्या मंदिरात येत असत. इजिप्तमध्ये देवाने यहुद्यांना गुलामगिरीतून मुक्त केले, त्या पहिल्या वल्हांडणाच्या स्मरणार्थ ते एक निर्दोष नर कोकरू बलिदान म्हणून अर्पण करत. या वार्षिक सणासाठी यरुशलेमला आलेली यहुदी कुटुंबे बलिदानासाठी एक कोकरू विकत घेत. ठरलेल्या वेळी ते मंदिराच्या प्रांगणात त्या कोकराचा वध करत आणि मग ते याजकाकडे नेत. याजक त्याचे थोडे रक्त घेऊन वेदीवर शिंपडत असे. त्यानंतर तो कातडे, अंतर्गत अवयव आणि चरबी काढून घेत असे, जेणेकरून ते बलिदान म्हणून जाळता येतील. मांस कुटुंबाला परत दिले जाई आणि ते डाळिंबाच्या फांदीवर भाजले जाई. इजिप्तमध्ये देवाने आपल्या पूर्वजांची कशी सुटका केली याची आठवण करत कुटुंबातील सर्व जण ते मांस सणाच्या भोजनात खात असत.
आज आपण यहुद्यांच्या मंदिराकडे ख्रिस्ताचे प्रतीक आणि त्याचे पूर्वरूप म्हणून पाहतो. ख्रिस्त स्वतः नवे मंदिर आहे; तोच याजक आणि बलिदानाचे कोकरूही आहे. हेही लक्षात ठेवा की येशूच्या मृत्यूच्या वेळी मंदिराचा पडदा फाटून त्याचे दोन भाग झाले. यामुळे मंदिर साऱ्या जगासाठी खुले झाले, जेणेकरून देवाच्या कोकराच्या बलिदानात सर्वांना सहभागी होता यावे. त्याच्या बलिदानाने प्राप्त झालेल्या कृपेच्या नवजीवनात सहभागी होण्यासाठी आता आपल्याला या परमपवित्र स्थानी येण्याचे आमंत्रण आहे. आपल्या प्रभूच्या या बलिदानाची कृपा विश्वास ठेवणाऱ्या प्रत्येकाच्या अंतःकरणात प्रवेश करते आणि ते स्वच्छ व शुद्ध करते. म्हणून ही कृपा स्वीकारणारी प्रत्येक व्यक्ती देवाचे नवे निवासस्थान आणि त्याच्या नव्या मंदिराचा, म्हणजेच ख्रिस्ताच्या शरीराचा, एक अवयव बनते.
येशू वल्हांडण सणासाठी आला तेव्हा मंदिरात या प्राण्यांची खरेदी-विक्री चाललेली त्याने पाहिली आणि मोठ्या आवेशाने त्याने त्या प्राण्यांना बाहेर हाकलले. हे स्पष्ट होते की वल्हांडणाचा हा पवित्र सण श्रद्धेचा उत्सव राहण्याऐवजी नफा कमावण्याचा बाजार बनला होता. येशूची ही कृती, तुमच्या आत्म्याचे मंदिर शुद्ध करण्यासाठी तो आज दाखवत असलेल्या आवेशाचेही प्रतीक आहे. आपल्या आत्म्यात पाप आणि अव्यवस्था भरून राहिली असता, आपला प्रभू सुरुवातीला आपली सौम्य शब्दांत कानउघाडणी करू शकतो. योहानाच्या शुभवर्तमानात वर्णिलेल्या पहिल्या मंदिरशुद्धीकरणाच्या वेळी त्याने तसेच केले. पण आपण आपल्या पापांतच राहिलो, तर प्रभू आपल्याला शुद्ध करण्यासाठी अधिक आवेशाने कार्य करील. आपल्या मृत्यूच्या आधीच्या आठवड्यात मंदिर शुद्ध करण्याच्या शेवटच्या प्रयत्नात त्याने तसेच केले.
आज चिंतन करा की आपल्या प्रभूने यरुशलेमचे मंदिर दोनदा कसे शुद्ध केले, आणि येशूच्या त्या पवित्र कृतींचा आपल्या आत्म्याशी काय संबंध आहे हे पाहा. अलीकडे तुम्ही अशा काही नव्या पापांत पडला आहात का, ज्यांबद्दल आपल्या प्रभूने तुम्हाला सौम्यपणे समज देण्याची गरज आहे? अशी काही पापे आहेत का, जी येशू वर्षानुवर्षे तुमच्या निदर्शनास आणून देत आहे, पण जी तुम्ही हट्टाने करत राहता? त्याला प्रेमाने तुम्हाला समज देऊ द्या आणि तुम्हाला शुद्ध करू द्या. अशा रीतीने, देवाचे कोकरू म्हणून त्याने अर्पण केलेले तारणदायी बलिदान तुम्हाला खरोखर शुद्ध करो आणि या उपवासकाळात त्याचा न्याय व कोप तुम्हाला वगळून ‘पुढे जावोत’.
