ఈ తొమ్మిది సంవత్సరాల కాలంలో (నా పందొమ్మిదవ ఏట నుండి ఇరవై ఎనిమిదవ ఏట వరకు) మేము నానావిధమైన దురాశలలో, ప్రలోభాలకు లోనవుతూ ఇతరులను ప్రలోభపెడుతూ, మోసపోతూ ఇతరులను మోసగిస్తూ జీవించాము. ఉదార విద్యలని వారు పిలిచే విద్యల ద్వారా బహిరంగంగానూ, మతమనే తప్పుడు పేరు పెట్టుకున్న దానితో రహస్యంగానూ అలా జీవించాము. ఒకచోట గర్వం, మరొకచోట మూఢనమ్మకం, ప్రతిచోటా వ్యర్థత మా జీవితాలను నింపాయి. ఒకవైపు ప్రజల ప్రశంస అనే శూన్యాన్ని వేటాడాము; చివరికి రంగస్థల కరతాళధ్వనులు, కవిత్వపు బహుమతులు, గడ్డితో అల్లిన కిరీటాల కోసం పోటీలు, ప్రదర్శనల మూర్ఖత్వాలు, అదుపులేని కోరికల వెంట కూడా పడ్డాము. మరోవైపు, ఈ మాలిన్యాల నుండి శుద్ధి పొందాలని కోరుకుంటూ, “ఎన్నుకోబడినవారు”, “పవిత్రులు” అని పిలువబడేవారికి ఆహారం మోసుకెళ్లాము. వారు తమ కడుపులనే కర్మాగారాలలో ఆ ఆహారం నుండి మా కోసం దేవదూతలను, దేవుళ్లను తయారుచేస్తారని, వారి ద్వారా మేము శుద్ధి పొందుతామని అనుకున్నాము. నాచేత మోసపోయిన, నాతోపాటు మోసపోయిన నా స్నేహితులతో కలిసి నేను వీటిని అనుసరించి ఆచరించాను. ఓ నా దేవా, తమ ఆత్మల క్షేమం కోసం నీచేత దెబ్బతిని, అణచివేయబడని అహంకారులు నన్ను ఎగతాళి చేయనివ్వు; అయినా, నిన్ను స్తుతిస్తూ నా సిగ్గుచేటైన పనులను నీకు ఒప్పుకుంటాను. నా గతకాలపు దారితప్పిన జీవితాన్ని ఇప్పుడు జ్ఞాపకం చేసుకుని, నీకు కృతజ్ఞతాబలి సమర్పించడానికి నన్ను అనుమతించమని వేడుకుంటున్నాను; అందుకు నీ కృపను ప్రసాదించు. ఎందుకంటే, నీవు లేకుండా నాకు నేనే నా పతనానికి దారి చూపేవాణ్ణి కాక మరేమిటి? నా అత్యుత్తమ స్థితిలోనైనా, నీవిచ్చే పాలు త్రాగుతూ, నశించని ఆహారమైన నిన్ను ఆహారంగా పొందే పసిబిడ్డను కాక మరేమిటి? మనిషి కేవలం మనిషే అయినప్పుడు, ఏ మనిషైనా ఏమాత్రం గొప్పవాడు? బలవంతులూ శక్తిమంతులూ ఇప్పుడు మమ్మల్ని చూసి నవ్వనివ్వు; కానీ పేదలమూ అక్కరగలవారమూ అయిన మేము నీకు మా పాపాలను ఒప్పుకుందుము.
