मराठी

सहावे प्रकरण

चमत्कार आणि दंतकथा

धडा सदतिसावा—कठोर प्रायश्चित्त

बोध: फ्रान्सिस यांचे पावित्र्य इतके महान होते की अनेकांना त्यांच्यात जणू दुसरा ख्रिस्त दिसत असे. कारण ख्रिस्त खरोखरच त्यांच्यात आणि त्यांच्याद्वारे जगत होता. त्यांनी स्वतःला देवाच्या इच्छेला पूर्णपणे समर्पित केले होते. इतरांशी त्यांच्या रोजच्या वागण्यात, त्यांच्या धर्मोपदेशात, घडणाऱ्या असंख्य चमत्कारांत आणि त्यांच्या जीवनाच्या इतर अनेक पैलूंत हे दिसून येत असे. उदाहरणार्थ, फ्रान्सिस आणि त्यांचे पहिले सहकारी मिळून बारा जण होते, अगदी बारा प्रेषितांसारखे. आपल्या प्रभूच्या देहावर होत्या तशा पवित्र जखमांच्या खुणा त्यांच्या देहावरही होत्या. आणि निदान एका प्रायश्चित्तकाळात तरी त्यांनी आपल्या प्रभूप्रमाणे एका निर्जन ठिकाणी चाळीस दिवस उपवास केला.

अशी नोंद आहे की एके वर्षी, राखेच्या बुधवारच्या रात्री, फ्रान्सिस यांनी आपल्या एका मित्राला पेरुजिया सरोवरातील एका निर्जन बेटावर नावेतून नेण्यास सांगितले. त्यांनी सोबत फक्त दोन लहान पाव घेतले. बेट निर्जन असल्यामुळे तिथे निवारा नव्हता आणि जीवनावश्यक वस्तूही मिळत नव्हत्या. मात्र तिथे झाडे आणि काटेरी झुडपे असलेली एक छोटीशी जागा होती. तिथे फ्रान्सिस यांना अखंड प्रार्थना आणि उपवास करत प्रायश्चित्तकाळ घालवता आला.

बेटावर पोहोचल्यावर फ्रान्सिस यांनी आपल्या मित्राला प्रायश्चित्तकाळातील या उपवासाबद्दल कोणालाही सांगू नकोस आणि पवित्र गुरुवारपर्यंत मला इथेच राहू दे, असे सांगितले. मित्राने फ्रान्सिस यांच्या विनंतीप्रमाणे केले. पवित्र गुरुवारी तो बेटावर परतला, तेव्हा फ्रान्सिस त्याची वाट पाहत होते. त्याने नंतर आठवण सांगितली की फ्रान्सिस बेटावरून निघाले, तेव्हा त्यांच्याजवळ दोन लहान पाव नव्हते, तर दीड पाव होता. म्हणजे ते इतके दिवस केवळ अर्धा पाव खाऊन राहिले. असे सांगतात की काहीच न खाल्ल्याने मनात जो अभिमान निर्माण झाला असता, त्यावर मात करण्यासाठी त्यांनी तो अर्धा पाव खाल्ला. आपला प्रभू चाळीस दिवस काहीही खाल्ल्याशिवाय राहिला; पण आपण पापी असल्यामुळे प्रभूचे तंतोतंत अनुकरण करण्याचे धाडस करू नये, असे त्यांनी ठरवले. म्हणून अर्धा पाव खाऊन त्यांनी स्वतःलाच दाखवून दिले की येशूने केला तसा पूर्ण उपवास करण्यास आपण पात्र नाही.

कालांतराने, त्या बेटावर फ्रान्सिस यांनी प्रायश्चित्तकाळात एकांतात केलेल्या उपवासाची आणि प्रार्थनेची बातमी लोकांना कळली. त्यांच्यावरील भक्तीपोटी लोक मोठ्या संख्येने तिथे येऊ लागले. काहींनी तिथे घरे बांधली. शेवटी, ख्रिस्ताप्रमाणे जगणाऱ्या फ्रान्सिस यांच्यासारखे जीवन जगता यावे म्हणून फ्रान्सिस्कन बंधूंसाठी तिथे एक झोपडी बांधण्यात आली. देवावरील आणि फ्रान्सिस यांच्यावरील प्रेम व भक्ती यांमुळे त्या बेटावर गेलेल्या लोकांच्या जीवनात अनेक चमत्कार घडले, असे सांगितले जाते.

चिंतन: बहुतेक लोकांना उपवास करणे कठीण जाते. पण संत फ्रान्सिस यांना उपवासाचे महत्त्व इतके खोलवर उमगले की त्यांनी अतिशय कठोर उपवासही स्वीकारला. पेरुजिया सरोवरातील बेटावर प्रायश्चित्तकाळात त्यांनी केला असे सांगितले जाते, तो अत्यंत कठोर उपवास चमत्कारानेच शक्य झाला, यात शंका नाही. अशा उपवासासाठी देव एखाद्यालाच क्वचित पाचारण करतो. तरीही त्या प्रायश्चित्तकाळात संत फ्रान्सिस यांनी आपल्या आचरणातून जी विलक्षण साक्ष दिली, तिच्यातून आपण शिकले पाहिजे.

तुम्ही उपवास करता का? दर आठवड्यात एखाद्या ठरावीक दिवशी काही पदार्थ न खाण्याचा प्रयत्न करता का? किंवा इतर दिवशी नेहमीपेक्षा खूप कमी खाण्याचा प्रयत्न करता का? तसे करत नसाल, तर ते करण्याचा विचार करा. पवित्र शास्त्रात उपवासाविषयी स्पष्टपणे सांगितले आहे. संत फ्रान्सिस यांच्याबरोबरच इतर अनेक संतही उपवासाचे महत्त्व आपल्या जीवनातून दाखवून देतात.

प्रार्थनेच्या आणि त्यागाच्या भावनेने उपवास केला व काही पदार्थ वर्ज्य केले, तर आपले प्रार्थनाजीवन अधिक समृद्ध होऊ शकते आणि देवाशी आपले ऐक्य फार खोलवर जाऊ शकते. अनियंत्रित लालसा आणि देहाच्या वासना यांवर मात करण्याचा उपवास हा एक मार्ग आहे. अशा रीतीने स्वतःवर संयम ठेवल्याने देवाच्या इच्छेला धरून राहण्यास तुमची इच्छाशक्ती अधिक मोकळी होते. अहितकारक आसक्तींवर मात करणे सोपे जाते आणि मोठे स्वातंत्र्य लाभते.

आज उपवास आणि काही पदार्थ वर्ज्य करण्याच्या आध्यात्मिक साधनेवर चिंतन करा. या साधनेचे महत्त्व नाकारण्यासाठी आपण सबबी शोधत आहोत असे लक्षात आले, तर आपण असे का करतो, हे स्वतःला विचारा. तुम्हाला देवाच्या अधिक जवळ जायचे आहे की नाही, हा स्वतःला विचारण्याचा सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न आहे. जर तुम्हाला देवाच्या अधिक जवळ जायचे असेल, तर ही आध्यात्मिक साधना फार मोलाची आहे, हे लक्षात ठेवा. खरे तर, अनेक संत सांगतात की ही एक आवश्यक आध्यात्मिक साधना आहे आणि ती आपण नियमितपणे आचरली पाहिजे. या प्रकारचा आत्मत्याग तुम्ही कसा आचरता यावर विचार करा आणि तो स्वीकारताना येणाऱ्या अडचणींवर मात करण्याचा प्रयत्न करा. संत फ्रान्सिस यांच्या उदाहरणाचे अनुसरण करा, आणि तुमच्या आत्म्याला विपुल कृपा लाभेल.

हे संत फ्रान्सिस, तुमचे देवावर इतके प्रेम होते की तुम्ही केवळ अर्धा पाव खाऊन चमत्कारिक रीतीने चाळीस दिवसांचा उपवास केला. तुमच्या या विलक्षण साक्षीतून मला प्रेरणा मिळो, आणि तुमच्याप्रमाणे मीही दर आठवड्याला प्रेमाने उपवास करावा, अशी मी प्रार्थना करतो. मी कसा आणि केव्हा उपवास करावा व काही पदार्थ वर्ज्य करावेत, याविषयी देवाची इच्छा मला समजावी म्हणून कृपया प्रार्थना करा. त्यामुळे तुम्ही इतक्या पूर्णपणे अनुभवलेल्या आध्यात्मिक स्वातंत्र्यात मला वाटा मिळू लागेल. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा अडतिसावा—संत पेत्र आणि संत पौल यांचे दर्शन

बोध: ‘फ्रायर मायनर’ या फ्रान्सिस्कन संघातील एक बंधू म्हणून आपल्या जीवनाच्या सुरुवातीच्या काळात, फ्रान्सिस यांनी ख्रिस्ताचे अनुकरण करण्याचे ठरवले आणि आपल्या अनुयायांना दोघादोघांनी उपदेश करायला पाठवले. फ्रान्सिस यांनी बंधू मासेओ यांना आपले सहप्रवासी म्हणून निवडले आणि ते दोघे फ्रान्सच्या दिशेने निघाले. सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगण्याचे पाचारण त्या सर्वांसाठी अगदी नवीन होते. म्हणून त्या प्रवासात देवाने चमत्कारिक चिन्हांद्वारे त्यांच्या पाचारणाला दुजोरा दिला.

प्रवासात फ्रान्सिस आणि मासेओ यांना खूप भूक लागली होती. एका नगरात पोहोचल्यावर ते अन्नाची भिक्षा मागण्यासाठी वेगवेगळ्या दिशांना गेले. जे काही मिळाले ते बसून खाण्यासाठी नंतर ते नगराच्या वेशीपाशी भेटले. ती जागा अगदी ओसाड होती, तरी तिथे त्यांना मेजासारखा वापरता येईल असा एक चांगला दगड आणि पिण्यासाठी पाण्याचा एक झरा सापडला. बंधू मासेओ यांना आपल्यापेक्षा अधिक भिक्षा मिळाली हे पाहून, आपल्याला किती मोठी ‘संपत्ती’ लाभली, या विचाराने फ्रान्सिस आनंदित झाले. मासेओ यांना मात्र याचे आश्चर्य वाटले, कारण खायला अन्नाचे थोडेसे तुकडे होते आणि खाण्यासाठी ना खरे मेज होते, ना भांडी. पण फ्रान्सिस यांनी समजावून सांगितले की, ते पूर्णपणे गरीब असताना त्या महान राजाने आपल्या दैवी कृपाळू व्यवस्थेने त्यांना अन्न, दगड आणि पाणी भेट म्हणून दिले होते; म्हणून या गोष्टी त्यांच्यासाठी मोठी संपत्ती होत्या.

पुढे, ही संपत्ती देवाकडूनच आली होती आणि अशा प्रकारे सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगणे ही त्यांच्यासाठी देवाची इच्छा होती, याची खात्री देण्यासाठी देवाने त्यांना दोन चमत्कारिक चिन्हे दिली. पहिले चिन्ह असे: जवळच्या एका चर्चमध्ये प्रार्थना करताना फ्रान्सिस यांच्या अंतःकरणात देवाचे प्रेम इतके प्रज्वलित झाले की त्यांनी बंधू मासेओ यांना हाक मारली. मासेओ जवळ येताच फ्रान्सिस यांनी त्यांच्यावर फुंकर घातली. पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने त्या फुंकरीने मासेओ जमिनीवरून उचलले गेले आणि कित्येक फूट दूर फेकले गेले. त्या क्षणी देवाकडून इतके मधुर सांत्वन लाभले की त्यापूर्वी असा अनुभव कधीच आला नव्हता, असे मासेओ यांनी नंतर सांगितले. या स्वर्गीय सांत्वनाने प्रेरित होऊन त्यांनी रोमला जायचे ठरवले. पवित्र गरिबीचे जीवन अधिक पूर्णपणे जगता यावे म्हणून आपल्यासाठी प्रार्थना करावी, अशी विनंती संत पेत्र आणि संत पौल यांना करणे हा त्यांच्या प्रवासाचा हेतू होता.

रोममध्ये संत पेत्र यांच्या चर्चमध्ये गरिबीच्या देणगीसाठी कळकळीने प्रार्थना केल्यानंतर फ्रान्सिस यांना संत पेत्र आणि संत पौल यांचे दर्शन झाले. देवाने फ्रान्सिस आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना गरिबीची देणगी दिली आहे, अशी खात्री त्या दोन्ही संतांनी त्यांच्याशी बोलून दिली. त्या दर्शनात संतांनी सांगितले की, ख्रिस्त स्वतः त्यांना हा निरोप देण्यासाठी पाठवत आहे: पृथ्वीवरील जीवनात ख्रिस्त आणि प्रेषित यांच्या सोबत असलेली गरिबीची ही अत्यंत मौल्यवान देणगी आता फ्रान्सिस आणि त्यांच्या अनुयायांना दिली गेली आहे. या दर्शनानंतर, देवाने उघड केलेल्या या सत्यामुळे फ्रान्सिस आणि बंधू मासेओ इतके आनंदित झाले की फ्रान्सकडे पुढे जाण्याऐवजी इतर बंधूंना ही आनंदाची बातमी सांगण्यासाठी ते स्पोलेतोच्या खोऱ्यात परतले.

चिंतन: आपल्या तारणासाठी अलौकिक दर्शने आणि चमत्कारिक चिन्हे आवश्यक नसली, तरी देवाने संत फ्रान्सिस यांच्या जीवनात त्यांद्वारे आपल्या पवित्र इच्छेला दुजोरा दिला. विशेषतः, पूर्ण गरिबीत जगण्यासाठी फ्रान्सिस यांना मिळालेले सर्वस्वाच्या त्यागाचे आगळेवेगळे पाचारण देवाकडूनच होते, याची त्याने खात्री दिली. प्रथम देव संत फ्रान्सिस यांच्या अंतःकरणाशी बोलला आणि गरिबीच्या देणगीवर प्रेम करण्याची प्रेरणा त्यांना दिली. त्यानंतर देवाने चमत्कारिक चिन्हांद्वारे या अंतःकरणातील पाचारणाला दुजोरा दिला.

तुमच्या अंतःकरणाच्या गाभाऱ्यात देव तुमच्याशी काय बोलला आहे? पवित्र जीवनाचा स्वीकार करण्यासाठी देव तुम्हाला कोणकोणत्या प्रकारे पाचारण करत आहे? तुमचे पाचारण संत फ्रान्सिस यांच्या पाचारणापेक्षा वेगळे असले, तरी देव तुमच्याशीही बोलतो आणि तुम्हाला पवित्रतेकडे बोलावतो. त्याची वाणी तुम्हाला जितकी अधिक ऐकू येईल, तितके तुम्हाला मिळणारे पाचारण तुमच्या जीवनात अधिक मूलभूत बदल घडवणारे असेल.

सुरुवातीला, जेव्हा आपण देवाच्या वाणीला प्रतिसाद देतो आणि त्याच्या इच्छेनुसार चालण्याचे ठरवतो, तेव्हा आपल्या पवित्र आज्ञापालनाला अंतःकरणात लाभणाऱ्या आध्यात्मिक सांत्वनातून दुजोरा मिळू शकतो. अशा सांत्वनामुळे आपण योग्य मार्गावर आहोत, असा विश्वास वाटतो. देवाच्या पाचारणाला आपण जितक्या पूर्णपणे प्रतिसाद देऊ, तितके आपण खरोखर देवाच्या इच्छेनुसार वागत आहोत हे अधिक स्पष्टपणे उमगणे आवश्यक ठरेल. आपल्या पाचारणाला दुजोरा देणारी संतांची दर्शने फार थोड्या लोकांना लाभतात; पण तुमच्यासाठी असे दर्शन आवश्यक असेल, तर देव ते तुम्हाला देईल, हे लक्षात ठेवा. मात्र स्वर्गातून अशी अलौकिक चिन्हे मिळाली नाहीत तरी, देवाच्या इच्छेचे पालन करण्याचा तुम्ही दृढ निश्चय केलात, तर आपण त्याची इच्छा पूर्ण करत आहोत ही खात्री तुमच्यात वाढावी यासाठी देव तुम्हाला मदत करील, असा विश्वास बाळगा.

पूर्वी प्रार्थनेत देव आपल्याशी काही बोलत आहे असे तुम्हाला जाणवले असेल, तर आज त्यावर चिंतन करा. त्याने तुम्हाला जे करण्यास सांगितले, ते तुम्ही आनंदाने मानले आहे का आणि मनापासून पूर्णपणे स्वीकारले आहे का? तसे केले असेल, तर त्याने सांगितल्याप्रमाणे तुम्ही वागलात, याची आणखी काही खात्री देवाने तुमच्या अंतःकरणात दिली आहे का? नसेल, तर पुन्हा सुरुवातीपासून त्याची इच्छा जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या अंतःकरणाच्या गाभाऱ्यात देवाची वाणी ऐकू येईल, तेव्हा त्याचे ऐका आणि आपल्या सर्व शक्तीनिशी त्याची आज्ञा पाळा.

हे संत फ्रान्सिस, तुम्ही आपले जीवन देवाच्या इच्छेला पूर्णपणे समर्पित केले. पूर्ण दारिद्र्य स्वीकारण्याचे तुम्हाला मिळालेले आवाहन जगाच्या शहाणपणाच्या अगदी विरुद्ध होते. पण देव तुमच्याशी बोलत आहे हे ऐकून तुम्ही त्याला होकार दिलात. त्यानंतर देवाने चमत्कारिक रीतीने तुमच्या पाचारणाची पुष्टी केली. कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की देव माझ्याशी बोलतो ते मलाही ऐकू यावे आणि त्याने माझ्याकडून काहीही मागितले, तरी त्याला प्रतिसाद देण्याचे धैर्य आणि दृढ निश्चय माझ्यात असावा. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा एकोणचाळिसावा—ख्रिस्ताचे स्वतःचे दर्शन

बोध: संत पेत्र आणि संत पौल यांचे दर्शन तर झालेच, पण फ्रान्सिस आणि त्यांच्या सोबत्यांनाही खुद्द ख्रिस्ताचे, धन्य कुमारी मरियेचे, इतर संतांचे आणि देवदूतांचे दर्शन घडले.

एकदा फ्रान्सिस आपल्या काही संघबंधूंसोबत जमले होते. त्यांनी त्यांच्यापैकी तिघांना आज्ञा दिली की, प्रत्येकाने आळीपाळीने, आधी काहीही लिहून न ठेवता, पवित्र आत्मा जशी प्रेरणा देईल तसे देवाविषयी मोकळेपणाने बोलावे. पहिल्या बंधूने देवाच्या अत्यंत गहन रहस्यांविषयी सुंदर आणि ओघवत्या शब्दांत सांगितले. मग फ्रान्सिस यांनी त्याला थांबवले आणि दुसऱ्या बंधूला, त्यानंतर तिसऱ्या बंधूला, तसेच बोलण्यास सांगितले. फ्रान्सिस यांच्या आज्ञेचे पालन करून आणि पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणेने प्रत्येक बंधू सर्वशक्तिमान देवाच्या गहन आणि पवित्र रहस्यांविषयी बोलला. त्यांचे बोलणे संपताच खुद्द येशू बालकाच्या रूपात अचानक त्या सर्वांना दिसला. त्याने त्यांना आशीर्वाद दिला आणि तो अदृश्य झाला. त्या क्षणी ते चौघेही काही काळ गूढ आध्यात्मिक आनंदात तल्लीन झाले. त्या तल्लीनतेतून भानावर आल्यावर त्यांना आश्चर्य वाटले की, फ्रान्सिस यांच्या आज्ञेचे पवित्र भावनेने पालन करताना पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणेने त्यांच्या मुखातून किती दैवी ज्ञान प्रकट झाले होते.

आणखी एका प्रसंगी, एक लहान मुलगा त्या धर्मबंधूंच्या संघात सामील झाला. ते एका लहानशा झोपडीत राहत होते; तिथे प्रत्येकासाठी स्वतंत्र खोली नव्हती. संध्याकाळ झाल्यावर फ्रान्सिस जमिनीवर आडवे झाले आणि झोपी गेले. रात्री उठून जवळच्या टेकडीवर प्रार्थनेसाठी जाण्याचा त्यांचा विचार होता. फ्रान्सिस प्रार्थनेसाठी जातील तेव्हा त्यांच्या मागोमाग जावे, अशी त्या बालबंधूची इच्छा होती. म्हणून फ्रान्सिस उठताच आपल्याला जाग यावी यासाठी त्याने आपल्या कमरेची दोरी त्यांच्या कमरेच्या दोरीला बांधली आणि त्यांच्या शेजारी झोपी गेला. फ्रान्सिस जागे झाले तेव्हा दोऱ्या एकमेकींना बांधलेल्या दिसल्या. त्यांनी त्या सोडवल्या आणि ते प्रार्थनेसाठी बाहेर पडले. नंतर त्या बालबंधूला जाग आली. फ्रान्सिस तिथे नाहीत हे लक्षात येताच तो उठला आणि त्यांना शोधत टेकडीवर गेला. जवळ पोहोचल्यावर त्याला दुरून दिसले की फ्रान्सिस प्रकाशाने न्हाऊन निघाले होते आणि प्रार्थना करत असताना ते स्वतः येशू ख्रिस्त, धन्य कुमारी मरिया, बाप्तिस्मा देणारे संत योहान, सुवार्तालेखक संत योहान आणि अनेक देवदूत यांच्याशी संवाद साधत होते. ते पाहून मुलगा बेशुद्ध पडला. प्रार्थना संपल्यावर फ्रान्सिस यांना तो बालबंधू दिसला आणि त्यांनी त्याला उचलून घरी नेले. तो शुद्धीवर आला तेव्हा फ्रान्सिस यांनी त्याला सांगितले की, ‘मी जिवंत असेपर्यंत या दर्शनाविषयी कोणालाही काही सांगू नकोस.’ त्या बालबंधूने आपले वचन पाळले. मात्र त्या दर्शनाचा त्याच्यावर इतका खोल परिणाम झाला की तो अतिशय पवित्र आणि भक्तिमान झाला आणि फ्रान्सिस्कन लघुबंधू म्हणून त्याने तेजस्वी जीवन जगले.

चिंतन: संत खरोखरच आहेत. आपला प्रभू आणि त्याची धन्य माता खरोखरच आहेत. ते सतत आपल्याशी बोलत असतात आणि त्यांच्याशी अधिक गाढ ऐक्य साधण्यास आपल्याला बोलावत असतात. म्हणूनच संत फ्रान्सिस यांच्यासारखी देवाच्या इतकी जवळ असलेली व्यक्ती आपला प्रभू, त्याची माता, संत आणि देवदूत यांच्याशी नियमितपणे आणि आपण एकमेकांशी बोलतो तितक्याच स्पष्टपणे संवाद साधत असे, याचे आपल्याला आश्चर्य वाटायला नको. अनेकदा आपण देवाला केवळ आपल्या आकलनापलीकडचा आणि दूर स्वर्गात असलेला मानतो. पण तो आपल्या अगदी जवळही आहे; आपण त्याच्या सान्निध्यात राहावे आणि त्याच्याशी आपले जिव्हाळ्याचे नाते असावे, अशी त्याची इच्छा आहे. सर्व संत आणि देवदूतांच्या बाबतीतही हेच खरे आहे.

येशू, आपली धन्य माता, संत आणि देवदूत यांचे प्रत्यक्ष डोळ्यांना दिसणारे दर्शन मिळावे असा प्रयत्न आपण कधीही करू नये. मात्र त्या सर्वांशी अंतःकरणात संवाद साधणे अत्यावश्यक आहे. आपल्या सर्वांत जिवलग मित्रांप्रमाणे त्यांच्याशी आपली ओळख असली पाहिजे.

देव आणि स्वर्गातील देवदूत व संतांचा समुदाय यांच्याकडे तुम्ही कसे पाहता? ते तुम्हाला दूरचे वाटतात, की अगदी जवळचे? ते दूरचे वाटत असतील, तर हे अंतर दूर व्हावे अशी देवाची इच्छा आहे, हे लक्षात ठेवा. ते जवळचे वाटत असतील, तर त्यांच्या सान्निध्याचा आनंद घ्या आणि आपल्या जिवलग मित्रांशी बोलता तसे त्यांच्याशी बोला.

फ्रान्सिस यांना दर्शनांचे वरदान लाभले होते; पण देव आणि त्याचे देवदूत व संत यांच्या सान्निध्याची अंतःकरणात जाणीव होणे, हा अधिक नेहमीचा अनुभव आहे. ही जाणीव मिळवण्याचा प्रयत्न करा. त्यांचे सान्निध्य शोधा. आपल्या पालक देवदूताकडे प्रार्थना करा. दिवसभर वेळोवेळी अशी प्रार्थना करा. आपल्या प्रभूचे आणि त्याच्या मातेचे सदैव स्मरण ठेवा. त्यांचे आध्यात्मिक सान्निध्य ही तुम्हाला मिळू शकेल अशी सर्वांत मोलाची देणगी आहे, हे लक्षात ठेवा. फ्रान्सिस यांना प्रत्यक्ष डोळ्यांना दिसणारी ही दर्शने काही अंशी त्यांच्या स्वतःच्या पवित्रतेत वाढ व्हावी म्हणून लाभली. पण देव आणि स्वर्गातील संत व देवदूत आपल्या किती जवळ आहेत, हे आपल्यापैकी प्रत्येकाला समजावे आणि आपल्या दैनंदिन जीवनात त्यांच्याशी नियमितपणे संवाद साधायला आपण शिकावे, यासाठीही त्यांना ही दर्शने लाभली.

हे संत फ्रान्सिस, तुम्ही ख्रिस्ताचे खरे मित्र आणि देवमातेचे खरे पुत्र होता. संत आणि देवदूत हे तुमचे सहचारी सदैव तुमच्यासोबत होते. ते तुमच्यासाठी प्रार्थना करत, तुम्हाला प्रेरणा देत आणि देवाची इच्छा तुम्हाला कळवत असत. आपला प्रभू आणि त्याचे सर्व संत व देवदूत यांच्याशी अशीच जवळीक आणि आत्मीयता मलाही लाभावी, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. त्यांच्या हृदयातील स्वर नव्हे, तर माझ्याच अंतःकरणात मला त्यांचा स्वर ऐकू येवो आणि श्रद्धेच्या देणगीने मला ते दिसोत, जेणेकरून आयुष्यभर मी त्यांच्या सोबतीने वाटचाल करीन. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा चाळिसावा—गुब्बिओचा लांडगा

धडा: गुब्बियो नगराच्या वेशीबाहेर एक अत्यंत हिंस्र लांडगा राहत असे आणि तो नगरवासीयांना फार त्रास देत असे, असे सांगितले जाते. तो इतका हिंस्र होता की तो नेहमीच लोकांची पाळीव जनावरे फस्त करत असे; एवढेच नव्हे, तर त्याने काही लोकांचाही जीव घेतला होता. त्यामुळे नगरात इतकी भीती पसरली होती की लोक नगराबाहेर जायचेही धजावत नसत.

त्या वेळी फ्रान्सिस त्या नगरात राहत होते. त्यांना लोकांची दया आली. लांडग्याची वृत्ती बदलून त्याचा हिंसाचार थांबवण्यासाठी त्यांनी त्याला सामोरे जाण्याचे ठरवले. फ्रान्सिस नगराबाहेर पडले तेव्हा अनेक नगरवासी दुरून पाहत होते. वाटेत लांडगा जबडा उघडून त्यांच्या दिशेने धावत आला. त्याला पाहताच फ्रान्सिस यांनी त्याच्यावर क्रूसाचे चिन्ह केले आणि त्याला सौम्यपणे आज्ञा केली की त्याने त्यांना किंवा इतर कोणालाही इजा करू नये, तर त्यांना त्याच्याशी बोलता यावे म्हणून जवळ यावे. हे होताच लांडग्याने जबडा मिटला आणि धावणे थांबवले. मग तो एखाद्या ओल्या मेंढरासारखा नव्हे, तर एखाद्या निरुपद्रवी कोकरासारखा फ्रान्सिस यांच्या जवळ आला आणि त्यांच्या पायाशी बसला.

मग फ्रान्सिस यांनी लांडग्याला त्याच्याविरुद्धच्या तक्रारी सांगितल्या आणि त्याने नगरात किती नुकसान केले होते ते सविस्तर सांगितले. आपण केलेली हानी मान्य असल्याचे दाखवण्यासाठी लांडग्याने मान खाली घातली. मग फ्रान्सिस यांनी त्याला वचन दिले की त्याने पाळीव जनावरे खाणे आणि नगरवासीयांवर हल्ले करणे थांबवले, तर लोक त्याला उरलेले आयुष्यभर अन्न देतील. फ्रान्सिस यांनी त्याला हे मान्य आहे का असे विचारले, तेव्हा त्याने मान हलवून होकार दिला. या वचनाला दुजोरा देण्यासाठी लांडग्याने आपला पंजाही फ्रान्सिस यांच्या हातात ठेवला.

यानंतर संत फ्रान्सिस यांनी लांडग्याला आपल्या मागोमाग नगरात येण्यास सांगितले. लांडगा शांतपणे फ्रान्सिस यांच्या मागून चालत आहे, हे पाहून नगरवासीयांना आश्चर्य वाटले. फ्रान्सिस आणि लांडगा नगराच्या मध्यभागी पोहोचले, तेव्हा फ्रान्सिस यांनी त्या संधीचा उपयोग उपदेश करण्यासाठी केला. ते म्हणाले की लांडग्याकडून शरीराला इजा होण्याची भीती लोकांना वाटते, पण पापामुळे येणाऱ्या शाश्वत मरणाची भीती त्यांना त्याहून अधिक वाटली पाहिजे. अशा रीतीने संत फ्रान्सिस यांनी प्रथम लोकांना मनपरिवर्तनाचे आवाहन केले. मग त्यांनी लांडग्याला दिलेले वचन लोकांना सांगितले आणि त्याला अन्न देण्याचे वचन द्यायला सांगितले. लोकांनी ते मान्य केले आणि पुढील दोन वर्षे, लांडगा नैसर्गिकरीत्या मरेपर्यंत, त्याला अन्न दिले. लांडगा नेहमी नगरभर फिरत असे आणि लोक त्याची चांगली काळजी घेत असत. कुत्रेसुद्धा त्याच्यावर भुंकत नसत. लांडग्याला पाहिल्यावर प्रत्येक वेळी लोकांना प्रेरणा मिळे आणि देवाच्या सामर्थ्याने फ्रान्सिस यांनी दिलेल्या साक्षीची त्यांना आठवण होई.

चिंतन: ही कथा खरोखर घडली का, असा प्रश्न काहींना पडू शकतो. पण ती खरी आहे याचे आपल्याला आश्चर्य वाटू नये, किंवा तिच्या खरेपणाबद्दल आपण शंका घेऊ नये. संत फ्रान्सिस देवाच्या इतके जवळ होते की असे चमत्कार त्यांच्या जीवनाचा नेहमीचा भाग बनले होते. तरीही हे चमत्कार असाधारण होते: एखादी व्यक्ती खरोखर पवित्र असली तरी असे चमत्कार नेहमी घडतातच असे नाही. या चमत्कारांतून आपल्याला धडे मिळावेत म्हणून देवाने संत फ्रान्सिस यांच्याद्वारे ही असाधारण चिन्हे दाखवण्याचे ठरवले.

या कथेतून आपण अनेक धडे घेतले पाहिजेत. त्यांपैकी एक असा की सर्व गोष्टी देवाच्या अधीन आहेत आणि आपण त्याच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवला तर तो सर्व गोष्टींची काळजी घेईल. लांडग्याचे ‘मनपरिवर्तन’ होण्यापूर्वी तो जसा होता, तसा तो आपल्याला त्रास देणाऱ्या कोणत्याही दुष्ट गोष्टीचे प्रतीक आहे. ती गोष्ट बाहेरून येणारी असू शकते; उदाहरणार्थ, इतर लोक एखाद्या प्रकारे आपल्याला इजा करतात. ती आपल्यामध्येही असू शकते; उदाहरणार्थ, आपल्या वासना आणि इच्छा ताब्याबाहेर जाऊ शकतात. म्हणून या कथेतून आपण घ्यायचा एक मुख्य धडा असा आहे की देव कोणत्याही ‘पशूला’ वश करू शकतो आणि आपल्याला त्रास देणाऱ्या कोणत्याही ‘दुष्टाईला’ आटोक्यात आणू शकतो.

जेव्हा देव आपल्या जीवनात अशा रीतीने कार्य करून आपल्याला एखाद्या दुष्ट गोष्टीपासून मुक्त करतो, तेव्हा या कथेतून आपण पुढचा धडा घेतला पाहिजे: आपल्याला लाभलेली मुक्ती आणि संरक्षण ही देवाच्या सामर्थ्याची निरंतर साक्ष ठरली पाहिजेत. संत फ्रान्सिस यांना भेटल्यानंतर दोन वर्षे शांतपणे फिरणारा लांडगा लोकांसाठी देवाच्या सामर्थ्याचे आणि त्याच्या पालनकर्त्या काळजीचे सतत दिसणारे चिन्ह होता. त्याचप्रमाणे, देवाने तुम्हाला एखाद्या प्रकारे मुक्त केले, तर टिकून राहणारी ती मुक्ती तुमच्यासाठी आणि इतरांसाठी देवाच्या सामर्थ्याचे कायमचे चिन्ह ठरली पाहिजे.

आज या कथेवर चिंतन करा. आध्यात्मिक सत्ये उलगडून दाखवण्यासाठी देवाने तुम्हाला सांगितलेला दृष्टान्त म्हणून ती वाचा. या प्रभावी कथेवर विचार करताना स्वतःच्या जीवनाकडे पाहा आणि या कथेतील लांडगा तुमच्या जीवनात कशाचे प्रतीक आहे, हे ओळखण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या जीवनात हाहाकार माजवणारी एखादी गोष्ट आहे का? ती कोणती हे लक्षात येताच संत फ्रान्सिस यांच्याकडे मध्यस्थीची विनंती करा, जेणेकरून देव तुमच्या मदतीला येईल, त्या हिंस्र पशूला वश करील आणि तुम्हाला भीतीतून मुक्त करील. त्यानंतर देव तुमच्या जीवनात कार्य करत असताना त्याने तुमच्यासाठी केलेले भले कधीही विसरू नका.

हे संत फ्रान्सिस, देवाने गुब्बिओ नगरात तुमच्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य केले. तुमच्या मध्यस्थीने देवाने त्या नगरातील लोकांना शांती व मुक्ती दिली. त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे, देव त्यांच्या आत्म्यातही कार्य करू शकतो आणि त्यांना आध्यात्मिक त्रास देणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून मुक्त करू शकतो, हे त्याने त्यांना दाखवून दिले. माझ्याही जीवनातील वाईट गोष्टींपासून मला मुक्ती मिळावी म्हणून कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा. देवाच्या सामर्थ्याने मला मुक्ती मिळत असताना मी सदैव आनंदात राहावे आणि सर्वकाळ कृतज्ञ राहावे, अशी मी प्रार्थना करतो. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा एकेचाळिसावा—कुष्ठरोगातून मुक्ती आणि शरीर व आत्म्याला आरोग्य

धडा: संत फ्रान्सिस यांच्या जीवनात अनेक चमत्कार घडले. खरे तर, ते इतके विपुल होते की, स्वतः येशूच्या सेवाकार्यात जसे चमत्कार नेहमीचे होते, तसेच ते फ्रान्सिस यांच्या जीवनाचाही नेहमीचा भाग बनले. येशूच्या चमत्कारांनी जसे केवळ शरीरच नव्हे तर आत्माही बरा होत असे, तसेच फ्रान्सिस यांच्या चमत्कारांनीही होत असे.

संत फ्रान्सिस यांचे मनपरिवर्तन झाल्यानंतर त्यांनी केलेल्या प्रेमाच्या पहिल्या कृतींपैकी एक म्हणजे आसिसीजवळील कुष्ठरुग्णांची सेवा. फ्रान्सिस्कन लघुबंधू म्हणून जीवन जगताना त्यांनी हे सेवाकार्य चालू ठेवले. कुष्ठरुग्णांची सेवा करणे म्हणजे स्वतः ख्रिस्तावर प्रेम करणे, असे ते नेहमी मानत.

कुष्ठरुग्णांसाठी एक रुग्णालय होते. तिथल्या रुग्णांची धर्मबंधू नियमितपणे सेवा करीत असत. त्यांच्यापैकी एक रुग्ण इतका उतावळा होता आणि त्याचे वागणे इतके असह्य होते की, जो कोणी त्याची सेवा करायला येई, त्याला तो धारेवर धरी आणि बोल लावी. इतकेच नव्हे, तर सर्वांसमोर तो वारंवार ख्रिस्ताची आणि त्याच्या मातेची निंदा करी. त्यामुळे त्याला सैतानाने पछाडले आहे असे अनेकांना वाटे. ख्रिस्ताची आणि त्याच्या मातेची निंदा ऐकून धर्मबंधू इतके व्यथित झाले की त्यांनी फ्रान्सिस यांच्याकडे जाऊन सांगितले, ‘याचे बोलणे ऐकणे आता आम्हाला सहन होत नाही.’

मग फ्रान्सिस स्वतः त्या कुष्ठरुग्णाशी बोलायला गेले. भेटल्यावर त्यांनी त्याला शांतीचा अभिवादनपर आशीर्वाद दिला. पण त्या रुग्णाने आपल्या आजारासाठी आणि दुःखांसाठी देवाची निंदा केली. देवाने आपल्याशी जे केले त्यामुळे आपल्याला कधीच शांती लाभणार नाही, असे तो म्हणाला. काही वेळ एकांतात प्रार्थना करून फ्रान्सिस परत आले आणि त्यांनी स्वतः त्याची सेवा करण्याची तयारी दर्शवली. तो तयार झाला आणि त्याने फ्रान्सिस यांना आपले दयनीय, दुर्गंधीयुक्त शरीर धुवायला सांगितले. फ्रान्सिस यांनी ते मान्य केले आणि कोमट पाण्यात औषधी वनस्पती मिसळून त्या दुर्गंधी येणाऱ्या, जखमांनी भरलेल्या शरीराला धुवू लागले. त्यांनी शरीराचा जो जो भाग धुतला, त्या त्या भागाचे कुष्ठ बरे झाले. आपल्या डोळ्यांसमोर अंगावरचे कुष्ठ हळूहळू नाहीसे होत असल्याचे पाहून तो रडू लागला. त्याचे शरीर तर स्वच्छ झालेच, पण त्याचा आत्माही बरा झाला. आपण किती पापे केली आणि आपली सेवा करणाऱ्यांशी किती क्रूरपणे वागलो, हे तो उघडपणे कबूल करू लागला. आपण नरकास पात्र आहोत, हेही त्याने मान्य केले. आपल्या पापांबद्दल पंधरा दिवस अश्रू ढाळून आणि दुःख करून त्याने पापस्वीकाराचा संस्कार घेतला आणि त्याच्या आत्म्याचे पूर्ण शुद्धीकरण झाले.

काही आठवड्यांनी, देवाच्या कृपेत व दयेत पूर्णपणे परत आल्यानंतर त्या कुष्ठरुग्णाला दुसरा एक आजार झाला आणि त्यातच त्याचा मृत्यू झाला. मृत्यूनंतर तो फ्रान्सिस यांना दिसला. फ्रान्सिस तेव्हा दुसऱ्या शहरात होते. ‘तू कोण आहेस?’ असे त्यांनी विचारले. त्या पवित्र आत्म्याने सांगितले, ‘ज्याचे शरीर आणि आत्मा बरे झाले, तो कुष्ठरुग्ण मीच आहे.’ त्याने मोठ्या आनंदाने फ्रान्सिस यांचे आभार मानले आणि देवाच्या गौरवात अनंतकाळ सहभागी होण्यासाठी आपण आता स्वर्गात जात आहोत, असे त्यांना सांगितले. त्याने फ्रान्सिस यांची प्रशंसाही केली आणि असे भाकीत केले की, फ्रान्सिस आणि त्यांच्या धर्मबंधूंद्वारे जगभरातील आपल्यासारख्या अनेक आत्म्यांची नरकाच्या अग्नीतून सुटका होईल.

चिंतन: चमत्कार अनेकांना भुरळ घालतात, पण चमत्कारामुळे अंतःकरणातही बदल घडत नसेल, तर त्या चमत्काराला काहीच मोल नाही. पवित्र शास्त्रात दिसून येते की, लोकांमध्ये श्रद्धेचा अभाव असे तेव्हा स्वतः येशूही सहसा फारसे चमत्कार करीत नसत. एखाद्या चमत्कारामुळे लोकांच्या मनात श्रद्धा जागेल आणि ती अधिक दृढ होईल, हे ठाऊक असे तेव्हाच ते मुख्यतः चमत्कार करीत.

संत फ्रान्सिस देवाच्या इतके निकट होते की देवाने त्यांच्याद्वारे अनेक चमत्कार घडवले. पण ख्रिस्ताच्या चमत्कारांप्रमाणेच संत फ्रान्सिस यांच्या चमत्कारांचाही श्रद्धेशी जवळचा संबंध होता. ते गाढ श्रद्धेतून घडले आणि त्यामुळे लोकांची देवावरील श्रद्धा वाढली.

आपल्या जीवनात चमत्कारांपेक्षा श्रद्धेचे मोल अनंतपटीने अधिक आहे, हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. देवाच्या कृपेने आपल्या आत्म्यात घडणारे प्रत्येक आंतरिक परिवर्तन हा खरोखरच एक चमत्कार आहे. निसर्गाच्या नियमांपलीकडे घडणारे भौतिक चमत्कार चांगले असले, तरी ख्रिस्तामध्ये आपले परिवर्तन घडण्यासाठी ते आवश्यक नाहीत.

तुम्हाला कोणती गोष्ट अधिक विस्मयकारक वाटते? तुमच्या आत्म्याचे आध्यात्मिक परिवर्तन, की एखादा भौतिक चमत्कार प्रत्यक्ष पाहायला मिळणे? देवाने तुम्हाला एखादा भौतिक चमत्कार अनुभवायला दिला, तर लक्षात ठेवा की त्यामागे तुम्हाला आपल्या अधिक जवळ आणणे हाच त्याचा एकमेव हेतू असेल. म्हणून देवाशी असलेल्या आपल्या नात्यात भौतिक चमत्कारांना नव्हे, तर आपल्या आत्म्यांच्या परिवर्तनाला सर्वांत महत्त्वाचे स्थान असले पाहिजे. देवाने असे भौतिक चमत्कार घडवले, तर त्याची स्तुती असो! आणि त्याने ते घडवले नाहीत, तरीही तितकीच त्याची स्तुती असो!

आज तुम्हाला सर्वांत जास्त कशाची आस आहे, यावर चिंतन करा. असे करताना, देवाच्या कृपेने तुमच्या आत्म्यात होणारे परिवर्तन किती अमोल आहे, याचा मनःपूर्वक विचार करा. तुमचा विश्वास, आशा आणि देवावरील व शेजाऱ्यावरील प्रेम वाढावे, यासाठी प्रयत्न करा. तुमच्या जीवनात इतर चमत्कार घडले, तर आनंद करा आणि त्यांमुळे तुमचा विश्वास बळकट होऊ द्या. ते घडले नाहीत, तरी तितकाच आनंद मानण्याचा प्रयत्न करा. देवाशी एकरूप होणे हेच तुमच्या जीवनाचे मुख्य ध्येय असले पाहिजे, हे लक्षात ठेवा.

हे संत फ्रान्सिस, देवाने तुमच्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य करून अनेकांचे जीवन बदलले. ज्या चमत्कारांनी लोकांची अंतःकरणे बदलतील हे त्याला ठाऊक होते, ते चमत्कार त्याने तुमच्याद्वारे घडवले. ख्रिस्ताने माझे परिवर्तन करावे आणि पवित्रतेत वाढणे हे माझ्या जीवनाचे मुख्य ध्येय असावे, यासाठी कृपया प्रार्थना करा. देव माझ्या बाबतीत जे काही करण्याचे ठरवतो, त्या सर्वांसाठी मी सदैव आनंद मानावा आणि त्याची स्तुती करावी. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा बेचाळिसावा—तीन खुनी दरोडेखोरांचे मनपरिवर्तन

बोध: मॉन्ते कासाले नावाच्या एका एकांत आश्रमाची देखरेख ब्रदर आंजेलो नावाच्या एका तरुण व पवित्र धर्मबंधूकडे होती. एके दिवशी खून केलेल्या तीन दरोडेखोरांनी आश्रमाचे दार ठोठावले आणि खायला काही मागितले. ते कोण आहेत हे ब्रदर आंजेलो यांना माहीत होते. त्यांनी त्या तिघांना कठोरपणे फटकारले आणि सांगितले की त्यांनी केलेल्या दुष्कृत्यांमुळे धर्मबंधूंनी भिक्षा मागून मिळवलेले अन्न मागण्याचा त्यांना काहीही हक्क नाही. या नकाराने अपमानित होऊन ते तिघे निघून गेले.

थोड्याच वेळाने फ्रान्सिस आश्रमात आले आणि ब्रदर आंजेलो यांनी त्यांना घडलेली गोष्ट सांगितली. ते ऐकून फ्रान्सिस यांनी ब्रदर आंजेलो यांना फटकारले. त्या तीन खुनी दरोडेखोरांच्या आत्म्यांच्या भल्यासाठी तुम्ही त्यांच्याशी दयेने आणि करुणेने वागायला हवे होते, असे त्यांनी सांगितले. मग फ्रान्सिस यांनी नुकतीच भिक्षेत मिळालेली एक भाकरी आणि थोडे द्राक्षारस ब्रदर आंजेलो यांना दिले. त्या तिघांचा कसून शोध घ्या, त्यांची क्षमा मागा आणि त्यांना भाकरी व द्राक्षारस द्या, अशी आज्ञा त्यांनी केली. त्यांनी असेही सांगायला लावले की, जर त्या तिघांनी चोरी आणि खून यांचे जीवन सोडून विश्वासाने आणि प्रार्थनेने देवाकडे वळण्याचे ठरवले, तर फ्रान्सिस स्वतः त्यांची काळजी घेण्याचे आणि त्यांना नियमितपणे अन्न देण्याचे वचन देतील. ब्रदर आंजेलो यांनी तसे केले. ते हे करत असताना फ्रान्सिस प्रार्थनेत मग्न झाले आणि त्या तिघांची अंतःकरणे पालटावीत, अशी त्यांनी देवाला कळकळीची विनंती केली.

ब्रदर आंजेलो यांनी नम्रपणे मागितलेल्या क्षमेने आणि फ्रान्सिस यांच्या वचनाने त्या तिघांची अंतःकरणे इतकी हेलावली की ते फ्रान्सिस यांच्याकडे गेले. आपण पश्चात्ताप करून पापापासून वळू आणि तुमच्या उदाहरणाप्रमाणे जगू, असे त्यांनी त्यांना सांगितले. फ्रान्सिस यांनी त्यांना उपदेश केला आणि आपल्या धर्मसंघात त्यांचा स्वीकार केला. त्यांनी केलेल्या सर्व दुष्कृत्यांबद्दल प्रायश्चित्त घेत ते जीवन जगू लागले. थोड्याच काळात त्यांच्यापैकी दोघे मरण पावले; पण एक जण पंधरा वर्षे जगला. त्याने आपले दिवस निरंतर प्रार्थनेत आणि प्रायश्चित्तात घालवले. आयुष्याच्या अखेरीस त्याला एक विलक्षण दर्शन झाले. त्या दर्शनात त्याच्या जीवनाविषयी आणि त्याने केलेल्या प्रायश्चित्ताविषयी अनेक दैवी सत्ये त्याला उलगडली. काही वर्षांपूर्वीच मरण पावलेल्या फ्रान्सिस यांनी स्वतः त्या दर्शनात त्याला सांगितले की तो आठ दिवसांनी मरण पावेल आणि त्याला घेण्यासाठी आपण येऊ. आणि खरोखरच, सात दिवस गंभीर आजाराने ग्रस्त राहिल्यावर तो मरण पावला. फ्रान्सिस अनेक संत आणि देवदूतांसह त्याला घेण्यासाठी आले आणि त्यांनी स्वर्गाच्या वैभवात त्याचे स्वागत केले.

चिंतन: तुमच्या जीवनात अशी कोणी माणसे आहेत का, जी तुमच्या प्रेमाला आणि दयेला पात्र नाहीत असे तुम्हाला वाटते? आशा आहे की अशी कोणी नसतील. आपण इतरांना देवाच्या दयेपासून जितके वंचित ठेवतो, तितकेच देवही आपल्याला त्याच्या दयेपासून वंचित ठेवील. पण आपण इतरांना अधिक दया दाखवली आणि अधिक उदारपणे क्षमा केली, अगदी आपल्या प्रेमाला अपात्र वाटणाऱ्यांनाही, तर देव आपल्यावरही तितकीच दया करील, अशी खात्री आपण बाळगू शकतो.

ब्रदर आंजेलो यांनी दया दाखवली नाही म्हणून संत फ्रान्सिस यांनी त्यांना फटकारले. दिलासादायक गोष्ट अशी की ब्रदर आंजेलो यांनी ती कानउघाडणी लगेच स्वीकारली आणि आपले वागणे बदलले. परिणामी, तीन पापी देवाकडे वळले आणि आता ते स्वर्गाच्या वैभवात सहभागी आहेत.

कठोर अंतःकरणाच्या लोकांशी आपण दयेने वागतो आणि त्यांना क्षमा करतो, तेव्हा त्या कृतींचा किती मोठा परिणाम होऊ शकतो, हे अनेकदा आपल्याला कळत नाही. ज्यांना आपले प्रेम स्वीकारणे शक्यच नाही असे वाटते, त्यांच्यावर प्रेम करणे कठीण असले, तरी आपण त्यांच्यावर प्रेम केलेच पाहिजे. खरे तर, एखाद्या व्यक्तीवर प्रेम करणे जितके कठीण असते, तितकी आपल्या कृतीतून व्यक्त होणारी प्रेमाची खोली अधिक असते. आपल्या नजरेत कोण प्रेमाला पात्र आहे आणि कोण नाही, असा न्याय न करता आपण सर्वांवर प्रेम करावे, अशी देवाची इच्छा आहे.

आज तुमच्या जीवनात ज्या व्यक्तीवर प्रेम करणे तुम्हाला कठीण जाते, तिच्याविषयी चिंतन करा. एखादी व्यक्ती किंवा अनेक जण तुमच्या मनात आले, तर हे लक्षात ठेवा की त्यांच्यावर प्रेम करणे हाच स्वर्गाकडे जाण्याचा तुमच्यासाठी सर्वांत खात्रीचा मार्ग आहे. त्यांच्यावर प्रेम केल्याने देवाशी तुमचे ऐक्य अधिक दृढ होईलच, पण तुमच्याद्वारे त्यांना देवाच्या दयेची देणगी सतत मिळत राहील. कदाचित हे प्रेम त्यांच्या आत्म्यांच्या तारणाचे साधनही ठरेल.

संत फ्रान्सिस, तुम्ही प्रत्येक व्यक्तीवर उत्कट प्रेम केले. तुम्ही कधीही कोणावर रुष्ट झाला नाहीत, की कोणाचे पाप मनात धरले नाहीत. तुमच्यासारखी सखोल दया मलाही दाखवता यावी म्हणून कृपया प्रार्थना करा. ज्यांनी माझ्याशी अन्याय केला आहे, त्या सर्वांना मी खरोखर क्षमा करावी आणि त्यांच्यावर मनापासून प्रेम करण्याचा प्रयत्न करावा. संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा त्रेचाळिसावा—पादुआचे संत अंतोनी

धडा: सुरुवातीच्या धर्मबंधूंपैकी केवळ फ्रान्सिस यांनाच अधिकृतपणे संत घोषित करण्यात आले असे नाही. पादुआचे बंधू अंतोनी वयाच्या पंधराव्या वर्षी ऑगस्टिनियन धर्मगुरूंच्या संघात दाखल झाले. त्यांचे नाव फेर्नांदु मार्तिन्स द बुल्योइश होते. ते पोर्तुगालमधील लिस्बन येथील एका श्रीमंत कुटुंबातून आले होते. वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी त्यांना ऑगस्टिनियन संघात याजक म्हणून अभिषेक देण्यात आला. त्यानंतर ते इटलीतील कोइंब्रा येथील एका मठात राहायला गेले. 

फादर फेर्नांदु कोइंब्रा येथे असताना काही फ्रान्सिस्कन धर्मबंधू नगराबाहेरच्या एका लहानशा झोपडीत राहायला आले. त्यांचा साधेपणा, प्रार्थनामय जीवन आणि सुवार्ता जगण्याची वृत्ती यांचा फादर फेर्नांदु यांच्यावर खोल ठसा उमटला. एके दिवशी त्यांनी त्या धर्मबंधूंपैकी पाच जणांचे मृतदेह नगरात आणताना पाहिले. मोरोक्कोमध्ये मुस्लिमांना ख्रिस्ती श्रद्धेकडे आणण्याचा प्रयत्न करताना त्या पाच जणांनी श्रद्धेसाठी हौतात्म्य पत्करले होते. या घटनेचा फादर फेर्नांदु यांच्यावर इतका खोल परिणाम झाला की त्यांनी लघुबंधूंच्या संघात प्रवेश घेण्याची परवानगी मागितली. परवानगी मिळाल्यावर 1220 साली ते त्या संघात सामील झाले. ज्या एकांत आश्रमात त्यांना संघात स्वीकारण्यात आले, त्या आश्रमाच्या नावावरून त्यांनी ‘बंधू अंतोनी’ हे नाव घेतले.

देवाच्या वचनाची घोषणा करणारे पवित्र उपदेशक म्हणून बंधू अंतोनी लवकरच ओळखले जाऊ लागले. दोन चमत्कारिक घटनांनी याची विशेष प्रचिती दिली. एकदा बंधू अंतोनी यांना पोप आणि कार्डिनल यांच्यासमोर उपदेश करण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले. उपदेश करताना त्यांच्या मुखातून प्रकट झालेल्या ज्ञानाने जमलेले सर्व जण थक्क झाले. पण त्यांना थक्क करणारी गोष्ट एवढीच नव्हती. पेन्टेकॉस्टच्या दिवशी प्रेषितांना जसे विविध भाषांत बोलण्याचे वरदान मिळाले होते, तसेच वरदान त्या उपदेशाच्या वेळी बंधू अंतोनी यांनाही मिळाले. उपस्थित प्रत्येकाला अंतोनींचा उपदेश आपापल्या मातृभाषेत ऐकू आला. स्वतः पोपही तो उपदेश ऐकून आणि भाषांचे हे वरदान प्रत्यक्ष पाहून विस्मित झाले.

आणखी एका प्रसंगी अंतोनी रिमिनी नगरात पाखंडी मतांच्या एका गटाला अनेक दिवस उपदेश करत होते. त्या लोकांनी त्यांच्याशी वाद घातला आणि शेवटी त्यांचे ऐकण्यास व खऱ्या श्रद्धेकडे वळण्यास नकार दिला. ते हट्टी राहिले आणि त्यांची हृदये कठोरच राहिली. दुसऱ्या दिवशी अंतोनी यांना त्या नगरातील नदीकाठी जाऊन माशांना उपदेश करण्याची प्रेरणा मिळाली. त्यांनी उपदेश सुरू करताच असंख्य मासे त्यांच्याजवळ आले आणि पाण्याबाहेर डोकी काढून एकाग्रतेने ऐकू लागले. अंतोनींनी माशांना आपल्या निर्माणकर्त्याची स्तुती करण्याची आज्ञा दिली आणि देवाने त्यांच्यासाठी केलेल्या अनेक चांगल्या गोष्टी त्यांना सांगितल्या. माशांनी आपापल्या परीने प्रतिसाद देऊन देवाची स्तुती केली.

अंतोनींचा उपदेश चालू असतानाच त्याची बातमी पाखंडी मतांच्या लोकांसह नगरातील इतर लोकांनाही कळली. ते आश्चर्यचकित होऊन नदीकडे धावले. पाखंडी मतांच्या लोकांनाही आपल्या हट्टीपणाची जाणीव झाली आणि ती त्यांच्या अंतःकरणाला बोचली. त्यांनी नम्रपणे पश्चात्ताप करून अंतोनींच्या पायांवर लोटांगण घातले. मग अंतोनींनी माशांना निरोप दिला आणि त्या लोकांना उपदेश करू लागले. ते तेथे अनेक दिवस राहिले आणि अनेक आत्मे खऱ्या श्रद्धेकडे वळले.

चिंतन: एखादी व्यक्ती देवाच्या प्रेमाने पूर्णपणे भारावून जाते, तेव्हा देव त्या व्यक्तीद्वारे आपल्या कल्पनेपलीकडची कार्ये करू शकतो. संत फ्रान्सिस आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या जीवनातून संत अंतोनी यांना प्रेरणा मिळाली. त्यातून ते देवाच्या हातातील एक प्रभावी साधन बनले.

माशांना उपदेश करण्याचा चमत्कार घडला, याचे मुख्य कारण म्हणजे त्या कठोर अंतःकरणाच्या ‘पाखंडी’ लोकांवर संत अंतोनी यांचे गाढ प्रेम होते. त्यांनी स्वतःला त्या लोकांच्या सेवेसाठी पूर्णपणे वाहून घेतले. त्या लोकांनी त्यांचा पवित्र उपदेश नाकारला, तरी त्यांनी प्रयत्न सोडले नाहीत. खरोखरच चमत्कारिक अशा एका चिन्हाद्वारे ही कठोर हृदये बदलण्याची प्रेरणा देवाने त्यांना दिली.

ज्यांच्यावर प्रेम करणे अशक्यच वाटते, अशा लोकांवर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करूनही आपण कित्येकदा निराश होऊन तो प्रयत्न सोडून देतो. संत अंतोनींनी त्या नगरातील लोकांची आशा सोडली असती, तर ते लोक कधीच खऱ्या श्रद्धेकडे वळले नसते. आपल्याबाबतही हेच खरे आहे. आपल्याला भेटणाऱ्यांपैकी काही जण हट्टीपणे ख्रिस्ताच्या अधीन होण्यास नकार देत असतील, तर कदाचित आपणच त्यांची एकमेव आशा असू. त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी देवाला कदाचित नेमकी आपल्या चिकाटीची, दृढनिश्चयाची आणि जे काही आवश्यक असेल ते करण्याच्या तयारीची गरज असेल. आणि देवाने आपल्याद्वारे अगदी हट्टी आणि कठोर अंतःकरणाच्या लोकांनाही बदलले, तर नव्याने श्रद्धेकडे वळलेले ते लोकही इतरांपर्यंत देवाची दया पोहोचवण्याचे प्रभावी साधन बनू शकतील.

ज्यांच्यात सुधारणा होण्याची काहीच आशा नाही असे समजून तुम्ही ज्यांना सोडून दिले असेल, अशा व्यक्तींचा आज विचार करा. तुम्ही कोणाला दोषी ठरवून त्याचा धिक्कार करण्याचे ठरवले आहे का? असे असेल, तर संत अंतोनींच्या जीवनसाक्षीतून शिका. ते स्वतः संत फ्रान्सिस आणि त्यांच्या धर्मबंधूंच्या जीवनसाक्षीतून शिकले. त्यांचे अनुकरण करा आणि नव्याने स्वतःला देवाला अर्पण करा, म्हणजे देवाला ज्या विलक्षण मार्गांनी इतरांपर्यंत पोहोचायचे आहे, त्या मार्गांनी तो तुमच्याद्वारे त्यांच्यापर्यंत पोहोचू शकेल.

हे संत अंतोनी, संत फ्रान्सिस आणि त्यांच्या धर्मबंधूंच्या जीवनसाक्षीतून तुम्हाला आपले जीवन ख्रिस्ताला अर्पण करण्याची प्रेरणा मिळाली. त्यानंतर तुम्ही सुवार्ता सांगण्यासाठी आणि शिकवण्यासाठी निघालात आणि कठोर हृदयाच्या लोकांसाठी प्रयत्न करणे कधीही सोडले नाही. मी प्रेमात खंबीर राहावे, देवाच्या कृपेला नेहमी प्रतिसाद द्यावा आणि त्याला योग्य वाटेल त्या प्रकारे त्याने माझा उपयोग करावा म्हणून स्वतःला त्याच्या हाती सोपवावे, यासाठी प्रार्थना करा. हे संत अंतोनी आणि संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा चव्वेचाळिसावा—देवाचे जीव आणि सारी सृष्टी संताची आज्ञा पाळतात

बोध: देव आणि केवळ देवच आपल्या सृष्टीचा स्वामी आहे. तो सर्व गोष्टींचे अस्तित्व टिकवून ठेवतो, निसर्गातील काळ आणि ऋतू यांचा क्रम लावतो, भूमीला फळ देण्यास लावतो आणि त्याच्या आज्ञेने प्रत्येक सजीवाचे जीवन चालते.

फ्रान्सिस हे देवाचे अत्यंत जिवलग मित्र होते. म्हणून सृष्टीवरील देवाच्या सामर्थ्यात त्यांना सहभागी होण्याचे अनेक विलक्षण विशेषाधिकार मिळाले. लोकांच्या मनात आश्चर्य आणि आदरयुक्त विस्मय जागावा आणि त्यातून त्यांनी पश्चात्ताप करून देवावर श्रद्धा ठेवावी, यासाठी हे घडले.

एकदा फ्रान्सिस यांची दृष्टी अधू होत असल्यामुळे त्यांच्या डोळ्यांची तपासणी करण्यासाठी एका वैद्याला बोलावण्यात आले. डोळ्यांतील जास्तीचे पाणी निघून जावे यासाठी त्यांच्या कानशिलाला तापलेल्या लोखंडाने डाग द्यावा, असा उपाय वैद्याने सुचवला. फ्रान्सिस यांनी संमती दिली. त्या तप्त लोखंडाला ‘बंधू अग्नी’ असे संबोधून त्यांनी त्याला आशीर्वाद दिला आणि मग त्यांच्या कानशिलाला डाग देण्यात आला. पण देवाच्या कृपेने बंधू अग्नीमुळे फ्रान्सिस यांना कसलीही वेदना झाली नाही. हे पाहून सर्वजण थक्क झाले.

आणखी एका गंभीर आजारात, पुन्हा ताकद यावी म्हणून थोडा द्राक्षारस प्यायला हवा असे फ्रान्सिस यांना वाटले. द्राक्षारस नाही असे सांगितल्यावर त्यांनी थोडे पाणी मागितले. पाण्याचा पेला आणल्यावर फ्रान्सिस यांनी त्या पाण्याला आशीर्वाद दिला. तेव्हा त्या पाण्याचे रूपांतर उत्तम प्रतीच्या द्राक्षारसात झाले, जो ते पिऊ शकले.

फ्रान्सिस यांच्या जीवनात आणखी अनेक चमत्कार घडले. सर्वांचा निर्माणकर्ता देव याने त्यांना सृष्टीवर अधिकार दिला होता, हे त्या चमत्कारांतून सिद्ध झाले. त्यांनी खडकातून पाणी काढले. गारपिटीपासून पिकांचे रक्षण केले. आपली प्रवचने ऐकण्यासाठी पक्ष्यांना एकत्र बोलावले. खाण्यासाठी पुरेसे अन्न नव्हते तेव्हा त्यांनी ते वाढवले. एका प्रवासात तर त्यांनी मध्यरात्री अंधारी वाटही उजळून टाकली. या सर्व प्रसंगी फ्रान्सिस यांनी स्वतः देवाच्याच वाणीने सृष्टीला आज्ञा दिली. यातून दिसून आले की सर्वांचा निर्माणकर्ता त्यांच्या ठायी वास करत होता आणि त्यांच्याद्वारे कार्य करत होता.

चिंतन: या आणि संत फ्रान्सिस यांच्या जीवनातील इतर अनेक प्रसंगांतून ते निर्माणकर्ता देवाच्या किती जवळ होते हे दिसते. या जवळिकीमुळे देवाने त्यांना आपल्या संपूर्ण सृष्टीवरील सामर्थ्यात अनोख्या रीतीने सहभागी केले. हे विशेष कृपादान संत फ्रान्सिस यांना लाभले असले, तरी त्यातून आपल्याला पुष्कळ काही शिकता येते.

पवित्रतेत वाढत असताना, आपल्याला पाण्याचे द्राक्षारसात रूपांतर करता येईल, अन्न वाढवता येईल किंवा अग्नीवर अधिकार मिळेल, अशी अपेक्षा आपण करू नये. पण आपण ज्याच्याशी एकरूप होतो, तो देव सर्वांवर सत्ता असलेला सर्वसमर्थ देव आहे, हे आपण जाणले पाहिजे. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण जे काही आवश्यक आहे ते सर्व तो करू शकतो, आणि ही जाणीव त्याच्यावरचा आपला भरवसा वाढवते.

संत फ्रान्सिस यांच्या जीवनातील या प्रसंगांतून आपल्याला अनेक गोष्टी शिकता येतात. त्यांपैकी एक धडा म्हणजे देवाच्या पालनपोषणावर भरवसा ठेवणे. आपण देवावर पूर्ण अंतःकरणाने प्रेम करतो तेव्हा तो सर्वसमर्थ देव आपल्या सर्व गरजांची काळजी घेतो. आपण स्वतःची आणि आपल्या रोजच्या गरजांची जितकी काळजी घेतो, त्यापेक्षा अधिक काळजी तो घेतो. देव विश्वास ठेवण्यास योग्य आहे आणि आपली काळजी घेण्याची त्याची व्यवस्था नेहमीच परिपूर्ण असते.

देवावर भरवसा ठेवताना तुम्हाला कुठे अडचण येते, याचा आज विचार करा. जीवनातली प्रत्येक गोष्ट आपल्यालाच सांभाळावी लागते, असे तुम्हाला वाटते का? आपण जबाबदारीने वागले पाहिजे; पण सर्व बाबतींत आपली काळजी घेणारा मुख्य आधार देवच आहे, हेही आपण ओळखले पाहिजे. देवावर तुमचा किती भरवसा आहे आणि तो नेहमी तुमची काळजी घेईल या खात्रीने तुम्ही त्याच्यावर किती विसंबता, यावर चिंतन करा. जिथे हा भरवसा कमी पडतो, तिथे स्वतःला त्याच्या हाती सोपवा आणि तो भरवसा अधिक दृढ करण्याचा प्रयत्न करा.

हे संत फ्रान्सिस, देवावर तुमचे इतके पूर्ण प्रेम होते की जीवनाच्या प्रत्येक परिस्थितीत तुम्ही त्याच्यावर विसंबू लागलात. तुम्ही असे त्याच्यावर विसंबलात तेव्हा देवाने तुम्हाला आपल्या सर्वसमर्थ शक्तीत सहभागी केले आणि तुमच्या जीवनात अद्भुत गोष्टी घडवल्या. तुमच्याप्रमाणे मीही देवाच्या पालनपोषणावर विसंबावे आणि देव इतरांची काळजी घेण्यासाठी माझा उपयोग करू शकेल म्हणून मी अधिक मोकळ्या मनाने स्वतःला त्याच्या हाती सोपवावे, यासाठी प्रार्थना करा. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका