चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
प्रेमाचे उदात्त पाचारण
सामान्य काळातील तिसावा रविवार (वर्ष अ)
“तू आपला प्रभू देव ह्याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने प्रेम कर. ही सर्वांत मोठी आणि पहिली आज्ञा आहे. दुसरीही तिच्यासारखीच आहे: तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर. संपूर्ण नियमशास्त्र आणि संदेष्ट्यांची शिकवण या दोन आज्ञांवर आधारलेली आहे.” मत्तय 22:37–40
जीवनात तुम्हाला हव्या असलेल्या अनेक गोष्टींचा विचार करा. त्या गोष्टींच्या यादीत काय असेल? कुटुंबातील जिव्हाळ्याचे संबंध, उत्तम आरोग्य, आनंदी जीवन, चांगले मित्र आणि आर्थिक सुरक्षितता अशा अनेक चांगल्या गोष्टी कदाचित त्यात असतील. कामधंद्यात यश, आनंददायी सुट्ट्या, नवे घर आणि जीवनातले काही रोमांचक अनुभव अशा इतर गोष्टींचाही त्यात समावेश असेल. तुमच्या मनातल्या सर्वांत खोल इच्छेपासून अशी यादी सुरू केलीत, तर पहिल्या क्रमांकावर काय येईल? त्या यादीत सर्वांत आधी काय असायला हवे, हे कदाचित आपल्या सगळ्यांनाच माहीत असेल. पण आत्ता तुम्ही आपल्या अंतःकरणातील इच्छांचे प्रामाणिकपणे परीक्षण केलेत, तर त्या यादीत पहिल्या क्रमांकावर काय असेल?
खरे तर, सर्वांत मोठ्या दोन आज्ञा पाळणे हीच आपल्या जिवाची पहिली आणि सर्वांत प्रबळ इच्छा असायला हवी. इतर सर्व गोष्टींपेक्षा, पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने देवावर प्रेम करण्याची आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम करण्याची इच्छा तुम्हाला असायला हवी. हीच तुमच्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छा आहे का?
इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी: आपल्या अंतःकरणाचा, जिवाचा आणि मनाचा केवळ बहुतांश भाग देवावर प्रेम करण्यात लावून चालणार नाही. आपले 51% प्रेम देवाला द्यायचे आणि उरलेले 49% इतरत्र वाटून द्यायचे, असे नाही. आपले 100% प्रेम देवाला अर्पण केले पाहिजे. देव हाच आपल्या प्रेमाचा एकमेव विषय असला पाहिजे.
तुम्ही तुमचे 100% प्रेम देवाला अर्पण केलेत, तर इतरांना देण्यासाठी तुमच्याकडे काय उरेल? देवावरील आपल्या प्रेमाचे अद्भुत वैशिष्ट्य असे आहे की आपण देवाला जितके अधिक प्रेम अर्पण करतो, तितके अधिक प्रेम इतरांना देण्यासाठी आपल्याकडे असते. आपण आपले प्रेम देवाला अर्पण करतो तेव्हा, जणू त्याला मत्सर वाटतो किंवा त्याला आपल्यावर मालकी गाजवायची आहे अशा रीतीने, तो ते आपल्याकडून काढून घेऊन स्वार्थीपणे स्वतःकडेच ठेवत नाही. उलट, देवावर प्रेम केल्याने आपली प्रेम करण्याची क्षमताच बदलते आणि आधीपेक्षा अधिक प्रेम आपल्याजवळ असते. आपण मर्यादित जीव आहोत आणि आपली प्रेम करण्याची क्षमताही मर्यादित आहे. देव अनंत आहे आणि त्याचे प्रेमही स्वभावतः अनंत आहे. म्हणून आपण आपले मर्यादित प्रेम देवाला अर्पण करतो तेव्हा त्याच्याकडून आपल्याला त्याचे अनंत प्रेम मिळते. मग हे प्रेम आपल्या जीवनातून ओसंडून वाहू शकते आणि आपण ते काहीही राखून न ठेवता इतरांना देऊ शकतो.
तर आपल्या मूळ प्रश्नाकडे पुन्हा वळूया: तुम्ही देवावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने प्रेम करता का? तसे असेल, तर तुमचे संपूर्ण अस्तित्व देवाच्या विचारांशी आणि इच्छेशी एकरूप झाले आहे. याचा अर्थ, देवाला आणि त्याने तुम्हाला जे काही प्रकट केले आहे ते समजून घेण्याचा तुम्ही सतत प्रयत्न करता. तुमच्या जीवनातील प्रत्येक दिवशी तुमच्यासाठी देवाची परिपूर्ण इच्छा काय आहे, हे जाणून घेण्याचा तुम्ही प्रयत्न करता. देवाची इच्छा असेल तेच तुम्ही निवडता, आणि ते उत्कटतेने, उत्साहाने व मनापासून करता. तुम्ही सतत देवाकडे लक्ष लावता, त्याच्या कृपेच्या सौम्य प्रेरणांना प्रतिसाद देता आणि तुमच्या जीवनातील प्रत्येक दिवसाच्या प्रत्येक क्षणी त्याचे मार्गदर्शन स्वीकारता. किती उदात्त पाचारण आहे हे! आणि हेच पाचारण तुम्हाला मिळाले आहे. तेव्हाच, आणि केवळ तेव्हाच, देवाच्या प्रेमाचा वर्षाव स्वीकारण्यासाठी मन खुले करून तुम्ही त्याच्या प्रेमाने स्वतःवर प्रेम कराल. आणि तेव्हाच तुमच्या सभोवतालच्या लोकांपर्यंत देवाचे प्रेम पोहोचवण्याचे साधन तुम्ही होऊ शकाल.
आपल्या अस्तित्वाच्या कणाकणाने देवावर प्रेम करण्याचे जे उदात्त आणि निर्णायक पाचारण तुम्हाला मिळाले आहे, त्यावर आज चिंतन करा. या प्रेमाने तुमचे संपूर्ण अस्तित्व व्यापले पाहिजे. ते पूर्ण आणि निःसंकोच असले पाहिजे. त्यासाठी तुम्हाला आपले संपूर्ण जीवन अर्पण करावे लागेल, सर्व पापांपासून पूर्णपणे शुद्ध व्हावे लागेल आणि सर्व स्वार्थाचा ठामपणे त्याग करावा लागेल. तुमचे रूपांतर घडवणाऱ्या देवाच्या स्पर्शातील अनंत सामर्थ्य स्वीकारण्यासाठी तुमचे अंतःकरण खुले असावे लागेल. देवानेच ही आज्ञा दिली आहे, म्हणून हे शक्य आहे. महान संत होणे शक्य आहे. त्याहून कमी कशाचेही ध्येय ठेवू नका. या उदात्त पाचारणाला प्रतिसाद देण्याचा प्रयत्न कधीही सोडू नका. जीवनात ज्या परिपूर्णतेची तुम्हाला मनापासून आस आहे, तिच्यापर्यंत पोहोचण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे, हे लक्षात ठेवा.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, तू मला सर्व काही दिले आहेस आणि त्या बदल्यात माझ्याकडूनही सर्व काही मागतोस. तुझे परिपूर्ण प्रेम समजून घेण्यास आणि माझी सारी शक्ती लावून ते निवडण्यास मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर खरोखर प्रेम आहे. माझ्या संपूर्ण अस्तित्वाने तुझ्यावर प्रेम करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मला पाहायचे आहे
सामान्य काळातील तिसावा रविवार (वर्ष ब)
येशू आपल्या शिष्यांसह आणि मोठ्या लोकसमुदायासह यरीहोहून निघत असताना, तिमयाचा मुलगा बार्तिमय हा आंधळा मनुष्य रस्त्याच्या कडेला भीक मागत बसला होता. नाझरेथचा येशू जात आहे हे ऐकताच तो मोठ्याने हाक मारू लागला, “हे येशू, दाविदाच्या पुत्रा, माझ्यावर दया कर.” मार्क 10:46–47
रोजचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी रस्त्याच्या कडेला बसून भीक मागण्याशिवाय दुसरा मार्गच नसता, तर तुम्हाला किती अपमान सहन करावा लागला असता, याची कल्पना करा. त्या काळी बार्तिमयला अंधत्वामुळे काम करून स्वतःचा उदरनिर्वाह करता येत नव्हता. त्याचे अंधत्व हा देवाचा शाप आहे आणि ते त्याच्या स्वतःच्या किंवा त्याच्या आईवडिलांच्या पापांमुळे आले आहे, असे अनेकांना वाटत असे. समाजाने त्याला वाळीत टाकले असते आणि त्याच्या कुटुंबावर व समाजावर तो एक ओझे आहे, असे मानले असते. त्यामुळे त्या काळी अंध व्यक्तीला शारीरिक अंधत्वाचा सामना करणे जितके कठीण होते, तितकेच त्यातून होणारे मानसिक आणि भावनिक आघात सहन करणेही कठीण होते.
या प्रसंगातील प्रतीकात्मकता विलक्षण आहे. आपल्या ख्रिस्ती जीवनप्रवासाविषयी ती आपल्याला अनेक गोष्टी शिकवते. सर्वप्रथम, बार्तिमयच्या नम्रतेत आणि दुर्बलतेत आपण स्वतःला पाहण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. आध्यात्मिक दृष्टीने आपण सर्व जण अंध आहोत आणि आपल्या पतित मानवी अवस्थेत आपण आध्यात्मिकदृष्ट्या बहिष्कृत आहोत. याचा अर्थ असा की, आपण स्वतःच्या बळावर स्वर्ग प्राप्त करू शकत नाही. बार्तिमय हा आपल्या पतित मानवी अवस्थेचे प्रतीक आहे. आपण दररोज स्वतःला नम्र केले पाहिजे आणि हे ओळखले पाहिजे की आपल्याला मदतीची नितांत गरज आहे आणि आपण स्वतःच्या आत्म्याचे तारण करू शकत नाही.
आपण जीवनात अनुभवत असलेल्या अंधत्वातून आणि दुर्दशेतून आपली सुटका व्हावी म्हणून आपण काय केले पाहिजे, हेही बार्तिमयच्या उदाहरणातून दिसते. येशू त्या वाटेने जात आहे हे ऐकताच त्याने दयेसाठी मोठ्याने हाक मारली. पण आपल्या प्रभूला त्याने केवळ एकदा हाक मारली असे नाही; त्याने चिकाटीने पुन्हा पुन्हा हाक मारली. त्याची हाक ऐकणाऱ्या लोकांनी त्याला दटावले आणि गप्प बसायला सांगितले. पण त्यांच्या दटावण्यामुळे त्याची प्रार्थना आणखी कळकळीची झाली. सुरुवातीला येशूनेही त्याच्याकडे दुर्लक्ष केले असे दिसते. येशूने असे का केले असेल? बार्तिमयची त्याला काळजी नव्हती म्हणून तर नक्कीच नाही. बार्तिमय चिकाटी सोडणार नाही, हे आपल्या प्रभूला माहीत होते आणि त्याने चिकाटी धरावी अशी त्याची इच्छा होती. बार्तिमयने अधिक दृढ निश्चयाने प्रार्थना करावी, अशी येशूची इच्छा होती आणि तसेच घडले.
बार्तिमयने जशी प्रार्थना केली, तशीच आपणही केली पाहिजे. जीवनात निराश होऊन आशा गमावणे फार सोपे असते. असे घडते तेव्हा आपली प्रार्थना दुर्बल आणि निष्फळ होते. कधीकधी इतर अनेक कारणांनीही प्रार्थना सोडून देण्याचा मोह आपल्याला होईल. जमावाने बार्तिमयला दटावले, ते प्रार्थना सोडून देण्याच्या अशा अनेक मोहांचे प्रतीक आहे. असे मोह येतात तेव्हा आपण आपले प्रयत्न दुप्पट केले पाहिजेत आणि आपला निश्चय अधिक दृढ केला पाहिजे. येशूचे सुरुवातीचे मौन हेही अधिक श्रद्धेने प्रार्थना करण्याचे आमंत्रण आहे, असे आपण समजले पाहिजे. प्रार्थना करताना देव आपले ऐकत नाही असे वाटले, तरी तो आपले ऐकतो हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. आपल्या सुरुवातीच्या मौनातून तो आपल्याला त्याच्या अधिक जवळ येण्यास आणि श्रद्धेत व प्रार्थनेत अधिक खोलवर जाण्यास आमंत्रण देतो.
येशू थांबला आणि त्याने शिष्यांना बार्तिमयला आपल्याकडे आणायला सांगितले. तेव्हा बार्तिमय लगेच उठला, अंगावरचा झगा फेकून दिला आणि आपल्या प्रभूकडे गेला. कृपेच्या प्रेरणांना तत्परतेने प्रतिसाद देण्याआड आपल्या जीवनात जे काही येते आणि जे आपण दूर केले पाहिजे, त्या सर्वांचे प्रतीक म्हणजे त्याचा झगा. झगा असण्यात काहीच गैर नव्हते; पण त्या क्षणी येशूच्या हाकेला लगेच प्रतिसाद देण्यात तो बार्तिमयला थोडासा अडथळा ठरत होता. आपल्या बाबतीतही असेच आहे. देव आपल्याला हाक मारतो त्याच क्षणी त्याला प्रतिसाद देण्याच्या आड येणारी कोणतीही गोष्ट दूर करण्याची आपली तयारी आणि इच्छा असली पाहिजे.
शेवटी, बार्तिमयची प्रार्थना परिपूर्ण होती: “गुरुजी, मला दृष्टी हवी आहे.” आध्यात्मिक दृष्टीने पाहता, देवाला, आपल्या प्रभूला पाहण्याची उत्कट आस आपल्या अंतःकरणात वाढावी यासाठी आपण प्रयत्न केले पाहिजेत. श्रद्धेची देणगी, म्हणजे आध्यात्मिक सत्ये पाहण्याची आणि समजून घेण्याची क्षमता, आपल्याला हवी असेल, तर आपला प्रभू त्या प्रार्थनेला उत्तर देईल. आपला प्रभू आपल्यालाही म्हणेल, “जा; तुझ्या श्रद्धेने तुझे तारण केले आहे.”
आज बार्तिमय या गरीब, अंध भिकाऱ्याचे चिंतन करा. स्वतःकडे कसे पाहावे आणि प्रार्थना कशी करावी, याचा आदर्श त्याच्या नम्र अंतःकरणात पाहा. तुमची पतित अवस्था तुम्हाला नम्र का करते, तुमच्या पापामुळे तुम्ही किती एकाकी होता आणि प्रार्थनेत किती चिकाटीची गरज आहे, याचा विचार करा. बार्तिमयच्या उदाहरणाचे अनुसरण करा. आपला प्रभू तुमच्या अंतःकरणाचे अंधत्व दूर करील, जेणेकरून तुम्ही दररोज अधिक पूर्णपणे त्याचे अनुसरण करू शकाल.
हे मला बरे करणाऱ्या प्रभू, स्वतःच्या बळावर मी दुर्बल आहे; मी भिकारी आहे आणि पापी आहे. माझ्या गरजेत तुला मोठ्या कळकळीने हाक मारणे, हीच माझी एकमेव आशा आहे. हे प्रिय प्रभू, कृपा करून मला माझी दृष्टी परत दे. मला बरे कर आणि तुला पाहण्यास मला मदत कर, म्हणजे तू मला जिथे नेशील तिथे मी तुझ्यामागे येऊ शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रार्थनेतील नम्रता
सामान्य काळातील तिसावा रविवार (वर्ष क)
“दोन जण प्रार्थना करायला मंदिरात गेले; एक परुशी होता आणि दुसरा जकातदार. परुशी आपली जागा घेऊन उभा राहिला आणि स्वतःशीच अशी प्रार्थना करू लागला, ‘हे देवा, मी इतर लोकांसारखा लोभी, अप्रामाणिक किंवा व्यभिचारी नाही, इतकेच काय, मी या जकातदारासारखाही नाही, म्हणून मी तुझे आभार मानतो.’” लूक 18:10–11
किती खेदजनक प्रार्थना! खरे तर ती देवाला केलेली प्रार्थनाही नव्हती, कारण परुश्याने “स्वतःशीच अशी प्रार्थना केली.” जकातदाराची प्रार्थना मात्र प्रत्येक प्रार्थनेसाठी एक परिपूर्ण आदर्श होती. आपण वाचतो की जकातदार “दूर उभा राहिला. त्याने आपली नजर स्वर्गाकडे वरही केली नाही; उलट छाती बडवत तो म्हणाला, ‘हे देवा, मी पापी आहे; माझ्यावर दया कर.’” या दोन्हींपैकी कोणती प्रार्थना तुमच्या स्वतःच्या प्रार्थनेसारखी अधिक वाटते?
या प्रश्नाचे प्रामाणिक उत्तर देण्यासाठी आपण दोन्ही प्रार्थना नीट पाहूया. सर्वप्रथम, या दोन प्रार्थनांमधला फरक म्हणजे नम्रता आणि गर्व यांच्यातला फरक. परुशी गर्वाने भरलेला होता, हे स्पष्ट आहे. गर्वामुळे आपण खरोखर कसे आहोत, हे आपल्याला दिसत नाही. आविलाची संत तेरेसा आपल्याला शिकवते की देवाकडे जाणाऱ्या वाटेवर आपण सर्वप्रथम नम्रतेने स्वतःची खरी ओळख करून घेतली पाहिजे. त्याशिवाय आपण पवित्रतेत कधीच वाढू शकणार नाही.
परुश्याच्या प्रार्थनेत गर्वाचे पाप स्पष्ट दिसते. त्यामुळे त्याला स्वतःची खरी ओळख नाही, हेही दिसून येते. तो ज्या प्रकारे उभा आहे, त्यातूनही त्याचा गर्व दिसतो, हे लक्षात घ्या. पवित्र शास्त्रात अनेक ठिकाणी गुडघे टेकणे किंवा साष्टांग दंडवत घालणे ही नम्र माणसाची ठेवण असल्याचे दिसते. परुशी नुसता उभा राहिला नाही, तर त्याने प्रार्थनेत स्वतःच्या चांगुलपणाचा पाढाच वाचला. तो खरोखरच आठवड्यातून दोनदा उपवास करत असेल आणि आपल्या संपूर्ण उत्पन्नाचा दशांशही देत असेल. पण हे सर्व त्याने स्वतःच्या बळावर केले, असे त्याच्या प्रार्थनेवरून वाटते. ही कृत्ये देवाच्या कृपेने आणि सामर्थ्याने घडली, असे तो मानत नाही. त्यामुळे ती खऱ्या प्रेमाची कृत्ये नव्हती. चांगले करण्यासाठी आपल्याला देवाची गरज नाही, असा सूर त्याच्या प्रार्थनेत आहे. तो देवाकडे काहीही मागत नाही, यावरूनही हे दिसते. उलट, स्वतःच्या प्रयत्नांनी आपण इतके चांगले आहोत, याबद्दल तो फक्त देवाचे आभार मानतो. परिणामी, देव त्याला काहीच देत नाही, कारण त्याने काहीच मागितले नाही.
खऱ्या प्रार्थनेची सुरुवात आपली दुर्बलता आणि आपल्याला देवाची असलेली गरज नम्रपणे मान्य करण्यापासून झाली पाहिजे. जकातदाराने मान खाली घालून ही नम्रता व्यक्त केली. स्वर्गाकडे नजर उचलण्याचे धाडसही त्याने केले नाही. यावरून दिसते की तो स्वतःला देवाची कृपा मिळण्यास पात्र समजत नव्हता. खरे सांगायचे तर, तो त्या कृपेस पात्र नव्हताच. म्हणूनच देवाची कृपा ही त्याच्या दयेची देणगी आहे. आपण जे मिळण्यास पात्र नाही ते देव आपल्याला देतो, ही त्याची निव्वळ दया आहे. आणि आपण ती कृपा मिळण्यास पात्र नाही हे ज्यांना ठाऊक आहे, त्यांनाच तो ती देतो. जकातदाराचे शब्द प्रार्थनेचा परिपूर्ण आदर्श आहेत, कारण त्यांतून ही सत्ये व्यक्त होतात. पापी असल्यामुळे तो दयेस पात्र नाही, तरी देवाने दया करून त्याला कृपा द्यावी, अशी तो याचना करतो.
तुम्ही प्रार्थना करता तेव्हा ती कशी करता? तुमच्या अंतःकरणाची वृत्ती काय असते आणि तुम्ही कशासाठी प्रार्थना करता? सुरुवातीला, प्रार्थना करताना तुमच्या शरीराची ठेवण कशी असते, याचा विचार करा. उभे राहून, बसून, गुडघे टेकून किंवा आडवे पडूनही आपण प्रार्थना करू शकतो. तरीही गुडघे टेकून किंवा साष्टांग दंडवत घालून प्रार्थना करणे विशेष चांगले आहे. याचा अर्थ असा नाही की संपूर्ण प्रार्थनेच्या वेळी आपण तसेच राहिले पाहिजे. पण दररोज निदान क्षणभर तरी देवासमोर गुडघे टेकणे, मस्तक नमवणे किंवा साष्टांग दंडवत घालणे ही चांगली सवय आहे. तुम्ही असे करता का? नसेल, तर ही रोजची सवय लावून घेण्याचा विचार करा.
तुम्ही प्रार्थना करता तेव्हा नम्रतेने सुरुवात करता का? विवेकबुद्धीच्या प्रकाशात आपल्या वर्तनाचे परीक्षण करून आणि आपल्या पापांची कबुली देऊन आपण मिस्साची सुरुवात करतो. प्रत्येक वेळी प्रार्थनेची सुरुवात कशी करावी, याचे हे एक चांगले उदाहरण आहे. आपली पापे आणि दुर्बलता आठवा आणि नम्र व्हा. देवासमोर त्यांची कबुली द्या आणि आपल्या पापांमुळे आपण देवाच्या दयेस पात्र नाही, हे मान्य करा. अशा नम्रतेमुळे देव तुम्हाला जसे पाहतो तसे स्वतःकडे पाहण्यास तुम्हाला मदत होईल. त्यामुळे पवित्रतेत वाढण्यासाठी देवाकडून जी कृपा तुम्हाला हवी आहे, ती स्वीकारण्यास तुम्हाला आपले अंतःकरण खुले करता येईल.
आज या जकातदाराच्या प्रार्थनेत दिसणाऱ्या नम्रतेवर मनन करा. तसे करताना, तुम्ही स्वतः कशी प्रार्थना करता हे पाहा आणि या जकातदाराची वृत्ती व प्रार्थना यांचे तुम्ही अनुकरण करता का, हे तपासा. दररोज आपल्या प्रभूसमोर एखाद्या कृतीने आपली नम्रता व्यक्त करण्याचा निश्चय करा. दररोज गुडघे टेका, मस्तक नमवा किंवा साष्टांग दंडवत घाला. प्रार्थना करताना, देवाकडून काहीही मिळण्यास आपण पात्र नाही, या जाणिवेने दयेची याचना करा. हे सत्य नम्रपणे मान्य करणे हाच प्रत्येक प्रार्थनेचा पाया असला पाहिजे. तुम्ही जितके अशा प्रकारे नम्र व्हाल, तितके देव तुम्हाला उंचावील आणि तुमच्यावर आपली दया विपुलपणे वर्षवील.
हे देवा, मी पापी आहे, माझ्यावर दया कर. हे परम गौरवशाली आणि दयाळू देवा, मी तुझ्यापुढे नतमस्तक होतो. माझ्या जीवनात तू विपुल दया दाखवली आहेस, म्हणून मी तुझी स्तुती करतो आणि तुझे आभार मानतो. मी तुझ्या आणि तुझ्या कृपेच्या योग्यतेचा नाही, तरीही तू मला ती कृपा देतोस. त्याबद्दल मी अंतःकरणापासून तुझे आभार मानतो आणि तुझ्या कृपेचे दान मला सतत मिळत राहावे, अशी तुला कळकळीची विनंती करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पापाच्या अतिरेकी भीतीचे ओझे
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा सोमवार
पण येशूने शब्बाथ दिवशी तिला बरे केले म्हणून सभास्थानाचा प्रमुख संतापला आणि जमावाला म्हणाला, “काम करण्यासाठी सहा दिवस आहेत. बरे होण्यासाठी त्या दिवशी या, शब्बाथ दिवशी येऊ नका.” त्यावर प्रभू त्याला म्हणाला, “ढोंग्यांनो! शब्बाथ दिवशी तुमच्यापैकी प्रत्येक जण आपला बैल किंवा गाढव गव्हाणीपासून सोडून त्याला पाणी पाजायला बाहेर नेत नाही काय?” लूक 13:14–15
येशूने शब्बाथ दिवशी एका स्त्रीला बरे केले म्हणून सभास्थानाचा प्रमुख का “संतापला” असेल? ती अठरा वर्षे अपंग होती! विशेषतः तिच्या कुटुंबीयांचा विचार करा. त्यांनी वर्षानुवर्षे तिच्या वेदना पाहिल्या असतील आणि तिला मायेने साथ देत त्या वेदना वाटून घेतल्या असतील. शब्बाथ दिवशी येशूने तिला बरे केले तेव्हा ते तिथे असते, तर त्यांच्या मनात लगेच असा विचार आला असता का, “शब्बाथ दिवशी आमच्या आईला, पत्नीला किंवा बहिणीला बरे करण्याचे धाडस येशूने कसे केले?” मुळीच नाही! त्यांना आनंद झाला असता, त्यांची मने विस्मयाने आणि कृतज्ञतेने भरून आली असती, आणि कदाचित त्यांच्या डोळ्यांतून अश्रूही आले असते. हा चमत्कार पाहून तिच्या कुटुंबीयांची जी स्वाभाविक प्रतिक्रिया झाली असती, तीच योग्य होती. याउलट, सभास्थानाच्या प्रमुखाची प्रतिक्रिया अत्यंत विपरीत होती.
सभास्थानाचा हा प्रमुख असे का वागला असेल? तो आणि इतर अनेक शास्त्री, सदूकी, परुशी व धर्मशास्त्राचे जाणकार मत्सर आणि ढोंगीपणाशी झुंजत होते. पण काही लोक कधीकधी इतर कारणांनीही त्या प्रमुखासारखी प्रतिक्रिया देतात. त्यांपैकी एक कारण म्हणजे पापाची अतिरेकी भीती.
पापाची अतिरेकी भीती म्हणजे देवाकडे आणि त्याच्या पवित्र इच्छेकडे नियमांच्या चौकटीतूनच पाहण्याची प्रवृत्ती. “नियमवाद” म्हणजे केवळ देवाच्या नियमाशी निष्ठावान राहणे नव्हे; तशी निष्ठा ही चांगलीच गोष्ट आहे. नियमवाद म्हणजे देवाच्या नियमाचा असा चुकीचा अर्थ लावणे की देवापेक्षा स्वतःलाच अधिक महत्त्व दिले जाते. पापाच्या अतिरेकी भीतीने ग्रासलेल्या व्यक्तीचे लक्ष सतत स्वतःवरच असते. देवापेक्षाही पापाचीच चिंता तिला कितीतरी अधिक सतावते. पापाबाबत जागरूक असणे अत्यावश्यक आहे; पण आपल्या हातून पाप घडेल ही भीती जेव्हा मनाचा ताबा घेते, तेव्हा देवाची निर्मळ इच्छा स्पष्टपणे दिसेनाशी होते. त्या भीतीचे ओझे इतके जड होते की देवाच्या खऱ्या इच्छेनुसार आनंदाने जगणे त्या व्यक्तीला जमत नाही.
लिझिओची संत तेरेझ हिने आपल्या आत्मचरित्रात पापाच्या अतिरेकी भीतीशी दिलेल्या झुंजीबद्दल मोकळेपणाने लिहिले. या झुंजीला तिने “अतिसंवेदनशीलता” असे म्हटले. त्याविषयी ती म्हणाली, “ही यातना नीट समजून घ्यायची असेल, तर ती स्वतः सोसावी लागेल. दीड वर्ष मी जे अनुभवले, ते शब्दांत सांगणे मला अशक्य आहे.” मात्र, अखेरीस तिने ज्याला “संपूर्ण मनपरिवर्तन” म्हटले, तो अनुभव तिला आला आणि अतिसंवेदनशीलतेचे जड ओझे दूर झाले. या अतिसंवेदनशीलतेने तिला अनेक प्रकारे त्रास दिला. त्यांपैकी एक असा की सहज मनात येणारे काही विचारही मरणपातके आहेत आणि त्यांमुळे आपल्याला दंडाज्ञा होईल, अशी भीती तिला वाटत असे.
संत तेरेझला ज्या प्रकारची “अतिसंवेदनशीलता” सतावत होती, तशी ती सभास्थानाच्या प्रमुखाला सतावत नसावी. तरीही त्याच्या वागण्यात पापाची अतिरेकी भीती दिसून आली. त्यामुळे या अपंग स्त्रीसाठी आपल्या प्रभूने केलेल्या सत्कृत्याबद्दल त्याने प्रभूला कठोरपणे दोष दिला आणि त्याची निंदा केली.
आज चिंतन करा: अशी जड ओझी वाहण्याची काही प्रवृत्ती तुमच्यात आहे का? पापाविषयी तुम्ही अवाजवी चिंता करता का? चुकीचा निर्णय होईल या काळजीने एखाद्या निर्णयाचा विचार पुन्हा पुन्हा करत राहता का? देवाचा आणि इतरांचा विचार करण्यापेक्षा तुम्ही स्वतःचाच विचार कितीतरी अधिक करता का? तसे असेल, तर कदाचित तुम्हीही असेच एखादे जड ओझे वाहत असाल, जे आपल्या प्रभूला तुमच्यावरून उतरवायचे आहे. देवाची सेवा करणे आणि त्याच्या पवित्र इच्छेनुसार जगणे हे आपल्या जीवनातील सर्वांत खोल आनंदाचे कारण व्हावे, जड ओझे नव्हे. ख्रिस्ती जीवनाची वाटचाल तुम्हाला आनंदापेक्षा ओझेच अधिक वाटत असेल, तर स्वतःवरून नजर हटवा आणि दयाळू देवाकडे पाहा. संत तेरेझ अखेरीस जशी धावली, तसे तुम्हीही एखाद्या बालकाच्या पूर्ण विश्वासाने त्याच्याकडे धाव घ्या. पापाच्या अतिरेकी भीतीतून आणि स्वतःवर लादलेल्या ओझ्यांतून मुक्त होऊन त्याच्यावर अधिक खऱ्या मनाने प्रेम करा.
हे माझ्या दयाळू प्रभू, माझ्यावर असलेल्या सर्व ओझ्यांतून मला मुक्त करण्याची तुझी इच्छा आहे. लहान मूल ज्या भरवशाने आपल्या आईवडिलांकडे जाते, त्याच भरवशाने मी तुझ्याकडे वळावे, अशी तुझी इच्छा आहे. हे प्रिय प्रभू, एखाद्या गोष्टीचा अति ध्यास घेऊन किंवा निराधार चिंता करून मी स्वतःवर जी ओझी लादतो, त्या सर्वांतून मला मुक्त कर. माझ्यावरचे तुझे असीम प्रेम मला सदैव उमजत राहो आणि मी तुझ्या मार्गांवर सदैव मुक्तपणे व आनंदाने चालत राहो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पुन्हा पुन्हा बी पेरणे
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू म्हणाला, “देवाचे राज्य कशासारखे आहे? मी त्याची तुलना कशाशी करू? ते मोहरीच्या दाण्यासारखे आहे. एका माणसाने तो दाणा घेऊन बागेत पेरला. तो पूर्ण वाढल्यावर त्याचे मोठे झुडूप झाले आणि आकाशातील पक्षी त्याच्या फांद्यांवर राहू लागले.” लूक 13:18–19
हा छोटासा दाखला अनेकांच्या जीवनाशी त्यांच्या लक्षात येते त्याहून अधिक जवळून संबंधित आहे. प्रेषितकार्याद्वारे देवाचे राज्य उभारण्याचा प्रयत्न करत असताना या दाखल्यातून आपल्या सर्वांना मोठे प्रोत्साहन मिळायला हवे.
मोहरीचे दाणे फार लहान असतात. एखाद्याने असा दाणा हातात घेतला, तर पहिल्या नजरेत त्याला त्याचे काही विशेष वाटणार नाही. पण वाढीसाठी अगदी अनुकूल परिस्थितीत तो पेरला, तर त्यातून २० फुटांहून अधिक उंचीचे झाडही वाढू शकते.
या दाखल्यातून येशू आपल्याला अनेक गोष्टी शिकवतो. त्यांपैकी एक धडा म्हणजे प्रभूचे प्रेषित म्हणून आपण केलेली प्रेमाची कामे. प्रभूचे प्रेषित होऊन पृथ्वीच्या टोकापर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्याच्या पाचारणाचा विचार केला, तर तुमच्या मनात काय येते? कदाचित सर्वप्रथम तुमच्या डोळ्यांसमोर अशा व्यक्ती येतील, ज्यांच्यावर व्यापक, लोकांसमोर चालणाऱ्या आणि उत्साहाने भरलेल्या सेवाकार्याची जबाबदारी सोपवली गेली आहे. अशा सेवाकार्यात प्रेषितकार्याला आलेली चांगली फळे सहज दिसतात. पण तुमचे काय? बहुतेक जण जमेल त्या प्रत्येक छोट्या मार्गाने इतरांवर प्रेम करण्याचा आणि त्यांची सेवा करण्याचा प्रयत्न करतात. पण आपल्या प्रयत्नांतून किती विपुल चांगली फळे येतात, हे त्यांना दिसत नाही. असे झाले की काही जण निराश होतात आणि सुवार्ता पसरवण्याचा त्यांचा उत्साह कमी होतो.
तुमच्याही बाबतीत असे होत असेल, तर मोहरीच्या दाण्याचा विचार करा. हा छोटासा दाणा पेरण्यासारखेच आपले बरेचसे प्रेषितकार्य असते. दयाळूपणाची छोटी कामे करावीत, सहजपणे आणि कधी कुणालाही न कळता आपली श्रद्धा इतरांपर्यंत पोहोचवावी, आपल्या सेवेकडे कुणाचे लक्ष गेले नाही तरी प्रेमाने सेवा करावी, आणि हे सगळे न थांबता करत राहावे, असे देव आपल्याला सांगतो. या छोट्या कृतींना देवाच्या राज्यासाठी फळ येते का? मोहरीच्या दाण्याच्या या दाखल्यावर तुमचा विश्वास असेल, तर तुमचे उत्तर निःसंशय ‘होय!’ असेच असले पाहिजे.
जीवनात अनेकदा आपल्या कृतींचा इतरांवर झालेला संपूर्ण परिणाम आपल्याला कधीच दिसत नाही. आपल्या वाईट प्रभावाचा त्यांच्यावर होणारा परिणाम आपल्या कल्पनेपेक्षा कितीतरी मोठा असतो. तसेच, ज्या प्रेमाच्या कृतींतून आपण आपली श्रद्धा इतरांपर्यंत पोहोचवतो, त्यांचाही लोकांवर आपल्या कल्पनेपेक्षा कितीतरी अधिक परिणाम होतो. मोहरीच्या दाण्याच्या या दाखल्यातील संदेशावर विश्वास ठेवल्याने आपली अशी खात्री व्हायला हवी की आपल्या प्रेमातून, सद्गुणांतून आणि शब्दांतून आपण पेरलेल्या श्रद्धेच्या छोट्या बियांना खरोखरच विपुल चांगली फळे येतील. स्वर्गाच्या वैभवात प्रवेश करेपर्यंत ती फळे किती विपुल आहेत, याची आपल्याला कल्पनाही येणार नाही.
श्रद्धेच्या आणि प्रेमाच्या अगदी छोट्या बिया दररोज पेरणे हे आपले कर्तव्य आहे, यावर आज चिंतन करा. तुमच्या प्रयत्नांना आलेली विपुल फळे उघडपणे दिसत नसली, तरी निराश होऊ नका. पुन्हा पुन्हा पेरत राहण्याचा निश्चय करा. श्रद्धेचे बी पेरण्यात आनंद माना आणि हेच आपले ध्येय समजा. आयुष्यभर असे करत राहिलात, तर स्वर्गातून मागे वळून पाहताना तुम्हाला आश्चर्य वाटेल की श्रद्धेच्या आणि प्रेमाच्या त्या वरवर क्षुल्लक भासणाऱ्या कृतींतून देवाने आपल्या सामर्थ्याने आपले राज्य कसे उभे केले.
हे माझ्या गौरवशाली राजा, आम्ही प्रेमाने केलेल्या प्रयत्नांतून तुझे राज्य दूरवर पसरावे, अशी तुझी इच्छा आहे. हे प्रिय प्रभू, श्रद्धेची आणि प्रेमाची तुझी बीजे दररोज पेरण्यासाठी माझा उपयोग कर. या प्रेषितीय कार्यात मी कधीही थकू नये आणि तुझी सेवा करण्यात व मला शक्य त्या प्रत्येक मार्गाने तुझे राज्य उभारण्यात मला सदैव मोठा आनंद लाभो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अरुंद द्वारातून प्रवेश
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा बुधवार
कोणीतरी त्याला विचारले, “प्रभू, थोड्याच लोकांचे तारण होईल का?” त्याने त्यांना उत्तर दिले, “अरुंद दारातून आत जाण्यासाठी झटत राहा. कारण मी तुम्हाला सांगतो, अनेक जण आत जाण्याचा प्रयत्न करतील, पण त्यांच्यात तेवढे बळ नसेल.” लूक 13:23–24
आपल्या प्रभूने वर सांगितलेले शब्द आपण नक्कीच मनावर घेतले पाहिजेत. आपले तारण होईल, असे गृहीत धरणे सोपे आहे. देव दयाळू आहे आणि आपणही मनाने चांगले आहोत, म्हणून आपले तारण निश्चित आहे, असे सहज वाटू शकते. पण येशू असे म्हणत नाही.
मग कोणाचे तारण होईल? देवाच्या इच्छेने आपण स्वर्गात पोहोचलो, तर कोणाचे तारण झाले आणि कोणाचे झाले नाही, हे पाहून आपल्याला आश्चर्य वाटेल. आजच्या सुवार्तेतील हा एक स्पष्ट संदेश आहे. येशू तर असेही म्हणतो की काही जण मृत्यूनंतर आपण स्वर्गात प्रवेश करू असे गृहीत धरतील; पण आपल्या प्रभूकडून त्यांना हे ऐकावे लागेल: “तुम्ही कोठून आलात हे मला माहीत नाही. अहो दुष्कर्म करणाऱ्यांनो, तुम्ही सगळे माझ्यापासून दूर व्हा!” हे शब्दही आपण मनावर घेतले पाहिजेत.
आपण ज्या सर्वांत घातक पापांना बळी पडू शकतो, त्यांपैकी एक म्हणजे आपले तारण निश्चित आहे असे धृष्टपणे गृहीत धरणे. ही धृष्टता घातक आहे, कारण तिचा आपल्यावर दुहेरी परिणाम होतो. एक तर, अशा धृष्टतेच्या आहारी गेलेल्या व्यक्तीने मरणपातक केलेले असते, पण त्याबद्दल पश्चात्ताप करून ती पापापासून वळलेली नसते. शिवाय, ती आपले पाप मान्य करायलाच नकार देते, त्यामुळे तिला पश्चात्ताप करून पापापासून वळणेही शक्य होत नाही. तिची सदसद्विवेकबुद्धी काम करत नाही. तिने स्वतःच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधली आहे आणि देवानेही तशीच पट्टी बांधावी, अशी तिची अपेक्षा आहे. पण देव सर्व काही पाहतो आणि त्यानुसार न्याय करतो.
स्वर्गप्राप्ती सोपी नाही, हे आपल्याला सांगण्यासाठी येशू ‘अरुंद द्वाराची’ उपमा देतो. त्यासाठी आपल्या बाजूने मनापासून प्रयत्न आणि देवाची असीम दया, या दोन्हींची गरज आहे. आपल्या बाजूने पाहता, आपण जाणीवपूर्वक देवाची इच्छा जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला आणि त्याला उदार मनाने प्रतिसाद दिला, तरच स्वर्गप्राप्ती शक्य आहे. याचा पहिला अर्थ असा की आपण आपल्या पापांची कबुली द्यावी आणि त्यांच्यापासून दूर वळावे. त्यानंतर आपल्या जीवनात देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आपण सर्वतोपरी प्रयत्न करावेत.
हे स्वीकारणे कठीण वाटत असेल, तर एवढेच लक्षात ठेवा की ही शिकवण स्वतः येशूने दिली आहे. त्याचे म्हणणे अगदी स्पष्ट आहे, आणि तो जे म्हणतो ते त्याला खरोखरच अभिप्रेत आहे. या शिकवणीने तुमच्या मनात एक प्रकारचे पवित्र भय निर्माण झाले, तर ती चांगली गोष्ट आहे. ‘पवित्र भय’ ही अशी देणगी आहे की तिच्यामुळे आपली सदसद्विवेकबुद्धी योग्य रीतीने घडते आणि आपल्या जीवनात कोणत्या गोष्टी शाश्वत तारणाच्या मार्गात न ढळणारे अडथळे बनल्या आहेत, हे ती ओळखू शकते. हीच योग्य रीतीने घडलेली सदसद्विवेकबुद्धी आपल्याला त्या अरुंद द्वारापर्यंत नेईल. त्या द्वारातून जाणारा मार्ग हाच शाश्वत जीवनाकडे जाण्याचा एकमेव मार्ग आहे.
आज या गोष्टीवर चिंतन करा की आपण सर्वांनी आपल्या शाश्वत तारणाकडे गांभीर्याने पाहिले पाहिजे. आपल्या आध्यात्मिक जीवनात शिथिलता आली आहे असे जाणवले, तर बदल घडवून आणण्यासाठी या शुभवर्तमानातून प्रेरणा घ्या. स्वर्गाचे दार ठोठावल्यावर आपला प्रभू आपल्याला ओळखत नाही, असे ज्यांच्या लक्षात येते, त्यांच्यापैकी एक होण्याची वेळ आपल्यावर येऊ देऊ नका. आपले तारण होणारच असे गृहीत धरण्याचे पाप आपल्या जीवनातून मुळासकट काढून टाकण्यासाठी शक्य ते सर्व करा. मग स्वर्गात तुमचे प्रतिफळ खरोखरच मोठे असेल.
हे माझ्या परम दयाळू प्रभू, तूच आमच्यासाठी स्वर्गाची दारे उघडू शकतोस; आणि ज्यांनी तुझ्या पवित्र इच्छेला प्रतिसाद दिला आहे, त्यांच्यासाठीच तू ती उघडशील. मी कोणकोणत्या प्रकारे तुझ्यापासून दूर वळतो आणि माझ्या आध्यात्मिक वाटचालीत ढिलाई करतो, हे मला दिसू दे. हे सारे स्पष्टपणे पाहण्यासाठी आणि तुला पूर्ण अंतःकरणाने प्रतिसाद देण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
संरक्षण, आरोग्यलाभ आणि तारण
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
“यरुशलेमे, यरुशलेमे! तू संदेष्ट्यांना ठार मारतेस आणि तुझ्याकडे पाठवलेल्यांना दगडमार करतेस. कोंबडी जशी आपल्या पिलांना पंखांखाली एकत्र जमवते, तसे तुझ्या मुलांना एकत्र जमवण्याची मला कितीदा उत्कंठा वाटली! पण तुझी तयारी नव्हती!” लूक 13:34
येशूच्या पवित्र हृदयाचे चिंतन करणे आपल्यासाठी उपकारक आहे. त्याचे हृदय सामर्थ्यवान आणि कोमल, करुणामय आणि न्यायी, दयाळू आणि सत्यनिष्ठ आहे. शुभवर्तमानाच्या या उताऱ्यात यरुशलेमच्या लोकांवर येशूचे किती प्रेम होते, याची झलक आपल्याला दिसते. तो शहरावरचे नव्हे, तर त्या शहरात राहणाऱ्या लोकांवरचे आपले प्रेम व्यक्त करत होता. सर्व वाईटापासून त्यांचे रक्षण करता यावे म्हणून त्यांनी त्याला स्वतःला त्याच्याजवळ घेऊ द्यावे, हीच त्याच्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छा आणि तीव्र ओढ होती, हे स्पष्ट आहे.
सुरुवातीलाच येशू “यरुशलेम” हे नाव दोनदा उच्चारतो. त्यातून त्या शहरातील लोकांबद्दलची त्याची गाढ करुणा व्यक्त होते. बदलण्याची त्यांची तयारी नव्हती आणि ते त्याच्याकडे वळले नाहीत, याचे दुःखही त्यातून व्यक्त होते. त्यांचा हा नकार येशू पृथ्वीवर वावरला त्याच्या कितीतरी आधी सुरू झाला होता. पश्चात्ताप करून देवाकडे परत फिरण्याचे संदेष्ट्यांचे आवाहन त्यांच्या पूर्वजांनी धुडकावून लावले होते. पूर्वजांचा तो हट्टीपणा येशूच्या काळातील लोकांमध्येही कायम राहिला आणि त्यांनीही येशूला नाकारले. त्यांच्या या नकारामुळे येशूला राग आला किंवा त्याने त्यांचा धिक्कार केला, असे नव्हे; उलट, त्याच्या अंतःकरणात पवित्र दुःख दाटून आले.
आपल्या पिलांना पंखांखाली एकत्र घेणाऱ्या कोंबडीचे चित्र ही चिंतन करण्यासारखी सुंदर प्रतिमा आहे. आई कोंबडी स्वतःच्या जिवाची पर्वा न करता मोठ्या धैर्याने आपल्या पिलांचे रक्षण करते. धोका जवळ आला की ती आपले पंख पसरते आणि असहाय पिलांना त्यांच्या आड घेऊन त्यांचे रक्षण करते. केवळ यरुशलेमच्या लोकांचेच नव्हे, तर आपल्या सर्वांचे रक्षण करण्याची आपली इच्छा व्यक्त करण्यासाठी येशू मायेची ही प्रतिमा वापरतो.
लोकांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांना आपल्या “पंखांखाली” एकत्र घेण्याची येशूला इतकी ओढ होती, तर आपल्याला आपल्या प्रभूच्या संरक्षणाची गरज आहे, याबद्दल आपण निःसंशय असले पाहिजे. ज्याची गरज नाही, अशी गोष्ट त्याने इच्छिली नसती. तो असा देव नाही की जो आपल्या मुलांची विनाकारण काळजी करतो आणि त्यांना अति जपतो. त्याची काळजी खरी आहे आणि ती आवश्यकही आहे. आपल्याला त्याच्या संरक्षणाची गरज आहे, हे आपण जाणले पाहिजे.
दैनंदिन जीवन जगताना, आयुष्यातले सगळे काही आपण स्वतःच्या बळावर सांभाळू शकतो, असे तुम्हाला वाटते का? आईवडिलांच्या सुरक्षित छायेतून बाहेर पडून स्वतःच्या भरवशावर राहू पाहणाऱ्या मुलासारखे तुम्ही वागता का? जीवनात जबाबदार होण्यासाठी आपण सर्वांनी प्रयत्न केले पाहिजेत; पण आपल्या प्रेमळ देवाच्या संरक्षणाची गरज आपल्याला उरणार नाही, अशी वेळ कधीच येणार नाही. आपण ज्या जगात राहतो, ते अशा धोक्यांनी भरलेले आहे, ज्यांपासून केवळ देवच आपले रक्षण करू शकतो.
आजच्या सुवार्तेच्या सुरुवातीला येशूंनी हेरोदाला “कोल्हा” म्हटले. आपल्या पिलांचे रक्षण करणाऱ्या कोंबडीप्रमाणे वागण्याची येशूंची इच्छा होती, हे लक्षात घेतले तर त्या प्रतिमेचा अर्थ उलगडतो. हेरोद आपल्याला ठार मारण्याचा प्रयत्न करत आहे, असे येशूंना सांगण्यात आले; पण त्यांना हेरोदाची भीती नव्हती, हे स्पष्ट होते. हेरोदाच्या त्या हेतूबद्दल येशू म्हणाले, “जा आणि त्या कोल्ह्याला सांगा, ‘पाहा, आज आणि उद्या मी दुष्टात्म्यांना घालवून देतो आणि रोग्यांना बरे करतो, आणि तिसऱ्या दिवशी माझे कार्य पूर्ण करतो.’” आपले रक्षण करण्यासाठी येशूंनी दुष्टात्म्यांवर आपला अधिकार गाजवला, रोग्यांना बरे केले आणि तिसऱ्या दिवशी मृतांतून उठून स्वर्गाची द्वारे उघडली. जीवनाच्या वाटचालीत अनेक दुष्टात्मे आपल्यावर हल्ला करण्याचा प्रयत्न करतील. आपल्याला अनेक प्रकारच्या आरोग्यदानाची गरज भासेल, आणि खुद्द मृत्यूवर येशूंनी मिळवलेल्या विजयाचे वरदान आपल्याला लाभले नाही, तर स्वर्गाच्या वैभवापर्यंत आपल्याला नेले जाणार नाही. दुष्टात्मे खरोखर आहेत. जखमाही खऱ्या आहेत. आणि आपल्याला तारणाऱ्याची खरोखरच गरज आहे.
आज या प्रतिमेवर मनन करा: कोंबडी जशी आपल्या पिलांवर पंख पसरते, तसे येशू तुमच्यावर आपले पंख पसरतात, जेणेकरून या जगात तुम्हाला सामोरे जावे लागणाऱ्या अनेक मोहांपासून आणि सैतानी हल्ल्यांपासून तुमचे रक्षण व्हावे. त्यांच्या संरक्षणाची तुम्हाला दररोज गरज आहे, याचा विचार करा. दुष्टात्मे आपले हल्ले कधीच थांबवणार नाहीत. तुमच्या मानसिक, भावनिक आणि आध्यात्मिक जखमा बऱ्या होण्यासाठी तुम्हाला येशूंची गरज आहे. येशूच तुमचे रक्षण करू शकतात, तुमच्या जखमा बऱ्या करू शकतात आणि मग तुम्हाला सार्वकालिक जीवनाचे वरदान भरभरून देऊ शकतात. त्यांच्या पंखांच्या आश्रयात राहा आणि त्यांच्या परमपवित्र हृदयाच्या उत्कट इच्छा त्यांना पूर्ण करू द्या.
हे माझ्या करुणामय प्रभू, या जगातील अनेक अनिष्ट गोष्टींपासून माझे रक्षण करण्याची तुला उत्कट इच्छा आहे. माझ्या पापांमुळे झालेल्या जखमा बऱ्या करण्याची तुला उत्कट इच्छा आहे. आणि मला सार्वकालिक जीवनाचे वरदान देण्याचीही तुला उत्कट इच्छा आहे. हे प्रिय प्रभू, तुझे संरक्षण मी स्वीकारतो आणि माझ्या जखमा बऱ्या व्हाव्यात म्हणून प्रार्थना करतो. मला सदैव तुझ्या पंखांच्या आश्रयात ठेव आणि सार्वकालिक जीवनाचे वरदान दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अवघडून टाकणारे प्रसंग
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
एका शब्बाथ दिवशी येशू परुश्यांपैकी एका प्रमुख व्यक्तीच्या घरी जेवायला गेला, आणि तेथील लोक त्याच्याकडे बारकाईने लक्ष ठेवून होते. लूक 14:1
या प्रमुख परुश्याने आपल्या घरी जेवायला दिलेले आमंत्रण येशूने स्वीकारले. जेवायला जमलेले लोक “त्याच्याकडे बारकाईने लक्ष ठेवून होते.” हा प्रसंग डोळ्यांसमोर आणणे फारसे कठीण नाही. जेवणाचे आमंत्रण मिळाले आहे आणि तिथे अनेक अनोळखी लोक आपल्याकडे बारकाईने पाहत आहेत, अशा वेळी बहुतेकांना अवघडल्यासारखे वाटेल आणि आपण त्यांच्या नजरेत कसे दिसत आहोत याची चिंता वाटेल. पण येशू पूर्ण आत्मविश्वासाने आणि शुभवर्तमान सांगण्याचा अढळ निश्चय घेऊन तिथे गेला. या भोजनप्रसंगातून आणि त्यावेळी येशूच्या मनोवृत्तीतून आपल्याला एक गोष्ट शिकता येते: जे प्रसंग आपल्याला अवघडून टाकतात, तेच खरे तर आपली श्रद्धा इतरांपर्यंत पोहोचवण्याच्या उत्तम संधी असतात.
आपल्या सर्वांवर कधी ना कधी अवघडून टाकणाऱ्या प्रसंगाला सामोरे जाण्याची वेळ येते. उदाहरणार्थ, एखाद्या दूरच्या नातेवाइकासाठी किंवा नव्या शेजाऱ्यासाठी आयोजित केलेल्या समारंभाचे तुम्हाला आमंत्रण मिळाले आहे, अशी कल्पना करा. तुम्ही जायचे ठरवले आहे, पण तिथे आपल्या ओळखीचे अगदी थोडे लोक असतील, हेही तुम्हाला माहीत आहे. स्वभावाने बुजऱ्या असलेल्या व्यक्तीचा कल तिथे पोहोचल्यावर ओळखीच्या एखाद्या व्यक्तीला शोधून उरलेला सगळा वेळ तिच्याबरोबर घालवण्याकडे असेल. पण येशूने काय केले ते पाहा. त्या भोजनप्रसंगी फार थोडे लोक त्याच्या ओळखीचे असावेत. निवांतपणे वेळ घालवणे, नव्या ओळखी करून घेणे आणि आनंद लुटणे, हा तिथे जाण्यामागचा येशूचा मुख्य हेतू नव्हता. ज्यांना गरज होती त्यांना आपला तारणाचा संदेश सांगणे, हा त्याचा मुख्य हेतू होता. म्हणून तो गरज असलेल्या लोकांकडे गेला आणि त्याने हे आत्मविश्वासाने केले.
लोकांमध्ये मिसळायला आणि नव्या लोकांना भेटायला तुम्हाला आवडत असो किंवा अशा प्रसंगांची धास्ती वाटत असो, एका साध्या गोष्टीचा विचार करा: असे प्रसंग म्हणजे आपली श्रद्धा इतरांपर्यंत पोहोचवण्याच्या उत्तम संधी आहेत. आपल्या प्रभूप्रमाणे तुम्ही पुढाकार घेऊन नव्या, अपरिचित प्रसंगांना सामोरे जायला तयार असाल, तर अशा संधी कितीतरी आहेत हे तुम्हाला हळूहळू दिसू लागेल. नवे प्रसंग आणि नव्या ओळखी यांतून शुभवर्तमान सांगण्याच्या नव्या संधी मिळतात. अर्थात, नवे मित्र जोडण्याची आणि आनंदाने वेळ घालवण्याची संधीही यात असते. पण शुभवर्तमान सांगण्याची तळमळ तुमच्या मनात असेल, तर आपली श्रद्धा कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे इतरांपर्यंत पोहोचवण्याच्या नव्या संधी तुम्ही नेहमी शोधत राहाल.
आज शुभवर्तमानातील या साध्या प्रसंगावर चिंतन करा: येशू असा एका भोजनाला गेला जिथे बरेच लोक त्याच्या ओळखीचे नव्हते, आणि त्यांच्यापर्यंत श्रद्धेचा संदेश पोहोचवणे हा त्याचा हेतू होता. त्या भोजनाला आपल्या प्रभूबरोबर आपणही आहोत, अशी कल्पना करा. तुम्हाला कसे वाटले असते? इतरांच्या नजरा आपल्यावर आहेत या जाणिवेने तुम्हाला अवघडल्यासारखे वाटले असते का? की शुभवर्तमान सांगण्याची संधी म्हणून तुम्ही या प्रसंगाकडे पाहिले असते? इतरांना शुभवर्तमान सांगण्यासाठी तुम्ही किती उत्साहाने प्रयत्न करता यावर चिंतन करा आणि या पवित्र कार्याला पुन्हा स्वतःला समर्पित करा. आपल्या प्रभूला सांगा की तो जिथे पाठवील तिथे त्याच्या कार्यासाठी तुम्ही आनंदाने तयार आहात. मग जीवनातील प्रत्येक नव्या साहसाकडे आणि अनुभवाकडे ख्रिस्ताचा तारणाचा संदेश इतरांना सांगण्याची नवी संधी म्हणून पाहण्याचा प्रयत्न करा.
हे माझ्या तारणाऱ्या प्रभू, तुझा तारणाचा संदेश सर्वदूर, पृथ्वीच्या टोकापर्यंत पोहोचावा, अशी तुझी इच्छा आहे. आत्म्यांच्या तारणासाठी माझे हृदय आवेशाने भरून टाक. मला भेटणाऱ्या प्रत्येकाला सुवार्ता सांगण्याची अढळ इच्छा मला दे. हे प्रिय प्रभू, तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझा उपयोग कर, जेणेकरून ज्यांना गरज आहे त्यांच्यापर्यंत तुझे प्रेम आणि तुझी दया पोहोचेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
नम्रतेतून मिळणारे स्वातंत्र्य
सामान्य काळातील तिसाव्या आठवड्याचा शनिवार
“कोणी तुम्हाला लग्नाच्या मेजवानीला बोलावले, तर भोजनासाठी मानाच्या जागी बसू नका. कदाचित त्याने तुमच्यापेक्षा अधिक प्रतिष्ठित पाहुण्याला बोलावले असेल. तुम्हा दोघांना बोलावणारा यजमान तुमच्याकडे येऊन म्हणेल, ‘या गृहस्थाला तुमची जागा द्या.’ मग तुम्हाला ओशाळून उठावे लागेल आणि सर्वांत खालच्या जागी जाऊन बसावे लागेल.” लूक 14:8–9
हा एक विचार करायला लावणारा दृष्टान्त आहे. सर्वप्रथम हे लक्षात घेतले पाहिजे की अशा प्रकारे अपमान झाला, तरी खऱ्या संताला ओशाळल्यासारखे वाटणार नाही. उलट, संत आपली मानाची जागा दुसऱ्याला आनंदाने देतील. खरे तर त्यांनी बहुधा सुरुवातीलाच “सर्वांत खालची” जागा घेतली असती, कारण अशा प्रकारच्या लौकिक मानाला त्यांच्या दृष्टीने काहीच महत्त्व नसते. पण त्या वेळी येशू जिवंत संतांशी बोलत नव्हता. लौकिक मानप्रतिष्ठेच्या इच्छेशी ज्यांचा संघर्ष चालू होता, अशा लोकांशी तो बोलत होता. यावरून दिसते की येशू ज्यांच्याशी बोलत होता, त्यांच्याही मनात असुरक्षिततेची भावना होती आणि स्वतःबद्दलचा निकोप आदर त्यांच्यात कमी होता.
यातली सुंदर गोष्ट अशी की येशूने त्या लोकांची मनःस्थिती समजून घेतली आणि त्यांच्या अनुभवाशी जुळणारा दृष्टान्त त्यांना सांगितला. परुश्यांपैकी एका प्रमुख व्यक्तीने दिलेल्या भोजनाला ते पाहुणे म्हणून आले होते. येशूलाही त्या भोजनाचे आमंत्रण होते. गर्वापेक्षा नम्रता कितीतरी श्रेष्ठ आहे, हे सत्य येशूला त्यांना सौम्यपणे सांगायचे होते. स्वतः नम्र होण्यात आणि इतरांना उंचावण्यातच खरा गौरव आणि मान मिळतो. अशा रीतीने इतरांना उंचावताना, व्यक्ती म्हणून त्यांना असलेली उपजत प्रतिष्ठा आणि मोल आपण दाखवून देतो. हा धडा शिकणे कठीण आहे.
चारचौघांत असताना बहुतेकांना स्वतःची तुलना इतरांशी करण्याची सवय टाळणे कठीण जाते. “ती माझ्यापेक्षा सुंदर आहे,” “तो माझ्यापेक्षा जास्त यशस्वी आहे,” किंवा “ते फार शिकलेले आहेत,” असे विचार मनात येतात. स्वतःविषयी असुरक्षित वाटत असल्यामुळे अनेकदा ही प्रवृत्ती दिसून येते. पण तुम्ही जसे आहात तसे स्वतःला पूर्णपणे स्वीकारून मनःशांती अनुभवू शकलात, देव तुमच्यावर जसे प्रेम करतो तसे स्वतःवर प्रेम करू शकलात, तर तुम्हाला अधिक मोकळेपणाने इतरांवर प्रेम करता येईल, त्यांची प्रतिष्ठा ओळखता येईल आणि त्यांच्या यशाचा व त्यांना मिळणाऱ्या सन्मानाचाही आनंद मानता येईल.
येशू आपल्या दाखल्याचा शेवट या शब्दांनी करतात: “कारण जो कोणी स्वतःला उंच करतो त्याला नमवले जाईल, पण जो स्वतःला नम्र करतो त्याला उंच केले जाईल.” नेहमीच्या लौकिक दृष्टिकोनातून हे सत्य समजून घेणे कठीण जाऊ शकते. नम्रतेचे मोठे मोल समजणेही अवघड जाऊ शकते. पण नम्रता म्हणजे सत्याच्या प्रकाशात स्वतःकडे पाहणे — देव तुम्हाला जसे पाहतो तसे स्वतःला पाहणे. नम्र व्यक्तीला इतरांच्या प्रशंसेची किंवा आदराची गरज नसते. देवाचे प्रेम त्या व्यक्तीला पुरेसे असते. म्हणूनच नम्र माणसे देव त्यांच्यावर जसे प्रेम करतो तसे स्वतःवर प्रेम करतात; शिवाय, इतरांच्या भल्याकडे आपले संपूर्ण लक्ष देण्यास ती मोकळी असतात. हेच निर्मळ प्रेम आहे. आणि नम्रता जीवनात पूर्णपणे उतरवली तरच असे प्रेम शक्य होते.
ज्यांच्यात नम्रतेची फार उणीव होती, त्यांना येशूंनी किती सौम्यपणे शिकवले, यावर आज मनन करा. येशूंना त्यांची किती काळजी होती, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. त्यांना लज्जित करणे हा येशूंचा हेतू नव्हता; उलट, त्यांच्या असुरक्षिततेच्या जड ओझ्यातून त्यांना मुक्त करण्याची येशूंची इच्छा होती. तुमचाही असा संघर्ष होत असेल, तर आपले प्रभू तुम्हाला किती सौम्यपणे नम्रता स्वीकारण्यास बोलावत आहेत, यावर मनन करा. हा सद्गुण लाभावा म्हणून प्रार्थना करा आणि तो प्रामाणिकपणे आचरणात आणा. हा सद्गुण अंगी बाणल्याने तुमच्या जीवनात अधिक स्वातंत्र्याचे दार उघडेल, हे लक्षात ठेवा.
हे माझ्या नम्र प्रभू, तुला स्वतःची परिपूर्ण ओळख होती. स्वर्गातील पित्याचे तुझ्यावर जसे प्रेम होते, तसेच प्रेम तू स्वतःच्या पवित्र आत्म्यावर केलेस. माझी खरी ओळख मला उमगू दे. तू मला जसे पाहतोस, तसे मला स्वतःकडे पाहायला शिकव. या जगातील मानसन्मान आणि लोकांकडून मिळणारी प्रतिष्ठा यांची विकृत हाव माझ्यावर कधीही ओझे बनू नये. त्याऐवजी, नम्रतेचे हे गौरवशाली वरदान माझ्या आत्म्यात खोलवर रुजावे, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

