తెలుగు

గ్రంథం XII – పునీత అగుస్తీను ఆత్మనివేదనలు

విషయ సూచిక

ఓ ప్రభూ, నీ పవిత్ర లేఖనాల మాటలతో స్పృశింపబడిన నా హృదయం, నా జీవితపు ఈ దైన్యస్థితి మధ్య ఎంతో తలమునకలై ఉంది. అందుకే చాలాసార్లు మానవ అవగాహనలోని దారిద్ర్యం విస్తారమైన మాటల రూపంలో బయటపడుతుంది. ఎందుకంటే, కనుగొనడం కంటే విచారించడానికే ఎక్కువ మాటలు అవసరమవుతాయి; పొందడం కంటే అడగడానికే ఎక్కువ సమయం పడుతుంది; స్వీకరించే మన చేతి కంటే తట్టే మన చేతికే ఎక్కువ పని ఉంటుంది. మనం వాగ్దానాన్ని పట్టుకొని ఉన్నాం; దానిని ఎవరు వ్యర్థం చేయగలరు? దేవుడు మన పక్షాన ఉంటే, మనకు విరోధిగా ఎవరు నిలువగలరు? అడగండి, మీకు లభిస్తుంది; వెదకండి, మీకు దొరుకుతుంది; తట్టండి, మీకు తలుపు తెరవబడుతుంది. ఎందుకంటే అడిగే ప్రతి ఒక్కరికీ లభిస్తుంది; వెదికేవారికి దొరుకుతుంది; తట్టేవారికి తలుపు తెరవబడుతుంది. ఇవి నీ సొంత వాగ్దానాలే. సత్యమే వాగ్దానం చేస్తున్నప్పుడు, మోసపోతామనే భయం ఎవరికి అవసరం?

నా దీనమైన నాలుక, మహోన్నతుడవైన నీ ఎదుట అంగీకరిస్తోంది: ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించినది నీవే; నేను చూసే ఈ ఆకాశాన్నీ, నేను నడిచే ఈ భూమినీ సృష్టించినది నీవే. నా వెంట నేను మోసుకు తిరిగే ఈ మట్టి కూడా ఆ భూమి నుంచే వచ్చింది; దానిని సృష్టించినది నీవే. అయితే, ఓ ప్రభూ, కీర్తనలోని మాటల్లో మేము వినే ఆ ఆకాశాలకు ఆకాశం ఎక్కడ ఉంది? ఆకాశాలకు ఆకాశం ప్రభువుదే; భూమిని మాత్రం ఆయన మానవ సంతానానికి ఇచ్చాడు కదా? మనకు కనిపించని ఆ ఆకాశం ఎక్కడ ఉంది? దానితో పోలిస్తే, మనకు కనిపించే ఇదంతా భూమి వంటిదే. ఎందుకంటే, ఈ భౌతిక విశ్వమంతా ప్రతి చోటా సంపూర్ణంగా ఉండదు; ఈ దిగువ భాగాల్లో దానికి కేటాయించబడిన సౌందర్యాన్ని అది ఈ విధంగా పొందింది. వాటిలో అట్టడుగున ఉన్నది మన ఈ భూమి. కానీ ఆ ఆకాశాలకు ఆకాశంతో పోలిస్తే, మన భూమికి పైనున్న ఆకాశం కూడా కేవలం భూమివంటిదే. అవును, మానవ సంతానానికి చెందక, ప్రభువుకే చెందిన ఆ తెలియని ఆకాశంతో పోలిస్తే, ఈ రెండు మహా భౌతిక స్వరూపాలనూ భూమి అని పిలవడం అసంబద్ధం కాదు.

అప్పుడు ఈ భూమి అదృశ్యంగానూ నిరాకారంగానూ ఉండేది. అక్కడ ఎటువంటి అగాధపు లోతు ఉండేదో నాకు తెలియదు; దానికి ఆకారం లేదు కాబట్టి దానిపై వెలుగు లేదు. అందువల్లనే, అగాధపు ఉపరితలంపై చీకటి ఉండెనని వ్రాయమని నీవు ఆజ్ఞాపించావు. అది వెలుగు లేకపోవడం తప్ప మరేమిటి? వెలుగు ఉండి ఉంటే, అది అన్నిటికీ పైన, ఉన్నతంగా ఉండి, ప్రకాశింపజేస్తూ ఉండేది కదా? మరి వెలుగు లేనిచోట చీకటి ఉండడమంటే, వెలుగు లేకపోవడం తప్ప మరేమిటి? కాబట్టి దానిపై వెలుగు లేదు గనుక చీకటి ఉండేది; శబ్దం లేనిచోట నిశ్శబ్దం ఉన్నట్లే. అక్కడ నిశ్శబ్దం ఉండడమంటే, అక్కడ శబ్దం లేకపోవడం తప్ప మరేమిటి? ఓ ప్రభూ, నీకు తనను నివేదించుకునే వాని ఆత్మకు నీవు బోధించలేదా? ప్రభూ, ఈ నిరాకార పదార్థానికి నీవు రూపమిచ్చి, వైవిధ్యాన్ని కలిగించక ముందు, అక్కడ ఏమీ లేదని—రంగుగానీ, ఆకృతిగానీ, దేహంగానీ, ఆత్మగానీ ఏదీ లేదని—నీవు నాకు బోధించలేదా? అయినా అది పూర్తిగా శూన్యం కాదు; ఎందుకంటే ఎటువంటి సౌందర్యమూ లేని ఒక నిరాకార స్థితి ఉండేది.

మందబుద్ధిగలవారికి దాని గురించి కొంతమేరకైనా తెలియజేయాలంటే, ఏదైనా సాధారణ పదంతో తప్ప మరెలా దానిని పిలవగలం? ప్రపంచంలోని అన్ని భాగాల్లోనూ, సంపూర్ణ నిరాకారత్వానికి భూమి, అగాధం కంటే దగ్గరగా ఉండేది మరేదైనా దొరుకుతుందా? ఎందుకంటే అవి అట్టడుగు స్థాయిలో ఉండి, పూర్తిగా పారదర్శకంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉన్న ఇతర ఉన్నత భాగాల కంటే తక్కువ సౌందర్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అందువల్ల, ఈ సుందరమైన ప్రపంచాన్ని దానినుంచి నిర్మించడానికి నీవు సౌందర్యం లేకుండా సృష్టించిన పదార్థపు నిరాకారత్వాన్ని, ‘అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి’ అనే పేరుతో మానవులకు తగిన విధంగా సూచించారని నేను ఎందుకు భావించకూడదు?

కాబట్టి, ఈ వర్ణనలో ఇంద్రియాలు గ్రహించగలిగేది ఏమిటో ఆలోచన వెదుకుతూ, తనలో తాను ఇలా అనుకుంటుంది: “ఇది జీవం లేదా న్యాయం వలె బుద్ధితో గ్రహించగల రూపం కాదు; ఎందుకంటే ఇది భౌతిక దేహాలకు మూలపదార్థం. ఇది ఇంద్రియాలకు గోచరించే వస్తువూ కాదు; ఎందుకంటే ఇది అదృశ్యంగానూ నిరాకారంగానూ ఉండడం వల్ల, దీనిలో చూపునకుగానీ మరే ఇంద్రియానికిగానీ గోచరించేది ఏదీ లేదు.” మానవుని ఆలోచన తనలో తాను ఇలా అనుకుంటున్నప్పుడు, దానిని ఎరుగకపోవడం ద్వారా తెలుసుకోవడానికి గానీ, తెలుసుకోవడం ద్వారా ఎరుగకపోవడానికి గానీ ప్రయత్నించవచ్చు.

అయితే ప్రభూ, ఆ ద్రవ్యం గురించి నీవే నాకు బోధించినదంతా నా నాలుకతోనూ నా కలంతోనూ నీకు ఒప్పుకొని చెప్పాలనుకుంటే—అంతకుముందు దాని పేరు విన్నప్పటికీ, దానిని అర్థం చేసుకోలేదు; దానిని అర్థం చేసుకోనివారు దాని గురించి నాకు చెప్పినప్పుడు, దానికి లెక్కలేనన్ని విభిన్న రూపాలు ఉన్నాయని ఊహించుకున్నాను. అందువల్ల నిజానికి దానిని అసలు గ్రహించనేలేదు. నా మనస్సు ఏ క్రమమూ లేని వికృతమైన, భయంకరమైన “రూపాలను” అటూ ఇటూ తిప్పుతూ ఉండేది; అయినా అవి “రూపాలే.” దానికి ఏ రూపమూ లేదని కాదు గానీ, నా మనస్సు ఎదుట అవి నిలిస్తే, అవి అపరిచితంగానూ అసంగతంగానూ అనిపించి వాటినుంచి అది వెనుదిరిగేలా, మానవ బలహీనత కలత చెందేలా ఉండేవి కాబట్టి, దానిని రూపరహితమని పిలిచాను. అయినప్పటికీ, నేను ఊహించుకున్నది రూపరహితమైనదిగా ఉండటం, దానికి ఏ రూపమూ లేకపోవడం వల్ల కాదు; మరింత సుందరమైన రూపాలతో పోల్చినప్పుడు మాత్రమే అది అలా ఉండేది. ద్రవ్యాన్ని పూర్తిగా రూపరహితమైనదిగా గ్రహించాలంటే, దానిలో మిగిలి ఉన్న ప్రతి రూపపు ఆనవాలునూ పూర్తిగా తొలగించవలసిందేనని సరియైన వివేచన నాకు తెలియజేసింది. కానీ అలా చేయలేకపోయాను. ఎందుకంటే, రూపానికీ శూన్యానికీ మధ్య ఉండి, రూపం కలిగినదీ కాక, శూన్యమూ కాక, దాదాపు శూన్యమైన ఒక రూపరహితమైనదాన్ని ఊహించుకోవడం కంటే, సమస్త రూపాలనూ కోల్పోయినది అసలు ఉనికిలోనే ఉండదని ఊహించుకోవడం నాకు సులభమైంది. అందువల్ల నా మనస్సు ఈ విషయమై నా అంతరాత్మను ప్రశ్నించడం మానుకుంది. అది రూపం కలిగిన భౌతిక వస్తువుల ప్రతిబింబాలతో నిండి, తన ఇష్టానుసారం వాటిని మారుస్తూ, వివిధ రూపాల్లోకి మలుస్తూ ఉండేది. అప్పుడు నేను ఆ భౌతిక వస్తువులవైపే దృష్టి సారించి, వాటి మార్పు చెందే స్వభావాన్ని మరింత లోతుగా పరిశీలించాను. ఆ స్వభావం వల్ల అవి అంతకుముందు ఏవిగా ఉన్నాయో అవిగా ఉండటం మానేసి, అంతకుముందు కానివిగా మారడం మొదలుపెడతాయి. ఒక రూపం నుంచి మరొక రూపానికి జరిగే ఈ మార్పు, కేవలం శూన్యం ద్వారా కాక, ఏదో ఒక రూపరహిత స్థితి ద్వారా జరుగుతుందని నాకు తోచింది. అయితే దీనిని కేవలం ఊహించడమే కాక, తెలుసుకోవాలని నేను తపించాను.—కాబట్టి ఈ ప్రశ్నలో నీవు నాకోసం విప్పిన చిక్కుముళ్లన్నిటినీ నా స్వరమూ నా కలమూ నీకు ఒప్పుకొని చెప్పాలంటే, వాటన్నిటినీ గ్రహించేంత ఓపికతో ఏ పాఠకులు నిలువగలరు? అయినా, తాను మాటల్లో వ్యక్తపరచలేని వాటినిబట్టి కూడా నా హృదయం నిన్ను ఘనపరచడాన్నీ, నీకు స్తుతిగీతం పాడటాన్నీ మానదు. ఎందుకంటే, మార్పు చెందే వస్తువులు ఏయే రూపాల్లోకి మారుతాయో, ఆ రూపాలన్నిటినీ స్వీకరించగల సామర్థ్యం వాటి మార్పు చెందే స్వభావంలోనే ఉంది. మరి ఈ మార్పు చెందే స్వభావం ఏమిటి? అది ఆత్మా? అది శరీరమా? ఆత్మను గానీ శరీరాన్ని గానీ రూపొందించేది అదేనా? దానిని “ఏమీ కాని ఏదో ఒకటి,” “ఉంది, లేదు” అని అనవచ్చంటే, అదే ఇది అని నేను చెప్పేవాడిని. అయినప్పటికీ, ఈ దృశ్యమైన, సంయుక్తమైన ఆకృతులను స్వీకరించగల సామర్థ్యం దానికి ఉండటం వల్ల, అప్పటికి కూడా అది ఏదో ఒక విధంగా ఉనికిలో ఉండేది.

అయితే దానికి ఈ మాత్రం ఉనికి కూడా నీ నుండే గాక మరెక్కడి నుండి వచ్చింది? ఉనికి కలిగినవన్నీ, వాటికి ఉనికి ఉన్నంతవరకు, నీ నుండే వచ్చాయి కదా! అయితే అవి నీ పోలికకు ఎంత భిన్నంగా ఉంటే, నీకు అంత దూరంగా ఉంటాయి; ఎందుకంటే అది స్థలపరమైన దూరం కాదు. కాబట్టి ప్రభూ, నీవు ఒక చోట ఒక విధంగానూ, మరొక చోట మరొక విధంగానూ ఉండేవాడవు కావు; నీవు అదే నీవు, అదే నీవు, అదే నీవు; పరిశుద్ధుడు, పరిశుద్ధుడు, పరిశుద్ధుడు, సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువైన దేవుడు. నీవు నీ నుండి వచ్చిన ఆదిలో, నీ స్వీయ సత్త నుండి జన్మించిన నీ జ్ఞానంలో, ఏదో ఒకదానిని సృష్టించావు; దానిని శూన్యం నుండి సృష్టించావు. ఎందుకంటే నీవు ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించావు; నీ నుండి వాటిని సృష్టించలేదు. అలా చేసి ఉంటే అవి నీ ఏకైక కుమారునితో సమానమైనవిగా, తద్వారా నీతో కూడా సమానమైనవిగా ఉండేవి. కానీ నీ నుండి కానిది ఏదైనా నీతో సమానంగా ఉండటం ఏ విధంగానూ తగదు. ఓ దేవా, ఏక త్రిత్వమా, త్రిత్వ ఏకత్వమా, వాటిని సృష్టించడానికి నీకు ఆధారంగా ఉండే మరేదీ నీకు వెలుపల లేదు. అందుచేతనే నీవు శూన్యం నుండి ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించావు; ఒక గొప్పదానినీ, ఒక చిన్నదానినీ సృష్టించావు. ఎందుకంటే నీవు సర్వశక్తిమంతుడవు, మంచివాడవు; మహోన్నతమైన ఆకాశాన్నీ, అల్పమైన భూమినీ సైతం, సమస్తాన్నీ మంచివిగా సృష్టించేవాడవు. నీవు ఉన్నావు; ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించడానికి నీకు ఆధారంగా ఉండే మరేదీ లేదు. అవి రెండు రకాలైనవి: ఒకటి నీకు సమీపమైనది, మరొకటి శూన్యానికి సమీపమైనది; ఒకదానికంటే నీవు ఒక్కడవే ఉన్నతుడవై ఉండాలి; మరొకదానికంటే తక్కువైనది ఏదీ ఉండకూడదు.

అయితే, ఓ ప్రభువా, ఆ ఆకాశాల ఆకాశం నీ కోసమే ఉండెను; కానీ చూడటానికి, స్పృశించటానికి నీవు మానవ సంతతికి ఇచ్చిన భూమి, ఇప్పుడు మనం చూస్తున్నట్లుగా, స్పృశిస్తున్నట్లుగా అప్పుడు లేదు. అది అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండెను; అక్కడ ఒక అగాధం ఉండెను, దానిపై వెలుగు లేదు; లేదా, చీకటి ఆ అగాధం పైన ఉండెను, అంటే అగాధం లోపల ఉన్నదానికన్నా ఎక్కువగా ఉండెను. ఎందుకంటే, ఇప్పుడు కనిపిస్తున్న ఈ జలాగాధంలో, దాని లోతుల్లో సైతం దాని స్వభావానికి తగిన వెలుగు ఉంది; అది ఎంతో కొంత మేరకు చేపలకూ, దాని అడుగున ప్రాకే జీవులకూ గోచరిస్తుంది. కానీ ఆ అగాధమంతా దాదాపు శూన్యమే, ఎందుకంటే అప్పటివరకు అది పూర్తిగా నిరాకారంగా ఉండెను; అయినప్పటికీ, రూపం పొందగలిగినది అప్పటికే అక్కడ ఉండెను. ప్రభువా, నీవు నిరాకారమైన పదార్థంతో లోకాన్ని సృష్టించావు; శూన్యం నుండి నీవు సృష్టించిన ఆ పదార్థం దాదాపు శూన్యమే. మానవ సంతతియైన మేము ఆశ్చర్యంతో చూసే ఆ గొప్పవాటిని దాని నుండి చేయటానికే నీవు దానిని సృష్టించావు. ఈ భౌతిక ఆకాశం ఎంతో అద్భుతమైనది. వెలుగును సృష్టించిన తరువాత, రెండవ రోజున, నీటికీ నీటికీ మధ్యనున్న ఆ విశాల గగనం గురించి నీవు, అది కలుగును గాక అని పలికావు; అది కలిగెను. ఆ విశాల గగనానికి నీవు ఆకాశం అని పేరు పెట్టావు; అంటే, మూడవ రోజున నీవు సృష్టించిన ఈ భూమికీ సముద్రానికీ పైనున్న ఆకాశం అది. దినాలన్నిటికీ ముందే నీవు సృష్టించిన నిరాకార పదార్థానికి కనిపించే రూపాన్ని ఇచ్చి, నీవు ఆ భూమినీ సముద్రాన్నీ సృష్టించావు. ఎందుకంటే, దినాలన్నిటికీ ముందే నీవు ఒక ఆకాశాన్ని కూడా సృష్టించి ఉన్నావు; అయితే అది ఈ ఆకాశానికి పైనున్న ఆకాశం; ఎందుకంటే ఆదిలో నీవు ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించావు. కానీ నీవు సృష్టించిన ఈ భూమి నిరాకార పదార్థమే, ఎందుకంటే అది అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండెను; అగాధంపై చీకటి ఉండెను. అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన ఆ భూమి నుండి, ఆ నిరాకారత నుండి, దాదాపు శూన్యమైన దాని నుండి, మార్పుకు లోనయ్యే ఈ లోకంలోని సమస్తాన్నీ నీవు సృష్టించగలిగేలా అది ఉండెను. ఈ లోకం వాటితో కూడి ఉంది గాని, నిలకడగా ఉండదు; ఇందులో కాలాలను గమనించి లెక్కించగలగటంలోనే దీని మార్పు స్వభావం వెల్లడవుతుంది. ఎందుకంటే వస్తువులలోని మార్పుల వల్లనే కాలాలు ఏర్పడతాయి; పైన చెప్పిన అదృశ్యమైన భూమిని తమ పదార్థంగా కలిగిన రూపాలు మారుతూ, ఒకదాని నుండి మరొకటిగా పరివర్తన చెందుతుంటాయి.

అందువల్ల, నీ సేవకునికి బోధకుడైన పవిత్రాత్మ, ఆదిలో నీవు ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించావని చెబుతున్నప్పుడు, కాలాల గురించి గానీ, దినాల గురించి గానీ ఏమీ చెప్పడు. ఎందుకంటే, ఆదిలో నీవు సృష్టించిన ఆ ఆకాశాల ఆకాశం నిజంగా ఒక బుద్ధిసంపన్న సృష్టి. అది త్రిత్వమైన నీతో ఏ విధంగానూ సమనిత్యమైనది కాకపోయినా, నీ నిత్యత్వంలో పాలుపొందుతుంది; నిన్ను ధ్యానించటంలోని పరమానంద మాధుర్యం ద్వారా తనలోని మార్పు స్వభావాన్ని గట్టిగా అదుపులో ఉంచుకుంటుంది. తొలిసారి సృష్టింపబడినప్పటి నుండి ఏ పతనమూ లేకుండా, నిన్ను గాఢంగా అంటిపెట్టుకొని ఉండి, కాలాల నిరంతర పరివర్తనలన్నిటికీ అతీతంగా నిలిచి ఉంది. అంతేకాదు, అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉన్న భూమి యొక్క ఈ నిరాకారత కూడా దినాలలో లెక్కించబడదు. ఎందుకంటే ఎక్కడ రూపమూ క్రమమూ ఉండవో, అక్కడ ఏదీ రావటమో పోవటమో జరగదు; ఇవి లేని చోట, స్పష్టంగా దినాలూ ఉండవు, కాలవ్యవధులలో ఏ పరివర్తనా ఉండదు.

ఓ వెలుగూ, సత్యమా, నా హృదయపు వెలుగూ, నాతో మాటలాడు; నా సొంత చీకటి నాతో మాట్లాడనీయకు. నేను ఆ చీకటిలో పడిపోయాను, నాలో చీకటి కమ్ముకుంది; అయినా అక్కడి నుండే, అక్కడి నుండే నిన్ను ప్రేమించాను. నేను దారితప్పాను, అయినా నిన్ను జ్ఞాపకం చేసుకున్నాను. తిరిగి రమ్మని నన్ను పిలుస్తున్న నీ స్వరాన్ని నా వెనుక విన్నాను; శాంతికి శత్రువులైనవారి కోలాహలం వల్ల అది నాకు అతి కష్టంగా వినిపించింది. ఇదిగో, ఇప్పుడు వేదనతో, నీ ఊట కోసం ఆరాటపడుతూ తిరిగి వస్తున్నాను. నన్ను ఎవరూ అడ్డుకోకుందురు గాక! ఈ ఊట నుండే త్రాగుతాను, అలా జీవిస్తాను. నాకు నేనే నా జీవం కాకుందును గాక; నాపైనే ఆధారపడి దుర్భరంగా జీవించాను, నాకు నేనే మరణమయ్యాను; నీలో నేను తిరిగి జీవం పొందుతున్నాను. నీవే నాతో మాటలాడు, నీవే నాకు వివరించు. నీ గ్రంథాలను నేను విశ్వసించాను; వాటి మాటలు పరమరహస్యాలతో నిండి ఉన్నాయి.

ఓ ప్రభువా, నీవు నిత్యుడవనీ, నీవొక్కడివే అమరత్వం కలవాడవనీ ఇప్పటికే నా అంతరంగపు చెవిలో గొప్ప స్వరంతో నాకు చెప్పావు. ఎందుకంటే రూపంలో గానీ, చలనంలో గానీ నీలో మార్పు కలుగదు; కాలాల వల్ల నీ సంకల్పం మారదు; మార్పుకు లోనయ్యే ఏ సంకల్పమూ అమరమైనది కాదు. నీ సన్నిధిలో ఇది నాకు స్పష్టంగా ఉంది; ఇది నాకు మరింత స్పష్టమవుతూ ఉండాలని నిన్ను వేడుకుంటున్నాను; ఇది వెల్లడవుతుండగా, సంయమనంతో నన్ను నీ రెక్కల క్రింద నిలిచి ఉండనివ్వు. ఓ ప్రభువా, నీ స్వరూపం కానప్పటికీ ఉనికి కలిగిన సమస్త స్వభావాలనూ సత్తలనూ నీవే సృష్టించావని కూడా నా అంతరంగపు చెవిలో గొప్ప స్వరంతో నాకు చెప్పావు. ఉనికి లేనిదీ, ఉనికియైన నీ నుండి తక్కువ స్థాయిలో ఉనికి కలిగినదాని వైపు సంకల్పం మళ్లటమూ మాత్రమే నీ నుండి వచ్చినవి కావని చెప్పావు; ఎందుకంటే అలా మళ్లటం అతిక్రమమూ పాపమూ. ఎవరి పాపమూ నీకు హాని చేయదనీ, మొదట గానీ చివర గానీ నీ పరిపాలనా క్రమాన్ని భంగపరచదనీ చెప్పావు. నీ సన్నిధిలో ఇది నాకు స్పష్టంగా ఉంది; ఇది నాకు మరింత స్పష్టమవుతూ ఉండాలని నిన్ను వేడుకుంటున్నాను; ఇది వెల్లడవుతుండగా, సంయమనంతో నన్ను నీ రెక్కల క్రింద నిలిచి ఉండనివ్వు.

నీతోపాటు అనాదిగా ఉన్నది కాని ఒక సృష్టి గురించి కూడా నీవు నా అంతరంగపు చెవిలో బలమైన స్వరంతో చెప్పావు: దాని ఆనందం నీవొక్కడవే; అది అత్యంత స్థిరమైన నిర్మలత్వంతో నీ నుండి పోషణ పొందుతూ, ఏ చోటా, ఏ సమయంలోనూ తన సహజమైన మార్పు చెందే స్వభావాన్ని బయటపెట్టదు. నీవు దానికి ఎల్లప్పుడూ సన్నిహితంగా ఉంటావు; అది తన ప్రేమనంతటినీ నీపై నిలిపి ఉంచుకుంటుంది. ఎదురుచూడవలసిన భవిష్యత్తు గానీ, తాను జ్ఞాపకం చేసుకునేదాన్ని గతంలోకి పంపడం గానీ దానికి లేవు; అందువల్ల అది ఏ మార్పువల్లా మారదు, వివిధ కాలాల్లోకి చెదిరిపోదు. అటువంటి సృష్టి ఉంటే, నీ పరమానందాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉన్నందుకు అది ఎంత ధన్యమైనది! దానిలో నిత్యమూ నివసిస్తూ, దానిని ప్రకాశింపజేసే నీలో అది ధన్యమైనది! ప్రభువుకు చెందిన ఆ పరమోన్నత పరలోకాన్ని నీ గృహమని కాక మరే పేరుతో పిలవాలో నాకు తెలియడం లేదు. అది వేరొకదాని వైపు మళ్లిపోయే చలనం ఏదీ లేకుండా నీ ఆనందాలను ధ్యానిస్తుంది. అది ఒకే నిర్మలమైన మనస్సు; పరలోక నివాసాల్లో నీ నగర పౌరులైన పవిత్ర ఆత్మల స్థిరమైన శాంతిస్థితివల్ల, అత్యంత సామరస్యంతో ఏకమై ఉంటుంది. అది మనకు కనిపించే ఆకాశాలకంటే ఎంతో ఉన్నతమైనది.

సుదీర్ఘంగా, దూరప్రాంతాల్లో సాగుతున్న యాత్రలో ఉన్న ఆత్మ దీనిద్వారా గ్రహించుగాక: ఇప్పుడు ఆ ఆత్మ నీ కొరకు దప్పిగొని ఉంటే, ప్రతిరోజూ దానితో, నీ దేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? అని వారు అడుగుతుండగా, దాని కన్నీళ్లే ఇప్పుడు దానికి ఆహారమై ఉంటే, తన జీవిత దినాలన్నీ నీ గృహంలో నివసించాలనే ఒక్క విషయాన్నే ఇప్పుడు నిన్ను అడుగుతూ, దానినే కోరుకుంటూ ఉంటే (దాని జీవితం నీవు కాక మరేమిటి? నీ దినాలు నీ నిత్యత్వం కాక మరేమిటి? నీవు ఎల్లప్పుడూ ఒకేలా ఉంటావు కాబట్టి, నీ సంవత్సరాలు గతించవు కదా?); అప్పుడు గ్రహించగల ఆ ఆత్మ, నీవు సమస్త కాలాలకు ఎంత అతీతంగా నిత్యుడవై ఉన్నావో దీనిద్వారా గ్రహించుగాక. ఎందుకంటే నీ గృహం ఎన్నడూ దూరదేశానికి వెళ్లిపోలేదు; అది నీతోపాటు అనాదిగా ఉన్నది కాకపోయినా, నిరంతరమూ, ఎన్నడూ తప్పక నిన్ను అంటిపెట్టుకొని ఉండటం వల్ల కాలాల మార్పులకు లోనుకాదు. నీ సన్నిధిలో ఇది నాకు స్పష్టంగా ఉంది. ఇది నాకు మరింత మరింత స్పష్టమయ్యేలా చేయమని నిన్ను వేడుకుంటున్నాను; ఇది వెల్లడవుతుండగా, నేను సంయమనంతో నీ రెక్కల క్రింద నిలిచి ఉండేలా చేయి.

ఇదిగో, అత్యంత దిగువ స్థాయిలో ఉన్న ఈ సృష్టుల మార్పుల్లో, ఏమిటో నాకు తెలియని ఒక నిరాకారత్వం ఉంది. సమస్త ఆకారమూ అంతగా నశించి, పూర్తిగా తొలగిపోయి, ఒక వస్తువు ఒక ఆకారం నుండి మరొక ఆకారానికి మారడానికి ఆధారమైన ఆ నిరాకారత్వం మాత్రమే మిగిలితే, అది కాలాల పరిణామాలను చూపగలదని నాకు ఎవరు చెప్పగలరు? తన హృదయపు శూన్యత వల్ల తన ఊహల్లోనే ఆశ్చర్యపడుతూ, అటూ ఇటూ కొట్టుకుపోయే వ్యక్తి తప్ప మరెవరు అలా చెప్పగలరు? అటువంటి వ్యక్తి తప్ప మరెవరు నాకు అలా చెబుతారు? నిజానికి అది అలా చేయలేదు; ఎందుకంటే చలనాల్లో వైవిధ్యం లేకుండా కాలాలు ఉండవు; ఆకారం లేని చోట వైవిధ్యమూ ఉండదు.

నా దేవా, నీవు నాకు ఎంతవరకు అనుగ్రహిస్తావో, తలుపు తట్టడానికి నన్ను ఎంతవరకు ప్రేరేపిస్తావో, నేను తట్టినప్పుడు నాకు ఎంతవరకు తెరుస్తావో, అంతవరకు ఈ విషయాలను పరిశీలిస్తూ, కాలపరిధిలో కాకుండా నీవు చేసిన రెండు వాస్తవాలను నేను గుర్తిస్తున్నాను. వాటిలో ఏదీ నీతోపాటు అనాదిగా ఉన్నది కాదు. ఒకటి ఎంత సంపూర్ణంగా రూపుదిద్దబడిందంటే, దాని ధ్యానానికి ఎలాంటి విరామమూ లేకుండా, మార్పు సంభవించే ఎలాంటి అంతరమూ లేకుండా, మారగల స్వభావం ఉన్నప్పటికీ మారకుండా, నీ నిత్యత్వాన్ని, మార్పులేని నీ స్వభావాన్ని అది సంపూర్ణంగా ఆస్వాదించగలదు. మరొకటి ఎంత నిరాకారంగా ఉండేదంటే, కాలానికి లోబడే విధంగా చలనంలోనైనా, విశ్రాంతిలోనైనా ఒక రూపం నుండి మరొక రూపానికి మారగలదేదీ దానిలో ఉండేది కాదు. అయితే నీవు దానిని అలా నిరాకారంగానే విడిచిపెట్టలేదు. ఎందుకంటే సమస్త దినాలకు ముందే, ఆదిలో నీవు ఆకాశమును భూమిని సృష్టించావు; నేను చెప్పిన ఆ రెండూ ఇవే. అయితే భూమి అదృశ్యంగానూ నిరాకారంగానూ ఉండెను; అగాధముపై చీకటి ఉండెను. ఈ మాటల్లో మనకు ఆ నిరాకారత్వం తెలియజేయబడుతోంది. సమస్త రూపాలూ పూర్తిగా లేకపోయినా, అది శూన్యమైపోకుండా ఉండగల స్థితిని ఊహించలేని మనస్సులు దీనిద్వారా క్రమక్రమంగా అవగాహనకు వచ్చేలా ఈ విధంగా చెప్పబడింది. ఆ నిరాకారత్వం నుండే మరొక ఆకాశమూ, దానితోపాటు కనిపించే, చక్కగా రూపుదిద్దబడిన భూమీ సృష్టించబడగలిగాయి. జలాలు వివిధ రీతుల్లో క్రమపరచబడ్డాయి; లోక నిర్మాణంలో ఇంకా సృష్టించబడినట్లు వ్రాయబడినవన్నీ కూడా దినాల క్రమం లేకుండా సృష్టించబడలేదు. ఎందుకంటే వాటి స్వభావం, నిర్దేశించబడిన చలనాల మార్పులకూ, రూపాల మార్పులకూ లోబడేది; అందువల్ల కాలాల వరుస మార్పులు వాటిలో సంభవించగలవు.

నా దేవా, నీ లేఖనం, ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని భూమిని సృష్టించాడు; భూమి అదృశ్యంగానూ నిరాకారంగానూ ఉండెను, అగాధంపై చీకటి ఆవరించి ఉండెను అని చెబుతూ, నీవు వాటిని ఏ రోజున సృష్టించావో చెప్పకుండా ఉండటం విన్నప్పుడు, నేను ఇలా అర్థం చేసుకుంటున్నాను: పరలోకాల పరలోకం కారణంగా—అంటే ఆ జ్ఞానమయమైన పరలోకం కారణంగా, అందులోని జ్ఞానస్వరూపులు సమస్తాన్ని ఒకేసారి తెలుసుకుంటారు; పాక్షికంగా కాదు, అస్పష్టంగా కాదు, అద్దం ద్వారా కాదు, సంపూర్ణంగా, స్పష్టమైన ప్రత్యక్షతలో, ముఖాముఖిగా తెలుసుకుంటారు; ఇప్పుడు ఇది, కాసేపటికి మరొకటి అన్నట్లు కాదు; నేను చెప్పినట్లుగా, కాలక్రమమేదీ లేకుండా సమస్తాన్ని ఒకేసారి తెలుసుకుంటారు—అలాగే, కాలక్రమమేదీ లేని అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి కారణంగా కూడా; ఎందుకంటే కాలక్రమమే “ఇప్పుడు ఇది, కాసేపటికి మరొకటి” అనే క్రమాన్ని కలిగిస్తుంది; రూపమే లేనిచోట వస్తువుల మధ్య భేదమూ ఉండదు. కనుక, ఈ రెండింటి కారణంగానే—ఆదిలో రూపం పొందినదొకటి, ఆదిలో నిరాకారంగా ఉన్నదొకటి; ఒకటి ఆకాశమే అయినా అది పరలోకాల పరలోకం, మరొకటి భూమియే అయినా అది అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి—ఈ రెండింటి కారణంగానే నీ లేఖనం రోజుల ప్రస్తావన లేకుండా, ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని భూమిని సృష్టించాడు అని చెప్పిందని నేను అర్థం చేసుకుంటున్నాను. ఎందుకంటే, అది ఏ భూమిని గురించి చెప్పిందో వెంటనే వివరించింది; అంతేకాక, వితానం రెండవ రోజున సృష్టించబడిందని, దానికి ఆకాశం అని పేరు పెట్టబడిందని నమోదు చేయడం ద్వారా, అంతకుముందు రోజుల ప్రస్తావన లేకుండా ఆయన ఏ ఆకాశాన్ని గురించి చెప్పాడో అది మనకు తెలియజేస్తుంది.

నీ వాక్యాల లోతు ఎంత అద్భుతమైనది! ఇదిగో, వాటి ఉపరితలం మన ముందే ఉంది, చిన్నవారిని ఆహ్వానిస్తోంది; అయినా వాటి లోతు ఎంత అద్భుతమైనది! ఓ నా దేవా, ఎంత అద్భుతమైన లోతు! అందులోకి చూడటమే భయభక్తిని కలిగిస్తుంది; అది గౌరవంతో కూడిన భయభక్తి, ప్రేమతో కూడిన వణుకు. దానికి శత్రువులైనవారిని నేను తీవ్రంగా ద్వేషిస్తున్నాను; వారు ఇక దానికి శత్రువులుగా ఉండకుండా, నీవు నీ రెండంచుల ఖడ్గంతో వారిని సంహరిస్తే ఎంత బాగుంటుంది! ఎందుకంటే, వారు నీ కొరకు జీవించేలా, తమ కొరకు జీవించడంలో అలా సంహరించబడాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. అయితే ఇదిగో, మరికొందరు ఉన్నారు; వారు ఆదికాండము గ్రంథాన్ని తప్పుపట్టేవారు కారు, దానిని కొనియాడేవారు. వారు ఇలా అంటారు: “తన సేవకుడైన మోషే ద్వారా ఈ విషయాలను వ్రాయించిన దేవుని పవిత్రాత్మ, ఆ మాటలను ఇలా అర్థం చేసుకోవాలని ఉద్దేశించలేదు; నీవు చెప్పినట్లు కాక, మేము చెప్పినట్లు మరో విధంగా అర్థం చేసుకోవాలన్నదే ఆయన ఉద్దేశం.” సర్వస్వమూ అయిన దేవా, నీవే న్యాయనిర్ణేతగా ఉండగా, వారికి నేను ఇలా జవాబిస్తున్నాను.

“సృష్టికర్త నిత్యత్వాన్ని గురించి సత్యం నా అంతరంగపు చెవిలో బలమైన స్వరంతో చెప్పేది అసత్యమని మీరు అంటారా? అదేమిటంటే, ఆయన సారస్వరూపం కాలం వల్ల ఏ విధంగానూ మారదు; ఆయన చిత్తం ఆయన సారస్వరూపం నుండి వేరుగా ఉండదు. అందువల్ల ఆయన ఇప్పుడు ఒకటి, కాసేపటికి మరొకటి కోరుకోడు; తాను కోరుకునే సమస్తాన్నీ ఒక్కసారిగా, ఒకే వేళ, ఎల్లప్పుడూ కోరుకుంటాడు; మళ్లీ మళ్లీ కాదు, ఇప్పుడు ఇది, తరువాత అది అన్నట్లు కాదు; ఇంతకుముందు కోరుకోనిదాన్ని తరువాత కోరుకోడు, ఇంతకుముందు కోరుకున్నదాన్ని కోరుకోకుండా ఉండడు; ఎందుకంటే అటువంటి చిత్తం అటువంటిదే; మార్పుకు లోబడే ఏదీ నిత్యమైనది కాదు; కానీ మన దేవుడు నిత్యుడు. మళ్లీ, నా అంతరంగపు చెవిలో ఆయన నాకు చెప్పేదేమిటంటే, రాబోయే వాటి కోసం ఎదురుచూపు, అవి వచ్చినప్పుడు దర్శనంగా మారుతుంది; అవి గతించినప్పుడు ఆ దర్శనమే జ్ఞాపకంగా మారుతుంది. ఇలా మారుతూ ఉండే ప్రతి ఆలోచనా మార్పుకు లోబడేదే; మార్పుకు లోబడే ఏదీ నిత్యమైనది కాదు; కానీ మన దేవుడు నిత్యుడు.” ఈ విషయాలనుండి తర్కించి, వాటిని ఒకచోట చేర్చి చూస్తే, నా దేవుడు, నిత్యుడైన దేవుడు, ఏ కొత్త చిత్తసంకల్పంతోనూ ఏ సృష్టినీ చేయలేదని, ఆయన జ్ఞానంలో క్షణికమైన దేనికీ తావులేదని నేను గ్రహిస్తున్నాను. “అయితే, అభ్యంతరం చెప్పేవారలారా, మీరేమంటారు? ఈ విషయాలు అసత్యమా?” “కాదు” అని వారంటారు. “మరి ఏమిటి? ఇప్పటికే రూపం పొందిన ప్రతి స్వభావమూ, లేదా రూపాన్ని పొందగల పదార్థమూ, పరమోన్నతంగా ఉనికి గలవాడు కనుక పరమమంచివాడైన ఆయన నుండే తప్ప మరెక్కడి నుండీ ఉనికి పొందలేదనడం అసత్యమా?” “దీనినీ మేము నిరాకరించము” అని వారంటారు. “మరి ఏమిటి? నిజమైనవాడు, నిజంగా నిత్యుడైన దేవునికి ఎంతో నిర్మలమైన ప్రేమతో అంటిపెట్టుకుని ఉండే ఒక మహోన్నత సృష్టి ఉందనీ, అది ఆయనతోపాటు అనాదిగా లేకపోయినా, ఆయన నుండి విడిపోకుండా, కాలంలోని వైవిధ్యాలలోనూ మార్పులలోనూ చెదిరిపోకుండా, ఆయనను మాత్రమే అత్యంత సత్యమైన రీతిలో ధ్యానిస్తూ విశ్రాంతి పొందుతుందనీ చెప్పడాన్ని మీరు నిరాకరిస్తారా?” ఎందుకంటే, దేవా, నీవు ఆజ్ఞాపించినంతగా నిన్ను ప్రేమించే వ్యక్తికి నిన్ను నీవు చూపించుకుంటావు; ఆ వ్యక్తికి నీవే సరిపోతావు. అందువల్ల ఆ వ్యక్తి నిన్ను విడిచి తనవైపు కూడా తిరగరు. ఇదే దేవుని నివాసం; ఇది భౌతిక మట్టితో చేసినది కాదు, ఆకాశంలోని భౌతిక ద్రవ్యరాశితో చేసినదీ కాదు; ఆధ్యాత్మికమైనది, నీ నిత్యత్వంలో పాలుపొందేది, ఎందుకంటే ఇది ఎన్నటికీ నిన్ను వీడదు. నీవు దీనిని యుగయుగాలకూ స్థిరపరిచావు; ఇది అతిక్రమించని ఒక నియమాన్ని దీనికి ఇచ్చావు. అయినా, దేవా, ఇది నీతోపాటు అనాదిగా ఉన్నది కాదు; ఎందుకంటే ఇది ఆరంభం లేనిది కాదు; ఇది సృష్టించబడింది.

దానికి పూర్వం ఏ కాలమూ మనకు కనిపించదు; ఎందుకంటే సమస్తానికంటే ముందే జ్ఞానం సృష్టించబడింది. అయితే అది, మా దేవా, తన తండ్రివైన నీతో సంపూర్ణంగా సమానమైనదీ, నీతో సహనిత్యమైనదీ, ఎవరి ద్వారా సమస్తమూ సృష్టించబడిందో, ఎవరియందు ఆదిగా నీవు ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించావో ఆ జ్ఞానం కాదు; సృష్టించబడిన జ్ఞానం, అంటే వెలుగును ధ్యానించడం ద్వారా తానూ వెలుగుగా ఉండే బుద్ధిస్వభావం. ఇది సృష్టించబడినదే అయినా, జ్ఞానం అని పిలువబడుతుంది. అయితే వెలిగించే వెలుగుకూ, వెలిగింపబడే వెలుగుకూ ఎంత తేడా ఉందో, సృష్టించే జ్ఞానానికీ, సృష్టించబడిన జ్ఞానానికీ అంతే తేడా ఉంది; నీతిమంతులుగా చేసే నీతికీ, నీతిమంతులుగా చేయబడటం ద్వారా కలిగే నీతికీ ఉన్న తేడా వంటిదే ఇది. ఎందుకంటే మేము కూడా నీ నీతిగా పిలువబడుతున్నాము; నీ సేవకులలో ఒకరు, మేము ఆయనయందు దేవుని నీతి అయ్యేలా అని చెప్పారు కదా. కాబట్టి ఒక సృష్టింపబడిన జ్ఞానం సమస్తానికంటే ముందే సృష్టించబడింది. అది పైన ఉన్న మా తల్లి, పరలోకాలలో స్వతంత్రమూ నిత్యమూ అయిన నీ పవిత్ర నగరానికి చెందిన వివేచనాశక్తి, జ్ఞానశక్తి గల మనస్సు. (ఏ పరలోకాలలో? నిన్ను స్తుతించే పరలోకాల పరలోకంలో కాక మరెక్కడ? ఎందుకంటే ఇది కూడా ప్రభువుకు పరలోకాల పరలోకమే.) దానికి పూర్వం ఏ కాలమూ మనకు కనిపించకపోయినా—సమస్తానికంటే ముందే సృష్టించబడినది, సృష్టింపబడిన కాలానికంటే కూడా ముందున్నది కాబట్టి—సృష్టికర్త స్వయంగా కలిగియున్న నిత్యత్వం దానికంటే ముందున్నది. ఆయననుండి సృష్టించబడిన అది తన ఆరంభాన్ని పొందింది; అది కాలపరమైన ఆరంభం కాదు—ఎందుకంటే అప్పటికి కాలమే లేదు—దాని సృష్టికి సంబంధించిన ఆరంభం.

