मराठी

प्र. बाप्तिस्मा आणि तारण

प्र. देवावर विश्वास असलेल्या पण बाप्तिस्मा न घेतलेल्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला, तर ती नरकात जाते का?

उ. या प्रश्नाचे स्पष्ट उत्तर देण्यासाठी काही सूक्ष्म भेद लक्षात घ्यावे लागतील. खालील उत्तर माझी कॅथलिक उपासना! या पुस्तकाच्या तिसऱ्या प्रकरणातून घेतले आहे. संपूर्ण प्रकरण वाचण्यासाठी या दुव्यावर क्लिक करा. तुमच्या प्रश्नाशी संबंधित असलेला त्या प्रकरणाचा भाग खाली दिला आहे.

“मग बाप्तिस्मा न घेतलेल्यांचे काय, असे तुम्ही विचाराल. त्यांचे काय होते? आणि बाप्तिस्मा न झालेल्या मुलांचे काय? त्यांना नरकदंड अटळ आहे का?

सर्व बाबतींत देवाचे प्रेम आणि त्याचे ज्ञान परिपूर्ण आहे, हे समजले तरच हे प्रश्न समजू शकतात. देव नियमांच्या अक्षराला धरून बसत नाही. एखादे मूल मरण पावले तर त्याच्याकडे पाहून तो असे म्हणत नाही, “मला वाईट वाटते, पण मी फक्त बाप्तिस्मा झालेल्या मुलांनाच स्वर्गात घेतो.” असे म्हणणे देवाच्या असीम दयेला आणि ज्ञानाला धरून ठरणार नाही. त्याच वेळी, तारणाकडे नेणारा आपल्याला माहीत असलेला एकमेव मार्ग म्हणजे बाप्तिस्मा, असे ख्रिस्तसभा शिकवते. म्हणून बाप्तिस्मा आवश्यक आहे. मग परस्परविरोधी वाटणाऱ्या या दोन गोष्टींचा मेळ कसा घालायचा? म्हणजेच, देव प्रेमळ आहे आणि तारणासाठी बाप्तिस्मा आवश्यक आहे, या दोन्ही गोष्टी एकत्र कशा समजून घ्यायच्या?

या दोन्ही गोष्टींचा मेळ घालणे फारसे कठीण नाही. तारणाची कृपा प्राप्त करण्याचा आपल्याला माहीत असलेला एकमेव मार्ग म्हणजे बाप्तिस्मा, असा आपला विश्वास आहे. देवाने आपल्याला प्रकट केलेला तोच एकमेव मार्ग आहे. पण देवाचे प्रेम आणि ज्ञान असीम आहे. त्याने आपल्याला जेवढे प्रकट केले आहे, तेवढ्यापुरता तो स्वतः बांधील नाही. देवाला जे करायचे आहे ते तो करू शकतो. म्हणून एखाद्या मुलाचा बाप्तिस्म्यापूर्वीच मृत्यू झाला, तर देव त्या मुलावर आईवडिलांपेक्षाही कितीतरी अधिक प्रेम करतो, याची त्यांनी खात्री बाळगावी. हा परिपूर्ण प्रेम करणारा देव त्या मुलाशी पूर्ण प्रेमानेच वागेल. एक शक्यता अशी आहे की देव त्या मुलाला तीच निवड करण्याची संधी देतो, जी त्याने देवदूतांना दिली होती. देवदूतांना ती निवड करण्याची संधी एकदाच मिळाली होती. त्यामुळे असे होणे अगदी शक्य आहे की ते मूल मृत्यूनंतर देवासमोर येईल, तेव्हा स्वतःच्या इच्छेने देवावर प्रेम करण्याची आणि अशा रीतीने देवासोबत अनंतकाळ राहण्याची निवड करण्यासाठी देव त्याला आमंत्रण देईल. पण स्वर्गात जाण्यासाठी स्वतःच्या इच्छेने निवड करणे आवश्यक आहे, हे आपण नेहमी लक्षात ठेवले पाहिजे. म्हणून एखाद्या मुलालाही त्याच्या इच्छेविरुद्ध स्वर्गात राहण्यास भाग पाडले जाणार नाही.

आणखी एक विचार करण्यासारखी परिस्थिती म्हणजे बाप्तिस्मा न घेतलेल्या प्रौढ व्यक्तीची. त्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यावर काय होते? इथेही आपण या प्रश्नाकडे अमर्याद ज्ञान आणि अमर्याद प्रेम असलेल्या देवाच्या दृष्टीने पाहिले पाहिजे.

या बाबतीत काही शक्यता आहेत. पहिली शक्यता म्हणजे ज्याला “रक्ताचा बाप्तिस्मा” म्हणतात ती. एखाद्या व्यक्तीला बाप्तिस्मा घेण्याची इच्छा असते, पण हा संस्कार प्रत्यक्ष स्वीकारण्यापूर्वीच तिला आपल्या श्रद्धेसाठी हौतात्म्य पत्करावे लागते. आज असे फारसे पाहायला मिळत नाही, पण आरंभीच्या ख्रिस्तसभेत असे प्रत्यक्ष घडत असे. बाप्तिस्मा घेण्याची इच्छा आणि हौतात्म्य या दोन्हींमुळे त्या व्यक्तीला बाप्तिस्म्याची कृपा लाभते आणि अशा प्रकारे देव तिला आपल्या कृपेने परिपूर्ण करतो, असा आपला विश्वास आहे.

त्याचप्रमाणे आपण ‘इच्छेचा बाप्तिस्मा’ याविषयीही बोलतो. जे विश्वास ठेवतात आणि बाप्तिस्मा घेण्याची इच्छा बाळगतात, पण पाण्याने बाप्तिस्मा घेण्यापूर्वीच मरण पावतात, त्यांचा यात समावेश होतो. बाप्तिस्मा घेण्याची तयारी करणाऱ्यांना मृत्यूमुळे हा संस्कार घेता आला नाही तरी, पश्चात्ताप आणि देवावरील व शेजाऱ्यावरील प्रेम यांची जोड असलेली ही इच्छा त्यांना तारणाची कृपा मिळवून देते. बाप्तिस्म्यापूर्वी मरण पावलेल्या बालकांना ख्रिस्तसभा देवाच्या दयेवर सोपवते. देवाचे असीम प्रेम आणि बालकांबद्दलची येशूची माया यांमुळे त्यांच्या तारणाची आशा बाळगण्यास आपल्याला आधार मिळतो. आपल्या बालकाला बाप्तिस्मा मिळावा अशी इच्छा बाळगलेल्या आईवडिलांना देवाच्या चांगुलपणावर आणि दयेवर भरवसा ठेवून या आशेत सांत्वन मिळू शकते.

शेवटी, ज्यांनी बाप्तिस्मा घेण्याचे निवडले नाही आणि त्यामुळे हा संस्कार न घेताच ज्यांचा मृत्यू होतो, त्यांची परिस्थिती आपण पाहिली पाहिजे. अशा व्यक्ती दोन गटांपैकी एका गटात मोडतात. पहिल्या गटात अशा व्यक्ती आहेत की ज्यांचा स्वतःचा काहीही दोष नसताना त्यांना ख्रिस्तावरील स्पष्ट श्रद्धेपर्यंत पोहोचता येत नाही आणि त्यामुळे त्या बाप्तिस्मा घेण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. अशा वेळी देव केवळ त्यांच्या अंतःकरणाकडे पाहून न्याय करील. स्वतःचा काहीही दोष नसताना एखाद्या व्यक्तीला ख्रिस्तावरील स्पष्ट श्रद्धेपर्यंत पोहोचता न येण्याची अनेक कारणे असू शकतात. उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती अशा समाजात राहते की जिथे सुवार्तेची कधीच घोषणा झाली नाही आणि तिने येशूविषयी कधी ऐकलेही नाही. येशूविषयी ऐकण्याची संधीच मिळाली नाही म्हणून देव त्या व्यक्तीला शाश्वत दंडास पात्र ठरवील का? नक्कीच नाही.

दुसरे उदाहरण म्हणजे अशा व्यक्तीचे, जिने येशूविषयी ऐकले, पण जिच्यापर्यंत पोहोचलेल्या संदेशात तिला केवळ दांभिकताच दिसली. समजा, तो संदेश वारंवार विपर्यस्त रीतीने आणि दुष्ट हेतूने सांगितला गेला. कदाचित तो उपदेशक दुटप्पी जीवन जगत होता. येशूविषयी ऐकणाऱ्या त्या व्यक्तीने सुवार्तेचा स्पष्ट संदेश नाकारला, कारण तिच्यापर्यंत तो पोहोचवणारी एकमेव व्यक्ती तो अत्यंत विकृत रीतीने मांडत होती. अशा वेळी संदेश नाकारणे म्हणजे प्रत्यक्षात केवळ संदेश देणाऱ्याचा दांभिकपणा नाकारणे असू शकते. आणि ते चांगलेही असू शकते!

मुद्दा असा आहे की देवाला प्रत्येकाचे अंतःकरण माहीत आहे आणि त्या अंतःकरणातील हेतू त्याला दिसतो. त्यामुळे एखादी व्यक्ती ख्रिस्तावरील स्पष्ट श्रद्धेपर्यंत पोहोचली नाही आणि म्हणून तिने बाप्तिस्म्याचा संस्कार प्रत्यक्ष स्वीकारला नाही, तरी देव केवळ तिच्या अंतःकरणाकडे पाहील. त्या अंतःकरणात त्याला चांगुलपणा आणि श्रद्धा दिसली, तर तो तरीही त्या व्यक्तीवर आपली कृपा वर्षवील. अशा प्रकारे बाप्तिस्मा न घेतलेली व्यक्ती आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीतून ऐकू येणाऱ्या देवाच्या आवाजाचे अनुसरण करत असू शकते, तो आवाज कोणाचा आहे हे तिला कळत नसले तरीही. प्रत्यक्षात त्या व्यक्तीच्या ठायी श्रद्धा आहे आणि ती देवाला दिसेल!

शाश्वत दंड ओढवू शकतो अशी एकच परिस्थिती आहे: जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःच्या दोषामुळे बाप्तिस्मा स्वीकारत नाही. तिला सुवार्ता ऐकण्याची पुरेपूर संधी मिळते, इतरांच्या ख्रिस्ती जीवनाची चांगली साक्षही तिला लाभते, आणि तरीही ती हे सर्व आपल्या अंतःकरणात स्वतःच्या इच्छेने नाकारते. इथे इच्छास्वातंत्र्य हीच निर्णायक बाब आहे. पुन्हा सांगायचे तर, त्या व्यक्तीचे अंतःकरण केवळ देवालाच माहीत आहे आणि त्याचा न्याय केवळ देवच करू शकतो. म्हणून जर देवाला त्या व्यक्तीच्या अंतःकरणात तिने स्वतःच्या इच्छेने धरलेला हट्ट दिसला, तर ती दोषी ठरते आणि शाश्वत तारणाची तिला देऊ केलेली देणगी गमावू शकते. हे दुःखद आहे.”


आणखी कॅथलिक प्रश्न & उत्तरे