मराठी

प्र. आत्महत्या आणि देवाची दया

प्र. माझ्या मैत्रिणीने आत्महत्या केली. आत्महत्या हे अक्षम्य पाप आहे आणि आत्महत्या करणारे नरकात जातात, असे मला नेहमी वाटत आले आहे. आत्महत्येविषयी चर्चची शिकवण काय आहे? आत्महत्या केलेल्या व्यक्तीला स्वर्गात जाता येऊ शकते का? ‘शापितांचा ग्रंथ’ असा काही ग्रंथ आहे का?

उ. या विषयावर बोलणे फार कठीण आहे, पण तो महत्त्वाचा आहे. तुमच्या मैत्रिणीच्या निधनाचे दुःख तुम्ही अनुभवत असताना, हा विषय तुमच्यासाठी विशेष महत्त्वाचा आहे, यात शंका नाही. मी तुमच्यासाठी आणि तुमच्या मैत्रिणीसाठी प्रार्थना करीन.

तुमच्या शेवटच्या प्रश्नापासून सुरुवात करावी असे मला वाटते. तुम्ही विचारता, “ ‘शापितांचा ग्रंथ’ असा काही ग्रंथ आहे का?” पवित्र शास्त्रात उल्लेख असलेल्या ‘जीवनग्रंथा’च्या विरुद्ध असा एखादा ग्रंथ असावा, या कल्पनेतून तुमचा प्रश्न आला असावा असे मला वाटते. देवाच्या कृपेच्या अवस्थेत असलेल्यांची देवाकडील ‘यादी’ म्हणजे जीवनग्रंथ, असे बायबल अगदी स्पष्टपणे सांगते. याउलट, ‘शापितांचा ग्रंथ’ असा कोणताही उल्लेख बायबलमध्ये किंवा चर्चच्या परंपरेत नाही, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. काही जण “शाश्वत शिक्षा भोगण्यासाठी जातील” आणि तेथे “आक्रोश व दात खाणे होईल,” असे मात्र बायबल स्पष्टपणे सांगते. मरणकारी पाप केल्यानंतर त्याचा पश्चात्ताप न करताच जे मरतात, त्यांची गत सैतान आणि पतित देवदूतांसारखीच होईल, असे आपले चर्च शिकवते. परंतु आपली मुले गमावण्यात देवाला मुळीच आनंद वाटत नाही. म्हणून आपण ज्या अर्थाने जीवनग्रंथाविषयी बोलतो, त्याच अर्थाने ‘शापितांचा ग्रंथ’ असल्याचे म्हणणे योग्य नाही.

हे लक्षात घेता, तुमचा खरा प्रश्न असा आहे असे मला वाटते: “आत्महत्या ही नेहमीच आणि प्रत्येक बाबतीत अक्षम्य मरणपाप ठरते का, आणि त्यामुळे ती करणारी व्यक्ती नरकात जातेच का?” उत्तर आहे: मुळीच नाही! होय, आत्महत्या करणे हा नेहमीच चुकीचा निर्णय असतो. पण एखाद्या कृतीसाठी त्या व्यक्तीला वैयक्तिकरीत्या किती दोष आहे हे ठरवायचे असेल, तर त्या व्यक्तीच्या विवेकबुद्धीत नेमके काय घडत होते, हे आपल्याला पूर्णपणे माहीत असावे लागेल. आत्महत्येच्या अनेक घटनांमागे खोल दुःख आणि असह्य वेदना असतात. एखाद्या व्यक्तीची विवेकबुद्धी पूर्णपणे केवळ देवालाच ज्ञात असते. म्हणूनच कोणी अक्षम्य मरणपाप केले आहे, हे आपल्याला खात्रीने कधीच सांगता येत नाही. आपल्यापैकी प्रत्येकासाठी नरकात जाण्याची शक्यता खरोखरच आहे. पण अनेकदा अशी परिस्थिती असते की तिच्यामुळे त्या व्यक्तीचा वैयक्तिक दोष कमी होऊ शकतो. आत्महत्येच्या बाबतीत हे विशेषतः खरे आहे, असे मला वाटते.

तुमच्या मैत्रिणीने कोणत्या परिस्थितीत आत्महत्या केली, हे मला माहीत नाही. पण एक अतिशय महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी: नैराश्य, तीव्र भावनिक क्लेश, मानसिक आजार, अत्यंत चिंता किंवा अशाच इतर कारणांमुळे तिची विचार करण्याची क्षमता इतकी बाधित झाली असण्याची शक्यता आहे की ती आपल्या कृतीसाठी पूर्णपणे जबाबदार नसेल. त्यामुळे ती कृती स्वतः चांगली ठरत नाही, किंवा नैतिकदृष्ट्या तटस्थही ठरत नाही. पण असे घटक असतील, तर त्यामुळे तिचा वैयक्तिक दोष कमी झाला असेल, असे आपली कॅथलिक धर्मसभा शिकवते.

शिवाय, देवाची अगाध आणि असीम दया आपण कधीही विसरू नये. तुमच्या मैत्रिणीसह, ज्यांनी आत्महत्या केली आहे अशा सर्वांवरचे देवाचे प्रेम कधीही संपणार नाही. देवाचे परिपूर्ण प्रेम स्मरणात ठेवा. तुमच्या मैत्रिणीच्या निधनाच्या दुःखात हेच प्रेम तुम्हाला धीर देईल आणि आशाही देईल.


आणखी कॅथलिक प्रश्न & उत्तरे