हे मला शुद्ध करणाऱ्या प्रभू, तू यरुशलेमचे मंदिर एकदा नव्हे, तर दोनदा शुद्ध केलेस. तेथील उपासनेच्या पावित्र्याची तुला किती कळकळ होती, हे त्यातून स्पष्ट झाले. आज येऊन माझ्या आत्म्यात वास कर आणि मला सर्व पापांपासून शुद्ध कर. विशेषतः ज्या पापांना मी हट्टाने सोडत नाही, ती मला ओळखू दे आणि तुझ्या सामर्थ्याने ती माझ्यातून दूर कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दैवी माळी
उपवासकाळातील तिसरा रविवार (वर्ष क)
(टीप: मिस्साबलिदानात दीक्षार्थींच्या आत्मपरीक्षणाचे विधी केले जातात, तेव्हा या चिंतनाऐवजी वर्ष अ मधील चिंतन वापरता येईल.)
“‘गेली तीन वर्षे मी या अंजिराच्या झाडाला फळ आहे का हे पाहायला येतो, पण मला एकही फळ सापडले नाही. म्हणून ते तोडून टाक. त्याने जमिनीचा कस कशाला घालवावा?’ त्याने उत्तर दिले, ‘मालक, या वर्षीही ते राहू द्या. मी त्याच्या भोवतालची माती खणीन आणि त्याला खत घालीन. पुढे कदाचित त्याला फळ येईल. नाही आले, तर तुम्ही ते तोडून टाकू शकता.’” लूक 13:7–9
क्षणभर कल्पना करा की हे अंजिराचे झाड ज्या फळबागेत लावले होते, तिचे मालक तुम्ही आहात. माळ्याने तुम्हाला आणखी एक वर्ष थांबण्याची विनंती केली आणि फळ न देणाऱ्या त्या झाडाला खत घालण्याचे व त्याच्या भोवतालची माती खणण्याचे वचन दिले. तुम्ही त्याला होकार दिलात. आता कल्पना करा की पुढच्या वर्षी तुम्ही तेच झाड पाहायला आलात. तीन शक्यता विचारात घ्या. पहिली, पुन्हा एकही अंजीर दिसले नाही, तर तुम्ही काय कराल? दुसरी, मोजकीच अंजिरे दिसली तर? आणि तिसरी, झाडाला अचानक भरपूर चांगली फळे आली तर?
पहिल्या परिस्थितीत निर्णय स्पष्ट आहे: सलग चौथ्या वर्षीही एकही अंजीर आले नाही, तर झाड तोडण्याची वेळ आली आहे. जे देवाच्या कृपेला हट्टाने विरोध करतात, त्यांच्यावर देव आपला न्याय कसा बजावतो, हे यातून दिसते. दुसऱ्या परिस्थितीत निर्णय घेणे अधिक कठीण ठरेल. झाडाला पहिल्यांदाच मोजकी का होईना, पण अंजिरे आली, तर पुढे ते अधिक फळ देईल अशी आशा वाटू शकते. त्यामुळे माळ्याला त्याची काळजी घेत राहायला सांगता येईल. हे अशा लोकांचे चित्र आहे, जे कृपेच्या अवस्थेत आहेत, पण देवाची इच्छा पूर्ण करण्यात अजूनही आळस करतात. तिसऱ्या परिस्थितीत मात्र फळबागेच्या मालकाची प्रतिक्रिया स्पष्ट आहे. माळ्याच्या मेहनतीचे फळ मिळाले, याचा त्याला खूप आनंद होईल आणि तो माळ्याचा मनापासून आभारी असेल.
येशू माळी आहे आणि आपण अंजिराचे झाड आहोत. या दाखल्याच्या प्रकाशात आपण आपल्या जीवनाकडे पाहावे आणि स्वर्गाच्या राज्यासाठी आपल्या जीवनात चांगली फळे येत आहेत की नाही, हे तपासावे. येशू तुमच्याकडे येतो आणि तुमच्या हृदयाची माती मशागतीने तयार करतो. तो आपल्या पवित्र वचनाचे खत घालतो, आपल्या संस्कारांनी ती माती शिंपतो आणि देव व शेजारी यांच्यावरील प्रेमाचे फळ तुमच्या जीवनात यावे म्हणून शक्य ते सर्व करतो. आपल्या प्रभूच्या या प्रयत्नांना तुमच्या जीवनात कितपत यश मिळत आहे?
आपल्या जीवनात थोडीशीच चांगली फळे दिसली, तरी अनेकदा आपण तेवढ्यावरच समाधानी होतो. चांगले फळ थोडे असले तरी ते चांगलेच आहे. पण आपल्या जीवनाला जितकी भरपूर चांगली फळे येऊ शकतील, तितकी यावीत म्हणून आपण शक्य ते सर्व केले नाही, तर आपण आपले जीवन वाया घालवत आहोत. आपल्या प्रभूने आणि स्वर्गातील पित्याने तुमच्याकडे पाहिले आणि तुमच्या जीवनात अपेक्षेपेक्षा अधिक चांगली फळे येत असल्याचे पाहिले, तर त्यांच्या हृदयांना किती आनंद होईल, याची कल्पना करा. हेच तुमच्या जीवनाचे ध्येय का असू नये? आपला प्रभू सहनशील आहे, पण तो न्यायीही आहे. त्याच्या सहनशीलतेची परीक्षा पाहू नका आणि त्याच्या न्यायाच्या शिक्षेला पात्र ठरू नका.
आज चिंतन करा: तुम्ही हे अंजिराचे झाड आहात आणि आपला प्रभू दैवी माळी आहे. त्याला तुमच्या हृदयाची मशागत करू देण्याचा आणि त्यात खत घालू देण्याचा निश्चय करा. यासाठी देवाचे वचन वाचण्याचा आणि समजून घेण्याचा निश्चय अधिक दृढ करा, संस्कारांमध्ये अधिक पूर्णपणे सहभागी व्हा, रोजच्या प्रार्थनेत अधिक एकाग्र व्हा, आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे अधिक सखोल परीक्षण करा आणि आपल्या पापांची प्रामाणिकपणे कबुली द्या. आपला दैवी माळी जे कार्य करीत आहे, त्याला शक्य तितके सहकार्य करा. मग तुमच्या जीवनात किती विपुल चांगली फळे येऊ लागतील, हे पाहून तुम्ही थक्क व्हाल.
हे माझ्या दैवी माळ्या, माझ्या अंतःकरणाची जमीन मशागतीने तयार करण्याचे आणि तुझ्या विपुल दयेने ती सुपीक करण्याचे नम्र काम तू स्वतः हाती घेतले आहेस. आज मी तुझ्या कृपेला प्रतिसाद देण्याचे ठरवतो. माझ्या या सहकार्याने माझ्या जीवनात भरपूर चांगली फळे यावीत, तुझ्या गौरवासाठी आणि तुझ्या राज्याच्या उभारणीसाठी, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाची अनुमती देणारी इच्छा
उपवासकाळातील तिसऱ्या आठवड्याचा सोमवार
हे ऐकून सभास्थानातील सर्व लोक संतापाने भरून गेले. ते उठले, त्यांनी येशूला नगराबाहेर हाकलले आणि ज्या टेकडीवर त्यांचे नगर वसले होते, तिच्या कड्यावर त्याला नेले, जेणेकरून त्याला डोके खाली करून तिथून फेकून देता येईल. पण तो त्यांच्या मधून निघून गेला. लूक 4:28–30
आपल्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या सुरुवातीला येशू ज्या ठिकाणी गेला, त्यांपैकी एक होते त्याचे स्वतःचे गाव. सभास्थानात जाऊन यशया संदेष्ट्याच्या ग्रंथातून वाचल्यानंतर येशूने जाहीर केले की यशयाची भविष्यवाणी आता त्याच्या स्वतःच्या व्यक्तीत पूर्ण झाली आहे. येशू देवाची निंदा करीत आहे असे गावकऱ्यांना वाटले आणि ते त्याच्यावर संतापले. त्यांनी येशूला लगेच ठार मारण्याचा धक्कादायक प्रयत्न केला. त्याला गावाबाहेर हाकलून ते एका टेकडीच्या कड्यावर घेऊन गेले, तेथून त्याला खाली फेकून देण्याचा त्यांचा बेत होता. पण मग एक विलक्षण गोष्ट घडली. येशू “त्यांच्या मधून निघून गेला.”
अखेरीस पित्याने आपल्या पुत्राच्या मृत्यूसारखे घोर अरिष्ट घडू दिले; पण त्याने ठरवलेल्या वेळीच. सेवाकार्याच्या अगदी सुरुवातीलाच येशूला ठार मारण्याचा हा प्रयत्न त्याने कसा टाळला, हे या उताऱ्यातून स्पष्ट होत नाही. पण महत्त्वाचे हे आहे की येशूची वेळ अजून आली नव्हती, म्हणून तो त्यातून निसटू शकला. जगाच्या तारणासाठी येशूने स्वेच्छेने आपले जीवन अर्पण करावे याला अनुमती देण्यापूर्वी, पित्याने त्याच्यासाठी आणखी काही कार्य नेमून ठेवले होते.
हेच सत्य आपल्या जीवनालाही लागू होते. देवाने आपल्याला दिलेले इच्छास्वातंत्र्याचे दान तो परत घेत नाही; म्हणून काही वेळा तो वाईट घडू देतो. जेव्हा लोक वाईट करण्याचे निवडतात, तेव्हा देव त्यांना तसे करू देतो—पण त्याला नेहमी एक मर्यादा असते. दुसऱ्यांवर लादलेले वाईट अखेरीस देवाच्या गौरवासाठी आणि काहीतरी चांगले घडण्यासाठी उपयोगी पडू शकत असेल, तरच देव ते घडू देतो. आणि तो ठरवतो त्या वेळीच ते घडू देतो. देवाच्या इच्छेनुसार वागण्याऐवजी आपण पाप करण्याचे निवडले आणि स्वतः वाईट केले, तर त्याचा परिणाम असा होईल की आपण स्वतःच देवाची कृपा गमावू. पण आपण देवाशी विश्वासू राहिलो आणि दुसऱ्या कोणी आपल्यावर एखादे अरिष्ट लादले, तर त्या अरिष्टाचे रूपांतर भल्यात होऊ शकत असेल आणि त्याचा उपयोग देवाच्या गौरवासाठी होऊ शकत असेल, तरच देव ते घडू देतो.
याचे सर्वांत उत्तम उदाहरण अर्थातच येशूचे दुःखसहन आणि मृत्यू हे आहे. त्या घटनेतील वाईटाच्या तुलनेत तिच्यातून कितीतरी मोठे भले घडले. पण योग्य वेळ आली तेव्हाच देवाने आपल्या इच्छेनुसार ती घटना घडू दिली.
आज या गौरवशाली सत्यावर चिंतन करा: तुमच्यावर अन्यायाने लादलेले कोणतेही अरिष्ट किंवा दुःख यातून देवाचा गौरव होऊ शकतो आणि अधिक आत्म्यांचे तारण होऊ शकते. जीवनात तुम्हाला कोणतेही दुःख सहन करावे लागले, तरी देवाने ते घडू दिले असेल, तर त्या दुःखाला क्रुसाच्या तारणदायी सामर्थ्यात सहभागी होणे नेहमीच शक्य आहे. तुम्ही सहन केलेल्या एखाद्या दुःखाचा विचार करा आणि ते स्वेच्छेने स्वीकारा. देवाने ते घडू दिले असेल, तर त्यामागे त्याचा काहीतरी मोठा हेतू नक्कीच आहे, हे लक्षात ठेवा. पूर्ण भरोशाने आणि विश्वासाने ते दुःख देवाच्या हाती सोपवा आणि त्यातून त्याला गौरवशाली कार्ये करू द्या.
हे सर्वज्ञानी देवा, मला ठाऊक आहे की तुला सर्व काही माहीत आहे आणि तुझ्या गौरवासाठी व माझ्या आत्म्याच्या तारणासाठी तू सर्व गोष्टींचा उपयोग करू शकतोस. जीवनात दुःख सोसावे लागते तेव्हा विशेषतः तुझ्यावर विश्वास ठेवायला मला मदत कर. माझ्यावर अन्याय झाला तरी मी कधीही निराश होऊ नये. माझी आशा सदैव तुझ्यावर आणि सर्व गोष्टींचा उद्धार करण्याच्या तुझ्या सामर्थ्यावर असो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मनापासून क्षमा करणे
प्रायश्चित्तकाळाच्या तिसऱ्या आठवड्यातील मंगळवार
पेत्र येशूजवळ येऊन त्याला म्हणाला, “प्रभू, माझ्या भावाने माझ्याविरुद्ध पाप केले, तर मी त्याला किती वेळा क्षमा करावी? सात वेळा का?” येशूने उत्तर दिले, “मी तुला सांगतो, सात वेळा नव्हे, तर सत्याहत्तर वेळा.” मत्तय 18:21–22
दुसऱ्याला क्षमा करणे कठीण असते. राग धरून राहणे त्यापेक्षा कितीतरी सोपे असते. वर उद्धृत केलेल्या ओळीने क्षमा न करणाऱ्या सेवकाच्या दाखल्याची सुरुवात होते. या दाखल्यात येशू स्पष्ट करतो की आपल्याला देवाकडून क्षमा हवी असेल, तर आपण इतरांना क्षमा केली पाहिजे. आपण इतरांना क्षमा केली नाही, तर देवही आपल्याला क्षमा करणार नाही, हे निश्चित.
येशूला हा प्रश्न विचारताना आपण बरेच उदार आहोत असे पेत्राला वाटले असावे. क्षमेविषयी येशूने दिलेल्या शिकवणीवर पेत्राने विचार केला होता आणि आता पुढचे पाऊल टाकून स्वेच्छेने क्षमा करण्याची त्याची तयारी होती, हे स्पष्ट आहे. पण येशूने पेत्राला दिलेल्या उत्तरावरून स्पष्ट होते की आपला प्रभू आपल्याकडून ज्या क्षमेची अपेक्षा करतो, तिच्या तुलनेत पेत्राची क्षमेविषयीची कल्पना फारच तोकडी होती.
यानंतर येशू जो दाखला सांगतो, त्यात एका माणसाचे प्रचंड कर्ज माफ करण्यात आले होते. पुढे, आपल्याकडून थोडेसे कर्ज घेतलेला एक माणूस त्याला भेटला, पण स्वतःला जशी कर्जमाफी मिळाली होती, तशी त्याने त्या माणसाला दिली नाही. त्यामुळे त्या माणसाचे प्रचंड कर्ज माफ करणारा त्याचा धनी संतापला आणि त्याने पुन्हा संपूर्ण कर्जाची परतफेड मागितली. मग येशू एका धक्कादायक विधानाने दाखला संपवतो. तो म्हणतो, “मग त्याच्या धन्याने रागाच्या भरात त्याला छळ करणाऱ्यांच्या हवाली केले, जेणेकरून संपूर्ण कर्ज फेडेपर्यंत तो त्यांच्या ताब्यात राहील. तुमच्यापैकी प्रत्येकाने आपल्या भावाला मनापासून क्षमा केली नाही, तर माझा स्वर्गीय पिताही तुमच्याशी असेच वागेल.”
लक्षात घ्या की आपण इतरांना मनापासून क्षमा करावी, अशी देवाची अपेक्षा आहे. हेही लक्षात घ्या की आपण क्षमा केली नाही, तर आपल्याला “छळ करणाऱ्यांच्या हवाली” केले जाईल. हे गंभीर शब्द आहेत. “छळ करणारे” या शब्दांचा अर्थ असा समजून घ्यावा की दुसऱ्याला क्षमा न करण्याच्या पापामुळे आपल्या अंतःकरणात खूप वेदना होतात. आपण राग धरून ठेवतो, तेव्हा तो राग एक प्रकारे आपला “छळ” करतो. पापाचा आपल्यावर नेहमीच असा परिणाम होतो, आणि तो आपल्या भल्यासाठीच असतो. अशा रीतीने देव आपल्याला बदलण्याचे आव्हान सतत देतो. म्हणून आपल्या पापामुळे होणाऱ्या या अंतर्गत छळातून मुक्त होण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे त्या पापावर मात करणे. या बाबतीत, क्षमा न करण्याच्या पापावर मात करणे हाच तो मार्ग आहे.
पूर्णपणे क्षमा करण्यासाठी देवाने तुम्हाला दिलेल्या पाचारणावर आज चिंतन करा. एखाद्या व्यक्तीबद्दल तुमच्या मनात अजूनही राग असेल, तर त्या व्यक्तीला क्षमा करण्याचा प्रयत्न करत राहा. पुन्हा पुन्हा क्षमा करा. त्या व्यक्तीसाठी प्रार्थना करा. त्या व्यक्तीविषयी न्यायनिवाडा करू नका किंवा तिला दोषी ठरवू नका. क्षमा करा, क्षमा करा, क्षमा करा; मग तुम्हालाही देवाची विपुल दया लाभेल.
हे माझ्या क्षमाशील प्रभू, तुझ्या अथांग दयेबद्दल मी तुझे आभार मानतो. मला पुन्हा पुन्हा क्षमा करण्यास तू तयार असतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू मला जशी पूर्णपणे क्षमा केली आहेस, तशीच सर्वांना क्षमा करण्यास मला मदत कर आणि त्या क्षमेला पात्र असे अंतःकरण मला दे. हे प्रिय प्रभू, ज्यांनी माझ्याविरुद्ध पाप केले आहे त्या सर्वांना मी क्षमा करतो. यापुढेही अंतःकरणाच्या गाभ्यातून त्यांना क्षमा करत राहण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
नव्या नियमशास्त्राची उंची
प्रायश्चित्तकाळातील तिसऱ्या आठवड्याचा बुधवार
“मी रद्द करायला नव्हे, तर पूर्णत्वास न्यायला आलो आहे. आमेन, मी तुम्हाला सांगतो: आकाश आणि पृथ्वी नाहीशी होईपर्यंत, सर्व काही घडून येईपर्यंत, नियमशास्त्रातील अगदी लहान अक्षरही किंवा अक्षराचा अगदी लहान भागही नाहीसा होणार नाही.” मत्तय 5:17–18
जुन्या करारातील नियमशास्त्रात विविध नैतिक आज्ञा तसेच उपासनेच्या विधींविषयी नियम दिले होते. मोशे आणि संदेष्टे यांच्याद्वारे देवाने जे शिकवले, ते रद्द करण्यासाठी आपण आलेलो नाही, हे येशू स्पष्ट करतो. कारण नवा करार हा जुन्या कराराचा परमोच्च बिंदू असून त्यात जुन्या कराराला पूर्णत्व मिळते. म्हणून जुन्यातले काहीही रद्द झाले नाही; ते पूर्णत्वास नेण्यात आले.
जुन्या करारातील नैतिक आज्ञा मुख्यतः मानवी विवेकबुद्धीतून आलेले नियम होते. खून करू नये, चोरी करू नये, व्यभिचार करू नये, खोटे बोलू नये, हे विवेकबुद्धीला पटत होते. देवाचा आदर करावा आणि त्याला मान द्यावा, हेही पटत होते. दहा आज्ञा आणि इतर नैतिक नियम आजही लागू आहेत. पण येशू आपल्याला त्याहीपलीकडे नेतो. या आज्ञा केवळ वरवर न पाळता अधिक खोलवर आचरणात आणण्यासाठी त्याने आपल्याला पाचारण केले. इतकेच नव्हे, तर त्या पूर्णपणे पाळता याव्यात म्हणून कृपेची देणगी देण्याचे अभिवचनही त्याने दिले. अशा प्रकारे, “खून करू नकोस” ही आज्ञा अधिक खोल अर्थाने आपल्याकडून अशी मागणी करते की आपला छळ करणाऱ्यांनाही आपण पूर्णपणे क्षमा करावी.
येशूने नैतिक नियमाला दिलेली नवी खोली मानवी विवेकबुद्धीच्याही पलीकडे जाते, हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. “खून करू नकोस” हे जवळजवळ सर्वांनाच पटते. पण “आपल्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि तुमचा छळ करणाऱ्यांसाठी प्रार्थना करा” हा नवा नैतिक नियम कृपेच्या साहाय्यानेच उमगतो. कृपेशिवाय केवळ मानवी बुद्धीच्या बळावर या नव्या आज्ञेपर्यंत पोहोचता येत नाही.
हे समजून घेणे फार उपयोगाचे आहे, कारण जीवनात नैतिक निर्णय घेताना आपण अनेकदा केवळ आपल्या विवेकबुद्धीवर अवलंबून राहतो. अगदी उघड नैतिक चुकांपासून दूर राहण्यास आपली विवेकबुद्धी आपल्याला नेहमीच मदत करेल. पण नैतिक परिपूर्णतेच्या शिखरापर्यंत आपल्याला नेण्यासाठी ती एकटी पुरेशी नाही. हे उदात्त पाचारण समजण्यासाठी कृपेची गरज आहे. आपापला क्रूस उचलून ख्रिस्ताच्या मागे जाण्याचे पाचारण आपण कृपेनेच समजून घेऊ शकतो आणि त्याला आचरणात आणू शकतो.
परिपूर्णतेसाठी देवाने तुम्हाला दिलेल्या पाचारणावर आज चिंतन करा. देव तुमच्याकडून परिपूर्णतेची अपेक्षा कशी करू शकतो, हे तुम्हाला समजत नसेल, तर क्षणभर थांबा आणि या गोष्टीवर विचार करा: तुमचे म्हणणे बरोबर आहे—केवळ मानवी विवेकबुद्धीने हे समजत नाही! तुमची विवेकबुद्धी कृपेच्या प्रकाशाने भरून जावी, अशी प्रार्थना करा. त्यामुळे परिपूर्णतेचे हे उदात्त पाचारण तुम्हाला समजेल आणि त्याला प्रतिसाद देऊन परिपूर्णतेपर्यंत पोहोचण्यासाठी आवश्यक कृपाही तुम्हाला मिळेल.
हे माझ्या परमश्रेष्ठ येशू, पवित्रतेची नवी उंची गाठण्यासाठी तू आम्हाला बोलावले आहेस. परिपूर्ण होण्यासाठी तू आम्हाला बोलावले आहेस. हे प्रिय प्रभू, माझ्या बुद्धीला प्रकाश दे, म्हणजे तुझ्या या उदात्त पाचारणाचा अर्थ मला समजेल. माझ्यावर तुझी कृपा विपुल प्रमाणात ओत, म्हणजे माझे नैतिक कर्तव्य मी पूर्णपणे स्वीकारून पार पाडू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाचे राज्य आपल्यापर्यंत येऊन पोहोचले आहे
प्रायश्चित्तकाळातील तिसऱ्या आठवड्याचा गुरुवार
“पण जर मी देवाच्या बोटाने भुते घालवत असेन, तर देवाचे राज्य तुमच्यावर आले आहे.” लूक 11:20
देवाचे राज्य वेगवेगळ्या प्रकारे आपल्यापर्यंत येऊ शकते. आजच्या शुभवर्तमानातून वर दिलेले वचन त्या प्रसंगात येते, ज्यात येशू बोलू न शकणाऱ्या एका माणसातून दुष्ट आत्म्याला हाकलून देतो. दुष्ट आत्मा निघून गेल्यावर तो माणूस बोलू लागला आणि सर्वांना आश्चर्य वाटले. या आश्चर्यामुळे काही जणांची श्रद्धा वाढली, तर इतरांनी आश्चर्याच्या भरात अविवेकी निष्कर्ष काढले.
काही जणांचा अविवेक यात दिसून आला: येशूने काय केले हे त्यांनी पाहिले, पण त्याचे सामर्थ्य दैवी आहे, हे मान्य करायला ते तयार नव्हते. म्हणून त्यांच्यापैकी काही जण म्हणाले, “दुष्ट आत्म्यांचा अधिपती बेलझेबूल याच्या सामर्थ्याने तो दुष्ट आत्म्यांना हाकलतो.” येशूने दुष्ट आत्म्याला हाकलून दिले, हे त्यांना नाकारता येत नव्हते, कारण ते त्यांनी स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिले होते. पण येशूचे देवत्व मान्य करण्याची त्यांची तयारी नव्हती. म्हणून येशूने हे कृत्य “दुष्ट आत्म्यांच्या अधिपतीच्या” सामर्थ्याने केले, असा अविवेकी निष्कर्ष त्यांनी घाईघाईने काढला.
काही लोक घेतात ती ही अविवेकी भूमिका, माणूस घेऊ शकतो अशा सर्वांत धोकादायक भूमिकांपैकी एक आहे. ही हट्टी अंतःकरणाची भूमिका आहे. देवाचे सामर्थ्य कार्यरत असल्याची अद्भुत साक्ष त्यांना मिळाली; पण जे त्यांनी पाहिले त्याला श्रद्धेने प्रतिसाद देण्यास त्यांनी नकार दिला. वर येशूने म्हटल्याप्रमाणे, जेव्हा देवाचे राज्य अशा हट्टी लोकांवर येते, तेव्हा ते हिंसकपणे, संतापाने आणि अविवेकाने प्रतिक्रिया देतात. आजच्या धर्मनिरपेक्ष जगात अशी प्रतिक्रिया फारच सर्रास दिसते. उदाहरणार्थ, धर्मनिरपेक्ष प्रसारमाध्यमांतील अनेक जण देवाच्या राज्याशी संबंधित प्रत्येक गोष्टीला सतत हिंसकपणे आणि अविवेकाने प्रतिक्रिया देतात. परिणामी, दुष्ट अनेकांची सहज दिशाभूल करतो आणि गोंधळ व अव्यवस्था माजवतो.
ज्यांच्याकडे नीट पाहण्याची दृष्टी आहे, त्यांना देवाच्या राज्याचा हा हिंसक आणि अविवेकी नकार अगदी स्पष्ट दिसतो. आणि ज्यांच्या ठायी श्रद्धा आहे व ज्यांचे अंतःकरण खुले आहे, त्यांच्यासाठी शुभवर्तमानाचा निर्मळ संदेश तहानलेल्या, शुष्क आत्म्याला मिळालेल्या पाण्यासारखा असतो. ते तो संदेश मनात मुरवतात आणि त्यांना मोठी ताजेतवानेपणाची अनुभूती मिळते. देवाचे राज्य त्यांच्यापर्यंत येते, तेव्हा त्यांच्यात नवे बळ आणि प्रेरणा संचारतात आणि देवाच्या राज्याचा विस्तार करण्याची पवित्र तळमळ त्यांना कृतीस प्रवृत्त करते. अविवेक नाहीसा होतो आणि देवाच्या निर्मळ सत्याचा विजय होतो.
आज आपल्या अंतःकरणाचे परीक्षण करा. तुम्ही कोणत्या बाबतीत हट्टीपणा करता का? ख्रिस्ताच्या आणि त्याच्या चर्चच्या शिकवणुकीतील काही गोष्टी नाकारण्याचा मोह तुम्हाला होतो का? तुमच्या वैयक्तिक जीवनात असे एखादे सत्य आहे का, जे ऐकण्याची तुम्हाला गरज आहे, पण ज्याचा खुल्या मनाने स्वीकार करणे तुम्हाला कठीण जाते? देवाचे राज्य आज आणि दररोज तुमच्यापर्यंत यावे आणि ते येत असताना या जगात त्याची स्थापना करण्यासाठी तुम्ही एक प्रभावी साधन व्हावे, अशी प्रार्थना करा.
हे माझ्या गौरवशाली राजा, तू सर्वांचा राजा आहेस. तू सर्वशक्तिमान आहेस आणि सर्व गोष्टींवर तुझा पूर्ण अधिकार आहे. ये आणि माझ्या जीवनावर तुझा अधिकार चालव. ये आणि तुझे राज्य स्थापन कर. माझे अंतःकरण तुझ्यासाठी आणि तू दाखवलेल्या मार्गाचा स्वीकार करण्यासाठी सदैव खुले राहो, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
स्वतःचे सर्वस्व अर्पण करा
प्रायश्चित्तकाळाच्या तिसऱ्या आठवड्यातील शुक्रवार
“हे इस्राएला, ऐक! प्रभू आपला देव हा एकमेव प्रभू आहे! तू तुझा देव प्रभू ह्याच्यावर आपल्या संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण आत्म्याने, संपूर्ण मनाने आणि संपूर्ण सामर्थ्याने प्रेम कर.” मार्क 12:29–30
तुमचा देव प्रभू ह्याच्यावर संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण आत्म्याने, संपूर्ण मनाने आणि संपूर्ण सामर्थ्याने प्रेम करण्याऐवजी त्याच्यावर त्यापेक्षा कमी प्रेम करण्याची निवड तुम्ही का कराल? त्याहून कमी काही का निवडाल? अर्थात, येशूने ही आज्ञा इतकी स्पष्टपणे दिली असली, तरी जीवनात आपण इतर अनेक गोष्टींवरही प्रेम करण्याचे निवडतो.
खरे तर, इतरांवर आणि स्वतःवरही प्रेम करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने देवावर प्रेम करण्याची निवड करणे. देव हाच आपल्या प्रेमाचा एकमेव केंद्रबिंदू असला पाहिजे. पण आश्चर्य असे की, आपण जितके अधिक असे करतो, तितके अधिक आपल्याला जाणवते की आपल्या जीवनातले प्रेम विपुल आहे आणि ते पुन्हा पुन्हा ओसंडून वाहते. आणि देवाचे हेच ओसंडून वाहणारे प्रेम मग इतरांपर्यंत पोहोचते.
उलट, आपण आपल्या बळावर आपले प्रेम वाटून देण्याचा प्रयत्न केला आणि आपल्या अंतःकरणाचा, आत्म्याचा, मनाचा व सामर्थ्याचा केवळ काही भाग देवाला दिला, तर देवावरचे आपले प्रेम त्याच्या इच्छेप्रमाणे वाढू शकत नाही आणि ओसंडूनही वाहू शकत नाही. आपण स्वतःची प्रेम करण्याची क्षमता मर्यादित करतो आणि स्वार्थी बनतो. देवावरचे प्रेम जेव्हा संपूर्ण असते आणि आपले सारे जीवन व्यापून टाकते, तेव्हा ती खरोखरच एक अद्भुत देणगी ठरते.
आपल्या जीवनाच्या या प्रत्येक अंगावर चिंतन करणे आणि त्याचे परीक्षण करणे सार्थ आहे. तुमच्या अंतःकरणाचा विचार करा आणि अंतःकरणाने देवावर प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला कसे पाचारण केले आहे, याचाही विचार करा. असे प्रेम करणे आणि आत्म्याने देवावर प्रेम करणे यांत काय फरक आहे? कदाचित अंतःकरणाचा संबंध तुमच्या भावना, भावनिक प्रतिक्रिया आणि करुणा यांच्याशी अधिक जवळचा असेल. कदाचित तुमच्या आत्म्याचे स्वरूप अधिक आध्यात्मिक असेल. तुमचे मन देवाच्या सत्याचा जितका खोलवर शोध घेते, तितके ते देवावर अधिक प्रेम करते. आणि तुमचे सामर्थ्य म्हणजे जीवनातली तुमची तळमळ आणि तुम्हाला पुढे नेणारी प्रेरणा. आपल्या अस्तित्वाची ही विविध अंगे तुम्ही कशीही समजून घेतलीत, तरी महत्त्वाची गोष्ट हीच की प्रत्येक अंगाने देवावर पूर्णपणे प्रेम केले पाहिजे.
आज आपल्या प्रभूच्या या सुंदर आज्ञेवर चिंतन करा. ही प्रेमाची आज्ञा आहे, आणि ती देवाच्या हितापेक्षा आपल्या हितासाठी आपल्याला दिली आहे. आपल्यातून प्रेम ओसंडून वाहावे इतके देवाला आपल्याला प्रेमाने भरून टाकायचे आहे. मग त्याहून कमी काही आपण का निवडावे?
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, माझ्यावरचे तुझे प्रेम अमर्याद आणि सर्वार्थाने परिपूर्ण आहे. काहीही राखून न ठेवता, माझ्या संपूर्ण अस्तित्वाने तुझ्यावर प्रेम करायला मी शिकावे आणि तुझ्यावरचे माझे प्रेम दिवसेंदिवस अधिक गहिरे व्हावे, अशी मी प्रार्थना करतो. या प्रेमात मी वाढत असताना, हे प्रेम ओसंडून वाहते याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्यावरचे हे प्रेम माझ्या सभोवती असणाऱ्यांच्या अंतःकरणातही वाहत जावो, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दयेने नीतिमान ठरणे
प्रायश्चित्तकाळाच्या तिसऱ्या आठवड्यातील शनिवार
आपण स्वतः नीतिमान आहोत अशी खात्री बाळगून इतर सर्वांना तुच्छ लेखणाऱ्यांना उद्देशून येशूने हा दाखला सांगितला. “दोन जण प्रार्थना करायला मंदिराच्या प्रांगणात गेले; एक परुशी होता आणि दुसरा जकातदार होता.” लूक 18:9–10
पवित्र शास्त्राच्या या उताऱ्यात परुशी आणि जकातदार यांचा दाखला सुरू होतो. दोघेही प्रार्थना करण्यासाठी मंदिरात जातात, पण त्यांच्या प्रार्थना एकमेकींपेक्षा फार वेगळ्या आहेत. परुश्याची प्रार्थना अत्यंत अप्रामाणिक आहे, तर जकातदाराची प्रार्थना विलक्षण मनापासून केलेली आणि प्रामाणिक आहे. शेवटी येशू सांगतो की जकातदार नीतिमान ठरून घरी गेला, परुशी मात्र नाही. तो म्हणतो, “…कारण जो कोणी स्वतःला उंच करतो त्याला नमवले जाईल, आणि जो स्वतःला नमवतो त्याला उंच केले जाईल.”
खरी नम्रता म्हणजे प्रामाणिक असणे. जीवनात अनेकदा आपण स्वतःशी प्रामाणिक नसतो आणि म्हणून देवाशीही प्रामाणिक नसतो. म्हणून आपली प्रार्थना खरी ठरावी, तर ती प्रामाणिक आणि नम्र असली पाहिजे. आपल्या सगळ्यांच्या जीवनाला लागू पडणारे हे सत्य जकातदाराच्या नम्र प्रार्थनेत सर्वांत चांगल्या रीतीने व्यक्त होते: “हे देवा, माझ्यासारख्या पाप्यावर दया कर.”
आपले पाप कबूल करणे तुम्हाला कितपत सहज जमते? देवाची दया आपल्याला समजली की असे नम्र होणे खूप सोपे जाते. देव कठोर नाही; तो परम दयाळू आहे. आपल्याला क्षमा करावी आणि आपला स्वतःशी समेट घडवून आणावा, ही देवाची सर्वांत खोल इच्छा आहे, हे आपल्याला समजले की त्याच्यासमोर प्रामाणिकपणे नम्र होण्याची तीव्र इच्छा आपल्यात निर्माण होईल.
प्रायश्चित्तकाळ हा आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे सखोल परीक्षण करण्याचा आणि पुढील वाटचालीसाठी नवे संकल्प करण्याचा महत्त्वाचा काळ आहे. असे केल्याने आपल्या जीवनात नवे स्वातंत्र्य आणि कृपा येतील. म्हणून आपले पाप देवाच्या दृष्टीने जसे आहे तसे स्पष्टपणे दिसावे, यासाठी प्रामाणिकपणे आत्मपरीक्षण करायला घाबरू नका. असे केल्याने त्या जकातदाराची ही प्रार्थना तुम्हालाही करता येईल: “हे देवा, मी पापी आहे; माझ्यावर दया कर.”
आज आपल्या पापांवर चिंतन करा. सध्या कोणत्या गोष्टीशी तुम्हाला सर्वांत जास्त झगडावे लागते? पूर्वी केलेली अशी काही पापे आहेत का, की जी तुम्ही कधीच कबूल केलेली नाहीत? तुम्ही अजूनही अशी काही पापे करत आहात का, ज्यांचे तुम्ही समर्थन करता, ज्यांकडे दुर्लक्ष करता आणि ज्यांना सामोरे जायला घाबरता? धीर धरा आणि हे लक्षात ठेवा: प्रामाणिक नम्रता हाच स्वातंत्र्याकडे नेणारा मार्ग आहे आणि देवासमोर नीतिमान ठरवले जाण्याचा अनुभव घेण्याचा तोच एकमेव मार्ग आहे.
हे माझ्या दयाळू प्रभू, तू माझ्यावर परिपूर्ण प्रेम करतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या विलक्षण अथांग दयेबद्दल मी तुझे आभार मानतो. माझी सर्व पापे मला दिसावीत आणि मी प्रामाणिकपणे व नम्रतेने तुझ्याकडे वळावे, यासाठी मला मदत कर. अशा रीतीने या ओझ्यांतून माझी सुटका होवो आणि तुझ्या दृष्टीने मी नीतिमान ठरावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

