मराठी

सामान्य काळातील सव्विसावा आठवडा

चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अनुक्रमणिका

सतत मनपरिवर्तनाचे जीवन

सामान्य काळातील सव्वीसावा रविवार (वर्ष अ)

येशू मुख्य याजकांना आणि लोकांच्या वडीलधाऱ्यांना म्हणाला, “तुम्हाला काय वाटते? एका माणसाला दोन मुलगे होते. तो पहिल्या मुलाकडे गेला आणि म्हणाला, ‘बाळा, आज द्राक्षमळ्यात जाऊन काम कर.’ त्याने उत्तर दिले, ‘मी जाणार नाही.’ पण नंतर त्याने आपला विचार बदलला आणि तो गेला. तो माणूस दुसऱ्या मुलाकडे गेला आणि त्यालाही तीच आज्ञा दिली. त्याने उत्तर दिले, ‘होय, बाबा.’ पण तो गेला नाही.” मत्तय 21:28–30

देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागणे ज्यांना कठीण जाते, त्यांना हा दाखला मोठी आशा देतो. पहिला मुलगा आधी वडिलांची आज्ञा पाळायला तयार नव्हता, पण नंतर त्याने आपला विचार बदलला. तो अशा लोकांचे प्रतीक आहे, जे आधी देवाची इच्छा नाकारतात, पण नंतर पश्चात्ताप करून पुन्हा देवाकडे वळतात. दुसरा मुलगा अशा लोकांचे प्रतीक आहे, जे आपण देवाच्या इच्छेशी एकनिष्ठ आहोत असे म्हणतात, पण प्रत्यक्षात तसे नसतात. आपणही एका अतिशय धोकादायक सापळ्यात अडकू शकतो, हे या दुसऱ्या मुलावरून दिसते. त्याच्यात मुख्य याजकांची आणि लोकांच्या वडीलधाऱ्यांची मनोवृत्ती दिसते. ते बोलत एक आणि करत भलतेच. ते नीतिमान असल्यासारखे वागत, पण खरे तर तसे नव्हते. कदाचित ते स्वतःचीही फसवणूक करत असतील.

अर्थात, आणखी एक शक्यता आहे, जिचा उल्लेख येशू करत नाही. खरे तर, वडिलांनी मुलाला द्राक्षमळ्यात काम करायला सांगितले तेव्हा त्याने “हो” म्हणायला हवे होते आणि नंतर दिलेला शब्द पाळायला हवा होता. पण आपल्या धन्य मरियममातेशिवाय या वर्णनात कोणीही बसत नाही, म्हणून या शक्यतेचा उल्लेख केलेला नाही. सर्वांनी पाप केले आहे आणि प्रत्येकाला पश्चात्ताप करण्याची गरज आहे.

या दोन मुलांकडे पाहताना, आपण नम्रपणे पहिल्या मुलासारखे होण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. आपल्या आयुष्यात अनेकदा आणि अनेक प्रकारे आपण देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यास नकार दिला आहे, हे मान्य करण्यापासून सुरुवात केली पाहिजे. देवाने आपल्याला त्याची सेवा करण्यासाठी बोलावले, पण आपण “नाही” म्हटले. हे मान्य करणे ही खऱ्या मनपरिवर्तनाची आणि देवसेवेची अत्यावश्यक पहिली पायरी आहे. आपण पाप केले आहे हे नम्रपणे कबूल करत नाही, तेव्हा आपण दुसऱ्या मुलासारखे वागतो. आपण खोटेपणात जगतो आणि देवाच्या इच्छेशी एकनिष्ठ नसतानाही तसे आहोत, अशी स्वतःची समजूत घालण्याचा प्रयत्न करतो. हा दुसरा मुलगा एका अतिशय धोकादायक मनोवृत्तीचे प्रतीक आहे. ती टाळण्यासाठी आपण सर्वतोपरी प्रयत्न केले पाहिजेत. पश्चात्ताप करण्यास नकार देण्याचे हे पाप आहे, पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप. ही वृत्ती धोकादायक आहे, कारण आपणच नीतिमान आहोत असा अभिमान माणसाला खऱ्या अर्थाने देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागू देत नाही. अशा वृत्तीचे लोक स्वतःच्याच खोटेपणावर विश्वास ठेवतात आणि त्यांना पश्चात्ताप करण्याची गरज वाटत नाही.

या दोन मुलांपैकी तुम्ही कोणासारखे अधिक आहात? तुम्हाला स्वतःच्या दुर्बलतांची आणि पापांची स्पष्ट जाणीव आहे का? ती तुम्ही स्वतःशी आणि देवासमोर नम्रपणे कबूल करू शकता का? की आपण पवित्र आहोत आणि आपल्याला पश्चात्ताप करण्याची गरज नाही, असे दाखवण्याकडे तुमचा कल आहे? आपले पाप कबूल करण्यास कधीही घाबरू नका. तुम्ही जसे नाही तसे असल्याचे सोंग कधीही आणू नका. आपणच नीतिमान आहोत, अशा अभिमानाच्या आहारी कधीही जाऊ नका. सतत मनपरिवर्तनाचे जीवन जगण्यासाठी देवाने आपल्या सर्वांना बोलावले आहे. हे ओळखून, ते मान्य करून आणि त्या मनपरिवर्तनासाठी प्रयत्न करून आपण स्वर्गाचे गौरवशाली राज्य प्राप्त करू.

आज चिंतन करा: तुम्ही कोणकोणत्या प्रकारे देवाच्या इच्छेला सुरुवातीला “नाही” म्हटले आहे? कधी आपण गंभीर बाबतीत नकार देतो, तर कधी कमी गंभीर बाबतीत. नम्रपणे मान्य करण्यासारखे सत्य हे आहे की दररोज आपण सर्वजण देवाच्या इच्छेचा पूर्णपणे स्वीकार करण्यास नकार देतो. देवाची आज्ञा पाळण्याचे जे आमंत्रण आपल्याला मिळाले आहे, त्याला केवळ सरळ “हो” किंवा “नाही” असे उत्तर देणे पुरेसे नाही. आज्ञापालनासाठी देवाचे बोलावणे आपल्या अंतःकरणाच्या खोलवर पोहोचते आणि आपल्याकडून अधिकाधिक सखोल प्रतिसाद मागते. आपल्या आत्म्याचे परीक्षण करत राहा आणि तुम्ही कोणकोणत्या प्रकारे देवाची इच्छा नाकारता, ते कबूल करा. तुमची पापे जितकी स्पष्टपणे तुम्हाला दिसतील आणि ती तुम्ही जितक्या प्रामाणिकपणे कबूल कराल, तितक्या पूर्णपणे तुम्हाला देवाच्या इच्छेला मनापासून “हो” म्हणता येईल.

हे परमदयाळू प्रभू, तू आम्हाला सतत पश्चात्ताप करण्यासाठी बोलावतोस. आम्ही सर्वांनी तुझ्याविरुद्ध पाप केले आहे आणि दररोज करतो. कृपा करून मला नम्रतेचे आणि प्रामाणिकपणाचे वरदान दे, म्हणजे तुझ्या परिपूर्ण इच्छेला “हो” म्हणण्यास मी कोणकोणत्या प्रकारे नकार देतो, हे मला ओळखता येईल, त्या पापांबद्दल पश्चात्ताप करता येईल आणि दररोज पुन्हा तुझ्याकडे वळता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


पापाला प्रवृत्त करणारे प्रसंग टाळणे

सामान्य काळातील सव्वीसावा रविवार (वर्ष ब)

“जर तुझा हात तुला पाप करण्यास प्रवृत्त करत असेल, तर तो तोडून टाक. दोन्ही हात असून गेहेन्नातील न विझणाऱ्या अग्नीत जाण्यापेक्षा एका हाताविना जीवनात प्रवेश करणे तुझ्यासाठी अधिक चांगले आहे. आणि जर तुझा पाय तुला पाप करण्यास प्रवृत्त करत असेल, तर तो तोडून टाक. दोन्ही पाय असून गेहेन्नात फेकले जाण्यापेक्षा एका पायाविना जीवनात प्रवेश करणे तुझ्यासाठी अधिक चांगले आहे. आणि जर तुझा डोळा तुला पाप करण्यास प्रवृत्त करत असेल, तर तो उपटून टाक…” मार्क 9:43–47

कधीकधी पाप किती भयंकर आहे, याची आपल्याला नव्याने जाणीव होण्याची गरज असते. केवळ पापच आपल्याला नरकात नेऊ शकते. नरक खरोखर आहे आणि तिथे अनंतकाळ राहावे लागण्याची शक्यताही खरी आहे. म्हणून ती भयंकर शक्यता टाळण्यासाठी जे काही करावे लागेल ते आपण केले पाहिजे. पहिल्यांदा ऐकताना ही शिकवण येशूच्या सर्वाधिक प्रेरणादायी शिकवणींपैकी एक आहे असे कदाचित वाटणार नाही; पण ती तशी आहे. त्यात वापरलेली चित्रे अंगावर शहारे आणणारी आहेत; त्या अर्थाने ही शिकवण प्रेरणादायी वाटत नाही. पण ती आपल्याला कृती करायला प्रवृत्त करू शकते, आणि त्या अर्थाने ती फार प्रेरणादायी आहे.

पाप टाळण्यासाठी आपल्या परीने शक्य ते सर्व करण्याची तुमची तयारी आहे का? पाप टाळण्यासाठी तुम्ही हात किंवा पाय तोडून टाकण्याइतके, अगदी डोळा उपटून टाकण्याइतकेही पुढे जाल का? सर्वप्रथम, येशू आपल्याला स्वतःच्या शरीराची हानी करण्याची आज्ञा देत आहे, असा या शब्दांचा शब्दशः अर्थ घेऊ नये. पण अशी अंगावर शहारे आणणारी भाषा येशूने स्वतःच निवडली आहे. म्हणून या प्रतिमांवर प्रार्थनापूर्वक मनन करण्याचे आपण टाळू नये, जेणेकरून कोणत्या गोष्टी आपल्याला पापाकडे नेतात हे अधिक स्पष्टपणे दिसेल. त्या दिसल्यावर त्या आपल्या जीवनातून पूर्णपणे काढून टाकण्याचे ठाम पाऊल आपण उचलले पाहिजे.

अनेक चर्चपिते सांगतात की या शिकवणीतील हात, पाय आणि डोळा हे आपल्या मित्रांचे प्रतीक आहेत. हात, पाय आणि डोळा हे मुळात चांगलेच आहेत; तसेच मित्रही मुळात चांगलेच आहेत. देवाशी आणि इतरांशी मैत्री करण्यासाठीच आपल्याला घडवले गेले आहे. पण प्रत्येक मैत्री आपल्याला देवाच्या अधिक जवळ नेतेच असे नाही. म्हणून एखाद्या मित्राशी असलेली मैत्री आपल्याला पापाकडे नेऊ लागली, तर ती मैत्री आपण संपवली पाहिजे.

मैत्री आणि बंधुप्रेम या वेगळ्या गोष्टी आहेत. सर्वांशी बंधुप्रेमाने वागणे हे आपले कर्तव्य आहे, मग ते कितीही पापी असले तरीही. पण इतरांशी प्रेमाने वागणे आणि त्यांच्याशी मैत्री करणे यात फरक आहे. मैत्रीत दोघेही एकमेकांसाठी काही देतात आणि एकमेकांकडून काही स्वीकारतात. आपण इतरांसाठी नेहमी स्वतःचे काही ना काही दिले पाहिजे; पण त्यांच्याकडून मिळणारी गोष्ट जर आपल्याला पाप करण्यास प्रवृत्त करत असेल, तर ती स्वीकारू नये. ‘तोडून टाकणे’ आणि ‘उपटून टाकणे’ म्हणजे हेच. एखादी व्यक्ती आपल्याशी अशा प्रकारे संबंध जोडू पाहते की त्यामुळे आपण पापाकडे ओढले जातो, तेव्हा त्या मोहाकडे गांभीर्याने पाहून तो आपण ठामपणे नाकारला पाहिजे.

या शिकवणीतील हात, पाय आणि डोळा हे जीवनातील अशा प्रत्येक परिस्थितीचेही प्रतीक आहेत जिच्यामुळे आपल्याला पाप करण्याचा मोह होतो. उदाहरणार्थ, आपल्या मालकीच्या वस्तूंचा विचार करा. एखादी अतिशय महागडी गाडी, घर किंवा इलेक्ट्रॉनिक उपकरण विकत घेतल्याने तुमचे लक्ष भौतिक गोष्टींकडे अधिकच ओढले जाणार असेल, तर ते विकत घेणे टाळले पाहिजे. चांगल्या वस्तूंचे आकर्षण लोकांना वाटते. पण अशा वस्तू जवळ बाळगल्याने तुमच्या आत्म्याला पवित्र होण्यास मदत होते का? चांगल्या वस्तू जवळ असूनही मनाने त्यांच्यात न गुंतता राहता येते, असे कोणी म्हणेल. पण प्रत्यक्षात असे जगणे कठीण आहे. आपल्या मालकीच्या वस्तू जितक्या ऐषआरामाच्या असतील, तितकाच आपल्या आनंदासाठी त्यांच्यावर अवलंबून राहण्याचा मोह वाढेल. म्हणून ऐषआरामात राहण्यापेक्षा साधेपणाने जगण्याची निवड करणे तुमच्या आत्म्यासाठी जवळजवळ नेहमीच अधिक हिताचे असते. ज्या इतर कोणत्याही गोष्टीमुळे मोह निर्माण होऊ शकतो, तिलाही ही शिकवण लागू होते.

आज तुमच्या जीवनात कोणत्या गोष्टींमुळे किंवा व्यक्तींमुळे तुम्हाला पाप करण्याची संधी निर्माण होते, यावर मनन करा. त्या मोहाला आपण सहज तोंड देऊ शकतो, असे मानून स्वतःची फसवणूक करू नका. तुमच्या जीवनात एखाद्या गोष्टीमुळे वारंवार मोह होत असेल, तर ती गोष्ट दूर केली पाहिजे. अंगावर शहारे आणणाऱ्या येशूच्या या शिकवणीवर मनन करा आणि ती आपल्या जीवनात आचरणात आणण्याचा प्रयत्न करा. कोणत्या गोष्टी तुम्हाला पापाकडे नेतात ते ओळखा आणि त्या दृढ निश्चयाने दूर करा.

हे माझ्या प्रभू, तू आम्हाला आमूलाग्र परिवर्तनासाठी बोलावतोस. तू तुझ्या सर्व लेकरांना पवित्रतेचे आणि परिपूर्णतेचे जीवन जगण्यासाठी बोलावतोस. तुझी शिकवण गांभीर्याने घेण्यास मला मदत कर, जेणेकरून पापाला कारणीभूत ठरणारे सर्व प्रसंग मी माझ्या जीवनातून दूर करू शकेन. हे मोह ओळखण्याची दृष्टी आणि ते सर्व शक्तीनिशी नाकारण्याचे धैर्य मला लाभो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


आध्यात्मिक संपत्ती

सामान्य काळातील सव्वीसावा रविवार (वर्ष क)

येशू परुश्यांना म्हणाला, “एक श्रीमंत मनुष्य होता. तो जांभळ्या रंगाची आणि उत्तम तागाची वस्त्रे परिधान करी आणि दररोज मेजवानी झोडत असे. त्याच्या दाराशी लाजर नावाचा एक गरीब मनुष्य पडून असे. त्याचे अंग जखमांनी भरलेले होते. त्या श्रीमंताच्या मेजावरून पडणारे अन्नाचे तुकडे खाऊनही त्याने आनंदाने पोट भरले असते. कुत्रीसुद्धा येऊन त्याच्या जखमा चाटत असत. तो गरीब मनुष्य मरण पावला, तेव्हा देवदूतांनी त्याला अब्राहामाच्या कुशीत नेले.” लूक 16:19–22

विवेकी माणसाला नरकात जावेसे वाटणार नाही. या दाखल्यातील श्रीमंत माणसालाही नरकात जाण्याची इच्छा नव्हती; पण त्याच्या कृतींमुळे तो तिथे पोहोचला. मात्र बहुतेक लोकांना या जगात श्रीमंत व्हावेसे वाटते. खरे तर, संपत्तीची इच्छा न करणे हाच अविवेकीपणा आहे, असे अनेकांना वाटेल. अधिक खोल आध्यात्मिक समाधान मिळवण्यासाठी आणि स्वर्गातील संपदा प्राप्त करण्याची तयारी म्हणून साधेपणाने जगण्याची निवड करणारी व्यक्ती क्वचितच आढळते. पण आजच्या शुभवर्तमानातील या कथेतून एक गोष्ट स्पष्ट होते: लाझरचे पृथ्वीवरील जीवन त्या श्रीमंत माणसाच्या जीवनापेक्षा कितीतरी चांगले होते. मग इथे आणि आत्ता तुम्ही कोणते जीवन निवडाल? त्या श्रीमंत माणसाच्या शाश्वत दंडाला केवळ त्याची संपत्ती कारणीभूत नव्हती, हे खरे आहे. पण त्याच संपत्तीमुळे त्याला स्वार्थी बनण्याचा आणि इतरांच्या गरजांकडे उदासीन राहण्याचा मोह झाला आणि त्यातूनच त्याचा शाश्वत नाश झाला, हेही खरे आहे.

कल्पना करा की तुम्ही कित्येक दशलक्ष डॉलर जिंकले. त्या पैशांचे तुम्ही काय कराल? एक चांगले ख्रिस्ती म्हणून तुम्ही लगेच म्हणाल की तो पैसा तुम्ही चांगल्या कामांसाठी वापराल, गरिबांना मदत कराल आणि इतरांच्या जीवनात चांगला बदल घडवाल. इतकी मोठी रक्कम जिंकल्यावर ती वापरण्याचा सर्वांत योग्य मार्ग कोणता असेल? त्यातले दहा टक्के दान करून उरलेले पैसे स्वतःसाठी वापरणे पुरेसे ठरेल का? बहुधा नाही.

या दाखल्यातून आपल्याला एक गोष्ट शिकायला मिळते: भौतिक संपत्तीमुळे आपल्या शाश्वत प्रतिफळात काहीच भर पडत नाही; उलट, आपल्या जीवनात अनेक मोह निर्माण होतात. हे खरे आहे की, तुम्हाला भरपूर पैसा मिळाला आणि तो तुम्ही देवाच्या इच्छेनुसार केवळ चांगल्या कामांसाठी वापरलात, तर ती तुमच्याकडून घडलेली ख्रिस्ती प्रेमाची एक पवित्र कृती ठरेल आणि तुमच्या आत्म्याच्या शाश्वत हिताला पोषक ठरेल. पण असे करणे फार कठीण असेल. भौतिक संपत्तीतून निर्माण होणाऱ्या मोहांना प्रतिकार करणे फार कठीण असेल.

श्रीमंत असणे चांगले आहे का? जीवनातील स्वतःच्या आणि कुटुंबाच्या मूलभूत गरजा भागवता येणे नक्कीच चांगले आहे. जवळ पैसा असला की त्या गरजा भागवायला मदत होते. पण आपल्या मूलभूत गरजा भागल्यावर उरलेला पैसा आशीर्वाद ठरण्यापेक्षा कितीतरी अधिक प्रमाणात मोहाचे कारण ठरतो. ही गोष्ट आपण मान्य केली पाहिजे. इतरांना मदत करता यावी म्हणून श्रीमंत व्हावे, असे तुम्हाला वाटत असेल, तर या परिस्थितीचा विचार करा. हाच तुमचा हेतू असेल आणि तुम्ही खरोखरच मोठी रक्कम जिंकलात, तर आज जसे जगता तसेच पुढेही जगणे तुम्हाला जमेल का? त्याच घरात राहणे, तीच गाडी चालवणे, आपली राहणी तशीच ठेवणे आणि मिळालेला सगळा पैसा, म्हणजे 100%, देवाच्या गौरवासाठी आणि इतरांच्या भल्यासाठी वापरणे, अशी कल्पना करा. हे करणे कठीण असेल. पण तुम्हाला ते जमले, तर त्यातून इतरांचे भले होईलच, शिवाय तुमच्या स्वतःच्या आत्म्याचेही विशेष कल्याण होईल. शुभवर्तमानातील या कथेत अनेक मोलाचे धडे आहेत. त्यांपैकी एक अगदी स्पष्ट आहे: ऐहिक संपत्तीपेक्षा ऐहिक गरिबी आत्म्याला कितीतरी अधिक लाभदायक ठरते. हे स्वीकारणे अनेकांना कठीण जाईल.

आज लाझर आणि त्या श्रीमंत माणसाच्या जीवनातील ठळक फरकावर मनन करा. एक जण रोज मेजवानी झोडत असे आणि तलम तागाची व जांभळ्या रंगाची वस्त्रे घालत असे; पण त्यानंतर त्याला अधोलोकात अनंतकाळ यातना भोगाव्या लागल्या. दुसऱ्याला दुसऱ्याच्या मेजावरचे उरलेले तुकडे तरी खायला मिळावेत, अशी आस होती. त्याला घर नव्हते, त्याचे अंग व्रणांनी भरले होते; पण देवदूतांनी त्याला अब्राहामाच्या कुशीत नेले आणि तो स्वर्गात अनंतकाळ राहिला. श्रीमंत माणसाऐवजी लाझरचे अनुकरण करण्याची निवड करा. तुमच्याकडे पुष्कळ भौतिक संपत्ती असेल, तर तिची आसक्ती सोडण्यासाठी मनापासून प्रयत्न करा. साधेपणाने जगा, उदार राहा आणि गरजूंकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका. तुमच्याकडे फार थोडे असेल, तर अधिकाचा लोभ धरू नका. मत्सर मनातून काढून टाका, निराश होऊ नका, देवाच्या देखभालीवर भरवसा ठेवा आणि आनंद माना, कारण लाझरप्रमाणे तुम्हीही आपल्या आत्म्यात अशी शाश्वत संपदा साठवू शकता जी सदैव तुमच्याजवळ राहील.

हे खऱ्या संपदेच्या प्रभू, खरे सद्गुण, देवावर व शेजाऱ्यावर प्रेम, श्रद्धा आणि आशा हीच आध्यात्मिक संपत्ती जीवनात खरोखर महत्त्वाची आहे. या जीवनात भौतिक संपत्तीला फारसे महत्त्व नाही आणि ती अनेक मोहांना कारणीभूत ठरते. कृपा करून मला धनाच्या इच्छेपासून मुक्त कर. लोभ, स्वार्थ आणि मत्सर यांपासून मला मुक्त कर. माझ्या मनात अनासक्ती आणि उदारता भरून दे आणि स्वर्गात खरा खजिना साठवायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


कृपेच्या सूक्ष्म खुणांकडे लक्ष

सामान्य काळातील सव्विसाव्या आठवड्याचा सोमवार

आपल्यापैकी सर्वांत मोठा कोण, यावरून शिष्यांमध्ये वाद झाला. त्यांच्या मनात काय होते हे येशूने ओळखले. त्याने एका लहान मुलाला जवळ घेतले, आपल्या शेजारी उभे केले आणि त्यांना म्हटले, “जो कोणी माझ्या नावाने या मुलाचा स्वीकार करतो, तो माझा स्वीकार करतो; आणि जो कोणी माझा स्वीकार करतो, तो ज्याने मला पाठवले त्याचा स्वीकार करतो. कारण तुमच्या सर्वांमध्ये जो सर्वांत लहान आहे, तोच सर्वांत मोठा आहे.” लूक 9:46–48

येशू आणि त्याच्या शिष्यांमधील हा संवाद तीन घटना घडल्यानंतर थोड्याच काळात झाला. पहिली घटना म्हणजे, येशूने शिष्यांना ज्या पहिल्या कार्यासाठी पाठवले होते, ते करून ते परतले होते. दुसरी म्हणजे, पेत्राने येशू हा ‘देवाचा मशीहा’ आहे असे जाहीर करून आपला विश्वास व्यक्त केला होता. तिसरी घटना म्हणजे येशूचे रूपांतर. आपले तेज प्रकट करण्यासाठी येशू पेत्र, याकोब आणि योहान यांना डोंगरावर घेऊन गेला होता. या तीन घटनांनंतर शिष्यांमध्ये काहीशी चढाओढ दिसू लागली असे वाटते. कदाचित पेत्राने जाहीरपणे व्यक्त केलेल्या विश्वासामुळे इतरांना त्याचा हेवा वाटला असेल; किंवा रूपांतराच्या वेळी ज्यांना डोंगरावर नेले नव्हते, त्या शिष्यांना थोडा मत्सर वाटला असेल. पण कारण काहीही असो, शिष्यांमध्ये स्वतःची पोकळ कीर्ती मिळवण्याची जी हाव रुजू लागली होती, तिच्याकडे येशू त्यांचे लक्ष वेधतो.

या उताऱ्यावर भाष्य करताना अलेक्झांड्रियाचे संत सिरिल सांगतात की आध्यात्मिक लढाईत सैतानाची पहिली चाल म्हणजे आपल्या आत्म्यात देहवासना चेतवणे, जेणेकरून त्या सुखांच्या लालसेत आपण जखडून राहावे. पण जेव्हा एखादी व्यक्ती या हीन देहवासनांतून सुटू शकते, तेव्हा सैतान तिला आध्यात्मिक पापाकडे प्रवृत्त करतो; म्हणजेच तो तिच्यात स्वार्थ आणि पोकळ कीर्तीची हाव जागवतो. शिष्यांची झुंज याच पोकळ कीर्तीच्या हावेशी होती: इतरांनी आपल्यालाच सर्वांत मोठे मानावे, अशी त्यांची इच्छा होती.

“त्यांच्या अंतःकरणातील हेतू ओळखल्यावर” आपला प्रभू शिष्यांशी बोलतो. हे वाक्य फार महत्त्वाचे आहे. आपल्या मोठेपणाची वाहवा व्हावी, ही इच्छा त्यांच्या मनात नुकतीच उगवू लागली होती, हे येशूच्या लक्षात आले. तणाचे उदाहरण घ्या. तण नुकतेच उगवू लागले असताना ते मुळासकट उपटणे सोपे असते. पण ते काही काळ वाढू दिले, तर त्याची मुळे उपटणे कठीण होते. ती उपटताना आजूबाजूच्या झाडांना आणि मातीलाही धक्का बसतो. पापाचेही तसेच आहे. येशूने एका बालकाला हळुवारपणे त्यांच्यामध्ये आणले आणि सांगितले, “तुमच्यापैकी जो सर्वांत लहान आहे, तोच सर्वांत मोठा आहे.” अशा रीतीने, स्वतःची वाहवा मिळवण्याच्या पापाचे हे “तण” त्यांच्या जीवनात खोलवर रुजण्याआधीच ते उपटून टाकण्यास त्याने त्यांना मदत केली. शिष्यांशी पुढे बोलतानाही येशू त्याच सौम्यपणे त्यांच्या विचारांत झालेली छोटीशी चूक त्यांच्या लक्षात आणून देतो.

हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण पापाला सुरुवात होते त्याच क्षणी आपला प्रभू आपल्याला सुधारू इच्छितो. आपण भरकटू लागताच त्याची कृपा आपल्याला हळुवारपणे योग्य मार्गाकडे वळवते. कृपेच्या या सूक्ष्म प्रेरणांना आपण मन उघडे ठेवले आणि त्याने प्रेमाने दाखवून दिलेल्या चुकीकडे लक्ष दिले, तर ती चूक कोणतीही असो, तिच्यात आपण अधिक गुरफटत जाणार नाही. नियमित आत्मपरीक्षणाची सवय यासाठी फार उपयुक्त ठरते. ही सवय लागली की आपला प्रभू कठोर आणि दोष काढणारा न्यायाधीश आहे, असे आपल्याला वाटत नाही. उलट, त्याचा सौम्यपणा आणि त्याला आपल्याविषयी वाटणारी काळजी आपल्याला दिसू लागते. खरे मोठेपण काय आहे हे शिकवण्यासाठी येशू एका बालकाला किती हळुवारपणे शिष्यांसमोर आणतो, हे चित्र आपल्याला आठवण करून देते की कृपेच्या अशा सौम्य प्रेरणांना आपण कधीही घाबरू नये.

आज चिंतन करा: आपला प्रभू तुमच्यासमोर येतो आणि ज्या लहानसहान पापांशी तुमचा झगडा चालू आहे, ती तो सौम्यपणे तुमच्या लक्षात आणून देतो. अर्थात, सर्व गंभीर पापांचा प्रथम खंबीरपणे त्याग केला पाहिजे. पण तुमच्या जीवनातून सर्व गंभीर पापे मुळासकट काढून टाकल्यावर, कृपेच्या सौम्य आणि दयाळू प्रेरणांकडे लक्ष द्या. या प्रेरणांद्वारे येशू प्रत्येक लहान पापाची सुरुवातीलाच मुळे उपटू इच्छितो आणि प्रत्येक आध्यात्मिक उणीवही दूर करू इच्छितो. या कृपांकडे लक्ष देणे हा पवित्रतेत वाढण्याचा सर्वांत खात्रीचा मार्ग आहे. अशा रीतीने तुम्ही प्रभूला त्याच्या गौरवशाली इच्छेनुसार तुम्हाला चालवू देता, आणि तो तुम्हाला आपल्या राज्यात खऱ्या अर्थाने महान बनवतो.

हे माझ्या परम दयाळू आणि कोमल येशू, तुझे प्रेम आणि कृपा प्रकट करत तू कितीतरी प्रकारे माझ्याकडे येतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. माझ्या जीवनात अगदी लहानशा पापाची सुरुवातही मुळासकट उपटून टाकता यावी, म्हणून माझ्यात कोणते बदल करायला हवेत, हे मला स्पष्टपणे दिसू दे. हे माझ्या प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. संपूर्ण अंतःकरणाने तुझ्यावर प्रेम करायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


भीतीवर मात करण्याचे धैर्य

सामान्य काळातील सव्विसाव्या आठवड्याचा मंगळवार

येशूला वर घेतले जाण्याची वेळ आली, तेव्हा त्याने यरुशलेमला जाण्याचा दृढ निश्चय केला आणि आपल्यापुढे निरोप्यांना पाठवले. लूक 9:51–52

आपल्याला लवकरच सोसावे लागणारे दुःख, आपला मृत्यू आणि पुनरुत्थान यांविषयी येशू आपल्या शिष्यांशी बोलला. त्यानंतर थोड्याच वेळाने त्याने “यरुशलेमला जाण्याचा दृढ निश्चय केला,” असे आपण वाचतो. या छोट्याशा वाक्यात चिंतन करण्यासारखे खूप काही आहे.

सर्वप्रथम, यरुशलेममध्ये मंदिर होते. जुन्या कराराच्या काळात तेथे पशूंची बलिदाने अर्पण केली जात. ती बलिदाने पुढे होणाऱ्या एकमेव आणि अंतिम बलिदानाची पूर्वचिन्हे होती. येशू देवाचे कोकरू म्हणून या जगात आला. आपल्या पापांसाठी प्राण देणारा बलिदानाचा बळी तोच होता. या जगातील आपल्या जीवनाचा शेवट कसा होणार आणि त्यासाठी आपल्याला किती दुःख सोसावे लागणार, हे त्याला माहीत होते. येशूला आपल्या भावी दुःखाची असलेली ही जाणीव, हीच आजच्या उताऱ्याची मूलभूत पार्श्वभूमी आहे.

येशूच्या दुःखाची आणि मृत्यूची वेळ जवळ येत गेली, तसतसा स्वतःचा प्राण अर्पण करून पित्याची इच्छा पूर्ण करण्याचा निश्चय त्याच्या मानवी इच्छाशक्तीत अधिकाधिक दृढ होत गेला. येशूने अर्थातच नेहमी पित्याची इच्छा पूर्ण केली, पण त्याचा हा निश्चय मानवी रीतीने हळूहळू अधिक स्पष्टपणे दिसू लागला. अशा रीतीने हळूहळू प्रकट झालेला मानवी सद्गुण म्हणजे धैर्य. पित्याच्या इच्छेनुसार जगताना त्याग करावा लागतो, तेव्हा त्याची इच्छा स्वीकारण्याचे अलौकिक सामर्थ्य म्हणजे आध्यात्मिक धैर्य. आपल्या पतित मानवी स्वभावामुळे त्याग टाळण्याकडे आपला कल असतो. संघर्ष आणि दुःख टाळून जीवनात सोपा मार्ग निवडण्याचा आपण अनेकदा प्रयत्न करतो. म्हणून पुढे सोसावे लागणारे दुःख समोर दिसू लागले की भीतीला बळी पडण्याचा मोह होतो. त्या भीतीवर मात करण्यासाठी धैर्य लागते. येशूच्या दुःखाची वेळ जवळ येत गेली, तसतसा भीतीला बळी पडण्याचा मोह अधिक तीव्र झाला आणि त्याचे परिपूर्ण धैर्य अधिक स्पष्टपणे दिसू लागले. लक्षात घ्या की येशूने आपला प्राण बलिदान म्हणून अर्पण करण्यासाठी यरुशलेमला जाण्याचे केवळ ठरवले नाही, तर तसे करण्याचा “दृढ निश्चय केला.” त्याचा निश्चय ढळला नाही; पित्याच्या इच्छेविषयी त्याने शंका घेतली नाही; त्याच्या ठायी संकोच नव्हता, भीती नव्हती. स्वतःचे बलिदान देणारे त्याचे परिपूर्ण प्रेम हळूहळू सर्वांना दिसू लागले.

येरुशलेमला जाण्याच्या आपल्या निश्चयावर येशू ठाम राहिला, याचे आणखी एक कारण म्हणजे आपल्या शिष्यांना स्वतःच्या प्रेमाची साक्ष देणे. त्यांनाही धैर्याची गरज होती. येरुशलेममध्ये पुढे काय घडणार आहे याविषयी येशूचे बोलणे त्यांनी ऐकले आणि त्याचा अढळ निश्चय पाहिला. त्यामुळे त्यांना प्रोत्साहन मिळाले आणि भीतीला बळी पडण्याच्या मोहावर मात करण्याचे बळ मिळाले. अर्थात, पुढे आपल्या जीवनात त्यांनीही आपल्या प्रभूच्या पावलांवर पाऊल ठेवून श्रद्धेसाठी हौतात्म्य पत्करले आणि स्वतःचे प्राण अर्पण केले, तेव्हाच त्यांचे धैर्य पूर्णत्वाला पोहोचले.

आज, तुमच्या स्वतःच्या जीवनात कशामुळे भीती आणि चिंता निर्माण होते, यावर चिंतन करा. ते दुःख तुमच्या स्वतःच्या कृतीतून उद्भवले असेल, तर ती परिस्थिती सुधारण्याचा प्रयत्न करा. पण ते दुःख म्हणजे आपल्या प्रभूने तुम्हाला प्रेमाने स्वीकारायला बोलावलेला क्रूस असेल, तर तो त्यागभावनेने आणि दृढ निश्चयाने स्वीकारा. जीवनात तुम्हाला दिलेल्या क्रूसाच्या भाराने खचून जाऊ नका. जे क्रूस स्वीकारण्यास आपल्याला बोलावले जाते, त्या प्रत्येक क्रूसाचे कृपेत रूपांतर होऊ शकते. तुमच्यात धैर्य वाढू द्या आणि प्रभूच्या त्यागमय प्रेमाचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न करताना त्याच्या साक्षीतून प्रेरणा घ्या.

हे माझ्या धैर्यवान प्रभू, तू मोठ्या धैर्याने, सामर्थ्याने, समर्पणाने आणि आशेने आपल्या दुःखाला सामोरा गेलास. आपले दुःख स्वेच्छेने स्वीकारण्याचे मोल तू जाणलेस आणि आत्म्याचे सारे बळ एकवटून ते स्वीकारण्याची निवड केलीस. प्रिय प्रभू, माझ्या जीवनात जो क्रूस स्वीकारण्यास तू मला बोलावतोस, त्या क्रूसाच्या दिशेने वाटचाल करण्याचा दृढ निश्चय करण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. तो क्रूस मी स्वेच्छेने स्वीकारल्याने माझे तुझ्याशी असलेले ऐक्य अधिक पूर्ण होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


पूर्ण समर्पण, अढळ निश्चय

सामान्य काळातील सव्वीसाव्या आठवड्याचा बुधवार

येशू आणि त्याचे शिष्य वाटेने जात असताना कोणीतरी त्याला म्हणाले, “तू जिथे जाशील तिथे मी तुझ्यामागे येईन.” येशूने त्याला उत्तर दिले, “कोल्ह्यांना बिळे आहेत आणि आकाशातील पक्ष्यांना घरटी आहेत; पण मनुष्यपुत्राला डोके टेकायला जागा नाही.” लूक 9:57–58

पहिल्यांदा पाहता, आपल्या प्रभूचे हे उत्तर काहीसे अनपेक्षित वाटते. येशू जिथे नेईल तिथे त्याच्यामागे जाण्याचा निश्चय या माणसाने केला होता, असे दिसते. पण आपला अनुयायी होऊ पाहणाऱ्या या माणसाचे कौतुक करण्याऐवजी येशू त्याला सूचित करतो की त्याच्यामागे जाण्यासाठी कोणतेही ठरलेले ठिकाण नाही. उलट, त्याला येशूमागे अशा वाटेवर जावे लागेल जिथे पुढे काय आहे हे त्याला माहीत नाही. येशू असे का म्हणाला असेल? त्या माणसाने आपल्यामागे यावे, असे त्याला वाटत नव्हते का?

या उताऱ्यातून आपल्याला एक गोष्ट समजते: येशूला भेटणाऱ्या लोकांच्या अंतःकरणात काय आहे आणि त्यांचे हेतू काय आहेत, हे तो जाणू शकत होता. त्या माणसाच्या बोलण्यातून त्याचा खरा हेतू दिसत नव्हता. या उताऱ्यावर भाष्य करताना चर्चचे अनेक धर्मपिते सांगतात की तो माणूस ख्रिस्तामागे जाण्याच्या मनापासूनच्या इच्छेने बोलला नव्हता; येशूच्या आसपासच्या लोकांच्या नजरेत आपली चांगली छाप पडावी, म्हणून तो तसे बोलला. येशूला त्याचा खरा हेतू माहीत होता. म्हणून त्याने त्या माणसाला सांगितले की, जर त्याला आपल्यामागे यायचे असेल, तर पुढे काय आहे हे माहीत नसतानाही त्याला आपल्यामागे यावे लागेल. मग येशू आणखी दोघांशी आपल्यामागे येण्याविषयी बोलला आणि प्रत्येकाला कोणतीही अट न ठेवता आपल्यामागे येण्याचे आव्हान दिले.

आपल्या प्रभूमागे जाण्याचे आवाहन संपूर्ण समर्पण मागते. अर्ध्या मनाने आपण त्याच्यामागे जाऊ शकत नाही. स्वार्थापोटीही आपण त्याच्यामागे जाऊ शकत नाही. प्रभूमागे जाण्याच्या आपल्या निवडीची सुरुवात तो आपल्या अंतःकरणात आपल्याला हाक देतो तेव्हा होते. त्याचा स्पष्ट स्वर आणि त्याचे आमंत्रण आपण ऐकले पाहिजे. त्याचे आमंत्रण आपल्याकडून सर्वस्व मागते. येशू आपल्याला आपल्या आयुष्यातील अर्धा भाग किंवा त्यातला बहुतेक भाग त्याला द्यायला कधीही सांगणार नाही. त्याची हाक आपल्याकडून सर्वस्व मागते. आपल्याकडून सर्वस्व मागताना आपला प्रभू खरे तर आपल्याला सर्व काही देत असतो. आपण त्याला सर्वस्व देतो आणि काहीही राखून न ठेवता त्याच्यामागे जातो, तेव्हाच आपल्याला पूर्णत्व लाभते. हीच सुरुवात आहे.

येशूमागे जाण्याची निवडही एका अर्थाने गुप्तपणे केली जाते. आपण त्याच्यामागे जाण्याचा निर्णय लपवावा असे नव्हे; तर आपण योग्य हेतूने त्याच्यामागे गेले पाहिजे. इतरांनी आपली स्तुती करावी, आपले कौतुक करावे किंवा आपल्याकडे आदराने पाहावे म्हणून आपण त्याच्यामागे जात नाही. आपला आध्यात्मिक अहंकार वाढवण्यासाठीही आपण तसे करत नाही. आपण त्याची हाक ऐकली आहे आणि तो ज्या प्रकारे आपल्याला बोलावतो, त्याच प्रकारे त्याच्या हाकेला प्रतिसाद देण्याची निवड केली आहे, म्हणून आपण त्याच्यामागे जातो. त्यामुळे येशूमागे जाण्याच्या प्रत्येक निवडीची सुरुवात आपल्या अंतःकरणातील प्रार्थनेच्या एकांतात झाली पाहिजे. आपला निश्चय पक्का झाला की तो अनेकदा इतरांनाही दिसून येईल; पण इतरांना तो दिसावा हा आपला हेतू कधीही असू नये.

ख्रिस्तामागे जाण्याचा दृढ निश्चय केल्यावर पुन्हा मागे फिरायचे नाही. आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू म्हणतो, “नांगराला हात घातल्यावर मागे सोडलेल्या गोष्टींकडे पाहणारा कोणीही देवाच्या राज्यासाठी योग्य नाही.” ख्रिस्तामागे जाण्याची निवड केल्यावर आपल्या जीवनातील काही गोष्टींना कायमचे सोडावे लागते. आपली वाटचाल पुढे सरकत असताना जुन्या मार्गांकडे परतण्याचे मोह होतील. पूर्वीच्या पापांत मिळालेल्या सुखाची आठवण होईल, इतर वाटांची ओढ वाटेल आणि पूर्ण निष्ठेची मागणी आपल्या आवाक्यापलीकडची आहे, असेही कदाचित वाटेल. हे मोह आणि फसवे विचार आहेत, हे ओळखून आपण ते वारंवार नाकारले पाहिजेत. आपण जे सोडले त्याकडे कधीही मागे वळून पाहू नये; उलट, आपला प्रभू आपल्याला ज्या दिशेने बोलावतो, तिकडेच आपली नजर असली पाहिजे. येशूमागे जाण्याच्या आपल्या निवडीबद्दल पुन्हा शंका घेण्याचा मोह कधीकधी खरोखरच होईल; म्हणून आपला निश्चय कधीही डळमळू नये.

येशूच्या मागे चालण्याचा तुमचा निर्णय किती खोलवर रुजला आहे, यावर आज चिंतन करा. सर्वप्रथम, जीवनाला मुळापासून बदलून टाकणारी आणि संपूर्ण समर्पण मागणारी ही हाक तुमच्या आत्म्याच्या खोलवर उमटली आहे का, याचा विचार करा. केवळ तिथेच, तुमच्या अंतःकरणाच्या एकांतात, देव तुमच्याशी बोलताना तुम्हाला ऐकू येईल. दुसरे म्हणजे, तुम्ही येशूच्या मागे का चालता, याचा विचार करा. इतरांच्या नजरेत चांगले दिसावे म्हणून तुम्ही असे करता का? की देवावरील प्रेमापोटी? तिसरे म्हणजे, तुमचे समर्पण पूर्ण आहे का, हे पाहा. आपल्या जीवनाचा बहुतांश भाग ख्रिस्ताला देणे पुरेसे नाही; तो तुमचे सर्वस्व मागतो. शेवटी, या वाटेवर तुम्हाला पूर्वीच्या पापमय जीवनाकडे परत जाण्याचे अनेक मोह होतील, याचाही विचार करा. आपल्या दृढ निश्चयाने त्या मोहांवर मात करा आणि ज्या वाटेवर चालण्यास तुम्हाला बोलावले आहे, त्या वाटेवर चालण्याचा संकल्प पुन्हा पुन्हा करा.

हे माझ्या प्रभू, तू मला माझे संपूर्ण जीवन तुझ्या मागे चालण्यासाठी अर्पण करण्यास बोलावले आहेस. तू माझ्याकडून पूर्ण समर्पण मागतोस. मी तुझी हाक ऐकतो आणि तुझ्या आमंत्रणाला ‘हो’ म्हणण्याचा निर्णय घेतो. माझ्या जीवनातील सर्व स्वार्थी हेतूंपासून मला मुक्त कर आणि तू जिथे नेशील तिथे तुझ्या मागे चालण्यासाठी लागणारा दृढ निश्चय मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


चांगल्या मेंढपाळाच्या संरक्षणाखाली

सामान्य काळातील सव्विसाव्या आठवड्याचा गुरुवार

येशूने आणखी बहात्तर शिष्य नेमले. ज्या ज्या नगरात व ठिकाणी तो स्वतः जाणार होता, तेथे त्याने त्यांना दोघादोघांनी आपल्या पुढे पाठवले. तो त्यांना म्हणाला, “पीक भरपूर आहे, पण मजूर थोडे आहेत. म्हणून पिकाच्या मालकाला विनंती करा की त्याने आपल्या पिकाच्या कापणीसाठी मजूर पाठवावेत. जा; पाहा, लांडग्यांमध्ये कोकरांना पाठवावे तसे मी तुम्हाला पाठवत आहे.”  लूक 10:1–3

लांडग्यांमध्ये कोकरांना पाठवावे तसे आपल्या प्रभूने आपल्या शिष्यांना का पाठवले असेल? प्रथम हे ऐकून आपल्याला काळजी वाटू शकते आणि प्रश्न पडू शकतो की, आपल्या प्रभूने त्यांना अशा परिस्थितीत पाठवले का, जिथे त्यांना इजा होऊ शकली असती. यावर भाष्य करताना संत अॅम्ब्रोज स्पष्ट करतात की या शिष्यांना घाबरण्याचे कारण नव्हते, कारण येशू हा चांगला मेंढपाळ आहे आणि तो आपल्या मेंढरांचे नेहमी रक्षण करतो. या कार्यात आणि यापुढील सर्व कार्यांत शिष्यांना कोणत्या प्रकारच्या धोक्याला सामोरे जावे लागणार होते, यावर चिंतन करणे आणि त्या धोक्याची तुलना आपण ज्याला खरोखर भ्यायला हवे अशा एकमेव धोक्याशी करणे उपयुक्त ठरेल.

या प्रसंगी ‘लांडगे’ म्हणजे विशेषतः त्या काळातील काही क्रूर धार्मिक व नागरी नेते, तसेच शिष्यांना आणि त्यांच्या शिकवणीला नाकारणारे लोक. आपल्या प्रभूला आणि त्याच्या शिष्यांना या जगात कोणत्या धोक्याला सामोरे जावे लागले, हे पाहिले तर तो छळाचा धोका होता. पण अशा ‘धोक्याला’ भ्यावे का? नक्कीच नाही, कारण येशू छळासमोर कधीही भिऊन मागे हटला नाही. प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथात आपण पाहतो की येशूच्या अनुयायांनाही असाच छळ सहन करावा लागला. पण देवाच्या दृष्टीने खरा ‘धोका’ तोच, जो मनुष्याच्या आत्म्याची शाश्वत हानी करू शकतो: पाप. 

छळ किंवा मृत्यूसुद्धा नव्हे, तर केवळ पापच खरी हानी करू शकते. म्हणून येशूने आपल्या शिष्यांना ‘लांडग्यांमध्ये कोकरांना पाठवावे तसे’ पाठवले, तेव्हा या जगात त्यांचा छळ होणार आहे, याची त्याला पूर्ण जाणीव होती. तरीही त्याने त्यांना धीर दिला आणि पाठवले. कारण त्याला माहीत होते की अखेरीस त्यांना छळ आणि मृत्यू सोसावा लागला, तरी त्या परिस्थितीत त्यांनी दाखवलेली श्रद्धा आणि धैर्य यांमुळे त्यांना शाश्वत जीवनात आध्यात्मिक पुण्य लाभेल आणि इतरांच्या श्रद्धाजीवनासाठी ती श्रद्धा व ते धैर्य कृपेचे साधन ठरेल. आरंभीच्या ख्रिस्तसभेत असे नेहमी म्हटले जाई, “रक्तसाक्षींचे रक्त हे ख्रिस्तीजनांचे बीज आहे.” म्हणूनच येशूने या मेंढरांना लांडग्यांमध्ये पाठवले, तेव्हा चांगला मेंढपाळ म्हणून तो त्यांच्या आत्म्यांच्या पाठीशीही राहिला. त्याने त्यांच्या सद्गुणांचे रक्षण केले, श्रद्धेची साक्ष देण्यासाठी त्यांना बळ दिले आणि त्यांना भीती व पाप यांपासून दूर ठेवले. त्यांनी देहाच्या मृत्यूला किंवा जगातील आपली प्रतिष्ठा गमावण्याला भिऊ नये, तर केवळ आत्म्याच्या मृत्यूला भ्यावे, अशी त्याची इच्छा होती. त्या मृत्यूपासून त्यांच्या आत्म्यांचे रक्षण करण्यासाठी चांगला मेंढपाळ म्हणून तो सर्व सामर्थ्याने उभा राहिला.

आज या गौरवशाली सत्यावर चिंतन करा: आपला प्रभू तुम्हालाही लांडग्यांमध्ये कोकराप्रमाणे पाठवतो. पापाच्या असंख्य मोहांना बळी पडण्यापासून प्रभू तुम्हाला वाचवेल, असा भरवसा ठेवून आपल्या जीवनात देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला खंबीरपणा आणि धैर्य लागेल. या वाटेवर जाताना लोक तुमच्याशी कठोरपणे वागले, त्यांनी तुमच्यावर दोषारोप केले किंवा निरनिराळ्या प्रकारे तुमचा छळही केला, तर आश्चर्य वाटू देऊ नका. अशा वेळी सद्गुणांनी वागा. आपल्या जीवनात श्रद्धा, आशा आणि प्रीती जिवंत ठेवा. ज्यांच्याकडून तुम्हाला इजा होऊ शकते, पण ज्यांची इजा शाश्वत नाही, अशांना भिऊ नका. त्याऐवजी, परिणाम काहीही झाले तरी, प्रेम करणे आणि आपल्या जगात देवाची दया व सत्य इतरांपर्यंत पोहोचवणे या आपल्या कार्याशी दृढपणे बांधील राहा. असे केल्याने देवाच्या कृपेचे असंख्य आशीर्वाद तुम्हाला अंतःकरणात लाभतील आणि तुम्ही कल्पनाही करू शकणार नाही अशा रीतीने देव तुम्हाला आपल्या कृपेचे साधन बनवू शकेल.

हे माझ्या धैर्यवान प्रभू, तू या जगातील कठोरपणाला आणि क्रौर्याला सामोरा गेलास. अखेरीस, त्याच परिस्थितीत तू स्वेच्छेने आपले प्राण अर्पण करून तुझ्या दैवी प्रेमाची साक्ष दिलीस. तुझे कार्य करण्यासाठी मला पाठव आणि सर्व दैवी सद्गुणांनी मला बळ दे, म्हणजे कोणत्याही प्रकारच्या छळाला न घाबरता मी तुझ्यावरील प्रेमात नेहमी दृढ राहीन आणि श्रद्धेच्या देणगीने सर्व भीतीवर मात करीन. प्रिय प्रभू, माझे जीवन तुझे आहे. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझे कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


जाहीर पश्चात्ताप

सामान्य काळातील सव्विसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार

येशू त्यांना म्हणाला, “हे खोराजिना, तुझा धिक्कार असो! हे बेथसैदा, तुझा धिक्कार असो! कारण तुमच्यामध्ये घडलेली सामर्थ्याची कृत्ये सोर व सिदोन येथे घडली असती, तर तेथील लोकांनी गोणपाट नेसून व राखेत बसून केव्हाच पश्चात्ताप केला असता.” लूक 10:13

तुम्ही कधी गोणपाट नेसून राखेत बसला आहात का? वर दिलेल्या शुभवर्तमानातील उताऱ्यात येशू स्पष्ट करतो की असे करणे हे त्याच्या उपदेशाला दिलेल्या प्रतिसादाचे पवित्र चिन्ह आहे. तो सांगतो की खोराजिन आणि बेथसैदा या यहुदी नगरांत घडलेली सामर्थ्याची कृत्ये पाहण्याचे भाग्य सोर आणि सिदोन या परराष्ट्रीय नगरांतील लोकांना लाभले असते, तर ते नक्कीच गोणपाट नेसून राखेत बसले असते.

“गोणपाट आणि राख” हे अंतःकरणातील पश्चात्ताप आणि पापाबद्दलचे दुःख व्यक्त करण्याचे प्रचलित चिन्ह होते. जुन्या करारात असे अनेक प्रसंग आढळतात. उदाहरणार्थ, योनाने निनवेच्या लोकांना उपदेश केला तेव्हा राजापासून सामान्य नागरिकापर्यंत सर्वांनी अशा प्रकारे आपला पश्चात्ताप व्यक्त केला, हे आठवा (योना 3:5–7). गोणपाट हे सहसा काळ्या शेळ्यांच्या केसांपासून बनवलेले खरखरीत, अंगाला त्रास देणारे कापड असे. पापातून मिळणाऱ्या खोट्या दिलाशाचा त्याग करण्याचे ते प्रतीक होते. शुद्ध करणाऱ्या अग्नीमुळे होणारी उजाड अवस्था आणि नाश यांचे राख हे प्रतीक होते. अर्थात, पश्चात्ताप करण्याची आपली इच्छा बाहेरून व्यक्त करण्यासाठी आपण सर्व जण दर राख बुधवारी अंगावर राख घेतो. आज आपण प्रत्यक्ष गोणपाट नेसत नसलो, तरी या कृतींचे आध्यात्मिक फळ लक्षात घेणे आणि आपल्या काळात त्या कोणत्या प्रकारे करता येतील याचा विचार करणे चांगले आहे. आज तुम्ही कोणत्या प्रकारे गोणपाट नेसून राखेत बसू शकता? पापापासून दूर होऊन शुभवर्तमानाकडे वळण्याची तुमची इच्छा जाहीरपणे व्यक्त करण्यासाठी तुम्ही कोणती ठोस कृती करू शकता?

या प्रश्नाचे योग्य उत्तर देण्यासाठी सर्वप्रथम हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की पापापासून दूर वळणे ही केवळ वैयक्तिक आणि अंतःकरणात घडणारी कृती नसावी; ती इतरांनाही दिसेल अशा रीतीने कृतीतून व्यक्त झाली पाहिजे. पापामुळे केवळ आपले वैयक्तिक नुकसान होत नाही, तर इतरांनाही कमी-अधिक प्रमाणात हानी पोहोचते. म्हणून, तुमच्या पापामुळे इतरांना स्पष्टपणे हानी पोहोचली असेल, तर देवासमोर पश्चात्ताप करणे एवढेच पुरेसे नाही; तुमचा पश्चात्ताप आणि दुःख त्यांनाही दिसेल अशा रीतीने तुम्ही तो व्यक्त केला पाहिजे.

मग आज तुम्ही गोणपाट नेसून व राखेत बसून पश्चात्ताप कसा करू शकता? यासाठी अनेक मार्ग आहेत. अशा कृतीत सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट ही की तुम्हाला तुमच्या पापाबद्दल दुःख आहे आणि तुम्ही स्वतःमध्ये बदल घडवण्याचा प्रयत्न करत आहात, हे इतरांना स्पष्टपणे दिसावे. तुम्ही दुसऱ्या व्यक्तीविरुद्ध केलेले पाप गंभीर असेल, तर तुमच्या अंतःकरणातील पश्चात्ताप त्या पापाच्या गांभीर्याला साजेसा असला पाहिजे आणि तो बाहेरून व्यक्त करण्याची कृतीही तितकीच साजेशी असली पाहिजे.

ज्यांच्याविरुद्ध तुम्ही पाप केले आहे, त्यांच्यासमोर तुमचे दुःख व्यक्त करण्यासाठी तुम्ही “गोणपाट नेसून राखेत बसला आहात” हे कोणत्या ठोस कृतींनी जाहीरपणे दाखवावे, यासाठी देव तुम्हाला कसे बोलावत आहे यावर आज चिंतन करा. उदाहरणार्थ, रागाच्या पापामुळे तुम्ही एखाद्या व्यक्तीला वारंवार दुखावले असेल, तर केवळ देवासमोर पश्चात्ताप करू नका; त्या व्यक्तीलाही तुमचे दुःख कृतीतून कसे दाखवता येईल, हे पाहा. कदाचित तुम्ही त्या व्यक्तीसाठी एखादी सेवा करू शकाल. किंवा तुम्हाला खरोखर दुःख झाले आहे हे तिला दिसावे म्हणून उपवासासारखी एखादी प्रायश्चित्ताची कृती उघडपणे करा. प्रेमाने केलेली आणि इतरांना दिसणारी सत्कृत्ये, सेवा, प्रार्थना, जाहीर प्रायश्चित्त आणि अशाच इतर कृती या आज आध्यात्मिक अर्थाने आणि प्रत्यक्ष कृतीतून “गोणपाट नेसून राखेत बसण्याचे” मार्ग आहेत.

हे माझ्या दयाळू प्रभू, तू मला दररोज माझ्या पापांचा पश्चात्ताप करण्यास आणि ‘गोणपाटाचे वस्त्र घालून राखेत बसण्यासारख्या’ बाह्य चिन्हांनी तो व्यक्त करण्यास बोलावतोस. माझ्या पापांबद्दल मनापासून दुःख होण्याची कृपा मला दे आणि तुझ्या दयेवर विश्वास ठेवून खरा पश्चात्ताप करण्यास मला मदत कर. हे करत असताना मला मार्गदर्शन कर, म्हणजे ज्यांच्याविरुद्ध मी पाप केले आहे, त्यांच्यासमोर मी नम्र होईन आणि मला झालेला खेद कृतीतून व्यक्त करीन. या नम्र कृतीतून आमच्या जखमा भरून येवोत आणि आम्ही तुझ्यामध्ये एक होवोत. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


देवाच्या उपस्थितीची जाणीव

सामान्य काळातील सव्वीसाव्या आठवड्याचा शनिवार

मग तो शिष्यांकडे वळला आणि एकांतात त्यांना म्हणाला, “तुम्ही जे पाहता ते पाहणारे डोळे धन्य आहेत. कारण मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही जे पाहता ते पाहण्याची इच्छा अनेक संदेष्ट्यांना आणि राजांना होती, पण ते त्यांना पाहता आले नाही; आणि तुम्ही जे ऐकता ते ऐकण्याची त्यांना इच्छा होती, पण ते त्यांना ऐकता आले नाही.” लूक 10:23–24

येशूला प्रत्यक्ष पाहण्याची कल्पना करा. तो अनुभव कसा असता? त्याला पाहणे, त्याचा उपदेश ऐकणे, त्याचे चमत्कार पाहणे आणि त्याच्यासोबत शांतपणे बसून काही वेळ घालवणे, हे कसे वाटले असते? तो पृथ्वीवर वावरत असताना त्याच्या सहवासाचा तुम्हाला कसा अनुभव आला असता, हे तुमची अंतर्दृष्टी किती खोल होती यावर अवलंबून असते. अनेकांनी येशूला पाहिले, पण त्याला नाकारले; इतकेच नव्हे, तर त्याला ठारही मारले. येशू खरोखर कोण आहे, हे ओळखण्यासाठी लागणारी श्रद्धेची अंतर्दृष्टी त्यांच्याकडे नव्हती, हे स्पष्ट आहे. इतरांनी मात्र त्याच्या मागे चालण्यासाठी सर्व काही सोडले. श्रद्धेच्या देणगीमुळे त्यांनी येशूचे दैवी व्यक्तित्व ओळखले, हे स्पष्ट आहे.

वर येशूने म्हटल्याप्रमाणे, त्याला पाहण्याचे भाग्य लाभल्यामुळे शिष्य धन्य होते. पूर्वीच्या काळातील अनेक संदेष्ट्यांना आणि राजांना मशीहाला पाहण्याची इच्छा होती. शतकानुशतके, मशीहाच्या आगमनाविषयीच्या भविष्यवचनांमुळे अनेक जण आतुरतेने वाट पाहत होते. त्याला पाहण्याचे भाग्य आपल्यालाही लाभेल, अशी त्यांना आशा होती. उदाहरणार्थ, ख्रिस्त बालकाला पाहण्यासाठी आयुष्यभर वाट पाहणाऱ्या शिमोन संदेष्ट्याची आठवण करा. जेव्हा मरिया आणि योसेफ यांनी बाल येशूला प्रभूसमोर अर्पण करण्यासाठी मंदिरात आणले, तेव्हा शिमोनने त्या बालकाला आपल्या कुशीत घेतले आणि जाहीर केले, “हे स्वामी, आता तू आपल्या वचनाप्रमाणे तुझ्या सेवकाला शांतीने जाऊ देऊ शकतोस. कारण माझ्या डोळ्यांनी तुझे तारण पाहिले आहे. ते तू सर्व लोकांसमक्ष तयार केले आहेस. तो यहुदीतरांना प्रकटीकरण देणारा प्रकाश आणि तुझ्या इस्राएल प्रजेचे वैभव आहे” (लूक 2:29–32). खरोखर, शिमोन, शिष्य आणि येशू पृथ्वीवर वावरत असताना त्याला भेटलेले सर्व जण धन्य होते. देवाच्या पुत्राला आपल्या डोळ्यांनी पाहण्याचे भाग्य त्यांना लाभले.

आपल्याला पाहणारे शिष्यांचे डोळे धन्य आहेत, असे येशूने जाहीर केले. पण आज तो आपल्याशी बोलला असता, तर त्याने आपल्याला दुप्पट धन्य म्हटले असते. पृथ्वीवर मानवी देहात वावरणारा येशू आपल्याला दिसत नाही. पण शिमोनलाही त्याच्या जीवनात ज्या प्रकारे येशूचा अनुभव आला नव्हता, त्या प्रकारे आपण त्याला अनुभवू शकतो. शिमोनने मानवी रूपात उपस्थित असलेल्या जगाच्या तारणाऱ्याला आपल्या डोळ्यांनी पाहिले. पण आज आपण त्याला त्याहूनही अधिक खोलवर पाहू शकतो. कृपेच्या देणगीमुळे आणि देव आपल्या अंतर्यामी वास करीत असल्यामुळे आपण आपल्या आत्म्यात डोकावून, आपल्यामध्ये जिवंत असलेल्या देवाची खरी उपस्थिती ओळखू शकतो.

कोणी असे म्हणेल की आपल्या आत्म्यात येशूची दैवी उपस्थिती जाणण्यापेक्षा त्याला प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहणे अधिक चांगले. पण खरेच तसे आहे का? मुळीच नाही. पुन्हा एकदा लक्षात घ्या की अनेकांनी येशूला प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहिले, पण तो देव आहे हे त्यांनी ओळखले नाही. आज आपल्या जगात ख्रिस्ताची उपस्थिती सर्वांत खोलवर जाणण्याचे भाग्य आपल्याला लाभले आहे. तो आपल्यामध्ये वास करण्यासाठी आला. तो आपल्याला पूर्णपणे आपलेसे करण्यासाठी आला. तो आपल्याशी इतक्या गाढपणे एकरूप होण्यासाठी आला की त्या ऐक्याने आपले संपूर्ण रूपांतर होते आणि आपण त्याचेच शरीर बनतो.

येशू या पृथ्वीवर वावरत असताना त्याचे देवत्व ओळखण्यासाठी जसा विश्वास आवश्यक होता, तसाच आपल्यामधील त्याची वास्तविक उपस्थिती जाणण्यासाठीही विश्वास आवश्यक आहे. आपल्या पापांमुळे त्याची उपस्थिती झाकोळली जाते. आपला विश्वास कमी पडतो, तेव्हा आपल्यात असलेल्या येशूला ओळखणे कठीण जाते. पण कृपेच्या अवस्थेत असलेल्या प्रत्येक आत्म्यात देव जिवंत आहे. आपल्यामध्ये वास करणाऱ्या देवाची उपस्थिती शोधणे आणि आपल्या अंतर्यामी त्याच्यासोबत राहणे, हे आपले नेहमीचे कर्तव्य आहे. ‘अंतर्मनाचे किल्ले’ या आपल्या उत्कृष्ट आध्यात्मिक ग्रंथात आविलाच्या संत तेरेसा स्पष्ट करतात की अनंत देव खरोखरच आपल्यामध्ये वास करतो. आपल्या अनेक पापांतून वाट काढत, आपल्या अस्तित्वाच्या सर्वांत गुप्त गाभ्यात, त्या अंतरंगातील किल्ल्यात प्रवेश करणे हे आपले कर्तव्य आहे, जेणेकरून आपण त्या सर्वांत खोल केंद्रापर्यंत पोहोचू, जिथे तो महान राजा आपल्या परिपूर्णतेने वास करतो.

येशूने आपल्या शिष्यांना सांगितलेल्या या शब्दांवर आज मनन करा: “तुम्ही जे पाहता ते पाहणारे डोळे धन्य आहेत.” हे वचन तुम्हाला तर अधिकच लागू होते, हे लक्षात घ्या. जगाचा तारणारा तुमच्या स्वतःच्या आत्म्यात वास करतो; त्याची खरी उपस्थिती जाणता यावी म्हणून विश्वासाची दृष्टी मिळवण्याचा प्रयत्न करा. त्याचा शोध घ्या, प्रेमाने त्याच्याकडे पाहा, त्याच्या दैवी उपस्थितीत रमून जा आणि त्या उपस्थितीला तुम्हाला व्यापू द्या, जेणेकरून देवाला जशी व्यक्ती तुम्ही व्हावे असे वाटते, तशी व्यक्ती तुम्ही व्हाल.

हे माझ्या अंतर्यामी वास करणाऱ्या प्रभू, तुझी दैवी उपस्थिती माझ्यात आहे, हे माझ्या कल्पनेपलीकडचे भाग्य आहे. तुला पाहण्यासाठी माझे डोळे उघड आणि तुझे ऐकण्यासाठी माझे कान उघड, म्हणजे माझ्यात वास करण्यासाठी आलेल्या तुझ्यासोबत मलाही राहता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका


चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अ‍ॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल