मराठी

माझी कॅथलिक उपासना! — पहिले अभ्याससत्र

पवित्र उपासनाविधी

सत्राचे साहित्य डाउनलोड करा: पीडीएफ – संपादनयोग्य प्रत

बैठकीपूर्वीची तयारी
सहभागींना प्रस्तावना आणि पहिले प्रकरण वाचायला द्यावे. माझी कॅथलिक उपासना! या पुस्तकातील हे भाग बैठकीपूर्वी वाचून येण्यास सांगावे.

५ मिनिटे – एकत्र येणे
सर्वांना येता यावे आणि एकमेकांना भेटता यावे, एवढ्यासाठीच सुरुवातीचा हा वेळ आहे. या वेळी सर्व सहभागींचा संपर्क तपशील आपल्याकडे आहे याची संचालकांनी खात्री करावी. नावाची बिल्ले उपयोगी ठरू शकतात.

५ मिनिटे – ओळखपरिचय
यजमान म्हणून सर्वांना एकत्र बोलवा आणि त्यांचे स्वागत करा. स्वतःबद्दल थोडे सांगा. मग प्रत्येकाला क्रमाने स्वतःची थोडक्यात ओळख करून देण्यास सांगा.

५–१० मिनिटे – प्रारंभीची प्रार्थना आणि पवित्र शास्त्रवाचन
सर्व जण शांत बसतात. संचालक क्रुसाच्या खुणेने सुरुवात करतात आणि मग पुढील शब्दांत सर्वांना काही क्षण मौन पाळण्याचे आमंत्रण देतात:

“आपल्या गौरवशाली कॅथलिक उपासनेचा अभ्यास एकत्र सुरू करताना आपण आपले मन शांत करूया. ‘हे प्रभू, आपण इथे एक मिनिट मौनात बसलो असताना, आमच्यापैकी प्रत्येकाला आपापले प्रश्न, चिंता, भीती आणि आनंद तुझ्यासमोर मांडण्यास मदत कर. या मौनाच्या क्षणी तुझ्या सौम्य स्वराकडे लक्ष देण्यास आम्हाला मदत कर. त्या स्वरातून तू आमच्याशी बोलतोस, आम्हाला दिशा देतोस आणि अधिक गाढ श्रद्धेकडे आम्हाला बोलावतोस.’”

सुमारे एक मिनिट डोळे मिटून शांत राहा, म्हणजे प्रत्येकाला आपल्या मनातल्या काळज्या आणि चिंतांविषयी आपल्या प्रभूशी बोलता येईल.

संचालक पुढील आवाहन वाचतात:

देवाच्या वचनावर मनन करू या. पुढील प्रश्नांच्या आधारे आपल्या विश्वासाच्या वाटचालीवर चिंतन करू या: माझा विश्वास आहे का? माझा विश्वास किती खोल आहे? देवाने माझ्याशी बोलावे म्हणून मी मन उघडे ठेवतो का? देवाचे वचन स्वीकारण्यास आणि त्याचे सत्य माझ्या मनात अधिक खोलवर रुजू देण्यास मी तयार आहे का? या नव्या विश्वासामुळे माझे जीवन बदलू देण्यास मी तयार आहे का?

सत्राचा संचालक पवित्र शास्त्रातील पुढील उतारे प्रार्थनाभावाने एकेक करून वाचतो आणि प्रत्येक वचनानंतर सुमारे ३० सेकंद थांबतो:

मत्तय 22:37: “गुरुजी, नियमशास्त्रातील सर्वांत मोठी आज्ञा कोणती?” तो त्याला म्हणाला, “तू आपला देव प्रभू ह्याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने प्रेम कर. हीच सर्वांत मोठी आणि पहिली आज्ञा आहे…”

इफिसकरांस 1:9-12: त्याने आपल्या कृपापूर्ण संकल्पानुसार आपल्या इच्छेचे रहस्य आपल्याला कळवले. काळाची पूर्णता झाल्यावर स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील सर्व काही ख्रिस्तामध्ये एकत्र आणण्याची योजना त्याने ख्रिस्तामध्ये निश्चित केली होती. आपल्या इच्छेच्या निर्णयानुसार सर्व काही घडवून आणणाऱ्या देवाच्या हेतूप्रमाणे, ख्रिस्तामध्ये आपलीही निवड झाली आणि आपल्याविषयी आधीच ठरवण्यात आले. ख्रिस्तावर सर्वप्रथम आशा ठेवणारे आपण त्याच्या गौरवाची स्तुती करण्यासाठी असावे, हाच त्याचा हेतू होता.

योहान 17:4-10: तू मला जे कार्य करायला दिलेस ते पूर्ण करून मी पृथ्वीवर तुझा गौरव केला. आता, हे पित्या, जगाच्या आरंभापूर्वी तुझ्याजवळ असताना मला जो गौरव होता, तोच गौरव आता तुझ्या सान्निध्यात मला दे. “जगातून तू जी माणसे मला दिलीस, त्यांना मी तुझे नाव प्रकट केले. ती तुझी होती; तू ती मला दिलीस आणि त्यांनी तुझे वचन पाळले आहे. तू मला जे काही दिले आहेस, ते सर्व तुझ्याकडूनच आले आहे, हे आता त्यांना कळले आहे. कारण तू मला दिलेली वचने मी त्यांना दिली; त्यांनी ती स्वीकारली, मी तुझ्याकडून आलो हे त्यांना खरोखर समजले आणि तू मला पाठवलेस असा त्यांनी विश्वास ठेवला. मी त्यांच्यासाठी प्रार्थना करतो. मी जगासाठी प्रार्थना करत नाही, तर तू मला दिलेल्यांसाठी करतो, कारण ते तुझे आहेत. माझे जे काही आहे ते सर्व तुझे आहे आणि तुझे जे काही आहे ते सर्व माझे आहे; आणि त्यांच्यामध्ये माझा गौरव झाला आहे…”

मग संचालक म्हणतात: आपण थोडा वेळ मौनात राहून या शब्दांवर मनन करूया. (एक मिनिट मौन). 

संचालक पुढील प्रार्थना मोठ्याने म्हणतात आणि सर्वांना त्यांच्यासोबत प्रार्थना करण्यास आमंत्रित करतात:

हे प्रभू येशू, सर्व गोष्टींत आणि सर्व गोष्टींपेक्षा अधिक तुझ्यावर प्रेम करायला मला शिकू दे. माझ्या पूर्ण मनाने, पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण सामर्थ्याने तुझ्यावर प्रेम करू दे.

हे प्रभू, उपासनेचा हा अभ्यास सुरू करताना माझ्या स्वतःच्या प्रार्थनामय आणि उपासनामय जीवनाचे परीक्षण करायला मला मदत कर. संस्कार साजरे करताना माझा सहभाग कसा असतो हे प्रामाणिकपणे पाहायला आणि या देणग्यांमध्ये अधिक पूर्णपणे कसे सहभागी होता येईल हे ओळखायला मला मदत कर.

हे प्रभू, उपासनाविधीत दडून तू किती नम्रपणे माझ्या अंतरंगात येतोस! उपासनेच्या या क्षणांत तुला ओळखता यावे आणि तुझ्यावर प्रेम करता यावे म्हणून मला खऱ्या श्रद्धेची दृष्टी दे.

हे प्रभू, तुझ्या उपासनेने माझे संपूर्ण अस्तित्व व्यापून जाऊ दे आणि इतरांवरील माझे प्रेम अधिक गहिरे होऊ दे. तुझ्या उपासनेने माझे अंतःकरण आणि जीव इतरांवरील प्रेमाने भरून जाऊ दे, जेणेकरून या जगात तुझे कार्य करण्यासाठी मी अधिक उपयुक्त साधन होऊ शकेन.

हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

शेवटी सर्व जण प्रेषितांचा श्रद्धास्वीकार म्हणतात आणि प्रार्थनेची सांगता होते:  

मी सर्वसमर्थ पिता परमेश्वरावर, स्वर्गाचा आणि पृथ्वीचा निर्माणकर्ता, विश्वास ठेवतो. आणि त्याचा एकुलता एक पुत्र, आपला प्रभू येशू ख्रिस्त, याच्यावरही विश्वास ठेवतो. पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने तो गर्भात धारण झाला आणि कुमारी मरियेपासून जन्मला. पोंतियुस पिलाताच्या काळात त्याने दुःख सहन केले. त्याला क्रुसावर खिळण्यात आले, तो मरण पावला आणि त्याला पुरण्यात आले. तो अधोलोकात उतरला; तिसऱ्या दिवशी तो मृतांतून पुन्हा उठला. तो स्वर्गात चढला आणि सर्वसमर्थ पिता परमेश्वराच्या उजवीकडे विराजमान आहे. तेथून तो जिवंतांचा आणि मृतांचा न्याय करण्यास येईल. मी पवित्र आत्म्यावर, पवित्र कॅथलिक चर्चवर, संतांच्या सहभागितेवर, पापांच्या क्षमेवर, देहाच्या पुनरुत्थानावर आणि सार्वकालिक जीवनावर विश्वास ठेवतो. आमेन.

४५–५० मिनिटे – चर्चेसाठी प्रश्न
खालील प्रश्नांवर आणि चर्चा सुरू करण्यासाठी दिलेल्या मुद्द्यांवर, इच्छा असल्यास, आपले विचार मांडण्याचे किंवा प्रश्न विचारण्याचे आमंत्रण प्रत्येकाला द्या. एका वेळी एकच प्रश्न घ्या आणि ज्यांना बोलायचे आहे अशा प्रत्येकाला संधी द्या. चर्चा एक-दोघांपुरतीच मर्यादित राहू देऊ नका. वर्तुळात बसलेल्या प्रत्येकाला क्रमाने बोलण्याची संधी द्या आणि आपले विचार मांडायला संकोच करू नका! तुमच्या विचारांमुळे इतरांना हे विषय अधिक चांगले समजू शकतील. तुम्हाला पडलेला प्रश्न कदाचित दुसऱ्या कोणालाही पडला असेल. खालील काही प्रश्न तुम्हाला तुमचे वैयक्तिक अनुभव किंवा विचार सांगण्यास प्रवृत्त करतील; इतर प्रश्न या चर्चेसाठी नेमलेल्या प्रकरणात तुम्ही जे वाचले ते इतरांना सांगण्याची संधी देतील. प्रत्येकाने मनापासून आपले विचार मांडावेत आणि आपल्या ख्रिस्तसभेची श्रद्धा स्पष्टपणे मांडली जावी व ती सर्वांना समजावी, हा या चर्चेचा उद्देश आहे.

  1. तुम्ही कोणत्या गोष्टींना “अमूल्य” मानता? तुमच्या यादीत कोणकोणत्या गोष्टी येतील? सुरुवातीला श्रद्धेशी थेट संबंध नसलेल्या गोष्टींची यादी करा. मग त्या यादीची तुलना आपल्या श्रद्धाजीवनातील, प्रार्थनेतील आणि उपासनेतील अमूल्य गोष्टींचा समावेश असलेल्या यादीशी करा.
  2. “रहस्य” म्हणजे काय, हे तुम्ही कसे सांगाल? व्याख्येत श्रद्धेचा विचार न करता, आधी सर्वसाधारण अर्थाने “रहस्य” या संकल्पनेवर चर्चा करा.
  3. मग उपासनाविधीला “मिस्तेरियुम फिदेई” असे का म्हणतात? तो श्रद्धेचे रहस्य कसा आहे? यावर सविस्तर चर्चा करा. आपल्या जीवनात, श्रद्धेत आणि उपासनेत श्रद्धेची असंख्य रहस्ये कशी सामावलेली आहेत, हे अधिक खोलवर समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.
  4. उपासनाविधी ही “देवाची कृती” आणि “ख्रिस्तसभेची कृती” अशा दोन्ही अर्थांनी कृती आहे. पुढील दोन्ही बाबींवर चर्चा करा आणि त्यांचा नेमका अर्थ स्पष्ट करा:
    1. देवाची कृती — उपासनाविधी ही शंभर टक्के देवाची कृती आहे, याचा अर्थ काय? कोणकोणत्या प्रकारे हे खरे ठरते?
    2. ख्रिस्तसभेची कृती — उपासनाविधी ही शंभर टक्के ख्रिस्तसभेची कृती आहे, असे म्हणण्याचा अर्थ काय? कोणकोणत्या प्रकारे हे खरे ठरते?
  5. उपासनाविधी कंटाळवाणा असतो का? नाही, हा काही तुम्हाला पेचात टाकणारा प्रश्न नाही (तसा थोडासा आहे म्हणा). पुढील पद्धतीने यावर विचारपूर्वक चर्चा करा:
    1. उपासनाविधी कधीकधी कंटाळवाणा वाटतो का? हो की नाही?
    2. याला महत्त्व आहे का? तो कंटाळवाणा वाटतो की नाही, याने काही फरक पडतो का? या प्रश्नावर थोडा वेळ विचार करा. यावर बहुधा अनेक वेगवेगळी मते असतील.
    3. आपले लक्ष फार काळ टिकत नाही, हे लक्षात घेता, आपले मनोरंजन करणे हे उपासनाविधीचे (मिस्सा किंवा इतर कोणत्याही विधिपूर्वक उपासनेचे) उद्दिष्ट असावे का? हॉलिवूड आणि आधुनिक मनोरंजनाच्या इतर प्रकारांशी स्पर्धा करण्याचा आपण प्रयत्न करावा का? यात कोणता धोका आहे?
    4. जगाच्या निकषांनुसार उपासनाविधी “कंटाळवाणा” राहू देण्यात काही लाभ आहेत का? कमी आकर्षक पण अधिक गंभीरपणे साजऱ्या होणाऱ्या उपासनाविधींमधून एखाद्या संताला कसा लाभ होऊ शकेल?
    5. उपासनाविधीच्या केंद्रस्थानी खरे तर काय असायला हवे? ते केंद्रस्थानी राहावे यासाठी ख्रिस्तसभा म्हणून आपण कोणत्या प्रकारे प्रयत्न करणे सर्वांत योग्य ठरेल?
    6. उपासनाविधीचा आपल्या श्रद्धेशी काय संबंध आहे? तो संबंध नेमका कसा आहे?
  6. उपासनाविधी साजरा करण्याच्या पद्धतीतील बाह्य अंगांवर चर्चा करा. पुढीलपैकी काही मुद्द्यांवर आपले विचार मांडा:
    1. उपासना वर्षातील काळ
    2. उपासनाविधीतील रंग
    3. धूप
    4. वेदीस्थळाची रचना
    5. पवित्र कला
    6. पवित्र संगीत (या विषयावर चर्चा करायला हवी. उपासनाविधीतील संगीताचा एखादा आदर्श प्रकार आहे का?)
    7. देहबोलीतील संकेत
    8. प्रवचन
  7. पहिल्या प्रकरणाच्या शेवटच्या भागात एकता आणि विविधता यांचे महत्त्व सांगितले आहे. त्या भागाबद्दल कोणाला काही प्रतिक्रिया किंवा नव्याने उमगलेली एखादी गोष्ट सांगायची आहे का?

२० मिनिटे — समारोपाचे चिंतन आणि विचारांची देवाणघेवाण
प्रत्येकाला आळीपाळीने बोलण्याची संधी द्या. चर्चेतली कोणती गोष्ट विशेष लक्षात राहिली किंवा कोणत्या मुद्द्याबद्दल सर्वांत जास्त संभ्रम वाटला, हे प्रत्येकाने सांगावे. त्यामुळे इतरांच्या मदतीने तो मुद्दा अधिक स्पष्ट होईल किंवा त्याचा अर्थ अधिक खोलवर समजेल.

५ मिनिटे – समारोपाची प्रार्थना
संचालकाने क्रुसाची खूण करून सुरुवात करावी आणि सर्वांना डोळे मिटून एक मिनिट शांत राहण्यास सांगावे.  प्रत्येकाने चर्चेतल्या मुद्द्यांवर, विशेषतः आपल्या मनाला सर्वांत जास्त भिडलेल्या मुद्द्यावर, चिंतन करावे.

त्यानंतर गटप्रमुख पुढील प्रार्थना म्हणतात:

हे प्रभू येशू, तुझी उपासना करणे हेच आमच्या जीवनाचे ध्येय असले पाहिजे. जेव्हा आम्ही पूर्ण हृदयाने, पूर्ण मनाने, पूर्ण जिवाने आणि सर्व शक्तीनिशी तुझी उपासना करतो, तेव्हा आम्ही तुझ्यावर सर्वाधिक प्रेम करतो. दैवी उपासनेचे सौंदर्य आणि समृद्धी आम्हा प्रत्येकाला अनुभवायला मदत कर. विशेषतः पवित्र उपासनाविधीच्या विविध रूपांतून या उपासनेत सहभागी होण्याचे आमंत्रण आम्हाला मिळते, तेव्हा आम्हाला हा अनुभव येऊ दे.

हे प्रभू, उपासनाविधीत ज्यांच्यावर विशेष जबाबदाऱ्या सोपवल्या आहेत, त्यांच्यासाठी आम्ही प्रार्थना करतो. आम्ही आमच्या धर्मगुरूंसाठी प्रार्थना करतो. त्यांना मार्गदर्शन कर, त्यांच्याबरोबर राहा आणि त्यांना पवित्र कर. ते सदैव तुझ्या प्रेमाची आणि दयेची पवित्र व नम्र साधने म्हणून कार्य करोत.

प्रार्थना, पवित्र शास्त्राचे वाचन, संगीत आणि उपासनाविधीतील इतर सर्व सेवा यांद्वारे आम्हाला उपासनेत सहभागी होण्यास मदत करणाऱ्यांसाठी आम्ही प्रार्थना करतो. तेही खरोखर नम्र राहोत आणि त्यांच्या सेवेतून केवळ तूच प्रकट होऊ दे.

हे प्रभू, पवित्र मिस्सामध्ये, कोणत्याही संस्कारविधीत किंवा दैवी उपासनेच्या इतर कोणत्याही प्रकारात आम्ही जेव्हा जेव्हा सहभागी होतो, तेव्हा तेव्हा तुझी भेट घडावी म्हणून आम्हा सर्वांना मदत कर. आमच्या प्रत्येकाची तुझ्याशी अशी जिव्हाळ्याची आणि खोल भेट होऊ दे की आमचे जीवन बदलून जावे.

हे येशू, आमचा तुझ्यावर विश्वास आहे.

त्यानंतर संचालक उपस्थित सर्वांना पुढीलप्रमाणे आपापली प्रार्थना अर्पण करण्यास आमंत्रित करतात (टीप: ही प्रार्थना मोठ्याने करता येईल; पण शांतपणे मनातल्या मनात करणे अधिक योग्य ठरेल असे संचालकांना वाटल्यास तसे करावे): 

आता आपण प्रत्येक जण आपल्या वैयक्तिक चिंता प्रभूसमोर मांडू या. तो आपले ऐकतो आणि आपल्या सर्व गरजा जाणतो, असा विश्वास ठेवू या. या प्रार्थना आपण त्याच्याकडे सोपवू या, कारण या सर्व गोष्टी त्याला आपल्या हाती घ्यायच्या आहेत, असा आपल्याला पूर्ण भरवसा आहे.

(एक मिनिट मौन पाळा, म्हणजे प्रत्येकाला आपल्या वैयक्तिक गरजांविषयी देवाशी बोलता येईल.)

त्यानंतर संचालक सर्वांना ‘हे आमच्या पित्या’, ‘नमो मरिये’ आणि ‘पित्याला गौरव असो’ या प्रार्थना म्हणत समारोप करण्यास आमंत्रित करतात.

अभ्याससत्रांची अनुक्रमणिका