मराठी

सामान्य काळातील एकतिसावा आठवडा

चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अनुक्रमणिका

नम्रतेने उंचावले जाणे

सामान्य काळातील एकतिसावा रविवार (वर्ष अ)

येशू लोकसमुदायाला आणि आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “शास्त्री आणि परुशी मोशेच्या आसनावर बसले आहेत. म्हणून ते तुम्हाला जे काही सांगतात ते सर्व करा आणि पाळा; पण त्यांच्या वागणुकीचे अनुकरण करू नका.” मत्तय 23:1–3

कधीकधी लोकांच्या शब्दांतून आपल्याला प्रेरणा मिळते, पण बहुतेकदा त्यांच्या कृतींतून मिळणारी साक्षच आपल्याला प्रेरणा देते. शिवाय, एखाद्याच्या बोलण्यात आणि वागण्यात मेळ नसला, तर लोक त्या व्यक्तीला ढोंगी समजतात. याच कारणामुळे येशू शास्त्री आणि परुशी यांच्यावर कठोर टीका करतो. “कारण ते उपदेश करतात, पण त्याप्रमाणे वागत नाहीत.” ते देवाच्या नियमशास्त्राविषयी बोलत आणि ते सविस्तर शिकवत; पण ज्या भावनेने ते पाळायचे होते, त्या भावनेने त्यांनी ते खरोखर पाळले नाही. हे धर्मगुरू देवाच्या नियमांनुसार जगण्यात कुठे कुठे कमी पडले, हे येशू पुढे सांगतो. इतरांशी प्रेमाने वागण्यात आणि त्यांना प्रोत्साहन देण्यात ते कमी पडले. लोकांनी आपली प्रशंसा करावी म्हणून ते सर्व काही दिखाव्यासाठी करत आणि मानमरातब व निरर्थक पदव्या मिळवण्याच्या मागे असत. त्यामुळे त्यांना इतरांची फारशी काळजी नव्हती; त्यांना स्वतःचीच फार काळजी होती.

इतरांच्या नजरेत स्वतःचे महत्त्व वाढवण्याची शास्त्री आणि परुशी यांची प्रवृत्ती, हा येशूच्या टीकेचा मुख्य मुद्दा होता. ही प्रवृत्ती सुधारण्यासाठी येशू म्हणतो, “तुमच्यात जो सर्वांत मोठा आहे, त्याने तुमचा सेवक झाले पाहिजे,” आणि “जो स्वतःला नम्र करतो, त्याला उंच केले जाईल.” म्हणून तुम्हाला खरोखर मोठे व्हायचे असेल आणि देवाने तुम्हाला उंच करावे असे वाटत असेल, तर तुम्ही अत्यंत नम्रतेने सेवा केली पाहिजे.

स्वतःकडे सत्याच्या प्रकाशात पाहण्यापासून नम्रतेची सुरुवात होते. देव तुमच्याकडे कसा पाहतो? नम्र मनुष्य स्वतःच्या अंतरात्म्याकडे ख्रिस्ताच्या नजरेने पाहून हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. सत्याच्या पूर्ण प्रकाशात आपण स्वतःला पाहू शकलो, तर त्यातून आपल्याला खऱ्या नम्रतेची जाणीव होईल. पण अनेकदा आपण स्वतःची एक खोटी प्रतिमा मनात उभी करतो आणि आपणच नीतिमान आहोत अशा समजुतीतून आपल्या जीवनाकडे पाहतो. आपण लगेच आपल्या कृतींचे समर्थन करतो, आपल्या पापांचेही समर्थन करतो आणि आपल्या दुर्बलता मान्य करत नाही.

तुम्ही स्वतःकडे नम्रतेने पाहिले, तर तुम्हाला काय दिसेल? एक गोष्ट ठळकपणे दिसेल: तुमचे पाप. आपले जीवन पापांनी भरलेले आहे. काही पापे गंभीर असतात, तर काही कमी गंभीर असतात; पण आपले जीवन पापांनी आणि अपूर्णतांनी भरलेले आहे, यात शंका नाही. ही पापे आपल्याला दिसत नसतील, तर सत्याच्या प्रकाशात स्वतःला पाहण्यासाठी लागणारी नम्रता आपल्यात नाही.

नम्रतेचा सद्गुण आपल्याला आपली पापे स्पष्टपणे दिसण्यापलीकडेही एक पाऊल पुढे नेतो. स्वतःमध्ये बदल घडवण्यासाठी, प्रेम करण्यासाठी आणि देवाची व इतरांची सेवा करण्यासाठी आपल्याला देवाच्या कृपेची गरज आहे, हेही तो आपल्याला दाखवतो. केवळ आपल्या प्रयत्नांनी आपण प्रेम करू शकत नाही. ते अशक्य आहे. देव स्वतः आपल्यामध्ये वास करतो आणि आपल्याद्वारे कार्य करतो, तेव्हाच देवावर आणि इतरांवर असे प्रेम करणे शक्य होते. केवळ देवच आपल्या कृतींतून खरे प्रेम प्रकट करू शकतो. आपल्याला नम्र करणारे हे सत्य जाणून घेणे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे, हाच त्या कृपेसाठी दार उघडण्याचा एकमेव मार्ग आहे.

खरे प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला कोणत्या नम्रतेची गरज आहे, यावर आज चिंतन करा. जेव्हा तुम्ही देवाच्या निर्मळ प्रेमाने इतरांवर प्रेम करता, तेव्हा त्यांची सेवा करण्याची गरज तुम्हाला अंतःकरणातून जाणवेल. इतरांकडे तुम्ही प्रेम करावे अशा व्यक्ती म्हणून पाहाल. त्यांना मदत करण्याची, त्यांना क्षमा करण्याची, त्यांच्याशी सौम्यपणे व दयेने वागण्याची आणि त्यांना स्वतःच्या जीवनाचे सत्य उमगावे म्हणून शक्य ते सर्व करण्याची तीव्र इच्छा तुमच्या मनात जागी होईल. ते सत्य उमगल्यावर तेही नम्रपणे देवाकडे वळतील. या कार्यात शास्त्री आणि परुशी पूर्णपणे अपयशी ठरले. येशूने त्यांचे उदाहरण दिले, त्यामागचे हे एक कारण होते. त्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवू नका. त्याऐवजी त्यांच्या उलट मार्गाने जाण्याचा प्रयत्न करा. नम्रतेचा शोध घ्या. सत्याचा शोध घ्या. असे केल्यास देव तुमच्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य करील आणि तुम्हाला उंच स्थान देईल.

हे परम नम्र प्रभू, तू सर्वांहून अधिक नम्र झालास, म्हणून तुला सर्वांपेक्षा उंच स्थान मिळाले आहे. तू कोण आहेस, हे सत्य तुला ठाऊक होते आणि तू ते पूर्ण सामर्थ्याने स्वीकारलेस. तू मला जसे पाहतोस तसेच मला स्वतःकडे पाहता यावे, म्हणून तुझी दृष्टी मला दे. तुझ्या नम्र नजरेत मला माझे पाप दिसू दे, मी मनापासून पश्चात्ताप करू दे आणि माझ्या सर्व प्रेमाचा उगम असलेल्या तुझ्याकडे वळू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


सत्याचे शोधक

सामान्य काळातील एकतिसावा रविवार (वर्ष ब)

तो शास्त्री त्याला म्हणाला, “गुरुजी, तुम्ही छान सांगितले. ‘तो एकच आहे आणि त्याच्याशिवाय दुसरा कोणी नाही,’ असे तुम्ही म्हणता ते बरोबर आहे. आणि ‘संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण बुद्धीने व सर्व शक्तीनिशी त्याच्यावर प्रेम करणे आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम करणे’ हे सर्व होमबली आणि यज्ञांपेक्षा अधिक मोलाचे आहे.” मार्क 12:32–33

या शास्त्र्याला येशूचे म्हणणे नेमके उमगले. मृतांच्या पुनरुत्थानाविषयी येशूची शिकवण न मानणाऱ्या काही सदुकींनी त्याला आव्हान दिले होते. त्यानंतर या शास्त्र्याने येशूला एक प्रश्न विचारला. सदुकी येशूला शब्दांत पकडण्याचा प्रयत्न करत होते. या शास्त्र्याने येशूचे उत्तर लक्षपूर्वक ऐकले आणि येशूने अगदी योग्य उत्तर दिले, असे त्याला वाटले. म्हणून त्याने येशूला स्वतःचा एक प्रश्न विचारला. येशूला सापळ्यात अडकवण्यासाठी त्याने तो प्रश्न विचारला नाही; येशूचे उत्तर ऐकण्याची त्याला मनापासून इच्छा होती, असे दिसते. म्हणून त्याने येशूला विचारले, “सर्व आज्ञांमध्ये पहिली आज्ञा कोणती?” या प्रश्नाला उत्तर देताना येशू देवाच्या संपूर्ण नियमशास्त्राचे सार सांगतो: प्रथम आपण संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण मनाने, संपूर्ण जिवाने आणि सर्व शक्तीनिशी देवावर प्रेम केले पाहिजे आणि मग आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम केले पाहिजे.

आपण सर्वांनी या शास्त्र्याचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. येशूला पाठिंबा देणे त्याच्यासाठी धोक्याचे होते. इतर अनेक शास्त्री येशूविषयी फारच वैरभाव बाळगत होते. त्यामुळे येशूची शिकवण आपल्याला पटते, असे उघडपणे सांगून त्याने स्वतःवर टीका ओढवून घेण्याचा धोका पत्करला. पण त्याला त्याची चिंता नव्हती, असे दिसते. तो सत्याचा शोधक होता आणि शेवटी येशूने त्याची मोठी प्रशंसा केली: “तू देवाच्या राज्यापासून दूर नाहीस.”

आपल्या जगात धर्माचा प्रभाव जसजसा कमी होत आहे, तसतसे देवाच्या अनेक सत्यांवर उघडपणे प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत आणि त्यांना आव्हान दिले जात आहे. नैतिक सत्ये कोणती, याबाबत एकमत असणे ही नेहमीची गोष्ट न राहता अपवाद ठरत आहे. त्यामुळे केवळ सत्याचा शोध घेतो म्हणून आपणा सर्वांनाच जगाच्या वैरभावाला सामोरे जावे लागेल. व्यक्तीच्या मतापासून स्वतंत्र अशा नैतिक निकषांनुसार जे चुकीचे आहे, त्याचे उघड समर्थन करण्यास नकार दिला, तरीही धर्माला महत्त्व न देणारे जग आपल्याला लक्ष्य करते, असाही अनुभव अनेकांना येतो.

तुम्ही सत्याचे शोधक आहात का? देवाची पवित्र सत्ये ऐकल्यावर ती तुम्हाला ओळखता येतात का? तसे असेल, तर त्या सत्यांचा शोध पुढे चालू ठेवण्याचे आणि देवाच्या विचाराशी सुसंगत रीतीने ती इतरांसमोर स्पष्टपणे मांडण्याचे धैर्य तुमच्याकडे आहे का? सुवार्ताप्रसार आणि धर्मांतरासाठी केलेला दबावाचा प्रचार या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. अशा प्रचारात देवाची सत्ये आक्रमकपणे आणि बळजबरीने लादण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यात वाद घालण्याची वृत्ती असते आणि इतरांच्या स्वातंत्र्याचा व प्रतिष्ठेचा साधा आदरही राखला जात नाही. याउलट, सुवार्ताप्रसार हे ख्रिस्ताच्या प्रत्येक अनुयायाने केलेच पाहिजे असे आवश्यक कार्य आहे. प्रत्येक परिस्थितीत प्रामाणिकपणे आणि नम्रपणे सत्याचा शोध घेणे, हा सुवार्ताप्रसाराचा गाभा आहे. सुवार्ता सांगणारी व्यक्ती दुसऱ्यावर हल्ला करत नाही. ती इतरांवर टीका करत नाही किंवा त्यांना दोषी ठरवत नाही. उलट, ती स्वतः संपूर्ण सत्य समजून घेण्याचा प्रयत्न करते आणि मग जे ते ऐकण्यास तयार आहेत, त्यांच्यासमोर ते उघडपणे मांडते.

अनेक बाबतींत या शास्त्र्याने नेमके हेच केले. त्याने ऐकले, समजून घेतले, प्रश्न विचारला आणि मग येशूच्या शब्दांवरचा आपला विश्वास मोकळेपणाने व्यक्त केला. त्याचे ऐकणाऱ्यांना, विशेषतः इतर शास्त्र्यांना, त्याने काढलेले निष्कर्ष कदाचित पटले नसतील. त्यांनी आपसांत त्याच्यावर टीकाही केली असेल. पण या शास्त्र्याच्या साक्षीमुळे ऐकणाऱ्या इतरांची मने आणि अंतःकरणे कदाचित उघडली असतील. त्याचा मोकळेपणा, त्याला उमगलेला अर्थ आणि त्याची आनंदी प्रतिक्रिया काहींना जाणवली असेल. त्यामुळे येशूबरोबरच्या त्याच्या संवादाचा स्वतःवर चांगला परिणाम होऊ देण्यास ते तयार झाले असतील. अशा रीतीने, उघडपणे सत्याचा शोध घेताना या शास्त्र्याने इतरांपर्यंतही सुवार्ता पोहोचवली आणि येशूने त्याच्या या चांगल्या कार्याची प्रशंसा केली.

आज तुम्ही तुमचा ख्रिस्ती विश्वास इतरांपर्यंत कसा पोहोचवता, यावर चिंतन करा. वाद घालण्याकडे आणि इतरांना दोष देण्याकडे तुमचा कल असतो का? की देवाची सत्ये तुम्हाला स्वतःला उमगल्याचा आनंदच इतरांपर्यंत सुवार्ता पोहोचवू देतो? सत्याचा शोध घ्या. तो मोकळेपणाने आणि आनंदाने घ्या. असे केल्यास, इतरांना त्यांना आवश्यक असलेली देवाची सत्ये तुमच्यात दिसतील आणि तुमच्याप्रमाणे स्वतःच्या जीवनातही सत्याचा शोध घेण्याची प्रेरणा त्यांना मिळेल.

हे सर्व सत्याच्या प्रभू, आम्हाला मुक्त करणारी सत्ये केवळ तुझ्यातच सापडतील. तू शिकवलेले सत्य सदैव शोधत राहण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा आणि धैर्य दे. तू शिकवतोस ते सर्व मला जसजसे उमगत जाईल, तसतसे मला जे उमगले ते आनंदाने आणि उत्साहाने इतरांना सांगण्यास मला मदत कर, जेणेकरून तेही तुझ्याकडे आकर्षित होतील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


येशूला आपल्याकडे आकर्षित करणे

सामान्य काळातील एकतिसावा रविवार (वर्ष क)

त्या वेळी येशू यरीहो येथे आला आणि त्या नगरातून पुढे जाण्याचा त्याचा बेत होता. तेथे जक्कय नावाचा एक मनुष्य होता. तो जकातदारांचा प्रमुख होता आणि श्रीमंतही होता. येशू कोण आहे हे त्याला पाहायचे होते; पण तो ठेंगणा असल्याने गर्दीतून त्याला येशू दिसत नव्हता. लूक 19:1–3

पुढे काय घडले हे आपल्याला माहीत आहे. येशू तेथून जाताना त्याला पाहता यावे म्हणून हा प्रमुख जकातदार एका झाडावर चढला. एखाद्या प्रसिद्ध व्यक्तीला पाहण्यासाठी झाडावर चढणे एवढाच त्या कृतीचा अर्थ नव्हता. त्या नम्र कृतीतून येशूला जाणून घेण्याची त्याची इच्छाही व्यक्त झाली. ज्याच्याकडे त्याचे मन ओढले जात होते, त्या येशूविषयी अधिक जाणून घेण्यासाठी शक्य ते सर्व करण्यास त्याच्या विश्वासाने त्याला प्रवृत्त केले.

जक्कय आपल्या सर्वांसाठी एक आदर्श आहे. तो जकातदारांचा प्रमुख आणि श्रीमंत होता, ही गोष्ट आधी लक्षात घेऊया. दुसऱ्या शब्दांत, त्याचे जीवन स्वार्थ, लोभ आणि अनीतीने भरलेले होते. त्या काळचे जकातदार नेहमीच योग्य रकमेपेक्षा जास्त वसूल करत आणि त्यातील काही पैसे स्वतःच्या खिशात घालत. जकातदारांकडून आपला वाटा नियमितपणे मिळत असेपर्यंत अधिकारी याकडे दुर्लक्ष करत. पण येशूला भेटलेल्या इतर श्रीमंत लोकांपेक्षा हा जकातदार वेगळा होता असे दिसते. आपल्या पैशाने जक्कयाचे समाधान झाले नव्हते आणि आपल्या मनात एक पोकळी आहे याची त्याला चांगलीच जाणीव होती, हे स्पष्ट दिसते.

पैशाची अतिरेकी आसक्ती हेच पाप तुम्हाला सतावत असेल किंवा नसेल; पण आपण सगळेच आपल्या मनातल्या तृष्णा कशाने तरी भागवण्याचा प्रयत्न करतो. आपल्याला समाधान मिळेल या आशेने आपण अनेक वेगवेगळ्या गोष्टींना धरून राहतो. तुमच्या बाबतीत ती कोणती गोष्ट आहे? मनातली अस्वस्थता दूर होईल या आशेने तुम्ही कशाला धरून राहता?

पूर्वी जक्कयाला पैशाची अतिरेकी आसक्ती होती असे दिसते; पण ती सोडून देण्यास तो तयार होता, हेही स्पष्ट आहे. म्हणूनच तो आपल्यासाठी इतका चांगला आदर्श आहे. जीवनात कोणत्या गोष्टींविषयी आपल्याला अतिरेकी आसक्ती आहे हे ओळखणे पुरेसे नाही. ती आसक्ती व्यर्थ आहे हेही आपण ओळखले पाहिजे आणि देव आपल्या जीवनात येतो त्याच क्षणी ती सोडून देण्याची आपली इच्छा आणि तयारी असली पाहिजे.

येशू तेथून जात असतानाच त्याला जक्कय झाडावर दिसला. एक प्रौढ मनुष्य झाडावर चढलेला दिसला, एवढ्यानेच येशू जक्कयाकडे आकर्षित झाला नाही. उलट, जक्कयाच्या मनातली ओढ आणि बदलण्याची त्याची तयारी येशूला जाणवली. याच गोष्टीने येशूचे हृदय चुंबकासारखे खेचून घेतले आणि त्याला थेट जक्कयाकडे नेले. येशू जक्कयाला म्हणाला, “लवकर खाली उतर, कारण आज मला तुझ्या घरी राहायचे आहे.” आपले आमंत्रण ऐकून जक्कय काय करणार हे येशूला तेव्हाच माहीत होते. एकेकाळी पैशाला चिकटून राहिलेला हा जकातदार पैशाची आसक्ती सोडून आपल्या आमंत्रणाला प्रतिसाद देईल, हे त्याला माहीत होते. जक्कय बदलण्यास तयार आहे, हे त्याला माहीत होते. या जगातल्या गोष्टींत जक्कयाला आता समाधान वाटत नाही आणि जी आध्यात्मिक संपत्ती देण्यासाठी येशू आला होता, तिच्याकडे त्याचे मन ओढले जात आहे, हेही येशूला माहीत होते.

येशू तुमच्या जवळून जात आहे, असे चित्र आज मनात आणून त्यावर चिंतन करा. तो तुमच्या जवळून गेला, तर त्याला काय जाणवेल? चुंबक लोखंडाकडे खेचले जाते, तसे त्याचे पवित्र हृदय तुमच्याकडे ओढले जाईल का? तुमचे अंतःकरण केवळ त्याच्यानेच भरून जावे म्हणून तुम्ही तुमच्या अतिरेकी आसक्ती सोडायला तयार आहात, असे त्याला जाणवेल का? तो तुमच्याकडे येऊन तुमच्या घरी, म्हणजे तुमच्या आत्म्याच्या घरात, राहू देण्यास सांगेल का? तुमचे मन खुले आहे आणि तुम्हाला बदलण्याची इच्छा आहे, असे त्याला जाणवले तर तो नक्कीच येईल. जक्कयासारखे अधिक कसे होता येईल यावर चिंतन करा, जेणेकरून तुम्हीही तुमच्या खुल्या आणि केवळ त्याच्यानेच भरून जाण्यास तयार असलेल्या अंतःकरणाने आपल्या प्रभूला तुमच्याकडे आकर्षित कराल.

हे माझ्या दयाळू प्रभू, जीवनात अनेक गोष्टींत मी समाधान शोधण्याचा प्रयत्न केला आहे. अनेक आसक्तींमुळे माझे अंतःकरण कोरडे आणि रिकामे झाले आहे. कृपा करून सुखाच्या सर्व खोट्या भासांतून मला मुक्त कर आणि मला तुझ्याकडे ओढून घे, म्हणजे तू माझ्या आत्म्याच्या घरात येऊन वस्ती करशील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


शाश्वत गौरवाचे प्रतिफळ

सामान्य काळातील एकतीसाव्या आठवड्याचा सोमवार

“तू दुपारचे किंवा रात्रीचे भोजन देतोस तेव्हा आपले मित्र, भाऊ-बहिणी, नातेवाईक किंवा श्रीमंत शेजारी यांना बोलावू नकोस. नाहीतर तेही तुला आपल्या घरी भोजनाला बोलावतील आणि तुझी परतफेड होईल. उलट, मेजवानी देतोस तेव्हा गरिबांना, अपंगांना, लंगड्यांना आणि आंधळ्यांना बोलाव. ते तुझी परतफेड करू शकत नाहीत, म्हणून तू खरोखर धन्य होशील.” लूक 14:12–14

मित्रांना आणि कुटुंबीयांना रात्रीच्या जेवणासाठी बोलावणे हे पाप आहे, असे येशू आपल्याला सांगत आहे का? मुळीच नाही. तो आपल्याला याहून कितीतरी खोलवरची गोष्ट शिकवत आहे. प्रेमाच्या भावनेतून इतरांना जेवण देणे चांगले आहे. पण जेवण देण्यामागचा किंवा प्रेमाचे दुसरे कोणतेही कृत्य करण्यामागचा हेतू पोकळ कीर्ती मिळवणे हाच असेल, तर त्यातून मिळणारी पोकळ कीर्ती हाच आपला मोबदला ठरेल. दुःखाची गोष्ट अशी की, अनेक जण निरनिराळ्या मार्गांनी हा ‘मोबदला’ मिळवण्याचा प्रयत्न करतात आणि तो मिळवतातही. आपण जे काही चांगले करतो, ते केवळ प्रेमाने, नम्रपणे आणि गाजावाजा न करता सेवा करण्यासाठी असावे, हाच येशूचा बोध आहे.

अहंकाराच्या मोहामुळे इतरांना आपल्याबद्दल काय वाटते, याची आपण सहजच अवाजवी काळजी करू लागतो. मित्रांना, कुटुंबीयांना आणि श्रीमंत शेजाऱ्यांना दुपारचे किंवा रात्रीचे भोजन देण्याचे उदाहरण, अहंकाराचे पाप कसे कार्य करते हे दाखवण्यासाठी दिले आहे. या संदर्भात येशू अशा व्यक्तीविषयी बोलत आहे, जी केवळ स्वतःची प्रतिमा उंचावण्यासाठी आणि इतरांकडून प्रशंसा व खुशामत मिळवण्यासाठी एखादी कृती करते. असा ‘गौरव’ खरोखरच पोकळ आहे. त्याने आत्म्याचे भले तर होत नाहीच, उलट त्याची हानी होते.

तुम्ही जे करता, ते का करता? आपली चांगली कृत्ये इतरांनी पाहावीत आणि त्यांची प्रशंसा करावी म्हणून तुम्ही ती करता का? आपण किती चांगले आहोत हे लोकांना दाखवण्यासाठी तुम्ही मुद्दाम धडपड करता का? इतरांच्या मतांची तुम्ही अवाजवी काळजी करता का? यांपैकी कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर ‘हो’ असेल, तर तुम्हाला वाटते त्यापेक्षा अधिक झगडा तुम्हाला अहंकाराशी करावा लागत असावा.

याउलट, इतरांच्या नजरेत न येता एखादे सत्कृत्य करण्यात तुम्हाला समाधान वाटते का? आपण केलेल्या मदतीबद्दल कोणालाही कळले नाही, तरी केवळ इतरांना मदत करण्यात तुम्हाला आनंद मिळतो का? इतरांच्या जीवनात चांगला बदल घडावा, एवढ्याच हेतूने तुम्हाला सेवा करावीशी आणि स्वतःला त्यासाठी द्यावेसे वाटते का? गरिबांना, अपंगांना, लंगड्यांना, आंधळ्यांना आणि तुमची परतफेड करू न शकणाऱ्या प्रत्येकाला मेजवानी द्यावी, असे येशू सांगतो, त्याचा अर्थ हाच आहे. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, तुमच्या कृतीतून तुम्हाला पोकळ कीर्तीचे ‘बक्षीस’ मिळू शकत नाही, ही चांगली गोष्ट आहे. तुमचे ध्येय हेच असले पाहिजे.

लोकांमध्ये आपले नाव व्हावे ही तुमची इच्छा किती तीव्र आहे, यावर आज मनन करा. एखाद्या चांगल्या कामासाठी तुम्ही काही काळ रात्रंदिवस कष्ट घेतले, अशी कल्पना करा. त्या कामाचा इतरांना खूप मोठा लाभ झाला, असे समजा. मग अशी कल्पना करा की त्या चांगल्या कामामागे तुम्ही होतात हे कोणालाही कळले नाही. त्यामुळे कोणी तुमचे आभार मानले नाहीत किंवा तुमच्या योगदानाची दखलही घेतली नाही. तुम्हाला कसे वाटेल? खरे तर तुम्हाला दोन कारणांनी आनंद व्हायला हवा. पहिले म्हणजे, तुम्हाला सेवा करता आली आणि तुमच्या सेवेमुळे इतरांच्या जीवनात चांगला बदल घडला, याचा आनंद. दुसरे म्हणजे, तुमच्या या प्रेमकृत्याची जाणीव देवाला होती आणि ती फक्त त्यालाच होती, याचा आनंद. देव जेव्हा आपला चांगुलपणा आणि निःस्वार्थ सेवा पाहतो, तेव्हा एका अर्थाने तो आपला ऋणी होतो. देव स्वतःवर घेतो ते हे ‘ऋण’ म्हणजे त्याची कृतज्ञता आणि त्याचे प्रेम. त्याने स्वतः सिद्ध केलेल्या शाश्वत प्रतिफळांतून तो ती आपल्याप्रती व्यक्त करतो. शक्य तितक्या नम्रपणे आणि कोणाच्याही नजरेत न येता सेवा करण्याचा प्रयत्न करा आणि असे शाश्वत प्रतिफळ मिळवण्याचा ध्यास धरा. ही प्रतिफळे पोकळ कीर्तीच्या क्षणभंगुर बक्षिसांपेक्षा अनंत पटींनी श्रेष्ठ आहेत.

हे परमगौरवशाली देवा, दुःख सहन करण्यासाठी आणि मरण पत्करण्यासाठी तू पृथ्वीवर आलास. परिपूर्ण प्रेमाच्या त्या कृत्यातून तू आजवरचे सर्वांत मोठे कल्याण घडवून आणलेस. प्रेमाची ही पवित्र सेवा तू अत्यंत नम्रपणे, कोणाच्याही नजरेत न येता अर्पण केलीस. म्हणून आता तुझा गौरव सदासर्वकाळ होत आहे. तुझ्या नम्र आणि गुप्त सेवाकार्यांत मला सहभागी होण्यास मदत कर, म्हणजे एके दिवशी मलाही स्वर्गाच्या गौरवात वाटा मिळेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


तुम्हाला आमंत्रण आहे

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा मंगळवार

“एका मनुष्याने मोठी मेजवानी दिली आणि अनेकांना आमंत्रण दिले. मेजवानीची वेळ झाली तेव्हा त्याने आपल्या सेवकाला आमंत्रितांकडे हा निरोप देण्यासाठी पाठवले, ‘या, आता सर्व काही तयार आहे.’ पण ते सगळे एकामागून एक सबबी सांगू लागले.”  लूक 14:16-18

तुम्ही कधी सबबी सांगून देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागण्याचे टाळता का? त्याच्या मोठ्या मेजवानीच्या मेजावर भोजन करण्याचे त्याचे आमंत्रण तुम्ही नाकारता का? या ‘मोठ्या मेजवानीसाठी’ देवाने आपल्याला दिलेले आमंत्रण हे सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे पवित्र मिस्साबलिदानात सहभागी होण्याचे आणि प्रार्थना करण्याचे आमंत्रण आहे. काही जण नेहमीच सबबी सांगून हे आमंत्रण टाळतात. यावरून त्यांना नेमके कशासाठी आमंत्रण मिळाले आहे, हे त्यांना समजलेले नाही असे दिसते. इतर काही जण शरीराने हजर असतात, पण अंतःकरणाने ते ज्या मेजवानीला आले आहेत तिच्यापासून दूर असतात.

या दाखल्यात, आमंत्रित पाहुण्यांपैकी एकामागून एक जण मेजवानीला आला नाही. म्हणून मेजवानी देणाऱ्या माणसाने “गरीब, अपंग, आंधळे आणि लंगडे” यांना आमंत्रण दिले. हे येशूच्या काळातील त्या यहुद्यांना उद्देशून आहे, ज्यांना तारणाच्या देणगीची आपल्याला गरज आहे हे उमगले होते. त्यांना आपल्या दुर्बलतेची आणि पापांची जाणीव होती आणि येशूच आपल्याला तारू शकतो हे त्यांना माहीत होते.

गरीब, अपंग, आंधळे आणि लंगडे मेजवानीला आल्यानंतरही जागा उरली होती. म्हणून त्या माणसाने आपल्या सेवकांना “मोठ्या रस्त्यांवर आणि कुंपणांलगत” असलेल्या लोकांना बोलावण्यासाठी पाठवले. यात यहुदी वंशाचे नसलेल्या परराष्ट्रीयांना शुभवर्तमान सांगितले जाणार होते, हे सूचित केले आहे.

आजही या मेजवानीचे आमंत्रण दिले जाते. मात्र, श्रद्धेच्या आचरणात ढिलाई करणारे अनेक कॅथलिक या मेजवानीला येण्यास नकार देतात. काहींना वाटते की जीवनाच्या धावपळीत प्रार्थनेसाठी आणि मिस्सासाठी वेळ काढणे शक्य नाही. ऐहिक गोष्टींच्या मागे ते इतके लागले आहेत की पवित्र युखरिस्ताच्या उत्सवात मनापासून सहभागी होण्यात त्यांना स्वतःचा फारसा लाभ दिसत नाही.

आपल्या प्रभूच्या मेजवानीला येणाऱ्यांमध्ये तुम्हाला सामील व्हायचे असेल, तर गरीब, अपंग, आंधळे आणि लंगडे यांच्यासारखेच आपणही गरजू आहोत, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. आपल्यात काय भग्न झाले आहे, आपण कुठे दुर्बल आहोत आणि आपली पापे कोणती आहेत, हे ओळखा. स्वतःकडे असे पाहण्याचे टाळू नका, कारण अशाच लोकांना येशू कळकळीने आमंत्रण देतो. आपण त्याच्या प्रेमात सहभागी व्हावे, ही त्याच्या अंतःकरणाला व्यापून टाकणारी उत्कट इच्छा आहे. गरजूंवर प्रेम करावे आणि त्यांना बरे करावे, अशी त्याची इच्छा आहे. ते गरजू आपणच आहोत.

प्रार्थना करून, प्रभूच्या वचनाशी विश्वासू राहून आणि संस्कारांमध्ये सहभागी होऊन आपण त्याच्या मेजवानीला येतो, तेव्हा इतरांनीही आपल्याबरोबर त्याच्या मेजवानीला यावे, अशी त्याची इच्छा आहे हे आपल्या लक्षात येईल. म्हणून मोठ्या रस्त्यांवर आणि कुंपणांलगत पाठवलेल्या सेवकांची भूमिकाही आपलीच आहे, हे आपण ओळखले पाहिजे. तिथे देवाच्या इच्छेनुसार न वागणारे लोक आपल्याला भेटतील. त्यांना आमंत्रण दिले पाहिजे. या मेजवानीत आपल्याला स्थान नाही, असे त्यांना वाटत असले तरी त्यांनी यावे, अशी देवाची इच्छा आहे. त्यांना आमंत्रण देण्याचे काम आपले आहे.

आज दोन गोष्टींवर चिंतन करा. प्रथम, देव तुम्हाला प्रार्थना करण्यास, श्रद्धा अधिक दृढ करण्यास आणि युखरिस्तात सहभागी होण्यास बोलावतो, तेव्हा तुम्ही नेहमी कोणती सबब देता, याचा विचार करा. तुम्ही लगेच आणि उत्साहाने प्रतिसाद देता का? की तुम्हाला कबूल करावेसे वाटते त्याहून अधिक वेळा तुम्ही सबब सांगून टाळता? सर्वांत भरकटलेल्या आत्म्यांकडे जाऊन त्यांना देवाच्या मेजवानीचे आमंत्रण देण्याची जबाबदारी देवाने तुमच्यावर सोपवली आहे, यावरही चिंतन करा. आपल्याला आमंत्रण आहे, हे प्रत्येकाला कळावे, अशी आपल्या प्रभूची इच्छा आहे. त्याचे आमंत्रण तुमच्यामार्फत इतरांपर्यंत पोहोचू द्या.

हे माझ्या उदार प्रभू, तुझ्या महान मेजवानीच्या वैभवात सहभागी होण्यासाठी तू मला आमंत्रण दिले आहेस. प्रार्थना करण्यास, श्रद्धेत दृढ होण्यास आणि पवित्र युखरिस्तात सहभागी होण्यास तू मला दररोज बोलावतोस. तुझ्या हाकेला मी नेहमी प्रतिसाद देऊ दे आणि तुझे आमंत्रण कधीही सबब सांगून टाळू नये. हे प्रिय प्रभू, ज्यांना तुझ्या आमंत्रणाची सर्वाधिक गरज आहे, त्यांच्यापर्यंत ते माझ्यामार्फत पोहोचव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


‘पवित्र द्वेषा’तून प्रेम करणे

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा बुधवार

लोकांचा मोठा समुदाय येशूबरोबर चालला होता. तो त्यांच्याकडे वळून म्हणाला, “जर कोणी माझ्याकडे आला, पण आपल्या आई-वडिलांचा, पत्नीचा व मुलांचा, भाऊ-बहिणींचा आणि स्वतःच्या जीवाचाही द्वेष करत नसेल, तर तो माझा शिष्य होऊ शकत नाही.” लूक 14:25–26

या धक्कादायक शब्दांनी सुरुवात केल्यानंतर आपला प्रभू येशू आजच्या शुभवर्तमानाचा शेवट असा करतो: “त्याचप्रमाणे, तुमच्यापैकी जो कोणी आपल्या सर्व संपत्तीचा त्याग करत नाही, तो माझा शिष्य होऊ शकत नाही.” म्हणून पहिल्या वाचनात असे वाटते की आपल्याला केवळ आपल्या सर्व संपत्तीचा त्याग करण्यासाठीच नव्हे, तर आपल्याच कुटुंबातील माणसांचा द्वेष करण्यासाठीही बोलावले आहे. पण आपल्या प्रभूला खरोखर असेच म्हणायचे आहे का? आपल्या कुटुंबातील माणसांचा आणि अगदी स्वतःच्या जीवाचाही ‘द्वेष करणे’ म्हणजे काय, हे आधी पाहू या.

शुभवर्तमानातील या उताऱ्यात ‘द्वेष’ हा शब्द द्वेष आणि क्रोध यांच्या पापाच्या अर्थाने वापरलेला नाही, हे स्पष्ट आहे. या उताऱ्याचे स्पष्टीकरण करताना चर्चचे एक धर्मपिता सांगतात की काही प्रसंगी दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग हा एका प्रकारच्या द्वेषातून जातो. म्हणजेच, एखादी व्यक्ती आपल्याला प्रभूच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करून देवाकडे जाण्याच्या आपल्या मार्गात अडथळा आणत असेल, तर तिच्या कृत्यांबद्दलचा आपला ‘द्वेष’ आपण ठामपणे व्यक्त केला पाहिजे. पण हेही प्रेमच आहे. त्या व्यक्तीचे चुकीचे वर्तन नाकारून देवापासून दूर जाण्यास नकार देणे, हा तिला शुभवर्तमान सांगण्याचा एक मार्ग आहे. याचे एक टोकाचे उदाहरण पाहू या.

कल्पना करा की तुम्ही अशा काळात आणि परिस्थितीत जगत आहात, जेव्हा ख्रिस्ती असणे हा गुन्हा मानला जातो. तुम्हाला अटक केली जाते आणि तुमच्या श्रद्धेचा जाहीर त्याग करण्याची आज्ञा दिली जाते. पण तुम्ही तुमच्या जिवाची सारी शक्ती एकवटून ती आज्ञा धुडकावून लावता. अशा वेळी ती व्यक्ती तुमचा जो छळ करत आहे, त्याबद्दल तुम्ही एक प्रकारचा पवित्र ‘द्वेष’ दाखवता. पण ही त्या व्यक्तीवर केलेली प्रेमाची कृतीदेखील आहे, कारण तिची आज्ञा नाकारून तुम्ही तिचे कृत्य पूर्णपणे नाकारता.

किंवा तुम्ही अगदी ‘स्वतःच्या जीवाचाही’ द्वेष कसा करता, याचा विचार करा. समजा, तुम्ही पुन्हा पुन्हा गंभीर पापात पडता. अशा वेळी केवळ पश्चात्ताप करून देवाकडे वळणे पुरेसे नाही; ज्या सवयीच्या आहारी तुम्ही गेला आहात, तिचाही एका अर्थाने पवित्र द्वेष केला पाहिजे. हा खरोखरच स्वतःचा द्वेष आहे, पण तो या अर्थाने की पापामुळे तुम्ही जे बनला आहात, त्याचा तुम्ही द्वेष करता. या पवित्र द्वेषाचा अंतिम हेतू मात्र जिवाच्या आकांताने प्रयत्न करून पापावर मात करणे हा आहे. म्हणूनच ही स्वतःवर केलेली खऱ्या प्रेमाची कृती आहे.

वर उल्लेख केलेले आजच्या शुभवर्तमानाचे शेवटचे वाक्य आपल्याला आपल्या सर्व संपत्तीचा त्याग करण्यास बोलावते. दुसऱ्या शब्दांत, देवाच्या इच्छेविरुद्ध ज्या कोणत्याही गोष्टीत आपण मन गुंतवून बसलो आहोत, तिचा त्याग केला पाहिजे. अर्थात, देव आपल्या व्यवस्थेनुसार बहुतेक लोकांना (दारिद्र्याचे व्रत घेणाऱ्यांना वगळता) जीवनाच्या भौतिक गरजा भागवण्यासाठी निरनिराळ्या वस्तू बाळगण्यास बोलावतो. पण अशा परिस्थितीतही आपल्याजवळ जे काही आहे त्या सर्वांचा ‘त्याग’ केला पाहिजे. म्हणजेच, देवाशिवाय दुसऱ्या कशातही आपले मन गुंतू देता कामा नये. हेच खऱ्या अर्थाने स्वातंत्र्य आहे. तुमच्याजवळ पुष्कळ वस्तू असल्या, तरी त्या तुम्हाला आनंदी करू शकत नाहीत, हे समजून घेतले पाहिजे. केवळ देव आणि त्याची इच्छा यांतच तुमच्या जीवनाला पूर्णता मिळू शकते. इतर कशानेही नाही. म्हणून केवळ देवच आपल्याला पुरेसा आहे, या भावनेने जगायला आपण शिकले पाहिजे. तुम्हाला घर, मोटार, संगणक, दूरदर्शन संच आणि इतर आधुनिक सोयी मिळाव्यात, अशी देवाची इच्छा असेल, तर त्या असू द्यात. पण या सगळ्या वस्तूंचा खरा ‘त्याग’ म्हणजे त्या कधीही गमवाव्या लागल्या, तरी ते तुम्हाला चालेल. यातच पूर्ण अनासक्ती आहे. एखादी भौतिक वस्तू गमावली, तरी देवावर प्रेम करण्यापासून, त्याची सेवा करण्यापासून आणि त्याच्या पवित्र इच्छेप्रमाणे वागण्यापासून तुम्ही जराही ढळणार नाही.

आज येशूच्या या मूलगामी शब्दांवर चिंतन करा. आपल्या प्रभूला ते ज्या अर्थाने म्हणायचे होते, त्याच अर्थाने ते ऐकण्याचा प्रयत्न करा. देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या आणि तुमच्या जीवनात देवाकडे जाण्याच्या मार्गात अडथळा ठरणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीची आसक्ती सोडण्याचा प्रयत्न करा. शेवटी, केवळ देव तुम्हाला लाभणे ही तुमच्या सर्व आशांपलीकडची गोष्ट आहे. आपला दयाळू देव तुम्हाला पूर्णपणे लाभला, तरच आपला प्रभू येशू ज्या निर्मळ अंतःकरणाने प्रेम करतो, तसे प्रेम तुम्ही स्वतःवर आणि इतरांवर करू शकाल.

हे माझ्या प्रभू, तू आमच्याकडून खूप अपेक्षा ठेवतोस आणि आम्हा सर्वांना संपूर्ण पवित्रतेचे जीवन जगण्यास बोलावतोस. मी सर्वांपेक्षा अधिक आणि संपूर्ण अंतःकरणाने तुझ्यावर प्रेम करावे, अशी तुझी इच्छा आहे. तुझ्यावर प्रेम करण्यात आणि तुझी सेवा करण्यात अडथळा ठरणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीचा त्याग करण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा आणि सुबुद्धी दे. माझ्या जीवनात केवळ तुझाच गौरव होवो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


खांद्यावर घेऊन घरी

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार

“तुमच्यापैकी कोणाकडे शंभर मेंढरे असतील आणि त्यांपैकी एक हरवले, तर तो नव्याण्णव मेंढरांना ओसाड प्रदेशात सोडून ते हरवलेले मेंढरू सापडेपर्यंत त्याचा शोध घेत जाणार नाही काय? ते सापडल्यावर तो मोठ्या आनंदाने त्याला आपल्या खांद्यावर घेतो आणि घरी पोहोचल्यावर आपल्या मित्रांना व शेजाऱ्यांना एकत्र बोलावून म्हणतो, ‘माझ्याबरोबर आनंद करा, कारण माझे हरवलेले मेंढरू मला सापडले आहे.’” लूक 15:4–6

काही महान संत सांगतात की शंभर ही संख्या परिपूर्णतेचे प्रतीक आहे. ती देवाच्या राज्याची परिपूर्णता दर्शवते. त्या राज्यात स्वर्गातील सर्व संतच नव्हे, तर देवदूतही आहेत. हरवलेले ते एक मेंढरू या जीवनातून वाटचाल करणाऱ्या आपल्या सर्व मानवजातीचे प्रतीक आहे. येशू हाच तो मेंढपाळ आहे. पतित मानवजातीच्या शोधात तो निघतो आणि आपल्याला उचलून घरी नेण्यासाठी अथकपणे आपला शोध घेतो.

सर्वप्रथम हे लक्षात घ्या की मेंढपाळ त्या एका वाट चुकलेल्या मेंढराचा शोध रागाने घेत नाही, तर काळजीपोटी आणि प्रेमापोटी घेतो. आपण वाट चुकतो तेव्हा आपला प्रभू आपल्याकडे कसा पाहतो, हे नीट समजून घेण्यासाठी ही गोष्ट समजणे आवश्यक आहे. त्याला आपली किती काळजी आहे, तो किती चिकाटीने आपला शोध घेतो आणि आपण भरकटलो असतानाही आपल्याला शोधून काढण्याचा त्याचा निर्धार किती अढळ आहे, हे आपण ओळखले पाहिजे. हा देव रागाने आपल्याला दोष देत दूर बसून राहत नाही. उलट, तो आपल्याकडे आला, त्याने आपला पतित मानवी स्वभाव धारण केला आणि आपल्याला शोधून घरी आणण्यासाठी सर्व दुःख सोसले.

या दाखल्यात मेंढपाळ हरवलेल्या मेंढराला आपल्या खांद्यांवर घेतो आणि घरी नेतो, हेही लक्षात घ्या. देवाकडे परत जाण्यासाठी आपल्याच प्रयत्नांनी वाट काढली पाहिजे, असा समज अनेकदा आपण करून घेतो. पण खरे तर देव सदैव तिथे असतो. आपल्याला उचलून घरी नेण्यासाठी तो वाट पाहत असतो. त्याच्या दयाळू हातांत स्वतःला सोपवणे आणि त्याच्यापासून दूर पळणे थांबवणे, हे आपले कर्तव्य आहे. त्यासाठी आपण त्याच्याकडे वळावे आणि त्याला आपल्याजवळ येऊ द्यावे, आपली काळजी घेऊ द्यावी. एकदा आपण स्वतःला त्याच्या मृदू हातांत सोपवले की, आपल्याला घरी नेण्याचे मुख्य काम आपला प्रभूच करतो.

शेवटी, या दाखल्यात आनंद साजरा करणारा मेंढपाळ आहे, हे लक्षात घ्या. तो आपल्याला उचलून आपल्या खऱ्या घरी, देवाच्या परिपूर्ण राज्यात नेतो, याचा आपल्यालाही नक्कीच आनंद होईल. पण आपला आनंद हा आपल्या प्रभूच्या आनंदाला दिलेला प्रतिसाद आहे. त्याच्याच आनंदात सहभागी होण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळाले आहे. आपण त्याला प्रेमाने आपल्याला उचलून घरी नेऊ देतो, तेव्हा त्याचेच हृदय कृतज्ञतेने भरून येते. तो म्हणतो, “माझ्याबरोबर आनंद करा, कारण माझे हरवलेले मेंढरू मला सापडले आहे.”

आज चांगल्या मेंढपाळाच्या या पवित्र प्रतिमेवर चिंतन करा. या दाखल्यावर आणि त्यातील प्रतिमेवर मनन करताना तुमच्या मनात उमटणारे विचार, आठवणी, भावना आणि भीती यांकडे लक्ष द्या. आपल्यापैकी प्रत्येक जण वेगळा आहे. आपण आपापल्या पापांत असताना, जिथे आहोत तिथेच आपल्यापैकी प्रत्येकाकडे येण्याची आपल्या प्रभूची मनापासून इच्छा आहे. या चांगल्या मेंढपाळाच्या करुणेवर मनन केल्याने प्रभूला तुमच्याशी बोलण्यासाठी तुमच्या मनाचे दार उघडेल. ज्या वाटांनी तुम्ही भरकटलात त्या सोडून त्याच्याकडे येण्याचे आमंत्रण तो तुम्हाला वैयक्तिकरीत्या देईल. दूर पळू नका. तो तुमच्याकडे येत असताना त्याच्यावर विश्वास ठेवून तिथेच थांबा. तो तुम्हाला उचलून घरी नेतो तेव्हा त्याचा आवाज ऐका आणि त्याला “हो” म्हणा.

हे माझ्या सौम्य येशू, तू उत्तम मेंढपाळ आहेस. तू माझ्यावर प्रेम करतोस आणि निष्ठेने, अथकपणे माझा शोध घेतोस. तुझ्यापासून दूर पळणे आणि तुझी सौम्य हाक ऐकून लपणे मी सोडून देईन, इतका माझा तुझ्यावर भरवसा असू दे. कृपा करून माझ्याजवळ ये, मला उचल, आपल्या खांद्यांवर घे आणि घरी ने. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


ऐहिक संपत्तीचे कारभारी

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “एका श्रीमंत माणसाचा एक कारभारी होता. तो आपल्या धन्याच्या मालमत्तेची उधळपट्टी करतो, अशी तक्रार त्या श्रीमंत माणसाकडे आली. त्याने कारभाऱ्याला बोलावून म्हटले, ‘तुझ्याबद्दल हे काय ऐकतो आहे मी? तुझ्या कारभाराचा संपूर्ण हिशेब तयार कर, कारण यापुढे तू माझा कारभारी राहू शकत नाहीस.’” लूक 16:1–2

या दाखल्यात मनन करण्यासारखे बरेच काही आहे आणि त्यातून आपल्याला अनेक धडे शिकता येतात. सर्वप्रथम, दाखल्यातील श्रीमंत माणूस म्हणजे देव आणि कारभारी म्हणजे तुम्ही, हे लक्षात घ्या. हा पहिला धडा महत्त्वाचा आहे, कारण तो आपल्याला दाखवून देतो की या जगातील सर्व भौतिक वस्तूंचा खरा मालक देव आहे; आपण केवळ कारभारी आहोत. याचा नीट विचार करा. तुमच्याकडे जे काही आहे, तुमचा सगळा पैसा आणि मालमत्ता, यांचे सर्वस्वी मालक तुम्हीच आहात, अशा भावनेने तुम्ही ते धरून ठेवता का? बहुतेक लोक असा विचार करतात, हे स्पष्ट आहे. ते उदरनिर्वाहासाठी कष्ट करतात, बचत करतात, निरनिराळ्या वस्तू विकत घेतात आणि बँकेत पैसे साठवतात. मग या भौतिक गोष्टींशी ते इतके जडून राहतात की त्या देवाच्या आहेत असे न मानता ‘माझ्या’ आहेत असे मानतात. म्हणून आपण विचारात घेतला पाहिजे असा पहिलाच कठीण धडा हा आहे की आपण ज्याला ‘आपले’ म्हणतो, ते सर्व खरे तर देवाच्या मालकीचे आहे. तो आपल्याला या जगातील वस्तूंचा केवळ कारभार पाहू देतो. यावर तुमचा विश्वास आहे का?

कारभारी म्हणून आपल्या ताब्यात सोपवलेली संपत्ती देवाच्या इच्छेनुसारच वापरण्याचा आपला दृढ निश्चय असला पाहिजे. या दाखल्यात, कारभारी “आपल्या मालमत्तेची उधळपट्टी करत आहे,” अशी तक्रार त्या धनिकाकडे करण्यात आली. आपणही देवाच्या इच्छेनुसार वागण्याऐवजी स्वतःच्या मर्जीने आणि स्वतःच्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी पैसा वापरतो, तेव्हा देवाच्या संपत्तीची उधळपट्टी करण्यास दोषी ठरतो. ही प्रवृत्ती फारच सामान्य आहे, विशेषतः ज्यांच्याकडे मोठ्या संपत्तीचा कारभार सोपवला आहे त्यांच्यात. म्हणून एखाद्याच्या ताब्यात जितका अधिक पैसा असतो, तितका तो उधळण्याचा मोहही अधिक होतो. म्हणजेच, देवाच्या इच्छेनुसार त्याच्या गौरवासाठी तो पैसा वापरण्याऐवजी स्वतःच्या स्वार्थासाठी तो वापरण्याचा मोह होतो. ही शिकवण स्वीकारणे आणि आचरणात आणणे कठीण आहे. पण या दाखल्यातून ही सत्ये आपल्याला खरोखरच उलगडून दाखवली आहेत, म्हणून आपण या शिकवणीकडे कान दिलाच पाहिजे.

“तुझ्या कारभाराचा संपूर्ण हिशेब तयार कर,” असे त्या धनिकाने म्हटले. हे शब्द एक ना एक दिवस आपल्यालाही ऐकावे लागतील, याची आपण तयारी ठेवली पाहिजे. तो दिवस आजच असता, तर “तुमच्या कारभाराचा संपूर्ण हिशेब” कसा दिसला असता? तुम्ही स्वतःच्या फायद्यासाठी कष्ट घेतले आहेत का? की देवाने तुमच्या हाती जे सोपवले आहे, ते अतिशय जबाबदारीने सांभाळण्यासाठी तुम्ही कष्ट घेतले आहेत?

दाखल्यात पुढे आपण वाचतो की कारभारी “चतुराईने” वागला. कारभारीपद गेले तरी आपल्या भौतिक गरजा भागतील, अशी एक योजना त्याने आखली. मात्र इथे ज्या “चतुराईचा” उल्लेख आहे, ती या जगात भौतिक संपत्ती मिळवण्याच्या धडपडीत अनेक जण दाखवतात त्या सांसारिक आणि म्हणूनच दुष्ट कल्पकतेचा, चलाखीचा, कष्टांचा आणि जिद्दीचा निर्देश करते. जीवनात मेहनती आणि कष्टाळू असणे चांगले आहे, पण पुष्कळदा हे कष्ट केवळ स्वतःच्या फायद्यासाठी घेतले जातात. श्रीमंत होण्यासाठी इतके कष्ट घेणाऱ्या प्रत्येकाने पृथ्वीवर देवाचे राज्य उभारण्यासाठी त्याहूनही अधिक प्रयत्न केले, तर काय होईल, याची कल्पना करा! देवाच्या कार्यासाठी झटणारे इतके लोक असते, तर हे जग किती वेगळे असते!

आज या साध्या सत्यावर चिंतन करा: या जगातील संपत्तीचा विचार केला, तर तुमच्याकडे जे आहे त्याचे तुम्ही केवळ कारभारी आहात, मालक नाही. तुम्ही भौतिक संपत्तीच्या आसक्तीतून मुक्त व्हावे, अशी देवाची इच्छा आहे, जेणेकरून तुमच्याकडे जे काही आहे ते तुम्ही मोकळेपणाने त्याच्या गौरवासाठी आणि त्याच्या हेतूनुसार वापरू शकाल. याचा अर्थ तुमच्याकडे असलेले सर्व काही सेवाभावी संस्थांना दान करावे असा नाही. उलट, तुमच्याकडे जे काही आहे ते सतत देवाला अर्पण करावे आणि ते केवळ त्याच्याच इच्छेनुसार वापरण्याचा प्रयत्न करावा, असा त्याचा अर्थ आहे. नवीन काहीतरी विकत घ्यावे अशी देवाची इच्छा आहे, हे तुम्हाला विचारपूर्वक जाणवले, तर ते विकत घ्या. आणखी काही द्यावे असे जाणवले, तर आणखी द्या. पवित्र त्याग म्हणून अधिक साधेपणाने जगावे असे जाणवले, तर तसेच जगा. पैशाने आनंद विकत घेता येत नाही. देवाच्या इच्छेचा पूर्णपणे स्वीकार केल्यानेच तुम्हाला मनापासून हवा असलेला आनंद आणि परिपूर्णता लाभेल.

हे सर्व संपत्तीच्या स्वामी, निर्माण झालेल्या सर्व गोष्टींचा तूच एकमेव स्वामी आहेस. हे प्रिय प्रभू, माझ्याजवळ जे काही आहे, ते सर्व तुझेच आहे. हे सत्य मानायला आणि माझ्याजवळ असलेल्या संपत्तीचा केवळ कारभारी म्हणून जगायला मला मदत कर. जे तू माझ्या देखरेखीखाली दिले आहेस, त्याची उधळपट्टी करण्यापासून मला वाचव. माझ्याजवळ असलेल्या सर्व गोष्टींचा उपयोग मी तुझ्या गौरवासाठी आणि केवळ तुझ्या पवित्र इच्छेनुसार करू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


छोट्या गोष्टीही नीट करणे

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा शनिवार

“अगदी छोट्या बाबतीत जो विश्वासू असतो, तो मोठ्या बाबतीतही विश्वासू असतो; आणि अगदी छोट्या बाबतीत जो अप्रामाणिक असतो, तो मोठ्या बाबतीतही अप्रामाणिक असतो.” लूक 16:10

जीवनातल्या “छोट्या बाबी” कोणत्या? वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीच्या अनेक लोकांना तुम्ही हा प्रश्न विचारलात, तर बहुधा तुम्हाला अनेक वेगवेगळी उत्तरे मिळतील. पण येशूच्या या विधानाचा संदर्भ लक्षात घेतला, तर तो ज्या छोट्या बाबींविषयी बोलतो, त्यांपैकी एक प्रमुख बाब म्हणजे आपण पैसा कसा वापरतो, हे स्पष्ट होते.

संपत्ती मिळवणे हीच सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट आहे, अशा रीतीने अनेक जण जगतात. श्रीमंत होण्याचे स्वप्न पाहणारे पुष्कळ जण आहेत. काही जण मोठे बक्षीस लागण्याची शक्यता अगदी कमी असतानाही त्या आशेने नियमितपणे लॉटरीची तिकिटे घेतात. इतर काही जण आपल्या कामात पुढे जाण्यासाठी आणि अधिक पैसा कमावण्यासाठी खूप मेहनत घेतात. आपण जितके श्रीमंत होऊ तितके अधिक सुखी होऊ, असे त्यांना वाटते. आणखी काही जण आपण श्रीमंत झालो तर काय काय करू, याची दिवास्वप्ने पाहत राहतात. पण देवाच्या दृष्टीने भौतिक संपत्ती ही फारच छोटी आणि गौण बाब आहे. स्वतःच्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या गरजा भागवण्याच्या नेहमीच्या साधनांपैकी पैसा हे एक साधन आहे, तेवढ्यापुरताच त्याचा उपयोग आहे. पण देवाच्या दृष्टीने त्याचे महत्त्व खरोखरच फार कमी आहे.

हे लक्षात घेतले, तर येशूने आपल्यावर ‘मोठ्या’ गोष्टींची जबाबदारी सोपवावी यासाठी एक मार्ग म्हणजे आपल्याकडील पैशाचा योग्य वापर करणे. पैशाला त्याच्यापुरतेच महत्त्व दिले, तर पैशाच्या या छोट्या बाबतीत आपण ‘विश्वासू’ ठरतो. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, देवाची परिपूर्ण इच्छा पूर्ण करण्याच्या अनेक साधनांपैकी एक साधन म्हणूनच आपण पैशाकडे पाहिले पाहिजे. अमर्याद इच्छा आणि श्रीमंत होण्याची स्वप्ने सोडून देण्याचा आपण प्रयत्न करतो आणि आपल्याकडे जे आहे ते देवाच्या इच्छेनुसार वापरतो, तेव्हा आपल्या या कृतीमुळे आपल्या प्रभूला आपल्यावर आणखी कितीतरी मोठ्या जबाबदाऱ्या सोपवण्याचा मार्ग मोकळा होतो. या ‘आणखी मोठ्या जबाबदाऱ्या’ कोणत्या? त्या म्हणजे आपल्या आणि इतरांच्या शाश्वत तारणाशी संबंधित आध्यात्मिक गोष्टी. पृथ्वीवर आपले राज्य उभारण्याची मोठी जबाबदारी देवाला तुमच्यावर सोपवायची आहे. तुमच्याद्वारे त्याला आपला तारणाचा संदेश इतरांपर्यंत पोहोचवायचा आहे. पण पैशाचा योग्य वापर करण्यासारख्या छोट्या बाबतींत तुम्ही विश्वासू आहात, हे दाखवून देईपर्यंत तो थांबेल. मग अशा कमी महत्त्वाच्या बाबतींत तुम्ही त्याची इच्छा पूर्ण करत असताना, तो तुम्हाला अधिक मोठ्या कार्यांसाठी बोलावत आहे, हे तुमच्या लक्षात येऊ लागेल.

देवाला तुमच्याकडून मोठ्या गोष्टी घडवून आणायच्या आहेत, या सत्यावर आज चिंतन करा. देवाने आपल्याद्वारे अद्भुत कार्ये करावीत, हेच आपल्या सर्वांच्या जीवनाचे ध्येय आहे. तुमचीही अशी इच्छा असेल, तर जीवनातील प्रत्येक छोटी कृती अगदी काळजीपूर्वक करा. लहानसहान कृतींतून वारंवार दयाळूपणा दाखवा. इतरांचा विचार करण्याचा प्रयत्न करा. स्वतःच्या गरजांपेक्षा इतरांच्या गरजांना प्राधान्य द्या. आणि आपल्याकडील पैसा देवाच्या गौरवासाठी आणि त्याच्या इच्छेनुसार वापरण्याचा निश्चय करा. या छोट्या गोष्टी करत असताना, देव तुमच्यावर आणखी किती जबाबदाऱ्या सोपवू शकतो, हे पाहून तुम्हाला आश्चर्य वाटू लागेल. तुमच्याद्वारे अशी मोठी कार्ये घडतील, ज्यांचे परिणाम तुमच्या आणि इतरांच्या जीवनात शाश्वत असतील.

हे माझ्या विश्वासू प्रभू, आजवर ज्ञात असलेले सर्वांत मोठे कल्याणकार्य तुझ्यावर सोपवण्यात आले. तुझ्या स्वर्गीय पित्याने जगाच्या तारणाचे कार्य तुझ्यावर सोपवले. प्रत्येक लहानसहान बाबतीत तुझ्या पवित्र इच्छेशी विश्वासू राहून या कार्यात सहभागी व्हायला मला मदत कर. जीवनातील छोट्या गोष्टींत तुझी सेवा करण्याचा प्रयत्न करताना, त्याहूनही मोठ्या कार्यांसाठी तू माझा उपयोग करावा, अशी मी प्रार्थना करतो. हे प्रिय प्रभू, माझे जीवन तुझे आहे. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझा उपयोग कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका


चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अ‍ॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल