चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
प्रायश्चित्तकाळ — ‘गुप्तपणे’ ख्रिस्ती जीवन जगणे
राखेचा बुधवार (वर्ष अ)
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “लोकांनी पाहावे म्हणून तुम्ही सत्कृत्ये करू नका, याची काळजी घ्या. नाहीतर तुमच्या स्वर्गीय पित्याकडून तुम्हाला प्रतिफळ मिळणार नाही.” मत्तय 6:1
चारचौघांत होणारे कौतुक ही आपल्याला सांसारिक समाधान देणारी एक गोष्ट आहे. आपण जे साध्य केले त्याची इतरांनी दखल घ्यावी, असे आपल्याला अनेकदा वाटते. इतरांनी आपली वाहवा करावी असे आपल्याला वाटते, आणि आपण किती चांगली कामे करतो हे त्यांना कळावे म्हणून आपण अनेकदा खास प्रयत्नही करतो. तुमचे काय? इतरांच्या नजरेत आपले महत्त्व वाढवण्याचा तुम्ही नेहमी प्रयत्न करता का?
जुन्या कराराच्या काळात लौकिक मान-सन्मान मिळवण्याची धडपड सामान्य होती. खरे तर, देवाच्या आज्ञा पाळल्याने मिळणारे “आशीर्वाद” असेही मोशेच्या नियमशास्त्रात या मान-सन्मानांचे वर्णन केले आहे (अनुवाद 28 पाहा). पण येशूने दिलेल्या कृपेच्या नव्या नियमाचा एक मुख्य सिद्धांत असा होता की सांसारिक मान-सन्मान मिळवणे हे यापुढे जीवनाचे ध्येय असू नये. त्याऐवजी, अंतःकरणातील पवित्रतेचा ठेवा आणि स्वर्गात साठवलेले धन यांवर आपले लक्ष असावे. लोकांची वाहवा मिळवण्याच्या प्रयत्नात स्वर्गातील पित्याकडून मिळणाऱ्या प्रतिफळाला आपण मुकतो, असा इशारा आजचे शुभवर्तमान आपल्याला देते. गरजूंना दान देणे, उपवास करणे आणि प्रार्थना करणे या गोष्टी गुप्तपणे करणे उत्तम, म्हणजे “गुप्तपणे केलेले पाहणारा तुमचा पिता तुम्हाला प्रतिफळ देईल.”
प्रायश्चित्तकाळातील आपल्या वाटचालीला सुरुवात करताना, श्रद्धा आणि प्रेमभावनेने जगण्यामागचे आपले हेतू व ध्येये प्रामाणिकपणे तपासून पाहण्याची ही चांगली वेळ आहे. श्रद्धा आणि प्रेमभावना यांचे आचरण इतरांच्या नजरेत न भरता करणे, हे आपले एक ध्येय असले पाहिजे. आपल्या श्रद्धाजीवनाचा काही भाग गुप्त असला पाहिजे. याचा अर्थ आपण ख्रिस्ती नसल्यासारखे वागावे किंवा आपल्या श्रद्धेची आपल्याला लाज वाटते असे दाखवावे, असा नाही. उलट, श्रद्धेचे “अदृश्य” आणि “गुप्त” आचरण म्हणजे देवावर आपले प्रेम आहे आणि त्याच्या इच्छेप्रमाणे वागावेसे आपल्याला वाटते म्हणून प्रार्थना करणे, सेवा करणे, उपवास करणे आणि देवाशी असलेले आपले नाते अधिक दृढ करणे. देवाशी असलेल्या नात्यातून आपल्या अंतःकरणाला मिळणारे आशीर्वाद हेच आपले सर्वांत मोठे प्रतिफळ आहे. आपण आपल्या अंतःकरणात डोकावून तिथे वास करणाऱ्या देवाचा शोध घेतला पाहिजे. देवाशी अशी अंतरीची जवळीक असावी की ती फक्त आपल्यालाच जाणवेल. देवावरचे हे गुप्त, अंतरीचे आणि जिव्हाळ्याचे प्रेम आपल्याला बदलून टाकणारे आणि आपले संपूर्ण जीवन व्यापून टाकणारे झाले पाहिजे. देवाशी असलेले हे अंतरीचे नाते तुमच्या जीवनात किती जिवंत आहे?
आनंदाची बातमी अशी आहे की, आपल्या आत्म्याच्या गुप्त गाभाऱ्यात आपण आपल्या प्रेमळ देवाशी जिव्हाळ्याचे नाते जोडतो, तेव्हा देव आपल्यामार्फत इतरांच्या जीवनाला स्पर्श करतो. इतरांना आपला हेवा वाटावा असे काही घडणार नाही, आणि त्यांची वाहवा मिळवणे हेही आपले ध्येय नसेल. आपण सर्वांच्या लक्षाचे केंद्र बनणार नाही. उलट, देव आपल्यामार्फत इतरांना स्वतःच्या अंतःकरणात डोकावायला मदत करेल, जेणेकरून देवाचे त्यांच्यावर किती प्रेम आहे हे त्यांना उमगेल. एका अर्थाने, असे गुप्तपणे जगताना आपण लोकांच्या नजरेआड होतो, आणि आपल्यामार्फत इतरांच्या जीवनात बदल घडवणारा देवच असतो. हीच खरी श्रद्धा. हीच खरी पवित्रता. हेच खरे प्रेम. म्हणूनच आपण प्रार्थना करतो, उपवास करतो आणि इतरांसाठी स्वतःला वाहून घेतो. स्वतःची वाहवा व्हावी म्हणून नव्हे, तर देवावरील प्रेमापोटी, आपल्या आत्म्यांच्या पवित्रतेसाठी आणि इतरांच्या तारणासाठी.
आज या साध्या गोष्टीवर मनन करा: या उपवासकाळात देवाला अगदी गुप्तपणे, कोणालाही न कळता तुमच्याकडे यायचे आहे. त्याचे प्रेम तुम्हाला स्वतः अनुभवता यावे, अशी त्याची इच्छा आहे. तुम्ही किती पवित्र आहात हे सगळ्यांना सांगावे म्हणून नव्हे, तर तुमच्या अंतर्यामी देवाचे प्रेम तुम्हाला जाणवावे म्हणून. देवाला तुमच्याशी जे गुप्त आणि पवित्र नाते जोडायचे आहे, त्यावर मनन करा. हे नाते तुम्ही वाढू दिले, तर तुमच्या कल्पनेपलीकडच्या मार्गांनी देव तुमच्याद्वारे इतरांच्या हृदयालाही स्पर्श करू शकेल, हे लक्षात ठेवा.
हे माझ्या गुप्तपणे येणाऱ्या प्रभू, माझ्या आत्म्याच्या गुप्त गाभाऱ्यात येऊन तुझे प्रेम मला प्रकट करण्याची तुझी इच्छा आहे. तिथे मला रोज तुला भेटता येवो आणि तुझ्याशी माझे जिव्हाळ्याचे नाते अधिकाधिक दृढ होवो. या उपवासकाळात तू माझ्याकडे येत असताना, अनेक गुप्त मार्गांनी मलाही इतरांसाठी तुझ्या प्रेमाचे साधन बनव. हे प्रभू, सर्व स्तुती आणि गौरव तुलाच असो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
उपवासकाळ—मुखवटा काढणे
राखेचा बुधवार (वर्ष ब)
“जेव्हा तुम्ही दान देता, तेव्हा ढोंगी लोक करतात तसे आपल्यापुढे तुतारी वाजवू नका…
जेव्हा तुम्ही प्रार्थना करता, तेव्हा ढोंगी लोकांसारखे वागू नका…
जेव्हा तुम्ही उपवास करता, तेव्हा ढोंगी लोकांसारखा उदास चेहरा करू नका…” मत्तय 6:2, 5, 16
ढोंगीपणा हे एक कुरूप पाप आहे. ढोंगी असणे म्हणजे मुळात फसवणूक करणे. ‘ढोंगी’ या अर्थाचा इंग्रजी शब्द अशा एका ग्रीक शब्दापासून आला आहे, जो नट आपली भूमिका साकारण्यासाठी घालतात त्या मुखवट्याला उद्देशून वापरला जात असे. मुखवट्यामागचा नट आपणच त्या मुखवट्याने दाखवलेली व्यक्ती आहोत असे भासवत असे. म्हणून ढोंगी माणूस म्हणजे आपण प्रत्यक्षात जसे नाही तसे असल्याचे भासवणारा माणूस.
आजच्या शुभवर्तमानात येशू चुकीच्या हेतूने दान देणाऱ्यांचा, प्रार्थना करणाऱ्यांचा आणि उपवास करणाऱ्यांचा निषेध करतो. ते प्रेमापोटी आणि मदत करण्याच्या इच्छेने दान देत नाहीत, तर लोकांकडून प्रशंसा मिळवण्यासाठी देतात. आपण पवित्र आहोत असे लोकांना वाटावे म्हणून ते रस्त्याच्या कोपऱ्यावर प्रार्थना बडबडतात. आणि उपवास करताना, लोकांवर छाप पडावी म्हणून आपला चेहरा ‘उदास’ दिसेल याची ते काळजी घेतात. प्रेमाने इतरांची सेवा करणे, प्रार्थना करणे आणि उपवास करणे या नक्कीच चांगल्या कृती आहेत. पण त्या मनापासून केल्या पाहिजेत. नाहीतर त्या दिसतात तशा नसतात, आणि त्या करणारी व्यक्ती सद्गुणांचा मुखवटा घातलेल्या नटाहून वेगळी नसते.
उपवासकाळाला सुरुवात करताना, आपण आपले मुखवटे काढावेत आणि आपले खरे रूप दिसू द्यावे, असे आमंत्रण आपल्यापैकी प्रत्येकाला आहे. आपल्याला ज्या आध्यात्मिक ढोंगीपणाशी झगडावे लागते, त्याचा सामना करण्याचे आवाहन आपल्याला विशेषतः दोन महत्त्वाच्या कारणांसाठी केले जाते. पहिले कारण असे की, लोक पवित्रतेचा मुखवटा घालून आपण प्रत्यक्षात आहोत त्यापेक्षा अधिक सद्गुणी असल्याचे भासवतात, तेव्हा कधीकधी ते स्वतःचीही फसवणूक करतात. एखादा नट आपल्या भूमिकेत इतका रंगून जाऊ शकतो की त्या पात्राचे विचार आणि भावना काही काळ त्याला स्वतःचेच वाटू लागतात. तसेच, पवित्रतेचा मुखवटा सतत घालण्याची सवय झाली की आपण खरे कोण आहोत, हे आपल्यालाही दिसेनासे होऊ शकते. असे झाल्यावर आपण कोण आहोत, आपल्याला कुठे वाढण्याची गरज आहे, काय बदलायला हवे, आणि आपल्यात कोणता चांगुलपणा आहे, याचेही भान सुटते. सद्गुणांत वाढता यावे म्हणून स्वतःची खरी ओळख पुन्हा मिळवण्याचा उपवासकाळ हा महत्त्वाचा काळ आहे.
आपल्या खऱ्या रूपाचा इतरांना लाभ व्हावा, यासाठीही मुखवटा काढणे महत्त्वाचे आहे. इतरांवर प्रेम करण्याचे, प्रार्थना करण्याचे किंवा पवित्र असल्याचे सोंग घेणारी व्यक्ती इतरांचे भले करू शकत नाही. ढोंगी व्यक्तीच्या माध्यमातून देव खऱ्या अर्थाने कार्य करू शकत नाही. पवित्रतेचा देखावा सुरुवातीला आकर्षक वाटला, तरी लोकांना तुम्ही खरे जसे आहात तसेच तुम्हाला जाणून घ्यायचे असते, आणि तुमच्या खऱ्या रूपाचाच त्यांना सर्वाधिक लाभ होतो. तुम्ही तुमच्या दुर्बलतांना आणि अपयशांनाही प्रामाणिकपणे सामोरे गेलात, तर तीदेखील इतरांसाठी बळाचा आणि आशीर्वादाचा स्रोत ठरतील.
आज तुम्ही खरे कोण आहात, यावर मनन करा. तुमचा आत्मा देवासमोर उघडावाघडा उभा असताना देवाला काय दिसते? तुम्ही कोण आहात? तुम्ही कोणते मुखवटे घालता? त्या मुखवट्यामागे काय आहे? या उपवासकाळात आपल्या आत्म्यात अधिक खोलवर डोकावून पाहा, म्हणजे तुम्हाला तुमची खरी ओळख सापडेल. तुमची पापे आणि दुर्बलता दिसण्याची भीती बाळगू नका. तसेच तुमच्यातला खरा चांगुलपणा पाहायलाही घाबरू नका. या उपवासकाळात खरेपणाने जगण्याचा प्रयत्न करा, म्हणजे देवाचे तेज तुमच्यामधून अधिक उजळून दिसू शकेल.
हे माझ्या निखळ सत्यस्वरूप प्रभू, तू कोणताही मुखवटा घालत नाहीस आणि कोणताही देखावा करत नाहीस. तू पृथ्वीवर वावरत असताना तुझ्या मानवी आत्म्याची पवित्रता तुझ्या मानवी स्वभावातून झळकत होती. आता तू मला त्या पवित्रतेत सहभागी होण्यास बोलावतोस. सद्गुणांच्या खोट्या देखाव्याआड मी कसा लपतो, हे मला पाहायला मदत कर, म्हणजे मला माझी खरी ओळख सापडेल. हे करत असताना माझे रूपांतर कर आणि तुझे तेज माझ्या आत्म्यातून असे झळकू दे की ते सर्वांना दिसेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
उपवासकाळ—सद्गुणांनी पापाचा सामना
राखेचा बुधवार (वर्ष क)
“पण तू दान देतोस तेव्हा तुझा उजवा हात काय करतो, हे तुझ्या डाव्या हाताला कळू देऊ नकोस…
पण तू प्रार्थना करतोस तेव्हा आपल्या आतल्या खोलीत जा, दार बंद कर आणि एकांतात आपल्या पित्याची प्रार्थना कर.
पण तू उपवास करतोस तेव्हा आपल्या डोक्याला तेल लाव आणि आपले तोंड धू…” मत्तय 6:3; 6; 17
एका चर्चपित्याने असे स्पष्ट केले आहे की दान, प्रार्थना आणि उपवास या तीन कृती येशूने वाळवंटात ज्या तीन प्रलोभनांवर विजय मिळवला, त्यांच्याशी लढायला आपल्याला मदत करतात. पहिले प्रलोभन होते खादाडपणाचे. 40 दिवस उपवास केल्यानंतर आपली भूक भागवण्यासाठी दगडांच्या भाकऱ्या कराव्यात, असा मोह सैतानाने घातला तेव्हा आपल्या प्रभूने त्यावर विजय मिळवला. दुसरे प्रलोभन होते पोकळ कीर्तीचे. सैतानाने प्रभूला मंदिराच्या कठड्यावर नेले आणि खाली उडी मारण्याचा मोह घातला, जेणेकरून देवदूत त्याला वाचवतील आणि त्याचे देवत्व सिद्ध होईल. आपल्या प्रभूने या प्रलोभनावरही विजय मिळवला. तिसरे प्रलोभन होते लोभाचे. सैतानाने प्रभूला एका उंच डोंगरावर नेले व जगातील सर्व राज्ये दाखवली. येशूने त्याची उपासना केली तर ही सर्व राज्ये त्याला देण्याचे वचन त्याने दिले. आपल्या प्रभूने या प्रलोभनावरही विजय मिळवला.
खादाडपणा, पोकळ कीर्तीची हाव आणि लोभ या प्रलोभनांवर विजय मिळवण्याचे तीन मार्ग आजचे शुभवर्तमान आपल्याला दाखवते. दान देणे, म्हणजेच उदारता दाखवणे, हा लोभावरचा उपाय आहे. आपल्या आत्म्याच्या ‘आतल्या खोलीत’ केलेली प्रार्थना हा पोकळ कीर्तीच्या हावेवरचा उपाय आहे. उपवास हा खादाडपणावरचा उपाय आहे.
प्रायश्चित्तकाळ सुरू होत असताना आपल्यालाही 40 दिवसांसाठी वाळवंटात जाण्याचे आमंत्रण आहे. जीवनात आपल्याला ज्या अनेक प्रलोभनांना तोंड द्यावे लागते, त्यांना सामोरे जाऊन देवाच्या सामर्थ्याने त्यांच्यावर विजय मिळवण्यासाठी आपल्याला बोलावले आहे. वर सांगितलेल्या प्रलोभनांपैकी एखाद्या प्रलोभनाशी, त्या सर्वांशी किंवा अशाच दुसऱ्या एखाद्या प्रलोभनाशी तुमचा संघर्ष असेल, तर ते प्रलोभन ओळखून त्याच्या विरुद्ध असलेला सद्गुण अंगीकारण्यातच त्यावरचा उपाय आहे.
तुम्हाला लोभाशी झगडावे लागते का? तसे असेल तर या प्रायश्चित्तकाळात उदारपणे देण्याचा विचार करा. तुमच्या गरजा भागवण्याचे वचन देवाने दिले आहे. त्याने तुम्हाला ऐहिक संपत्ती देण्याचे वचन दिलेले नाही, पण तुमची काळजी घेण्याचे वचन दिले आहे. त्या वचनावर विश्वास ठेवल्याने मोठे स्वातंत्र्य लाभते. देवाच्या पालनपोषणावर अधिक भरवसा ठेवण्याचा एक मार्ग म्हणजे आपल्या पैशातून गरजूंना उदारपणे मदत करणे. लोभाशी तुमचा संघर्ष असेल, तर असे करण्यास कचरू नका.
लोकांनी आपली वाहवा करावी अशी हाव तुम्हाला सतावते का? इतरांसमोर स्वतःची किंमत सिद्ध करण्याची इच्छा तुमच्या मनात प्रमाणाबाहेर वाढली आहे का? तसे असेल तर प्रार्थनेकडे वळा. तुमच्या हृदयाच्या त्या ‘आतल्या खोलीत’, वैयक्तिक प्रार्थनेत, देव तुम्हाला भेटेल आणि तुमचे खरे मोल आणि प्रतिष्ठा तुम्हाला उलगडून दाखवेल. प्रार्थनेत स्वतःच्या प्रतिष्ठेची जाणीव झाल्यावर, गर्वाचे प्रदर्शन करून इतरांसमोर आपली प्रतिष्ठा आणि मोल सिद्ध करण्याची गरज नाही, हे तुम्हाला जाणवेल.
तुम्हाला खादाडपणाशी झगडावे लागते का? तुमच्या मनातल्या ओढी भागवण्यासाठी तुम्ही खाण्यापिण्यात अतिरेक करता का? तसे असेल तर उपवासात त्यावरचा उपाय सापडेल. आपल्या अनियंत्रित भुका व इच्छांना आवर घालण्याला मोठे आध्यात्मिक मोल आहे. प्रार्थनेची जोड असलेला उपवास तुमच्या आत्म्याला देहसुखात नव्हे, तर केवळ देवामध्येच तृप्ती शोधण्यास प्रवृत्त करतो.
या प्रायश्चित्तकाळात तुम्ही सर्वांत जास्त लक्ष कशावर केंद्रित करायला हवे, यावर आज चिंतन करा. कोणती गोष्ट तुम्हाला देवापासून दूर ठेवते? कोणत्या प्रलोभनांशी तुमचा सर्वाधिक संघर्ष होतो? कदाचित लोभ, पोकळ कीर्तीची हाव किंवा खादाडपणा यांपैकी एखाद्या गोष्टीशी तुम्ही झगडत असाल. तसे असेल तर या प्रायश्चित्तकाळात त्यावरचे उपाय आचरणात आणण्याचा निश्चय करण्यास कचरू नका. शेवटी, ‘गुप्तपणे केलेले पाहणारा तुझा पिता तुला त्याचे प्रतिफळ देईल.’
हे माझ्या मुक्तिदात्या प्रभू, या प्रायश्चित्तकाळात माझी सर्वांत गंभीर पापे मला दिसू दे आणि त्यांच्यावर विजय मिळवण्यासाठी पहिले पाऊल टाकायला मला मदत कर. या ओझ्यांतून मुक्त होण्यासाठी आणि तुझ्यावरचे व इतरांवरचे माझे प्रेम अधिक दृढ होण्यासाठी कोणते सद्गुण मी अंगीकारायला हवेत, ते मला दाखव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
गाढ प्रेम भीती घालवते
राखेच्या बुधवारनंतरचा गुरुवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “मनुष्यपुत्राने पुष्कळ दुःख सोसावे, वडीलधाऱ्यांनी, मुख्य याजकांनी आणि शास्त्र्यांनी त्याला नाकारावे, त्याला मारले जावे आणि तिसऱ्या दिवशी त्याला पुन्हा उठवले जावे, हे आवश्यक आहे.” लूक 9:22
आपल्याला पुष्कळ दुःख सोसावे लागेल, आपला नकार होईल आणि आपल्याला मारले जाईल, हे येशूला माहीत होते. तुमच्याही बाबतीत भविष्यात असे घडणार आहे, हे तुम्हाला कसेतरी कळले, तर त्या जाणीवेला तुम्ही कसे सामोरे जाल? बहुतेक जण भीतीने ग्रासले जातील आणि हे कसे टाळता येईल, याच विचाराने पछाडले जातील. पण आपल्या प्रभूची प्रतिक्रिया तशी नव्हती. अढळ विश्वासाने आणि धैर्याने आपला क्रूस स्वीकारण्याचा त्याचा निर्धार किती पक्का होता, हे वरील उताऱ्यातून दिसून येते.
आपल्यावर लवकरच काय ओढवणार आहे, हे येशूने आपल्या शिष्यांना हळूहळू सांगायला सुरुवात केली. हा त्यांपैकी एक प्रसंग आहे. प्रत्येक वेळी तो असे बोलला तेव्हा बहुतेक शिष्य एकतर गप्प राहिले किंवा ते मान्य करायला तयार नव्हते. उदाहरणार्थ, येशूने आपल्या दुःखसहनाविषयी आधीच सांगितले तेव्हा संत पेत्राने दिलेले उत्तर आठवा: “देव न करो, प्रभू! तुमच्या बाबतीत असे कधीही घडणार नाही” (मत्तय 16:22).
वरील उतारा वाचताना आपल्या प्रभूचे सामर्थ्य, धैर्य आणि निर्धार त्याच्या स्पष्ट आणि निःसंदिग्ध बोलण्यातून दिसून येतात. येशूला इतक्या ठामपणे आणि धैर्याने बोलण्याची प्रेरणा त्याच्या प्रेमातून मिळते.
‘प्रेम’ म्हणजे मनात दाटून येणारी एक सुखद भावना, असा समज अनेकदा केला जातो. एखाद्या गोष्टीचे आकर्षण वाटणे किंवा ती फार आवडणे, यालाच प्रेम समजले जाते. पण हे खऱ्या अर्थाने प्रेम नव्हे. खरे प्रेम म्हणजे कितीही किंमत मोजावी लागली किंवा कितीही कठीण गेले, तरी दुसऱ्याच्या हिताचे ते करण्याची निवड. खरे प्रेम म्हणजे स्वतःचे समाधान शोधणारी स्वार्थी भावना नव्हे. खरे प्रेम ही अढळ शक्ती आहे, जी प्रिय व्यक्तीचे केवळ भलेच पाहते.
येशूचे मानवजातीवरील प्रेम इतके प्रबळ होते की लवकरच येणाऱ्या मृत्यूला सामोरे जाण्यास त्याला त्या प्रेमाने बळ दिले. आपल्या सर्वांसाठी स्वतःचे जीवन अर्पण करण्याचा त्याचा निर्धार अढळ होता. त्या ध्येयापासून त्याला काहीही परावृत्त करू शकले नसते.
खरे प्रेम नेमके काय आहे, याचा आपल्या जीवनात सहज विसर पडू शकतो. आपण आपल्या स्वार्थी इच्छांमध्ये सहज गुरफटतो आणि त्यांनाच प्रेम समजू लागतो. पण त्या इच्छा म्हणजे प्रेम नव्हे.
पुष्कळ दुःख सोसून, नकार सहन करून आणि क्रूसावर प्राण देऊन आपल्या सर्वांवर त्यागमय प्रेम करण्याचा आपल्या प्रभूचा निर्धार किती अढळ होता, यावर आज चिंतन करा. असे प्रेम करण्यापासून त्याला काहीही परावृत्त करू शकले नसते. आपणही असेच त्यागमय प्रेम दाखवले पाहिजे.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, आम्हा सर्वांसाठी स्वतःचे बलिदान देण्याच्या तुझ्या अढळ निश्चयाबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या खऱ्या प्रेमाच्या अथांग खोलीबद्दल मी तुझे आभार मानतो. हे प्रिय प्रभू, सर्व प्रकारच्या स्वार्थी प्रेमापासून दूर वळण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे, जेणेकरून मला तुझ्या परम परिपूर्ण त्यागमय प्रेमाचे अनुकरण करता येईल आणि त्या प्रेमात सहभागी होता येईल. हे प्रिय प्रभू, माझे खरोखर तुझ्यावर प्रेम आहे. तुझ्यावर आणि इतरांवर पूर्ण अंतःकरणाने प्रेम करायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
उपवासाची परिवर्तन घडवणारी शक्ती
राखेच्या बुधवारानंतरचा शुक्रवार
“असे दिवस येतील, जेव्हा वराला त्यांच्यापासून दूर नेले जाईल; तेव्हा ते उपवास करतील.” मत्तय 9:15
आपल्या भुका आणि देहाच्या इच्छा यांमुळे आपली विचारशक्ती सहज धूसर होऊ शकते. मग केवळ देवाची आस धरणे आणि त्याची पवित्र इच्छा पूर्ण व्हावी अशी कामना करणे आपल्याला कठीण जाते. म्हणून अनियंत्रित वासनांना आवर घालण्यासाठी उपवासासारख्या आत्मसंयमाच्या आचरणाने त्यांना वश करणे उपयुक्त ठरते. पण येशू आपल्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या काळात रोज शिष्यांबरोबर असताना, त्यांना अशा आत्मसंयमाच्या आचरणाची गरज नव्हती, असे दिसते. याचे कारण एवढेच असावे, असा आपण अंदाज करू शकतो: येशू रोज त्यांच्या इतका जवळ होता की त्यांच्या मनातील कोणत्याही अव्यवस्थित ओढीला आवर घालण्यास त्याची दैवी उपस्थिती पुरेशी होती.
पण येशू त्यांच्यापासून दूर होण्याचा दिवस आलाच. प्रथम त्याच्या मृत्यूमुळे तो त्यांच्यापासून दूर झाला आणि त्यानंतर थोड्याच काळात तो स्वर्गात आरोहित झाला. स्वर्गारोहणानंतर आणि पेन्टेकॉस्टनंतर येशूचे आपल्या शिष्यांशी असलेले नाते बदलले. आता त्यांना त्याची प्रत्यक्ष, देहधारी उपस्थिती अनुभवता येत नव्हती. त्याची अधिकारवाणीतील शिकवण रोज ऐकायला मिळत नव्हती आणि प्रेरणादायी चमत्कारही रोज पाहायला मिळत नव्हते. त्याऐवजी, प्रभूशी असलेल्या त्यांच्या नात्याला एक नवे परिमाण लाभू लागले: त्यांचे जीवन येशूच्या दुःखसहनाशी अनुरूप होऊ लागले. आता शिष्यांना आपल्या प्रभूचे अनुकरण करण्याचे आवाहन होते: अंतःकरणात श्रद्धेची दृष्टी त्याच्याकडे वळवायची आणि आपल्या कृतींतून त्याच्या त्यागमय प्रेमाचे साधन व्हायचे. म्हणून शिष्यांना आपल्या आवेगांवर आणि देहाच्या वासनांवर ताबा ठेवणे आवश्यक होते. त्यामुळे येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर शिष्यांनी आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केले, तेव्हा उपवासाचा आणि देहसंयमाच्या इतर सर्व प्रकारांचा त्यांना मोठा लाभ झाला.
आपल्यापैकी प्रत्येकाला केवळ ख्रिस्ताचा अनुयायी (शिष्य) होण्याचेच नव्हे, तर ख्रिस्ताचे साधन (प्रेषित) होण्याचेही आवाहन आहे. या दोन्ही भूमिका नीट पार पाडायच्या असतील, तर देहाच्या अनियंत्रित वासना आड येऊ देता कामा नयेत. देवाच्या आत्म्याने आपल्याला पूर्णपणे व्यापून टाकावे आणि आपल्या प्रत्येक कृतीत आपले मार्गदर्शन करावे, यासाठी आपण त्याला वाव दिला पाहिजे. उपवास आणि देहसंयमाचे इतर सर्व प्रकार आपले लक्ष स्वतःच्या दुर्बलतांवर आणि देहाच्या मोहांवर न अडकता देवाच्या आत्म्यावर केंद्रित ठेवण्यास मदत करतात.
उपवास आणि देहसंयम यांचे महत्त्व आज चिंतनात घ्या. पश्चात्तापाची ही कृत्ये सुरुवातीला सहसा करावीशी वाटत नाहीत. पण नेमका हाच महत्त्वाचा मुद्दा आहे. आपल्या देहाला जे ‘नकोसे’ वाटते ते केल्याने आपला आत्मा बळकट होतो आणि देहावर अधिक ताबा मिळवू शकतो. त्यामुळे आपला प्रभू आपल्याला अधिक परिणामकारक रीतीने आपल्या कार्यासाठी वापरू शकतो आणि आपल्या कृतींना दिशा देऊ शकतो. ही पवित्र साधना निष्ठेने करण्याचा संकल्प करा. तिच्यामुळे तुमच्यात किती बदल घडतो, हे पाहून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल.
हे माझ्या प्रिय प्रभू, तुझे साधन म्हणून तू माझी निवड केलीस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझे प्रेम जगापर्यंत पोहोचवण्यासाठी तू मला पाठवू शकतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. माझ्या अनियंत्रित भुका आणि इच्छा संयमाने वश करून तुझ्यासारखे अधिकाधिक घडण्याची कृपा मला दे, जेणेकरून माझ्या जीवनाची सूत्रे सर्वस्वी तुझ्याच हाती राहतील. उपवासाची देणगी स्वीकारण्यास माझे मन खुले राहो आणि या प्रायश्चित्ताच्या कृतीने माझ्या जीवनाचे परिवर्तन होण्यास मदत होवो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आजच आमूलाग्र बदल घडवणारी निवड करा
राखेच्या बुधवारानंतरचा शनिवार
येशूने लेवी नावाच्या एका कर वसूल करणाऱ्याला जकात नाक्यावर बसलेले पाहिले. तो त्याला म्हणाला, “माझ्यामागे ये.” तेव्हा तो सर्व काही मागे सोडून उठला आणि येशूच्या मागे गेला. लूक 5:27–28
लेवीचे आयुष्य सुखात चालले होते. कर वसूल करण्याचे त्याचे काम स्थिर होते आणि त्यातून त्याला चांगली कमाई होत होती. पण येशूच्या मागे जाण्यासाठी त्याने क्षणात हे सर्व सोडून दिले, आणि त्याच क्षणी त्याच्या आयुष्याला चांगले वळण लागले.
येशूने लेवीला दिलेल्या पाचारणाची ही छोटीशी कथा आपण लक्षात घ्यायला हवी. तुम्ही बहुधा ख्रिस्ताच्या मागे जाण्याचा निर्णय आधीच घेतला असेल, तरी तो निर्णय दररोज अधिक दृढ करायला हवा. लेवीच्या उदाहरणातून तुम्हाला यासाठी प्रेरणा मिळायला हवी.
अनेकदा देव आपल्याला त्याच्याशी अधिक खोल नाते जोडण्यासाठी, त्याच्या आणखी जवळ येण्यासाठी बोलावत आहे आणि आपण अधिक पूर्णपणे त्याच्या मार्गाने चालावे अशी त्याची इच्छा आहे, असे जाणवते. अशा वेळी आपण थबकतो, कचरतो. श्रद्धेने पाऊल उचलण्यापूर्वी अशा निर्णयाचा नीट विचार करून त्याचे “फायदे-तोटे” तोलून पाहावे, असे अनेकांना वाटते. पण तसे करू नका. बाकीचे सर्व काही मागे सोडून ख्रिस्ताच्या मागे जाण्याचा निर्णय लेवीने लगेच घेतला. त्याचे हे उदाहरण आपल्यासमोर ठेवले आहे, ते आपणही तसेच करावे या आमंत्रणासाठी.
लेवीने जसा आमूलाग्र बदल स्वीकारला, तसाच बदल स्वीकारायला येशू आज तुम्हाला कसे आमंत्रण देत आहे? त्याची सेवा अधिक पूर्णपणे, प्रेमाने आणि सर्वस्व अर्पण करून करता यावी म्हणून तो तुम्हाला काय सोडून द्यायला सांगत आहे? या प्रश्नाचे उत्तर तुम्हाला माहीत नसले, तरी आपल्या प्रभूला ‘हो’ म्हणा. त्याला सांगा की तुम्हाला लेवीच्या पावलांवर पाऊल ठेवायचे आहे आणि त्याच्या पवित्र इच्छेनुसार पूर्णपणे जगण्यासाठी, आवश्यक तो आमूलाग्र बदल स्वीकारून, तुम्हाला मनापासून स्वतःला समर्पित करायचे आहे.
आणखी एक गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे. येशूच्या मागे जाण्याचा निर्णय घेतल्याबरोबर लेवीने येशूसाठी आणि कर वसूल करणाऱ्या इतर लोकांसाठी आपल्या घरी मेजवानी दिली. आपला निर्णय इतरांना कळू देण्याची त्याला भीती नव्हती. आपल्या मित्रांनाही असाच निर्णय घेण्याची संधी मिळावी, अशी त्याची इच्छा होती.
आज लेवी कोण होता आणि त्याला कसे पाचारण मिळाले, यावर मनन करा. या प्रायश्चित्तकाळाच्या सुरुवातीला, लेवीला मिळालेले पाचारण आणि त्याने दिलेला प्रतिसाद यांवर मनन करताना येशू तुम्हालाही हाक देत आहे, हे ऐकण्याची संधी घ्या. प्रत्यक्षात ‘सर्व काही मागे सोडून द्यावे’ अशी हाक कदाचित तुम्हाला मिळणार नाही; तरीही तसे करण्याची तुमची तयारी आहे, हे प्रभूला सांगा. आपल्या प्रभूच्या मागे जाण्याच्या निर्णयाला कोणतीही अट घालू नका. असा निर्णय घेतल्याबद्दल तुम्ही सदैव कृतज्ञ राहाल.
माझ्या परमप्रिय प्रभू, तू आपल्या सर्व लेकरांना काहीही राखून न ठेवता तुझ्या मागे येण्यास बोलावतोस. कितीतरी अधिक मिळावे म्हणून या जीवनात जे काही मिळू शकते ते सर्व सोडून देण्याची मनापासून तयारी ठेवायला तू आम्हाला बोलावतोस. आज, उद्या आणि दररोज तुला ‘हो’ म्हणता येईल इतका तुझ्यावर विश्वास ठेवण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. प्रिय प्रभू, माझे जीवन तुझे आहे. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझे कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