అందువల్ల, మా దేవా, అది నీనుండి వచ్చినదే అయినా నీకు పూర్తిగా భిన్నమైనది; అది నీవే కాదు. దానికి ముందు గానీ, దానిలో గానీ కాలం మనకు కనిపించదు. ఎందుకంటే అది నీ ముఖాన్ని ఎల్లప్పుడూ దర్శించడానికి యోగ్యమైనది, ఎన్నడూ దానినుండి దూరంగా మళ్లించబడదు; అందుచేత ఏ మార్పువల్లనూ అది మారదు. అయినప్పటికీ దానిలో మార్పునకు లోనయ్యే అవకాశం ఉంది; గాఢమైన ప్రేమతో నిన్ను హత్తుకుని, నిరంతర మధ్యాహ్నంలా నీనుండి వెలుగునూ వెచ్చదనాన్నీ పొందుతూ ఉండకపోతే, అది చీకటిగా, చల్లగా మారిపోతుంది. ఓ అత్యంత ప్రకాశమయమైన, ఆనందమయమైన గృహమా! నీ సౌందర్యాన్నీ, నిన్ను నిర్మించి తన సొంతంగా కలిగియున్న నా ప్రభువు మహిమ నివసించే స్థలాన్నీ నేను ప్రేమించాను. నా యాత్ర నీకోసం నిట్టూర్చనీ; నిన్ను చేసిన ఆయనతో నేను ఇలా అంటున్నాను: ఆయన నన్ను కూడా సృష్టించారు కాబట్టి, నీయందు నన్ను కూడా తన సొంతం చేసుకోనిమ్ము. తప్పిపోయిన గొర్రెలా నేను దారితప్పాను; అయినా, నిన్ను నిర్మించిన నా కాపరి భుజాలపై తిరిగి నీవద్దకు తీసుకురాబడతానని ఆశిస్తున్నాను.

“నేను ఎవరితో మాట్లాడుతున్నానో ఆ విరోధులారా, మోషే దేవుని పవిత్ర సేవకుడనీ, ఆయన గ్రంథాలు పవిత్రాత్మ వాక్కులనీ ఇప్పటికీ విశ్వసిస్తున్న మీరు నాతో ఏమంటారు? ఈ దేవుని గృహం దేవునితో సహనిత్యమైనది కాకపోయినా, తన స్థాయికి తగినట్లు పరలోకాలలో నిత్యమైనది కాదా? దానిలో కాలపు మార్పుల కోసం మీరు వెదికినా వ్యర్థమే, ఎందుకంటే అవి మీకు కనిపించవు కదా? దేవుణ్ణి గట్టిగా హత్తుకుని ఉండటమే ఎల్లప్పుడూ మేలుగా గలది, కాలపు విస్తారాన్నీ, తిరుగుతూ ఉండే కాలచక్రాలన్నిటినీ అధిగమిస్తుంది.” “అవును,” అని వారు అంటారు. “అయితే నా హృదయం అంతరంగంలో ఆయన స్తుతి స్వరాన్ని విన్నప్పుడు, నా దేవునికి బిగ్గరగా పలికిన వాటన్నిటిలో దేనిని మీరు అసత్యమని అంటారు? పదార్థం నిరాకారంగా ఉండేదనీ, దానిలో రూపం లేనందువల్ల క్రమం కూడా ఉండేది కాదనీ చెప్పడమా? అయితే క్రమం లేని చోట కాలపు మార్పులు ఉండే అవకాశమే లేదు. అయినప్పటికీ, దాదాపు శూన్యమైన ఇది పూర్తిగా శూన్యం కాదు కాబట్టి, ఉనికిలో ఉన్నదంతా ఏ స్థాయిలో ఉనికిలో ఉన్నా ఎవరి నుండి వచ్చిందో, ఆ ఆయననుండే ఇది కూడా నిశ్చయంగా వచ్చింది.” “దీనిని కూడా మేము నిరాకరించము,” అని వారు అంటారు.

ఓ నా దేవా, నీ సత్యం నా ఆత్మతో మెల్లగా పలికే ఈ విషయాలన్నీ నిజమని అంగీకరించేవారితో ఇప్పుడు నీ సన్నిధిలో కొద్దిసేపు సంభాషిస్తాను. ఈ విషయాలను తిరస్కరించేవారు తమకు ఇష్టమొచ్చినంతగా మొరిగి, తమ చెవులను తామే చెవిటివిగా చేసుకోనివ్వు; శాంతంగా ఉండమని వారిని ఒప్పించడానికి, నీ వాక్యానికి వారిలో మార్గం తెరవడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను. కానీ వారు నిరాకరించి, నన్ను త్రోసివేస్తే, ఓ నా దేవా, నాతో మాత్రం మౌనంగా ఉండవద్దని వేడుకుంటున్నాను. నా హృదయంలో సత్యంగా పలుకు; ఎందుకంటే అలా పలికేది నీవు మాత్రమే. బయట ధూళిని ఊదుతూ, దానిని తమ కళ్లలోకే లేపుకుంటున్న వారిని నేను అలాగే వదిలేస్తాను. నేనేమో నా గదిలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ నీకు ప్రేమగీతం పాడుతాను; నా యాత్రలో మాటలకందని మూలుగులతో మూలుగుతూ, యెరూషలేమును స్మరించుకుంటూ, నా హృదయాన్ని దానివైపు ఎత్తుతాను. యెరూషలేము నా స్వదేశం, యెరూషలేము నా తల్లి. దానిని పాలించే నిన్నూ స్మరించుకుంటాను: నీవే వెలుగునిచ్చేవాడవు, తండ్రివి, సంరక్షకుడవు, భర్తవు, నిర్మలమైన ప్రబలమైన ఆనందానివి, స్థిరమైన సంతోషానివి, వర్ణించలేని సమస్త మేలులవు; అవును, ఇవన్నీ ఏకకాలంలో నీవే, ఎందుకంటే నీవే ఏకైక సర్వోన్నతమైన నిజమైన మేలువు. ఓ నా దేవా, నా కారుణ్యమా, ఈ చెదిరిపోయిన, అస్తవ్యస్తమైన స్థితిలో ఉన్న నా సమస్త అస్తిత్వాన్నీ, మనకు అత్యంత ప్రియమైన ఆ తల్లి శాంతిలోకి నీవు సమకూర్చి, దానికి అనుగుణంగా మలచి, శాశ్వతంగా స్థిరపరిచే వరకు నేను వెనుదిరగను. నా ఆత్మ ప్రథమ ఫలాలు ఇప్పటికే అక్కడ ఉన్నాయి; అందువల్లనే ఈ విషయాల గురించి నాకు నిశ్చయం కలిగింది. అయితే, ఈ సత్యాలన్నీ అసత్యాలని అనకుండా, పవిత్రుడైన మోషే ద్వారా అందించబడిన నీ పవిత్ర గ్రంథాన్ని గౌరవిస్తూ, మాలాగే దానిని అనుసరించవలసిన సర్వోన్నత ప్రమాణంగా ఉంచుతూ, అయినా ఏదో విషయంలో నన్ను విభేదించేవారికి నేను ఇలా సమాధానమిస్తాను: ఓ మా దేవా, నా ఆత్మనివేదనలకూ ఈ మనుష్యుల అభ్యంతరాలకూ మధ్య నీవే తీర్పు తీర్చు.

ఎందుకంటే వారు ఇలా అంటారు: “ఈ విషయాలు నిజమైనప్పటికీ, పవిత్రాత్మ ప్రకటన ద్వారా, ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని భూమిని సృష్టించాడు అని మోషే చెప్పినప్పుడు, అతని ఉద్దేశం ఆ రెండూ కాదు. ఆకాశం అనే పేరుతో, ఎల్లప్పుడూ దేవుని ముఖాన్ని దర్శించే ఆ ఆధ్యాత్మికమైన లేదా బుద్ధిమయమైన సృష్టిప్రాణిని అతడు సూచించలేదు; భూమి అనే పేరుతో ఆ నిరాకార పదార్థాన్నీ సూచించలేదు.” “మరి దేనిని సూచించాడు?” “ఆ దైవజనుడు మేము చెప్పేదానినే ఉద్దేశించాడు; ఆ మాటలతో అతడు ప్రకటించింది అదే” అని వారు అంటారు. “ఏమిటది?” “ఆకాశం, భూమి అనే పేర్లతో మొదట ఈ దృశ్య ప్రపంచమంతటినీ సమగ్రంగా, సంక్షిప్తంగా సూచించాలని అతడు ఉద్దేశించాడు. ఆ తరువాత ఒక్కొక్క దినాన్ని పేర్కొంటూ, పవిత్రాత్మ అలా ప్రకటించడానికి ఇష్టపడిన విషయాలన్నిటినీ వివరంగా, ఒక్కొక్క అంశంగా అమర్చాలని అతని ఉద్దేశం” అని వారు అంటారు. “ఎందుకంటే అతడు మాట్లాడిన ప్రజలు అంతగా అవగాహన లేనివారు, శారీరక విషయాలకే పరిమితమైనవారు కావడం వల్ల, దేవుని కార్యాలలో కంటికి కనిపించేవాటి జ్ఞానాన్ని మాత్రమే వారికి అప్పగించడం తగినదని అతడు భావించాడు.” అయితే, అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి అనీ, ఆ చీకటిమయమైన అగాధం అనీ చెప్పిన మాటలను ఈ నిరాకార ఆదిమ పదార్థంగా అర్థం చేసుకోవడం అసంగతం కాదని వారు అంగీకరిస్తారు. మనందరికీ తెలిసిన ఈ దృశ్య వస్తువులన్నీ ఆ “దినాలలో” దానినుంచే చేయబడి, క్రమబద్ధంగా అమర్చబడ్డాయని తరువాత చూపబడింది.

ఇప్పుడు మరొకరు ఇలా అంటే ఎలా ఉంటుంది: “పదార్థంలోని ఈ నిరాకారతను, అస్తవ్యస్తతను మొదట ఆకాశం, భూమి అనే పేర్లతో తెలియజేయడానికి కారణం ఇదే: తరచుగా ఆకాశం, భూమి అనే పేరుతో పిలువబడే ఈ దృశ్య ప్రపంచమూ, దానిలో స్పష్టంగా కనిపించే సమస్త ప్రకృతులూ దానినుంచే సృష్టించబడి, పరిపూర్ణం చేయబడ్డాయి కదా?” మరొకరు ఇలా అంటే ఎలా ఉంటుంది: “అదృశ్యమైన, దృశ్యమైన ప్రకృతిని ఆకాశం, భూమి అని పిలవడం నిజానికి అనుచితం కాదు; కాబట్టి దేవుడు తన జ్ఞానంలో, అంటే ఆదిలో, చేసిన విశ్వసృష్టి అంతా ఆ రెండు మాటల్లో ఇమిడి ఉంది కదా? అయినప్పటికీ, సమస్తమూ దేవుని సారంనుంచి కాక, శూన్యంనుంచి చేయబడ్డాయి. ఎందుకంటే అవి దేవునితో సమానమైన సారం గలవి కావు; దేవుని నిత్యనిలయంలా అవి నిలిచి ఉన్నా, మానవుని ఆత్మ, శరీరంలా మార్పు చెందుతున్నా, వాటన్నిటిలోనూ మార్పు చెందగల స్వభావం ఉంది. అందువల్ల దృశ్యమైన, అదృశ్యమైన సమస్తానికీ ఉమ్మడిగా ఉన్న మూలపదార్థం—అప్పటికింకా రూపం పొందకపోయినా, రూపం పొందగలిగినది—దానినుంచి ఆకాశం, భూమి రెండూ, అంటే రూపం పొందిన అదృశ్య, దృశ్య సృష్టి, సృష్టించబడవలసి ఉంది కాబట్టి, దానిని అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి అనీ, అగాధంపై ఉన్న చీకటి అనీ అవే పేర్లతో పిలిచారు కదా? అయితే ఈ భేదం ఉంది: అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి అంటే, ఎటువంటి రూపాన్నీ లక్షణంగా పొందకముందున్న భౌతిక పదార్థమని అర్థం చేసుకోవాలి; అగాధంపై ఉన్న చీకటి అంటే, తన అపరిమిత ద్రవత్వానికి ఎటువంటి నియంత్రణా కలగకముందు, లేదా జ్ఞానంనుంచి ఎటువంటి వెలుగునూ పొందకముందున్న ఆధ్యాత్మిక పదార్థమని అర్థం చేసుకోవాలి కదా?”

అయినా, ఎవరైనా కోరుకుంటే ఇలా కూడా చెప్పవచ్చు: “మనం ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశాడు’ అని చదివినప్పుడు, ‘ఆకాశం’, ‘భూమి’ అనే పేర్లు అప్పటికే పరిపూర్ణమై, రూపం పొందిన దృశ్య, అదృశ్య స్వభావాలను సూచించవు. అవి ఇంకా రూపం పొందని సమస్త వస్తువుల ఆరంభస్థితిని, రూపాన్ని, నిర్మాణాన్ని స్వీకరించగల పదార్థాన్ని సూచిస్తాయి. దానిని ఈ పేర్లతో పిలవడానికి కారణం, ఇప్పుడు క్రమబద్ధమై ‘ఆకాశం’, ‘భూమి’ అని పిలువబడే సమస్తమూ అప్పటికి తమ గుణాలనుబట్టి, రూపాలనుబట్టి వేరుపడకుండా అందులో కలగలిసి ఉండటమే. వీటిలో ఒకటి ఆత్మసంబంధమైన సృష్టి, మరొకటి భౌతికమైన సృష్టి.”

ఈ విషయాలన్నిటినీ విని, బాగా పరిశీలించిన తరువాత, నేను మాటల గురించి వాదించను. ఎందుకంటే అది దేనికీ ప్రయోజనకరం కాదు; వినేవారిని పతనానికి గురిచేస్తుంది అంతే. అయితే ధర్మశాస్త్రాన్ని యథావిధిగా ఉపయోగిస్తే, అది ఆధ్యాత్మికంగా పెంపొందించడానికి మంచిదే. ఎందుకంటే దాని లక్ష్యం నిర్మలమైన హృదయం నుండి, మంచి మనస్సాక్షి నుండి, కపటంలేని విశ్వాసం నుండి పుట్టే ప్రేమ. ధర్మశాస్త్రమంతటినీ, ప్రవక్తల బోధనలన్నిటినీ ఏ రెండు ఆజ్ఞలపై ఆధారపరిచాడో మన గురువుకు బాగా తెలుసు. నా దేవా, నా అంతరంగంలో నా కన్నులకు వెలుగైనవాడా, ఈ మాటలకు వేర్వేరు అర్థాలు ఉండగలవనీ, అయినా అవన్నీ సత్యాలే కావచ్చనీ నేను ఉత్సాహంతో ఒప్పుకుంటున్నప్పుడు, దానివల్ల నాకు కలిగే నష్టమేమిటి? రచయిత ఉద్దేశం ఇదేనని మరొకరు భావించినదానికి భిన్నంగా నేను భావిస్తే, దానివల్ల నాకు కలిగే నష్టమేమిటని అడుగుతున్నాను. చదివేవారమైన మనమందరమూ, మనం చదివే రచయిత భావాన్ని కనుగొని అర్థం చేసుకోవడానికే నిజంగా కృషిచేస్తాము. ఆ రచయిత సత్యమే చెప్పాడని మనం విశ్వసిస్తున్నందున, మనకు అసత్యమని తెలిసినదానిని గానీ, అసత్యమని మనం భావించేదానిని గానీ అతడు చెప్పాడని ఊహించడానికి సాహసించము. కాబట్టి పవిత్ర లేఖనాలలో రచయిత గ్రహించిన భావాన్నే గ్రహించడానికి ప్రతి ఒక్కరూ ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, సత్యం పలికే మనస్సులన్నిటికీ వెలుగైన నీవు ఎవరికైనా సత్యమని చూపించినదాన్ని వారు గ్రహిస్తే, అందులో హాని ఏముంది? వారు చదువుతున్న రచయిత ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి ఉండకపోయినా, అతడు కూడా మరొక సత్యాన్ని గ్రహించాడు కదా!

ప్రభూ, నీవు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశావన్నది సత్యం. ‘ఆది’ నీ జ్ఞానమేననీ, ఆ జ్ఞానంలోనే నీవు సమస్తాన్నీ సృష్టిస్తావనీ చెప్పడం కూడా సత్యమే. ఈ దృశ్యప్రపంచంలో ప్రధాన భాగాలు ఆకాశం, భూమి అనీ, చేయబడినవీ సృష్టించబడినవీ అయిన సమస్త స్వభావాలూ సంక్షిప్తంగా ఈ రెండింటిలో ఇమిడి ఉన్నాయనీ చెప్పడం కూడా సత్యమే. మార్పుకు లోనయ్యే ప్రతిదానిలోనూ ఒక విధమైన రూపరాహిత్యం ఉందని మనం గ్రహించగలమనేదీ సత్యమే; దాని వల్లనే అది ఒక రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది, లేదా మారుతుంది, లేదా మరొకటిగా పరిణమిస్తుంది. మార్పుకు లోనయ్యే స్వభావం ఉన్నప్పటికీ, మార్పులేని రూపాన్ని ఎంతగా అంటిపెట్టుకుని ఉంటుందంటే ఎన్నటికీ మార్పు చెందనిది, ఏ కాలానికీ లోబడదన్నది సత్యం. దాదాపు శూన్యమైన ఆ రూపరాహిత్యం కాలపు మార్పులకు లోబడలేదన్నది సత్యం. ఒక వస్తువు దేనితో చేయబడిందో, ఆ పదార్థాన్ని ఒక విధమైన భాషాప్రయోగంలో దానితో చేయబడిన వస్తువు పేరుతోనే పిలవవచ్చన్నది సత్యం. అందువల్ల ఆకాశం, భూమి దేని నుండి చేయబడ్డాయో, ఆ రూపరాహిత్యాన్ని ‘ఆకాశం’, ‘భూమి’ అని పిలవవచ్చు. రూపం కలిగినవాటిలో భూమి, అగాధం కంటే రూపరాహిత్యానికి దగ్గరగా ఉన్నదేదీ లేదన్నది సత్యం. సమస్తమూ ఎవరి నుండి కలిగిందో ఆ నీవు, సృష్టించబడి రూపం పొందిన ప్రతిదానినే కాక, సృష్టించబడి రూపం పొందగలిగిన ప్రతిదానినీ చేశావన్నది సత్యం. రూపంలేని దాని నుండి రూపం పొందిన ప్రతిదీ, రూపం పొందకముందు రూపంలేనిదిగా ఉండేదన్నది సత్యం.

ఇటువంటి విషయాలను చూడగలిగేలా నీవు అంతరంగ నేత్రాన్ని తెరిచినవారు ఈ సత్యాలను సందేహించరు; నీ సేవకుడైన మోషే సత్యాత్మ ప్రేరణతో మాట్లాడాడని వారు అచంచలంగా విశ్వసిస్తారు. ఈ సత్యాలన్నిటిలో ఒకదానిని స్వీకరించే వ్యక్తి, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశాడు’ అంటే, “తనతో సహనిత్యమైన తన వాక్కులో దేవుడు బుద్ధిగ్రాహ్యమైన సృష్టిని, ఇంద్రియగ్రాహ్యమైన సృష్టిని, అంటే ఆత్మసంబంధమైన సృష్టిని, భౌతికమైన సృష్టిని చేశాడు” అని చెబుతారు. మరొక సత్యాన్ని స్వీకరించే వ్యక్తి, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశాడు’ అంటే, “తనతో సహనిత్యమైన తన వాక్కులో దేవుడు ఈ భౌతిక ప్రపంచపు సమస్త సముదాయాన్నీ, అందులో ఉన్న దృశ్యమైన, తెలిసిన సమస్త సృష్టివస్తువులతో సహా చేశాడు” అని చెబుతారు. ఇంకొక సత్యాన్ని స్వీకరించే వ్యక్తి, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశాడు’ అంటే, “తనతో సహనిత్యమైన తన వాక్కులో దేవుడు ఆత్మసంబంధమైన సృష్టికీ, భౌతికమైన సృష్టికీ చెందిన రూపంలేని పదార్థాన్ని చేశాడు” అని చెబుతారు. వేరొక సత్యాన్ని స్వీకరించే వ్యక్తి, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించాడు’ అంటే, “తనతో సహనిత్యమైన తన వాక్కులో దేవుడు భౌతిక సృష్టికి చెందిన రూపంలేని పదార్థాన్ని సృష్టించాడు. అందులో ఆకాశం, భూమి అప్పటికి కలగలిసి ఉండేవి; ఇప్పుడు అవి వేరుపడి, రూపం పొంది, ఈ ప్రపంచ సముదాయంలో మనకు కనిపిస్తున్నాయి” అని చెబుతారు. మరొక సత్యాన్ని స్వీకరించే వ్యక్తి, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశాడు’ అంటే, “సృష్టించడం, చేయడం మొదలుపెట్టిన ఆ ఆరంభంలోనే, ఆకాశాన్ని, భూమిని తనలో కలగలిపి ఉంచుకున్న రూపంలేని ఆ పదార్థాన్ని దేవుడు చేశాడు. దాని నుండి అవి రూపం పొంది, ఇప్పుడు వాటిలో ఉన్న సమస్తంతో సహా వేరుగా నిలిచి కనిపిస్తున్నాయి” అని చెబుతారు.

ఇక తరువాతి మాటలను అర్థం చేసుకునే విషయానికి వస్తే, ఆ సత్యాలన్నిటిలోనుంచి ఒక అర్థాన్ని ఎంచుకునేవారు ఇలా అంటారు: భూమి అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండింది; అగాధంపై చీకటి కమ్ముకొని ఉండింది; అంటే, “దేవుడు చేసిన ఆ భౌతికమైనది అప్పటికి ఇంకా క్రమం లేకుండా, వెలుగు లేకుండా, భౌతిక వస్తువులకు మూలమైన నిరాకార పదార్థంగా ఉండింది.” మరొకరు ఇలా అంటారు: భూమి అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండింది; అగాధంపై చీకటి కమ్ముకొని ఉండింది; అంటే, “ఆకాశం, భూమి అని పిలువబడే ఈ సమస్తమూ అప్పటికి ఇంకా నిరాకారమైన, చీకటిమయమైన పదార్థంగా ఉండింది; దానినుంచే భౌతిక ఆకాశం, భౌతిక భూమి, వాటిలో మన శారీరక ఇంద్రియాలకు తెలిసే సమస్త వస్తువులూ రూపొందవలసి ఉండెను.” మరొకరు ఇలా అంటారు: భూమి అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండింది; అగాధంపై చీకటి కమ్ముకొని ఉండింది; అంటే, “ఆకాశం, భూమి అని పిలువబడే ఈ సమస్తమూ అప్పటికి ఇంకా నిరాకారమైన, చీకటిమయమైన పదార్థంగా ఉండింది; దానినుంచే, మరొకచోట ఆకాశాల ఆకాశం అని పిలువబడే, బుద్ధికి గ్రాహ్యమైన ఆ ఆకాశమూ, భూమీ రూపొందవలసి ఉండెను. ఇక్కడ భూమి అంటే సమస్త భౌతిక ప్రకృతి; ఈ పేరులో ఈ భౌతిక ఆకాశం కూడా ఇమిడి ఉంది. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, దానినుంచే కనిపించే, కనిపించని ప్రతి సృష్టీ సృజించబడవలసి ఉండెను.” మరొకరు ఇలా అంటారు: భూమి అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండింది; అగాధంపై చీకటి కమ్ముకొని ఉండింది; “పవిత్ర గ్రంథం ఆ నిరాకార స్థితిని ఆకాశం, భూమి అనే పేరుతో పిలవలేదు; అయితే ఆ నిరాకార స్థితి అప్పటికే ఉండింది. దానినే గ్రంథకర్త అదృశ్యమైన, నిరాకారమైన భూమి అనీ, అగాధంపై చీకటి అనీ పిలిచారు; దాని గురించే అంతకుముందు దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని, అంటే ఆధ్యాత్మిక సృష్టినీ, భౌతిక సృష్టినీ చేశారని చెప్పారు.” మరొకరు ఇలా అంటారు: భూమి అదృశ్యంగా, నిరాకారంగా ఉండింది; అగాధంపై చీకటి కమ్ముకొని ఉండింది; అంటే, “ఒక నిరాకార పదార్థం అప్పటికే ఉండింది; దానినుంచే దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని చేశారని పవిత్ర గ్రంథం అంతకుముందు చెప్పింది; అంటే, పైన, కింద అనే రెండు గొప్ప భాగాలుగా విభజించబడిన ఈ లోకపు సమస్త భౌతిక సముదాయాన్ని, వాటిలోని సాధారణమైన, తెలిసిన సృష్టివస్తువులన్నిటితో సహా చేశారని అర్థం.”

ఎవరైనా ఈ చివరి రెండు అభిప్రాయాలకు వ్యతిరేకంగా ఈ విధంగా వాదించడానికి ప్రయత్నించవచ్చు: “రూపరహితమైన ఈ పదార్థమే ఆకాశభూములనే పేరుతో పిలువబడినట్లు కనిపిస్తోందని మీరు అంగీకరించకపోతే, దేవుడు ఆకాశభూములను చేయడానికి ఉపయోగించినదీ, ఆయన చేయనిదీ అయిన ఏదో ఒకటి ఉన్నట్లే కదా! ఎందుకంటే, ‘ఆదిలో దేవుడు ఆకాశభూములను చేశాడు’ అని చెప్పినప్పుడు, ఆకాశభూములనే పేరుతో గాని, భూమి అనే ఒక్క పేరుతో గాని ఈ పదార్థమే సూచించబడిందని మనం అర్థం చేసుకుంటే తప్ప, దేవుడు ఈ పదార్థాన్ని చేశాడని లేఖనం మనకు చెప్పలేదు. అలా అర్థం చేసుకుంటేనే, తరువాత వచ్చే ‘భూమి అదృశ్యంగాను రూపరహితంగాను ఉండెను’ అనే మాటల్లో—రూపరహిత పదార్థాన్ని అలా పిలవడం ఆయనకు ఇష్టమైనప్పటికీ—మనం వేరే ఏ పదార్థాన్నీ కాక, ‘దేవుడు ఆకాశభూములను చేశాడు’ అని పైన వ్రాయబడిన ప్రకారం దేవుడు చేసిన పదార్థాన్నే అర్థం చేసుకోవాలి.” ఈ చివరి రెండు అభిప్రాయాలలో దేనినైనా సమర్థించేవారు, ఇది విని ఇలా సమాధానం చెబుతారు: “ఈ రూపరహిత పదార్థం నిజంగా దేవునిచేతనే సృష్టించబడిందని మేము నిరాకరించడం లేదు; సమస్తమూ ఎవరి నుండి కలిగిందో ఆ దేవుడు ఎంతో మంచివాడు. సృష్టించబడి రూపం పొందినది మరింత గొప్ప మేలు అని మేము చెప్పినట్లే, సృష్టినీ రూపాన్నీ పొందగలిగేలా చేయబడినది దానికంటే తక్కువ మేలు అయినప్పటికీ, అది కూడా మంచిదేనని అంగీకరిస్తున్నాము. అయితే ఈ రూపరాహిత్యాన్ని దేవుడు చేశాడని లేఖనం వ్రాసి ఉంచలేదని మేము అంటున్నాము; అలాగే కెరూబులు, సెరాఫులు, అపొస్తలుడు ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్న సింహాసనాలు, ఆధిపత్యాలు, ప్రధానత్వాలు, అధికారాలు వంటి మరెన్నో వాటిని గురించి కూడా అది వ్రాయలేదు. వీటన్నిటినీ దేవుడే చేశాడన్నది మాత్రం సుస్పష్టం. లేదా, ‘ఆయన ఆకాశభూములను చేశాడు’ అనే మాటలో సమస్తమూ ఇమిడి ఉంటే, దేవుని ఆత్మ వేటిపైన సంచరించెనో ఆ జలాలను గురించి ఏమి చెప్పాలి? అవి ‘భూమి’ అనే ఈ పదంలో ఇమిడి ఉంటే, జలాలు ఇంత అందంగా ఉండటం మనం చూస్తున్నప్పుడు, ‘భూమి’ అనే పేరుతో రూపరహిత పదార్థం సూచించబడిందని ఎలా అనగలం? లేదా ఆ అర్థంలోనే తీసుకుంటే, అదే రూపరాహిత్యం నుండి ఆకాశవితానం చేయబడి, దానికి ఆకాశం అని పేరు పెట్టబడిందని వ్రాయబడి ఉండగా, జలాలు చేయబడ్డాయని ఎందుకు వ్రాయబడలేదు? ఎందుకంటే, జలాలు ఎంతో మనోహరంగా ప్రవహించడాన్ని మనం చూస్తున్నాము గనుక, అవి రూపరహితంగానూ అదృశ్యంగానూ ఉండిపోలేదు. అయితే, ‘ఆకాశవితానం క్రిందనున్న జలాలు ఒకచోట చేరును గాక’ అని దేవుడు అన్నప్పుడు, అలా ఒకచోట చేరడమే వాటికి రూపం కలగడమై, అప్పుడే అవి ఆ అందాన్ని పొందాయంటే, ఆకాశవితానానికి పైనున్న జలాలను గురించి ఏమి చెప్పాలి? అవి రూపరహితంగా ఉంటే అంత గౌరవప్రదమైన స్థానానికి తగినవి కావు; ఏ వాక్కు ద్వారా వాటికి రూపం కలిగిందో కూడా వ్రాయబడలేదు. కాబట్టి, దేవుడు ఏదైనా ఒకదానిని చేసిన విషయమై ఆదికాండము మౌనంగా ఉన్నా, దానిని దేవుడే చేశాడని దృఢమైన విశ్వాసమూ, సుస్థిరమైన అవగాహనా సందేహించనప్పుడు; అంతేకాక, ఆదికాండ గ్రంథంలో ఈ జలాల ప్రస్తావన కనిపిస్తున్నా, అవి ఎప్పుడు సృష్టించబడ్డాయో కనిపించడం లేదనే కారణంతో, అవి దేవునితో పాటు అనాదిగా ఉన్నాయని వివేకవంతమైన ఏ బోధనయూ ధైర్యంగా చెప్పలేనప్పుడు; ఈ రూపరహిత పదార్థం—ఈ లేఖనం అదృశ్యమైన, రూపరహితమైన భూమి అనీ, చీకటితో నిండిన అగాధం అనీ పిలుస్తున్నది—ఏమీ లేనిదాని నుండి దేవునిచేత సృష్టించబడిందనీ, అందువల్ల ఆయనతో పాటు అనాదిగా ఉన్నది కాదనీ మనం ఎందుకు అర్థం చేసుకోకూడదు? అది ఎప్పుడు సృష్టించబడిందో ఈ వృత్తాంతం చెప్పకపోయినా, సత్యం మనకు ఇలాగే బోధిస్తోంది కదా!”

కాబట్టి, వీటిని విని, నా అవగాహనలోని బలహీనతకు తగిన మేరకు గ్రహించిన తరువాత—ప్రభువా, ఆ బలహీనతను ఎరిగిన నీ ఎదుట దానిని ఒప్పుకుంటున్నాను—సత్యం చెప్పేవారు ఒక విషయాన్ని మాటల్లో వివరించినప్పుడు, రెండు రకాల భేదాభిప్రాయాలు తలెత్తవచ్చని నాకు కనిపిస్తోంది: ఒకటి, చెప్పబడిన విషయాల సత్యాన్ని గురించి; మరొకటి, వాటిని వివరించిన వ్యక్తి ఉద్దేశాన్ని గురించి. ఎందుకంటే, సృష్టి చేయబడిన విధానంలో సత్యమేమిటని మనం ఒక రీతిగా విచారిస్తాము; నీ విశ్వాసానికి శ్రేష్ఠమైన సేవకుడైన మోషే, ఆ మాటల ద్వారా చదివేవారూ వినేవారూ ఏమి అర్థం చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడో మరొక రీతిగా విచారిస్తాము. మొదటి రకానికి సంబంధించి, అసత్యమైనదానిని సత్యంగా ఎరిగి ఉన్నామని ఊహించుకునే వారందరూ దూరమగుదురు గాక; ఈ రెండవదానికి సంబంధించి, మోషే అసత్యమైన విషయాలు వ్రాశాడని ఊహించుకునే వారందరూ కూడా దూరమగుదురు గాక. అయితే ప్రభువా, నీ సత్యాన్ని ఆహారంగా స్వీకరించేవారితో విశాలమైన ప్రేమలో నేను నీలో ఏకమై, వారితో కలిసి నీలో ఆనందించునట్లు అనుగ్రహించు. నీ సేవకుని కలం ద్వారా నీవు మాకు అందించిన నీ గ్రంథపు మాటలను మనమంతా కలిసి సమీపించి, అతని ఉద్దేశం ద్వారా వాటిలో నీ ఉద్దేశాన్ని వెదకుదము గాక.

అయితే, ఆ మాటలను భిన్నంగా అర్థం చేసుకోవడం వల్ల వాటిని పరిశీలించేవారికి గోచరించే అనేక సత్యాలలో, ఏదో ఒక అర్థాన్నే గుర్తించి, “మోషే ఆలోచించింది ఇదే,” “ఆ వృత్తాంతంలో ఆయన ఉద్దేశించింది ఇదే” అని మనలో ఎవరు చెప్పగలరు? మోషే ఇది ఆలోచించాడా, అది ఆలోచించాడా అన్నదానితో సంబంధం లేకుండా, “ఇది సత్యం” అని చెప్పగలిగేంత నిశ్చయంతో అలా ఎవరు చెప్పగలరు? ఎందుకంటే, ఓ నా దేవా, ఇదిగో, నీ సేవలో ఉన్న నేను ఈ గ్రంథంలో నీకు నా ఒప్పుకోలును బలిగా అర్పిస్తానని మొక్కుకున్నాను; నీ కరుణవల్ల నా మొక్కుబడులను నీకు చెల్లించగలనని ప్రార్థిస్తున్నాను. నీ మార్పులేని లోకంలో నీవు దృశ్యమైనవీ అదృశ్యమైనవీ అయిన సమస్తాన్నీ సృష్టించావని నేను ఎంత నిశ్చయంతో చెబుతున్నానో, అంతే నిశ్చయంతో, “ఆదియందు దేవుడు ఆకాశమును భూమిని సృష్టించాడు” అని మోషే రాసినప్పుడు, ఆయన ఉద్దేశించింది ఇదే తప్ప మరేమీ కాదని కూడా చెప్పగలనా? లేదు. ఎందుకంటే, నీ సత్యంలో ఇది నిశ్చయమైనదని నాకు కనిపిస్తున్నట్లుగా, ఆయన వీటిని రాసినప్పుడు ఇదే ఆలోచించాడని ఆయన మనస్సులోకి చూసి నేను తెలుసుకోలేను. ఆయన “ఆదియందు” అని చెప్పినప్పుడు, దేవుడు సృష్టించడం మొదలుపెట్టిన సమయాన్ని గురించి ఆలోచించి ఉండవచ్చు. అలాగే, ఇక్కడ “ఆకాశమును భూమిని” అనడం ద్వారా, ఆత్మికమైనదైనా శారీరకమైనదైనా రూపుదిద్దుకొని సంపూర్ణమైన ఏ స్వభావాన్నీ కాకుండా, ఆ రెండూ తొలిదశలో, ఇంకా రూపరహితంగా ఉన్న స్థితిని ఉద్దేశించి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే, ఈ రెండింటిలో దేనిని చెప్పినా సత్యమే చెప్పినట్లవుతుందని నేను గ్రహిస్తున్నాను; కానీ ఈ మాటలలో ఆయన ఆ రెండింటిలో దేనిని ఆలోచించాడో మాత్రం అలా గ్రహించలేను. అయినప్పటికీ, ఈ మహనీయుడు ఈ మాటలు పలికినప్పుడు తన మనస్సులో చూసింది ఈ రెండు అర్థాలలో ఏదైనా కావచ్చు, లేదా నేను ఇక్కడ ప్రస్తావించని మరేదైనా అర్థం కావచ్చు; ఏదేమైనా, ఆయన సత్యాన్నే చూశాడనీ, దానిని సముచితంగానే వ్యక్తం చేశాడనీ నాకు సందేహం లేదు.

కాబట్టి, “మోషే మీరు చెప్పినట్లు ఆలోచించలేదు, నేను చెప్పినట్లే ఆలోచించాడు” అంటూ ఎవరూ నన్ను వేధించవద్దు. ఎందుకంటే, “మోషే మాటలనుంచి మీరు రాబట్టిన భావాన్నే ఆయన ఆలోచించాడని మీకెలా తెలుసు?” అని ఎవరైనా నన్ను అడిగితే, ఆ ప్రశ్నను నేను సదుద్దేశంతో స్వీకరించాలి; బహుశా పైన చెప్పినట్లే జవాబిస్తాను, లేదా ప్రశ్నించిన వ్యక్తి పట్టువిడవకపోతే ఇంకాస్త విపులంగా జవాబిస్తాను. కానీ, మన ఇద్దరం చెప్పేవీ సత్యాలే కావచ్చని నిరాకరించకుండానే, “మోషే ఉద్దేశించింది మీరు చెప్పేది కాదు, నేను చెప్పేదే” అని ఎవరైనా అన్నప్పుడు—ఓ నా దేవా, పేదల ప్రాణాధారమా, నీ హృదయంలో ఏ విరోధమూ లేదు—నాతో ఇలా అనేవారిని నేను సహనంతో భరించేలా నా హృదయాన్ని మృదువుచేసే మంచుబిందువులను దానిపై కురిపించు. వారు అలా మాట్లాడేది పవిత్రాత్మను కలిగి ఉండి, నీ సేవకుని హృదయంలో తాము చెప్పేదానిని చూశారని కాదు, గర్వంతోనే. వారికి మోషే అభిప్రాయం తెలియదు; అయినా తమ సొంత అభిప్రాయాన్నే ప్రేమిస్తారు—అది సత్యమైనందుకు కాదు, అది తమదైనందుకు. అలా కాకపోతే, మరొకరి సత్యమైన అభిప్రాయాన్ని కూడా వారు అంతే ప్రేమించేవారు. వారు సత్యం పలికినప్పుడు, వారు చెప్పేదానిని నేను ప్రేమించేది అది వారిదైనందుకు కాదు, అది సత్యమైనందుకే; అది సత్యమైనది కాబట్టి, ఆ కారణం చేతనే అది వారి సొంతం కాదు. అయితే వారు దానిని సత్యమైనందుకే ప్రేమిస్తే, అది వారిదీ నాదీ కూడా అవుతుంది; ఎందుకంటే అది సత్యాన్ని ప్రేమించేవారందరికీ ఉమ్మడిగా చెందుతుంది. కానీ మోషే ఉద్దేశించింది నేను చెప్పేది కాదని, తాము చెప్పేదేనని వారు వాదించడం నాకు నచ్చదు, నేను దానిని ప్రేమించను. నిజంగా అలాగే ఉన్నా సరే, వారి తొందరపాటు నిశ్చయం జ్ఞానానికి చెందినది కాదు, మితిమీరిన ధీమాకే చెందినది; దానికి మూలం లోతైన అవగాహన కాదు, వ్యర్థ గర్వమే. అందువల్లనే, ఓ ప్రభూ, నీ తీర్పులు భయంకరమైనవి. ఎందుకంటే నీ సత్యం నాదీ కాదు, అతనిదీ కాదు, మరొకరిదీ కాదు; అది మా అందరికీ చెందినది. దానిలో పాలుపంచుకోమని నీవు బహిరంగంగా మమ్మల్ని పిలుస్తున్నావు; దానిని మా వ్యక్తిగత సొత్తుగా భావించి, దానిని కోల్పోకుండా ఉండాలని మమ్మల్ని తీవ్రంగా హెచ్చరిస్తున్నావు. ఎందుకంటే, అందరూ అనుభవించడానికి నీవు ముందుంచిన దానిని ఎవరైనా తనకే ప్రత్యేకంగా చెందినదని వాదించి, అందరికీ చెందినదానిని తన సొంతం చేసుకోవాలని కోరితే, అందరికీ ఉమ్మడిగా ఉన్నదానినుంచి అతడు తన సొంతమైన దానిలోకి వెళ్లగొట్టబడతాడు; అంటే, సత్యం నుంచి అబద్ధంలోకి. ఎందుకంటే అబద్ధం పలికేవాడు తన సొంతమైన దానినుంచే పలుకుతాడు.

ఆలకించు, ఓ దేవా, సర్వోత్తమ న్యాయాధిపతివైన నీవు ఆలకించు; సత్యస్వరూపుడా, నన్ను వ్యతిరేకించే ఈ వ్యక్తితో నేను చెప్పబోయేది ఆలకించు. నీ సన్నిధిలోనూ, ప్రేమనే లక్ష్యంగా చేసుకొని నీ ధర్మశాస్త్రాన్ని యథావిధిగా అనుసరించే నా సోదరుల సమక్షంలోనూ నేను మాట్లాడుతున్నాను గనుక ఆలకించు. నీ చిత్తమైతే, నేను అతనితో చెప్పబోయేది ఆలకించి గమనించు. ఎందుకంటే, సోదరభావంతోనూ శాంతితోనూ నేను అతనికి ఈ విధంగా బదులిస్తున్నాను: “మీరు చెప్పేది సత్యమని మనమిద్దరం గ్రహిస్తూ, నేను చెప్పేది కూడా సత్యమని మనమిద్దరం గ్రహిస్తుంటే, దయచేసి చెప్పండి, ఆ సత్యాన్ని మనం ఎక్కడ చూస్తున్నాము? నేను మీలో చూడటం లేదు, మీరు నాలో చూడటం లేదు; మన ఆత్మలకు అతీతంగా ఉన్న మార్పులేని సత్యంలోనే మనమిద్దరం దానిని చూస్తున్నాము.” కాబట్టి ప్రభువైన దేవుని వెలుగు గురించే మనం వాదించుకోవడం లేనప్పుడు, మార్పులేని సత్యాన్ని చూసినట్లు మనం చూడలేని మన పొరుగువారి ఆలోచనల గురించి ఎందుకు వాదించుకోవాలి? ఎందుకంటే మోషే స్వయంగా మనకు ప్రత్యక్షమై, “నేను ఉద్దేశించింది ఇదే” అని చెప్పినా, అప్పటికీ మనం దానిని చూడలేము, కేవలం నమ్ముతాము. కాబట్టి వ్రాయబడిన దానిని మించి, ఒకరి పక్షాన మరొకరికి విరోధంగా గర్వంతో ఉప్పొంగిపోకుందాము. మన దేవుడైన ప్రభువును మన పూర్ణహృదయంతోనూ, మన పూర్ణాత్మతోనూ, మన పూర్ణమనస్సుతోనూ ప్రేమిద్దాము; మన పొరుగువారిని మనలాగే ప్రేమిద్దాము. మోషే ఆ గ్రంథాలలో ఏది ఉద్దేశించినా, ప్రేమకు సంబంధించిన ఈ రెండు ఆజ్ఞలను దృష్టిలో ఉంచుకునే ఉద్దేశించాడని మనం నమ్మకపోతే, మన తోటి సేవకుని మనస్సు గురించి దేవుడు మనకు బోధించిన దానికి భిన్నంగా ఊహించుకొని, దేవుణ్ణి అబద్ధికునిగా చేసినవారమవుతాము. ఇప్పుడు చూడండి: ఆ మాటల నుండి గ్రహించగల ఎన్నో సంపూర్ణ సత్యార్థాలు ఉండగా, వాటిలో మోషే ప్రధానంగా ఏ అర్థాన్ని ఉద్దేశించాడో తొందరపడి ఖచ్చితంగా చెప్పడం ఎంత అవివేకమో! ఎవరి మాటలను వివరించడానికి మనం ప్రయత్నిస్తున్నామో, అతడు ప్రతిదీ ప్రేమ కోసమే చెప్పాడు; అటువంటప్పుడు వినాశకరమైన వాదవివాదాలతో ఆ ప్రేమనే గాయపరచడం ఎంత అవివేకమో!

అయినప్పటికీ, ఓ నా దేవా, నా దీనస్థితి నుండి నన్ను పైకెత్తేవాడా, నా శ్రమకు విశ్రాంతివైనవాడా, నా పాపస్వీకారాలను ఆలకించి నా పాపాలను క్షమించేవాడా, నా పొరుగువారిని నాలాగే ప్రేమించమని నీవు ఆజ్ఞాపిస్తున్నావు గనుక, నీ విశ్వాసపాత్రుడైన సేవకుడు మోషేకు నీవు ఇచ్చిన వరం, నాకు నీవు ఇవ్వాలని నేను కోరుకునే లేదా ఆశించే వరం కంటే తక్కువదని నేను నమ్మలేను. నేను అతని కాలంలో పుట్టి ఉంటే, నా హృదయమూ నా నాలుకా చేసే సేవ ద్వారా ఆ గ్రంథాలు అందించబడే బాధ్యతను నీవు నాకు అప్పగించి ఉంటే, నేను అటువంటి వరాన్నే కోరుకునేవాణ్ణి. ఎందుకంటే ఆ గ్రంథాలు ఆ తరువాత ఎంతో కాలం వరకు అన్ని జాతులకూ మేలు చేకూర్చవలసినవి; తమ అత్యున్నత ప్రామాణికతతో లోకమంతటా అసత్యమైన, గర్వపూరితమైన బోధనల మాటలన్నిటినీ అధిగమించవలసినవి. నిజంగా, అప్పుడు మోషే స్థానంలో నేను ఉండి ఉంటే నేను కోరుకునేది ఇదే. ఎందుకంటే మనమందరం ఒకే మట్టి ముద్ద నుండి వచ్చాము; నీవు మనిషిని జ్ఞాపకం చేసుకుంటున్నావు గనుకనే అతనికి విలువ ఉంది, లేకపోతే మనిషి ఎంతటివాడు? అప్పుడు అతని స్థానంలో నేను ఉండి, ఆదికాండము గ్రంథాన్ని వ్రాయమని నీవు నాకు ఆజ్ఞాపించి ఉంటే, ఇంతటి భావవ్యక్తీకరణ శక్తినీ, ఇలాంటి రచనా శైలినీ నాకు ప్రసాదించాలని కోరుకునేవాణ్ణి: దేవుడు ఎలా సృష్టించాడో ఇంకా అర్థం చేసుకోలేనివారు, ఆ మాటలు తమ అవగాహనకు మించినవని వాటిని తిరస్కరించకూడదు; ఆ అవగాహనను పొందినవారు మాత్రం, తమ ఆలోచన ద్వారా తాము చేరుకున్న ఏ సత్యమైన అభిప్రాయమైనా నీ సేవకుని ఆ కొద్ది మాటలలో విడిచిపెట్టబడలేదని గుర్తించాలి. మరొకరు సత్యపు వెలుగులో ఇంకొక సత్యార్థాన్ని కనుగొంటే, అదే మాటలలో ఆ అర్థం కూడా కనుగొనగలిగేదిగా ఉండాలి.

ఎలాగైతే కొద్దిపాటి పరిధిలో ఉన్న ఒక ఊట, దాని నుండి బయలుదేరి ఎంతో దూరం ప్రవహించిన ఏ ఒక్క ప్రవాహంకన్నా సమృద్ధిగా ఉండి, మరింత విశాలమైన ప్రదేశాల్లో మరిన్ని ప్రవాహాలకు జలాన్ని అందిస్తుందో, అలాగే నీ వాక్యాన్ని అందించిన ఆ సేవకుని వృత్తాంతం కూడా, దానిని గురించి చర్చించబోయే అనేకులకు మేలు చేయడానికి ఉద్దేశించబడినదై, కొద్దిపాటి మాటల నుండే అత్యంత స్పష్టమైన సత్యప్రవాహాలుగా పొంగిపొరలుతుంది. వాటి నుండి ప్రతి ఒక్కరూ ఈ విషయాలపై తమకు గ్రహించగలిగిన సత్యాన్ని పొందవచ్చు; ఒకరు ఒక సత్యాన్ని, మరొకరు మరొక సత్యాన్ని, మరింత విస్తృతమైన వివరణలతో వెలికితీయవచ్చు. ఎందుకంటే కొందరు ఈ మాటలను చదివినప్పుడు లేదా విన్నప్పుడు, దేవుడు ఒక మనిషిలాగానో, అపరిమిత శక్తిగల ఏదో పదార్థరాశిలాగానో ఉండి, ఏదో కొత్తదైన, ఆకస్మికమైన నిర్ణయంతో, తనకు వెలుపల, కొంత దూరంలో అన్నట్లుగా, పైనా కిందా ఉండే రెండు గొప్ప దేహాలైన ఆకాశాన్నీ భూమినీ, సమస్తమూ వాటిలో ఇమిడి ఉండేలా సృష్టించాడని ఊహిస్తారు. ‘దేవుడు, అది కలుగును గాక అని పలికాడు; అది కలిగింది’ అని విన్నప్పుడు, కాలంలో ఆరంభమై ముగిసి, ధ్వనించి అంతరించిపోయే మాటలను వారు ఊహిస్తారు; ఆ మాటలు గతించిన తరువాత, ఉనికిలోకి రమ్మని ఆజ్ఞాపించబడినది ఉనికిలోకి వచ్చిందని భావిస్తారు. భౌతిక ప్రపంచంతో మనుషులకు ఉన్న పరిచయం సూచించే ఇలాంటి ఇతర భావనలనూ వారు ఏర్పరచుకుంటారు. వీరు ఇంకా పసిబిడ్డలవంటివారూ, భౌతిక దృష్టికే పరిమితమైనవారూ అయినందున, వారి బలహీనత ఈ సరళమైన మాటల ద్వారా తల్లి ఒడిలో ఉన్నట్లుగా ఆదరించబడుతూ ముందుకు సాగుతుంది. అప్పుడు వారి విశ్వాసం మేలుకరంగా బలపడుతుంది; తమ చుట్టూ అద్భుతమైన వైవిధ్యంతో కంటికి కనిపించే సమస్త స్వభావాలనూ దేవుడే సృష్టించాడని వారు నిశ్చయంగా నమ్ముతారు. ఈ మాటలు మరీ సరళంగా ఉన్నాయని ఎవరైనా తృణీకరించి, గర్వంతో కూడిన బలహీనతతో, కాపాడే ఆ గూటిని దాటి బయటకు సాగితే, అయ్యో, దయనీయంగా పడిపోతారు. ఓ ప్రభువైన దేవా, దయచూపు; దారిన పోయేవారు ఇంకా రెక్కలు ఎదగని ఆ పక్షిపిల్లను తొక్కకుండా కాపాడు. అది ఎగరగలిగే వరకు బ్రతికి ఉండేలా, దానిని తిరిగి గూటిలో పెట్టడానికి నీ దూతను పంపు.

కానీ మరికొందరికి ఈ మాటలు ఇక గూడు కావు; దట్టమైన నీడనిచ్చే ఫలవనపు పందిళ్లు. వారు వాటిలో దాగి ఉన్న పండ్లను చూసి, ఆనందంగా చుట్టూ ఎగురుతూ, ఉల్లాసమైన కిలకిలారావాలతో వాటిని వెదకి కోసుకుంటారు. ఎందుకంటే ఈ మాటలను చదివినప్పుడు లేదా విన్నప్పుడు, నీ నిత్యమైన, మార్పులేని ఉనికి గతకాలాలన్నిటికీ, రాబోయే కాలాలన్నిటికీ అతీతంగా ఉన్నదని వారు గ్రహిస్తారు; అయినా కాలంలో రూపుదిద్దుకున్న ఏ సృష్టి అయినా నీ చేత చేయబడనిది కాదని తెలుసుకుంటారు. నీ చిత్తం నీ స్వరూపానికి వేరైనది కాదు గనుక, చిత్తంలో ఏ మార్పు వల్లనూ కాకుండా, అంతకుముందు లేని ఒక కొత్త చిత్తం వల్లనూ కాకుండా, నీవు సమస్తాన్ని సృష్టించావని వారు గ్రహిస్తారు. సమస్తానికి రూపమైన నీ స్వీయ సాదృశ్యంలో, నీ నుండే వీటిని సృష్టించలేదు; బదులుగా, శూన్యం నుండి రూపరహితమైన, నీ సాదృశ్యం లేని పదార్థాన్ని సృష్టించావు. అది నీ సాదృశ్యం ద్వారా రూపుదిద్దుకొని, ప్రతిదానికీ దాని జాతినిబట్టి ఇవ్వబడినంత మేరకు, వాటికి నిర్ణయించబడిన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా నీ ఏకత్వం వైపు తిరిగి, సమస్తమూ ఎంతో మంచివిగా చేయబడాలన్నదే నీ ఉద్దేశం. అవి నీ చుట్టూ నిలిచి ఉన్నా, లేదా కాలంలోనూ స్థలంలోనూ క్రమక్రమంగా దూరంగా ఉండి, విశ్వంలోని సుందరమైన వైవిధ్యాలను కలిగించినా, వాటికి లోనైనా, ఇదే వర్తిస్తుంది. ఈ విషయాలను వారు నీ సత్యపు వెలుగులో దర్శించి, ఇక్కడ తమకు సాధ్యమైన కొద్దిపాటి మేరకు ఆనందిస్తారు.

మరొకరు, ‘ఆదియందు దేవుడు ఆకాశమును భూమిని సృష్టించాడు’ అని చెప్పబడిన మాటపై మనస్సు నిలిపి, అందులో జ్ఞానాన్ని దర్శిస్తారు; అది మనతో కూడా మాట్లాడుతుంది గనుక దానినే ఆదిగా గ్రహిస్తారు. ఇంకొకరు కూడా అవే మాటలపై మనస్సు నిలిపి, ‘ఆది’ అంటే సృష్టించబడిన వాటి ఆరంభమని అర్థం చేసుకుంటారు; ‘ఆదియందు ఆయన సృష్టించాడు’ అంటే, ‘ఆయన మొదట సృష్టించాడు’ అని చెప్పినట్లుగా భావిస్తారు. ‘ఆదియందు’ అంటే ‘నీ జ్ఞానమందు నీవు ఆకాశమును భూమిని సృష్టించావు’ అని అర్థం చేసుకునేవారిలో, ఒకరు ఆకాశభూములు సృష్టించబడటానికి ఆధారమైన పదార్థమే అక్కడ ఆకాశభూములు అని పిలువబడిందని నమ్ముతారు; మరొకరు అప్పటికే రూపుదిద్దుకొని, ఒకదాని నుండి మరొకటి వేరుచేయబడిన స్వభావాలని నమ్ముతారు. ఇంకొకరు ‘ఆకాశం’ అనే పేరుతో రూపుదిద్దుకున్న ఒక ఆధ్యాత్మిక స్వభావాన్నీ, ‘భూమి’ అనే పేరుతో రూపరహితమైన భౌతిక పదార్థాన్నీ సూచించారని భావిస్తారు. అలాగే, ఆకాశభూములు అనే పేర్లతో, వాటికి రూపం ఇవ్వబడకముందు, ఆకాశభూములు రూపుదిద్దుకోవడానికి ఆధారమైన పదార్థాన్ని సూచిస్తున్నారని అర్థం చేసుకునేవారు కూడా ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోరు. ఒకరు బుద్ధితో గ్రహించగల సృష్టీ, ఇంద్రియాలతో గ్రహించగల సృష్టీ రెండూ పరిపూర్ణ రూపాన్ని పొందడానికి ఆధారమైన పదార్థమని భావిస్తారు. మరొకరు, తన విశాలమైన అంతర్భాగంలో ఈ దృశ్యమైన, సాధారణ స్వభావాలను ఇముడ్చుకున్న, ఇంద్రియగ్రాహ్యమైన ఈ భౌతిక పదార్థరాశి ఏర్పడటానికి ఆధారమైన పదార్థాన్ని మాత్రమే సూచిస్తుందని భావిస్తారు. ఈ చోట ఆకాశభూములు అని పిలువబడినవి అప్పటికే క్రమబద్ధంగా అమర్చబడిన సృష్టివస్తువులేనని నమ్మేవారు కూడా ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోరు. ఒకరు అదృశ్యమైనవీ దృశ్యమైనవీ రెండూ అని భావిస్తారు; మరొకరు దృశ్యమైనవి మాత్రమే అని భావిస్తారు. వాటిలోనే మనం ఈ వెలుగుతో నిండిన ఆకాశాన్నీ, చీకటితో నిండిన భూమినీ, వాటిలో ఉన్నవాటినీ చూస్తున్నాము.

అయితే, «ఆదిలో ఆయన సృష్టించాడు» అన్న మాటను «మొదట ఆయన సృష్టించాడు» అని చెప్పినట్లుగా మాత్రమే అర్థం చేసుకునేవారు, ఆకాశమూ భూమీ అనేవాటిని ఆకాశభూముల మూలపదార్థంగా, అంటే బుద్ధిగ్రాహ్యమైన సృష్టి అంతటికీ, భౌతిక సృష్టి అంతటికీ మూలపదార్థంగా అర్థం చేసుకుంటేనే సరిగా గ్రహించినట్లు. ఎందుకంటే, ఆ మాటలు అప్పటికే రూపుదిద్దుకున్న విశ్వాన్ని సూచిస్తున్నాయని భావిస్తే, «దేవుడు మొదట దీనిని సృష్టిస్తే, ఆ తరువాత ఏమి సృష్టించాడు?» అని వారిని అడగడం సమంజసమే. విశ్వం తరువాత మరేదీ వారికి కనిపించదు; అప్పుడు ఇష్టం లేకపోయినా వారు మరో ప్రశ్న వినవలసి వస్తుంది: «తరువాత ఏమీ సృష్టించకపోతే, దేవుడు దీనిని మొదట సృష్టించాడని ఎలా అంటారు?» అయితే, దేవుడు మొదట రూపరహితమైన పదార్థాన్ని సృష్టించి, తరువాత దానికి రూపమిచ్చాడని చెప్పడంలో అసంబద్ధత ఏమీ లేదు; కానీ నిత్యత్వం వల్ల ఏది ముందుంటుందో, కాలం వల్ల ఏది ముందుంటుందో, ప్రాధాన్యం వల్ల ఏది ముందుంటుందో, మూలక్రమంలో ఏది ముందుంటుందో వివేచించగల సామర్థ్యం ఉండాలి. నిత్యత్వంలో, దేవుడు సమస్తానికీ ముందున్నట్లుగా; కాలంలో, పండుకు ముందు పువ్వు ఉన్నట్లుగా; ప్రాధాన్యంలో, పువ్వుకంటే పండు ముందున్నట్లుగా; మూలక్రమంలో, రాగానికి ముందు ధ్వని ఉన్నట్లుగా. ఈ నాలుగింటిలో మొదటిదీ చివరిదీ అర్థం చేసుకోవడం అత్యంత కష్టం; మధ్యలోని రెండింటినీ అర్థం చేసుకోవడం సులభం. ప్రభువా, నీవు మార్పు చెందకుండానే మార్పు చెందే వాటిని సృష్టిస్తూ, అందువల్ల వాటికంటే ముందుండే నీ నిత్యత్వాన్ని దర్శించడం అరుదైన, ఎంతో ఉన్నతమైన దర్శనం. అలాగే, ధ్వని రాగం కంటే ఏ విధంగా ముందుంటుందో గొప్ప శ్రమ లేకుండానే వివేచించగలంత సూక్ష్మబుద్ధి ఎవరికి ఉంది? రాగం అనేది రూపుదిద్దుకున్న ధ్వని; రూపుదిద్దుకోనిది ఉనికిలో ఉండవచ్చు, కానీ ఉనికిలో లేనిది రూపుదిద్దుకోలేదు. ఈ విధంగా, తయారైన వస్తువుకంటే దాని పదార్థం ముందుంటుంది; ఆ పదార్థమే దానిని తయారుచేస్తుందని కాదు, ఎందుకంటే ఆ పదార్థమే తయారుచేయబడినది. అది కాలవ్యవధిలోనూ ముందుండదు. ఎందుకంటే, మనం ముందుగా పాడకుండా రూపరహితమైన ధ్వనులను పలికి, తరువాత వాటిని గానరూపంలోకి మలచము; పెట్టెను గానీ పాత్రను గానీ తయారుచేయడానికి ఉపయోగించే చెక్క లేదా వెండి విషయంలో జరిగేది ఇక్కడ జరగదు. అటువంటి పదార్థాలు వాటితో తయారయ్యే వస్తువుల రూపాలకు కాలంలో కూడా ముందుంటాయి; గానంలో మాత్రం అలా కాదు. గానం జరుగుతున్నప్పుడే దాని ధ్వని వినిపిస్తుంది; ముందుగా రూపరహితమైన ధ్వని ఉండి, తరువాత అది గానంగా రూపుదిద్దుకోవడం జరగదు. ఎందుకంటే ప్రతి ధ్వనీ వెలువడిన వెంటనే గతించిపోతుంది; దానిని తిరిగి తీసుకొని, కళానైపుణ్యంతో కూర్చడానికి ఏదీ దొరకదు. కాబట్టి గానం తన ధ్వనిలోనే ఇమిడి ఉంటుంది; ఆ ధ్వనే దానికి మూలపదార్థం. ఆ ధ్వని రాగమయ్యేలా రూపుదిద్దుకుంటుంది. అందువల్ల, నేను చెప్పినట్లుగా, ధ్వని అనే పదార్థం రాగం అనే రూపానికి ముందుంటుంది; అయితే, దానిని రాగంగా చేసే శక్తి తనకు ఉందని అది ముందుండటం కాదు. ధ్వని ఏ విధంగానూ రాగాన్ని రూపొందించే శిల్పి కాదు; అది భౌతికమైనది, దానితో రాగాన్ని రూపొందించడానికి పాడే ఆత్మకు లోబడి ఉంటుంది. అది కాలంలోనూ ముందుండదు, ఎందుకంటే రాగంతోపాటే వెలువడుతుంది. ప్రాధాన్యంలోనూ ముందుండదు, ఎందుకంటే ధ్వని రాగం కంటే శ్రేష్ఠమైనది కాదు; రాగం కేవలం ధ్వని మాత్రమే కాదు, సుందరమైన ధ్వని. కానీ మూలక్రమంలో ధ్వని ముందుంటుంది; ఎందుకంటే రాగం ధ్వనిగా మారడానికి రూపాన్ని పొందదు, ధ్వనియే రాగంగా మారడానికి రూపాన్ని పొందుతుంది. ఈ ఉదాహరణ ద్వారా, గ్రహించగలవారు వస్తువుల మూలపదార్థం ఏ విధంగా మొదట సృష్టించబడిందో, ఆకాశమూ భూమీ దాని నుంచే సృష్టించబడ్డాయి కాబట్టి దానిని ఆకాశమూ భూమీ అని ఎందుకు పిలిచారో అర్థం చేసుకోగలరు. అయినా అది కాలంలో మొదట సృష్టించబడలేదు; ఎందుకంటే వస్తువుల రూపాలే కాలానికి ఆరంభాన్ని కలిగిస్తాయి. ఆ పదార్థం రూపరహితంగా ఉండేది; ఇప్పుడు కాలంలో, తన రూపంతోపాటు ఇంద్రియాలకు గ్రాహ్యంగా ఉంది. అయినప్పటికీ, ఆ పదార్థం గురించి చెప్పేటప్పుడు, అది కాలంలో ముందున్నట్లుగానే చెప్పక తప్పదు. వాస్తవానికి విలువలో అది చివరిది, ఎందుకంటే రూపరహితమైన వాటికంటే రూపుదిద్దుకున్నవి శ్రేష్ఠమైనవి. సృష్టికర్త నిత్యత్వం దానికంటే ముందున్నది; ఈ విధంగా, దేనినుంచైనా మరొకదానిని సృష్టించడానికి వీలయ్యే ఆ పదార్థం సైతం శూన్యం నుంచి ఉనికిలోకి వచ్చింది.

సత్యమైన ఈ విభిన్న అభిప్రాయాల మధ్య సత్యమే సామరస్యాన్ని కలిగించుగాక. ఆజ్ఞ యొక్క లక్ష్యమైన నిర్మల ప్రేమను సాధించేలా మనం ధర్మశాస్త్రాన్ని ధర్మబద్ధంగా ఉపయోగించుకునేందుకు మన దేవుడు మనపై కరుణ చూపుగాక. ఈ విషయమై ఎవరైనా నన్ను, “వీటిలో ఏది నీ సేవకుడైన మోషే ఉద్దేశించిన అర్థం?” అని అడిగితే, “నాకు తెలియదు” అని నీ ఎదుట ఒప్పుకోకపోవడం నా ‘ఆత్మనివేదనలు’ గ్రంథపు భాషకు తగినది కాదు. అయినప్పటికీ, ఆ అర్థాలన్నీ సత్యమైనవని నాకు తెలుసు; ఇంద్రియాలకు పరిమితమైన అర్థాలు మాత్రం ఇందుకు మినహాయింపు. వాటి గురించి అవసరమని నాకు తోచినంతవరకు చెప్పాను. అలా ఆలోచించే, ఆశకు తావున్న ఆ చిన్నవారికి కూడా ఈ ప్రయోజనం ఉంది: ఉన్నతమైన విషయాలను సరళంగా, కొద్ది మాటలలో విస్తారమైన భావాన్ని తెలియజేసే నీ గ్రంథంలోని మాటలు వారిని భయపెట్టవు. ఆ మాటలలో అందించబడిన సత్యాన్ని గ్రహించి వ్యక్తపరుస్తున్నామని నేను ఒప్పుకునే మనమందరం, వ్యర్థమైనవాటి కోసం కాక సత్యం కోసం దాహపడుతున్నట్లయితే, ఒకరినొకరం ప్రేమించుకుందాం; సత్యానికి మూలమైన మా దేవుడవైన నిన్ను కలసి ప్రేమించుదాం. అవును, నీ పవిత్రాత్మతో నిండి, ఈ లేఖనాన్ని మాకు అందించిన నీ సేవకుణ్ణి మనం ఇలా గౌరవించుదాం: నీ ప్రకటన ద్వారా ఆయన ఈ విషయాలను వ్రాసినప్పుడు, వాటి అర్థాలలో సత్యపు వెలుగులోను, ప్రయోజనకరమైన ఫలసమృద్ధిలోను అన్నిటికన్నా శ్రేష్ఠమైనదానినే ఆయన ఉద్దేశించాడని విశ్వసించుదాం.

కాబట్టి ఒకరు, “నేను భావించిందే మోషే ఉద్దేశించాడు” అనీ, మరొకరు, “కాదు, నేను భావించిందే ఆయన ఉద్దేశించాడు” అనీ అన్నప్పుడు, “రెండూ సత్యమైనవైతే, ఆయన ఆ రెండింటినీ ఉద్దేశించాడని ఎందుకు అనుకోకూడదు?” అని చెప్పడమే మరింత భక్తిపూర్వకమని నేను భావిస్తున్నాను. మూడవ అర్థమో, నాలుగవ అర్థమో ఉన్నా, అవును, మరెవరైనా ఆ మాటలలో మరొక సత్యాన్ని గ్రహించినా, ఆయన వీటన్నిటినీ గ్రహించాడని ఎందుకు నమ్మకూడదు? ఆయన ద్వారానే ఏకైక దేవుడు పవిత్ర లేఖనాలలో సత్యమైనవే అయినా విభిన్నమైన విషయాలను గ్రహించబోయే అనేకుల అవగాహనకు తగినట్లుగా వాటిని మలిచాడు కదా? నా విషయానికి వస్తే, నేను నిశ్చయంగా చెబుతున్నాను—ఇది నా హృదయం నుండి నిర్భయంగా చెబుతున్నాను—అత్యున్నత ప్రామాణికత కలిగివుండే ఏదైనా రచనను నేను చేయవలసి వస్తే, ఆ విషయాల గురించి ఎవరైనా గ్రహించగల ఏ సత్యమైనా నా మాటల ద్వారా వ్యక్తమయ్యేలా వ్రాయడానికే ఇష్టపడతాను. అసత్యాలు కానందువల్ల నాకు అభ్యంతరకరం కాలేని ఇతర అర్థాలన్నిటినీ మినహాయించేంత స్పష్టంగా నా సొంత ఉద్దేశాన్ని మాత్రమే వ్రాయడానికి ఇష్టపడను. అందుచేత, ఓ నా దేవా, ఆ మహాపురుషునికి కూడా నీవు అంతటి వరాన్ని అనుగ్రహించావని నమ్మనంత సాహసం నేను చేయను. ఆయన ఆ మాటలను వ్రాసినప్పుడు, వాటిలో మనం కనుగొనగలిగిన ప్రతి సత్యాన్నీ నిస్సందేహంగా గ్రహించి, దానిని గురించి ఆలోచించాడు. అంతేకాదు, మనం ఇప్పటివరకు కనుగొనలేకపోయిన, ఇప్పటికీ కనుగొనలేని, అయినా వాటిలో కనుగొనగలిగే ప్రతి సత్యాన్నీ ఆయన గ్రహించి, దానిని గురించి ఆలోచించాడు.

చివరగా, ఓ ప్రభూ, నీవు దేవుడవు, రక్తమాంసాలతో కూడిన మానవుడవు కావు. ఆ మానవుడు తక్కువగానే గ్రహించి ఉన్నా, రాబోయే కాలాలలో పాఠకులకు ఆ మాటల ద్వారా నీవే వెల్లడించబోయే ఏ విషయమైనా నీ మేలైన పవిత్రాత్మకు మరుగుగా ఉండగలదా? ఆయనే నన్ను నీతిమంతతగల దేశంలోకి నడిపిస్తాడు. ఆ మాటలను పలికిన వ్యక్తి, బహుశా అనేక సత్యమైన అర్థాలలో ఏదో ఒకదానిని మాత్రమే తలచి ఉండవచ్చు కదా? అలా అయితే, ఆయన తలచినదే అన్నిటిలో అత్యున్నతమైనదిగా ఉండుగాక. అయితే, ఓ ప్రభూ, మాకు అదే అర్థాన్నిగాని, నీకు ఇష్టమైన మరొక సత్యమైన అర్థాన్నిగాని వెల్లడించు. అలా నీవు నీ సేవకునికి వెల్లడించినదానినే మాకు వెల్లడించినా, లేదా ఆ మాటల ద్వారా మరొక అర్థాన్ని వెల్లడించినా, భ్రమ మమ్మల్ని మోసగించకుండా, నీవే మమ్మల్ని పోషించుదువుగాక. ఇదిగో, ఓ ప్రభూ, నా దేవా, కొద్ది మాటల గురించి మేము ఎంతగా వ్రాశామో చూడు; నేను నిన్ను ఎంతగా వేడుకుంటున్నానో చూడు! ఈ విధంగా నీ గ్రంథాలన్నిటినీ పరిశీలించడానికి మా శక్తి ఎంతటిది? అసలు ఎన్ని యుగాలు సరిపోతాయి? కనుక వీటిలో నా ఆత్మనివేదనను నీ ఎదుట మరింత సంక్షిప్తంగా చేయడానికి నన్ను అనుమతించు. అనేక అర్థాలు తలెత్తగల చోట నాకు అనేకం తోచినా, నీవు నాకు స్ఫురింపజేసే సత్యమైన, నిశ్చయమైన, మేలైన ఏదో ఒక అర్థాన్ని ఎంచుకోవడానికి నన్ను అనుమతించు. నా ఆత్మనివేదనకు ఇదే నియమంగా ఉండుగాక: నీ సేవకుడు ఉద్దేశించినదానినే నేను చెప్పగలిగితే, అది సరైనదీ అత్యుత్తమమైనదీ అవుతుంది; దానికోసమే నేను కృషి చేయాలి. దానిని నేను సాధించలేకపోయినా, కనీసం నీ సత్యం ఆయన మాటల ద్వారా నాకు చెప్పదలచినదానినే నేను చెప్పుదునుగాక. ఆ సత్యమే తాను కోరినదాన్ని ఆయనకు కూడా వెల్లడించింది.

విషయ సూచిక