ఆ సంవత్సరాలలో నేను వాక్చాతుర్యాన్ని బోధించాను; ధనాశకు లొంగిపోయి, వాదనలో ఇతరులను ఓడించడానికి పనికివచ్చే మాటకారితనాన్ని అమ్ముకున్నాను. అయినా, ప్రభూ, నీకు తెలుసు, నిజాయతీపరులని లోకం భావించే విద్యార్థులనే నేను ఇష్టపడ్డాను. వారికి ఏ కపటమూ లేకుండా వాదనా చతురతలను నేర్పాను; అవి నిర్దోషుల ప్రాణాలకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించడానికి కాదు, కొన్నిసార్లు దోషుల ప్రాణాలను కాపాడడానికి మాత్రం ఉపయోగపడేవి. ఓ దేవా, ఆ జారుడుదారిలో నేను తడబడటాన్ని నీవు దూరం నుండే చూశావు. వ్యర్థతను ప్రేమించి, అబద్ధాలను వెదికేవారికి నేనూ సహచరుడిగా ఉంటూ, వారికి మార్గదర్శనం చేయడంలో చూపిన కొద్దిపాటి విశ్వసనీయత అనే నిప్పురవ్వలను, దట్టమైన పొగ మధ్య నేను వెదజల్లడాన్ని నీవు చూశావు. ఆ సంవత్సరాలలో నాతో ఒక స్త్రీ ఉండేది—చట్టబద్ధమైన వివాహమని పిలిచే బంధంలో కాదు; వివేకం లేని, దారితప్పిన మోహంతో నేను ఆమెను చేరదీశాను. అయినా ఆమె ఒక్కరే ఉండేది; ఆమెకు కూడా నమ్మకంగా ఉన్నాను. ఆమెతో నా స్వీయ అనుభవంలో ఒక తేడాను తెలుసుకున్నాను: సంతానం కోసం వివాహ నిబంధనలో పాటించే ఆత్మనిగ్రహానికీ, కామప్రేమతో చేసుకునే ఒప్పందానికీ మధ్య ఉన్న తేడా. ఆ రెండవ బంధంలో తల్లిదండ్రుల ఇష్టానికి విరుద్ధంగా పిల్లలు పుడతారు; అయితే పుట్టిన తరువాత వారు తమను ప్రేమించక తప్పని స్థితిని కలిగిస్తారు.
ఒక రంగస్థల బహుమతి కోసం పోటీలో పాల్గొనాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, నేను గెలిచేలా చేస్తే తనకు ఏమి ఇస్తానని ఒక మాంత్రికుడు అడిగిన సంగతి కూడా నాకు గుర్తుంది. అటువంటి హేయమైన రహస్య క్రియలను అసహ్యించుకుని, ఏవగించుకున్న నేను, “ఆ విజయ కిరీటం నాశనంకాని బంగారంతో చేసినదైనా సరే, దానిని నాకు సంపాదించిపెట్టడానికి ఒక ఈగను కూడా చంపనివ్వను” అని సమాధానమిచ్చాను. ఎందుకంటే అతడు తన బలులలో కొన్ని జీవులను చంపి, ఆ గౌరవార్పణల ద్వారా దయ్యాలు నాకు అనుకూలంగా ఉండేలా వాటిని ఆహ్వానించబోయాడు. అయితే, నా హృదయపు దేవా, ఈ చెడును కూడా నేను తిరస్కరించింది నీ పట్ల స్వచ్ఛమైన ప్రేమతో కాదు. భౌతికమైన ప్రకాశానికి మించి దేనినీ ఊహించుకోవడం తెలియని నాకు, నిన్ను ఎలా ప్రేమించాలో తెలియదు. ఇటువంటి కల్పనల కోసం తపించే ఆత్మ నీకు వ్యతిరేకంగా వ్యభిచారం చేస్తూ, అవాస్తవమైన వాటిపై నమ్మకం ఉంచి, గాలిని మేతగా తీసుకోవడం లేదా? అయినా, ఆ మూఢనమ్మకం ద్వారా నన్ను నేనే దయ్యాలకు బలిగా అర్పించుకుంటూనే, నా కోసం వాటికి బలులు అర్పించడానికి మాత్రం నేను ఒప్పుకోలేదు. గాలిని మేతగా తీసుకోవడమంటే వాటిని పోషించడమే కదా? అంటే, దారితప్పి వాటికి వినోదంగానూ పరిహాసపాత్రగానూ మారడమే కదా?
అయితే, గణితశాస్త్రజ్ఞులని పిలువబడే ఆ మోసగాళ్లను నేను ఏ సంకోచమూ లేకుండా సంప్రదించాను. ఎందుకంటే, తమ జోస్యాల కోసం వారు ఎటువంటి బలులూ అర్పించనట్లు, ఏ ఆత్మనూ ప్రార్థించనట్లు కనిపించారు. అయినా, క్రైస్తవ భక్తి, నిజమైన భక్తి ఆ విద్యను ఎల్లప్పుడూ తిరస్కరించి ఖండిస్తుంది. ఎందుకంటే, నీకు పాపాలను ఒప్పుకుని, నాపై కరుణ చూపు, నా ఆత్మను స్వస్థపరచు, ఎందుకంటే నేను నీకు వ్యతిరేకంగా పాపం చేశాను అని చెప్పడం మంచిది. నీ కరుణను పాపం చేయడానికి అనుమతిగా దుర్వినియోగం చేయకుండా, ఇదిగో, నీవు స్వస్థత పొందావు; నీకు ఇంతకంటే కీడు కలగకుండా ఇక పాపం చేయకు అన్న ప్రభువు మాటలను గుర్తుంచుకోవడం మంచిది. ఈ మేలుకరమైన ఉపదేశమంతటినీ నాశనం చేయడానికి వారు శ్రమిస్తూ, “నీ పాపానికి కారణం తప్పించుకోలేని విధంగా ఆకాశంలోనే నిర్ణయించబడింది”; “దీనిని చేసింది శుక్రగ్రహమో, శనిగ్రహమో, అంగారక గ్రహమో” అని అంటారు. తద్వారా, రక్తమాంసాలతో కూడిన మనిషి, గర్వంతో నిండిన క్షయమయ్యే జీవి, నిర్దోషిగా ఉండాలట; ఆకాశాన్నీ నక్షత్రాలనూ సృష్టించి, వాటి క్రమాన్ని నియమించినవాడు మాత్రం నిందను భరించాలట. ఆయన మన దేవుడే కదా? నీవే నీతి యొక్క మాధుర్యానివి, ఊటవు; ప్రతి ఒక్కరికీ వారి క్రియలను బట్టి ప్రతిఫలం ఇచ్చేవాడవు; నలిగిన, పశ్చాత్తాపపడే హృదయాన్ని నీవు తృణీకరించవు.
ఆ రోజుల్లో వైద్యశాస్త్రంలో ఎంతో నైపుణ్యమూ పేరుప్రఖ్యాతులూ గల ఒక జ్ఞాని ఉండేవాడు. ప్రోకాన్సుల్గా అతడు తన స్వహస్తాలతో పోటీలో గెలిచినందుకు విజయమాలను నా వ్యాధిగ్రస్తమైన తలపై ఉంచాడు; అయితే వైద్యునిగా కాదు. ఎందుకంటే, గర్విష్ఠులను ఎదిరించి, వినయవంతులకు కృపను అనుగ్రహించే నీవు మాత్రమే ఈ వ్యాధిని నయం చేస్తావు. అయితే ఆ వృద్ధుని ద్వారా కూడా నీవు నాకు తోడ్పడకుండా ఉన్నావా? నా ఆత్మను స్వస్థపరచకుండా మానుకున్నావా? అతనితో నాకు పరిచయం పెరిగినకొద్దీ, అతని మాటలను ఎంతో శ్రద్ధతో, ఏకాగ్రతతో ఆలకించేవాడిని. ఎందుకంటే అతని మాటలు సరళంగా ఉన్నా, స్పష్టతతోనూ జీవంతోనూ గాఢమైన ఆసక్తితోనూ నిండి ఉండేవి. జాతకాలు చెప్పేవారి గ్రంథాలపై నాకు ఆసక్తి ఉందని నా మాటలనుబట్టి గ్రహించినప్పుడు, వాటిని పారవేయమనీ, ఉపయోగకరమైన పనులకు అవసరమైన శ్రద్ధనూ పట్టుదలనూ ఈ వ్యర్థ విషయాలపై నిష్ఫలంగా వెచ్చించవద్దనీ, దయతో తండ్రిలా నాకు సలహా ఇచ్చాడు. తాను చిన్న వయస్సులో ఆ విద్యనే జీవనవృత్తిగా చేసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో అభ్యసించాననీ, హిప్పోక్రటీస్ బోధనలను అర్థం చేసుకున్న తనకు ఇటువంటి విద్యను అర్థం చేసుకోవడానికి ఎక్కువ సమయం పట్టేది కాదనీ చెప్పాడు. అయినా అది పూర్తిగా అసత్యమని తెలుసుకున్న కారణం చేతనే దానిని వదిలి వైద్యవృత్తిని చేపట్టాననీ, గౌరవంగా జీవించే తాను ప్రజలను మోసగించి జీవనోపాధి పొందదలచుకోలేదనీ అన్నాడు. అతడు ఇలా చెప్పాడు: “కానీ నీకు జీవనోపాధి కోసం వాక్చాతుర్య బోధన ఉంది. కనుక నీవు దీనిని అవసరంతో కాక, స్వేచ్ఛగా ఎంచుకొని అనుసరిస్తున్నావు. అందుచేత, దీనితోనే జీవనోపాధి పొందగలిగేంత సంపూర్ణంగా దీనిని నేర్చుకోవడానికి శ్రమించిన నా మాటను ఈ విషయంలో నీవు మరింతగా నమ్మాలి.” అప్పుడు, దాని ద్వారా ఎన్నో విషయాలను నిజంగా ముందే ఎలా చెప్పగలుగుతున్నారని నేను అడిగాను. అతడు తనకు తోచినంతవరకు నాకు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: “సమస్త విషయాల క్రమమంతటా వ్యాపించి ఉన్న యాదృచ్ఛికత వల్ల అలా జరుగుతుంది. పూర్తిగా వేరొక విషయాన్ని తలచుకొని కవిత్వం రచించిన కవి గ్రంథంలోని పుటలను ఎవరైనా యాదృచ్ఛికంగా తెరిచినప్పుడు, ప్రస్తుత వ్యవహారానికి ఆశ్చర్యకరంగా సరిపోయే పద్యపంక్తి తరచూ కనిపిస్తుంది కదా! అలాగే, మానవుని ఆత్మలో ఏమి జరుగుతోందో అతనికే తెలియకపోయినా, ఏదో ఉన్నతమైన ప్రేరణవల్ల, అడిగేవాని వ్యవహారానికీ పనులకూ సరిపోయే సమాధానం విద్యాబలం వల్ల కాక యాదృచ్ఛికంగా వెలువడితే ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదు.”
ఈ విధంగా, అతని నుండి గానీ అతని ద్వారా గానీ నీవు నాకు ఇంతవరకు తెలియజేసి, తరువాత నేను స్వయంగా పరిశీలించుకోగలిగేలా ఆ విషయాలను నా జ్ఞాపకంలో ముద్రించావు. అయితే ఆ సమయంలో అతడు గానీ, జోస్యం చెప్పే పద్ధతులన్నిటినీ ఎగతాళి చేసే నా ప్రియమిత్రుడు నెబ్రిడియస్ గానీ, దానిని విడిచిపెట్టేలా నన్ను ఒప్పించలేకపోయారు. నెబ్రిడియస్ అసాధారణమైన మంచితనమూ పవిత్రమైన దైవభీతీ గల యువకుడు. అయినా ఆ గ్రంథకర్తల ప్రామాణ్యమే నన్ను మరింత బలంగా ప్రభావితం చేస్తుండేది. అంతేకాక, సంప్రదించిన జ్యోతిష్కులు నిజంగా ముందే చెప్పిన విషయాలు వారి జ్యోతిషవిద్య వల్ల కాక, కేవలం యాదృచ్ఛికంగా జరిగాయని ఎలాంటి సందేహమూ లేకుండా స్పష్టపరిచే నిశ్చయమైన రుజువు—నేను వెతుకుతున్నటువంటి రుజువు—నాకు అప్పటికి దొరకలేదు.
ఆ సంవత్సరాల్లో, నా స్వస్థలంలో నేను వాక్చాతుర్యాన్ని బోధించడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఒకనితో స్నేహం చేశాను. మా ఆసక్తులు ఒకటే కావడం వల్ల అతడు నాకు మితిమీరిన ప్రియమిత్రుడయ్యాడు. అతడు నా ఈడువాడే; నాలాగే యౌవనపు తొలివికాసంలో ఉన్నాడు. చిన్నతనం నుండి నాతో కలిసి పెరిగాడు; మేమిద్దరం కలిసి చదువుకున్నాం, కలిసి ఆడుకున్నాం. అయితే తరువాత అయినంత సన్నిహిత మిత్రుడు అతడు అప్పట్లో కాదు. నిజమైన స్నేహం అంటే ఏమిటో ఆ ప్రమాణం ప్రకారం చూస్తే, తరువాత కూడా అది నిజమైన స్నేహం కాదు. ఎందుకంటే, నీకు అంటిపెట్టుకొని ఉండేవారిని, మాకు అనుగ్రహించబడిన పవిత్రాత్మ ద్వారా మా హృదయాలలో కుమ్మరించబడిన ప్రేమతో నీవే ఒకటిగా బంధిస్తే తప్ప, వారి మధ్య నిజమైన స్నేహం ఉండదు. అయినా, ఒకే రకమైన అధ్యయనాల ఆప్యాయతతో పరిపక్వమైన ఆ స్నేహం నాకు మితిమీరిన మధురంగా ఉండేది. ఎందుకంటే, అతడు చిన్నతనంలో దృఢంగానూ సంపూర్ణంగానూ స్వీకరించని నిజమైన విశ్వాసం నుండి అతనిని కూడా నేను పక్కదారి పట్టించి, ఏ మూఢనమ్మకాలతో కూడిన వినాశకరమైన కల్పితగాథల కారణంగా నా తల్లి నన్నుగూర్చి విలపించేదో, వాటివైపు మళ్లించాను. ఇప్పుడు అతడు కూడా నాతోపాటు తన ఆలోచనలలో తప్పుదారి పట్టాడు; అతడు లేకుండా నా ఆత్మ ఉండలేకపోయేది. అయితే ఇదిగో, నీ నుండి పారిపోయేవారి వెన్నంటే నీవు ఉన్నావు. నీవు ఒకేసారి దండన విధించే దేవుడవూ, కరుణలకు ఊటవూ అయి ఉండి, అద్భుతమైన మార్గాల ద్వారా మమ్మల్ని నీవైపు మళ్లిస్తున్నావు. నా అప్పటి జీవితంలోని మాధుర్యాలన్నిటికంటే మధురమైన అతని స్నేహం నాకు లభించి ఒక సంవత్సరం కూడా పూర్తికాకముందే, నీవు అతనిని ఈ జీవితం నుండి తీసుకుపోయావు.
ఒక వ్యక్తి తనలో తాను అనుభవించిన నీ స్తుతియోగ్యమైన కార్యాలన్నిటినీ ఎవరు వర్ణించగలరు? నా దేవా, అప్పుడు నీవు ఏమి చేశావు! నీ తీర్పుల అగాధం ఎంత అన్వేషణకు అందనిది! చాలాకాలం తీవ్రమైన జ్వరంతో బాధపడుతూ, మరణస్వేదంతో అతడు స్పృహ లేకుండా పడి ఉన్నాడు. ఇక అతడు కోలుకుంటాడనే ఆశ వదులుకున్నప్పుడు, అతనికి తెలియకుండానే అతనికి జ్ఞానస్నానం ఇచ్చారు. ఆ సమయంలో నేను దానిని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు; స్పృహలేని అతని శరీరంలో జరిగినదానికంటే, నా నుంచి పొందినదానినే అతని ఆత్మ నిలుపుకుంటుందని భావించాను. కానీ జరిగినది పూర్తిగా భిన్నం: అతడు తేరుకొని కోలుకున్నాడు. అతనితో మాట్లాడటానికి వీలైన వెంటనే—అతనికి మాట్లాడే శక్తి వచ్చిన తక్షణమే నాకు ఆ వీలు కలిగింది, ఎందుకంటే నేను అతనిని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టలేదు, మేము ఒకరిపై ఒకరం మితిమీరి ఆధారపడి ఉండేవాళ్లం—అతనితో పరిహాసం చేయడానికి ప్రయత్నించాను. మనసుకూ అనుభూతికీ పూర్తిగా దూరమైన స్థితిలో అతడు పొందిన ఆ జ్ఞానస్నానం గురించి అతడు కూడా నాతో కలిసి పరిహాసం చేస్తాడనుకున్నాను; తనకు జ్ఞానస్నానం ఇచ్చారని అప్పటికి అతనికి తెలిసింది. అయితే, ఒక శత్రువును చూసినట్లుగా అతడు నా నుంచి వెనక్కి తగ్గాడు. నేను అతని స్నేహితునిగా కొనసాగాలనుకుంటే, తనతో అలాంటి మాటలు మానుకోవాలని ఆశ్చర్యకరమైన, ఆకస్మికమైన నిష్కర్షతో చెప్పాడు. ఎంతో ఆశ్చర్యానికి, విస్మయానికి లోనై, అతడు కోలుకొని, నేను కోరుకున్నట్లు అతనితో వ్యవహరించగలిగేంత ఆరోగ్యం పొందేవరకు నా భావోద్వేగాలన్నిటినీ అణచుకున్నాను. కానీ, నా ఓదార్పు నిమిత్తం నీ సన్నిధిలో భద్రంగా ఉండేలా, అతడు నా ఉన్మాదం నుంచి తీసివేయబడ్డాడు. కొన్ని రోజుల తరువాత, నేను లేనప్పుడు, అతనికి మళ్లీ జ్వరం వచ్చి, అలా అతడు మరణించాడు.
ఈ దుఃఖంతో నా హృదయం పూర్తిగా చీకటిమయమైంది; నేను దేనిని చూసినా మరణమే కనిపించింది. నా స్వస్థలం నాకు యాతనగా మారింది; నా తండ్రి ఇల్లు ఒక వింత దుఃఖానికి నిలయమైంది. అతనితో కలిసి పంచుకున్నదంతా, అతడు లేకపోవడంతో, మనసును కలవరపెట్టే చిత్రహింసగా మారింది. నా కళ్ళు అతనికోసం ప్రతిచోటా వెదికాయి, కానీ అతని దర్శనం వాటికి దక్కలేదు. అతడు లేడనే కారణంతో అన్ని ప్రదేశాలనూ ద్వేషించాను; అతడు జీవించి ఉండి, అక్కడ లేనప్పుడు చెప్పినట్లుగా, ఇప్పుడు అవి నాకు “అతడు వస్తున్నాడు” అని చెప్పలేకపోయాయి. నాకు నేనే ఒక గొప్ప చిక్కుముడిగా మారాను. నా ఆత్మను, ఎందుకు అంత దుఃఖంగా ఉందనీ, నన్నెందుకు అంత తీవ్రంగా కలవరపెడుతోందనీ అడిగాను; కానీ నాకు ఏమి జవాబు చెప్పాలో దానికి తెలియలేదు. “దేవునిపై నమ్మకం ఉంచు” అని నేను చెప్పినా, అది నా మాట వినకపోవడం సముచితమే; ఎందుకంటే అది కోల్పోయిన ఆ అత్యంత ప్రియమైన స్నేహితుడు ఒక మనిషిగా, నమ్మమని దానికి చెప్పబడిన ఆ మిథ్యారూపం కంటే మరింత నిజమైనవాడు, మేలైనవాడు. కన్నీళ్లు మాత్రమే నాకు మధురంగా ఉండేవి; ఎందుకంటే నా అత్యంత ప్రియమైన అనురాగాలలో అవే నా స్నేహితుని స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి.
ప్రభువా, ఇప్పుడు ఇవన్నీ గతించిపోయాయి; కాలం నా గాయాన్ని ఉపశమింపజేసింది. సత్యస్వరూపుడవైన నీ నుంచి నేను నేర్చుకోగలనా? దుఃఖితులకు ఏడుపు ఎందుకు మధురంగా ఉంటుందో నీవు నాకు చెప్పేలా, నా హృదయపు చెవిని నీ నోటి దగ్గరకు తీసుకురాగలనా? నీవు ప్రతిచోటా ఉన్నప్పటికీ, మా దుస్థితిని నీకు ఎంతో దూరంగా విసిరివేశావా? నీవు నీలోనే నిలిచి ఉంటావు, కానీ మేము రకరకాల పరీక్షలలో అటూ ఇటూ కొట్టుకుపోతున్నాము. అయినా, నీ చెవులకు వినిపించేలా మేము విలపించకపోతే, మాకు ఏ ఆశా మిగలదు. మరి జీవితం అనే చేదు నుంచి, మూలుగులు, కన్నీళ్లు, నిట్టూర్పులు, ఫిర్యాదుల నుంచి మధురమైన ఫలం ఎలా లభిస్తుంది? నీవు వింటున్నావని మేము ఆశించడమే దానిని మధురంగా చేస్తుందా? ప్రార్థన విషయంలో ఇది నిజమే, ఎందుకంటే అందులో నీకు చేరువ కావాలనే తపన ఉంటుంది. కానీ కోల్పోయినదాని గురించిన దుఃఖంలోనూ, అప్పుడు నన్ను ముంచెత్తిన శోకంలోనూ ఇదే నిజమా? అతడు తిరిగి బ్రతుకుతాడని నేను ఆశించలేదు; నా కన్నీళ్లతో దానిని కోరుకోనూ లేదు. నేను కేవలం ఏడుస్తూ దుఃఖించాను. ఎందుకంటే నేను దయనీయ స్థితిలో ఉన్నాను; నా ఆనందాన్ని కోల్పోయాను. లేక ఏడుపు నిజానికి చేదైనదే అయినా, అంతకుముందు మనం ఆనందించినవాటిపట్ల తీవ్రమైన విరక్తి కలిగి వాటి నుంచి వెనక్కి తగ్గినప్పుడు, అది మనకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తుందా?
అయినా ఈ సంగతుల గురించి నేనెందుకు మాట్లాడుతున్నాను? ఇది ప్రశ్నించే సమయం కాదు, నీ ఎదుట ఒప్పుకునే సమయం. నేను దుఃఖదౌర్భాగ్యాలలో ఉన్నాను; నశించిపోయే వస్తువులతో మమకారబంధంలో చిక్కుకున్న ప్రతి ఆత్మదీ అదే దుస్థితి. వాటిని కోల్పోయినప్పుడు ఆ ఆత్మ చీలిపోయినట్లవుతుంది; వాటిని కోల్పోకముందే తనలో ఉన్న దౌర్భాగ్యాన్ని అప్పుడే అనుభవిస్తుంది. అప్పుడు నా స్థితి కూడా అలాగే ఉండేది; నేను ఎంతో చేదుగా విలపించాను, ఆ చేదులోనే విశ్రాంతి పొందాను. అలా నేను దౌర్భాగ్యస్థితిలో ఉన్నాను; అయినా ఆ దౌర్భాగ్యపు జీవితాన్నే నా మిత్రునికన్నా ఎక్కువగా ప్రేమించాను. దానిని మార్చుకోవడానికి నేను ఇష్టపడేవాడినే అయినా, అతనిని వదులుకోవడంకన్నా దానిని వదులుకోవడానికే మరింత వెనుకాడాను; నిజానికి, అతని కోసమైనా నేను దానిని వదులుకునేవాడినో కాదో నాకు తెలియదు. పైలడీస్, ఒరెస్టీస్ల గురించి చెప్పబడినట్లుగా—అది కల్పితం కాకపోతే—వారు ఒకరి కోసం మరొకరు గానీ, ఇద్దరూ కలిసిగానీ సంతోషంగా మరణించడానికి సిద్ధపడ్డారు; ఎందుకంటే కలిసి జీవించకపోవడం వారికి మరణంకన్నా దారుణంగా అనిపించింది. కానీ నాలో దీనికి పూర్తి విరుద్ధమైన, వివరించలేని ఏదో భావం తలెత్తింది: ఒకేసారి జీవించడమంటే నాకు విపరీతమైన విరక్తి, మరణించడమంటే భయం కలిగాయి. బహుశా, నేను అతనిని ఎంతగా ప్రేమించానో, అతనిని నాకు దూరం చేసిన మరణాన్ని అంతగా ద్వేషించి, అత్యంత క్రూరమైన శత్రువుగా దానికి భయపడ్డాను. అతనిపైనే దానికి అధికారం ఉన్నప్పుడు, అది త్వరలోనే మనుషులందరినీ అంతం చేస్తుందని ఊహించాను. అప్పుడు నా స్థితి ఇలాగే ఉండేదని నాకు గుర్తుంది. ఓ నా దేవా, నా హృదయాన్ని చూడు; నాలోనికి దృష్టి సారించి చూడు. ఎందుకంటే నాకు అది బాగా గుర్తుంది, ఓ నా నిరీక్షణా! నీవు నా చూపును నీవైపు తిప్పుతూ, నా పాదాలను ఉచ్చులోనుండి విడిపిస్తూ, అటువంటి మమకారాల మలినం నుండి నన్ను శుద్ధి చేస్తున్నావు. ఎన్నటికీ మరణించడన్నట్లుగా నేను ప్రేమించిన అతను మరణించినప్పుడు, మరణానికి లోబడిన మిగతావారు ఇంకా జీవించి ఉండటం నాకు ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది. అతనికి మరో ఆత్మవంటివాడినైన నేను, అతను మరణించిన తరువాత కూడా జీవించగలగడం నాకు ఇంకా ఎక్కువ ఆశ్చర్యం కలిగించింది. ఒకరు తన మిత్రుని గురించి, “నీవు నా ఆత్మలో సగభాగానివి” అని చక్కగా అన్నారు; ఎందుకంటే నా ఆత్మ, అతని ఆత్మ “రెండు దేహాలలో ఉన్న ఒకే ఆత్మ” అని నేను భావించాను. అందుకే నా జీవితం నాకు భయానకంగా అనిపించింది; సగం ఆత్మతో జీవించడం నాకు ఇష్టం లేదు. బహుశా అందుకే నేను మరణించడానికి భయపడ్డాను: నేను ఎంతగానో ప్రేమించిన అతను పూర్తిగా మరణించిపోతాడేమోనని.
మనుషులను మనుషులుగా ప్రేమించడం తెలియని ఓ వెర్రితనమా! మానవునికి తప్పని గతిని ఓర్పులేక భరిస్తూ, అప్పుడు నేనెంత అవివేకంగా ఉన్నాను! అప్పుడు నేను కుమిలిపోయాను, నిట్టూర్చాను, విలపించాను, కలతచెందాను; నాకు విశ్రాంతీ లేదు, దారి చూపే సలహా లేదు. ఎందుకంటే ఛిన్నాభిన్నమై రక్తమోడుతున్న ఆత్మను నేను నాతో మోసుకు తిరిగాను; నేను దానిని మోస్తుండటాన్ని అది సహించలేకపోయింది, అయినా దానికి విశ్రాంతినిచ్చే చోటు నాకు దొరకలేదు. ప్రశాంతమైన వనాలలో గానీ, ఆటపాటలలో గానీ, సుగంధభరితమైన ప్రదేశాలలో గానీ, వింతవింత విందులలో గానీ, పడకమీదా మంచంమీదా పొందే సుఖాలలో గానీ, చివరికి పుస్తకాలలోనూ కవిత్వంలోనూ కూడా దానికి విశ్రాంతి దొరకలేదు. అన్నీ భయానకంగా కనిపించాయి, వెలుగు సైతం అలాగే అనిపించింది; అతనిని తలపించనిదంతా అసహ్యంగా, ద్వేషించదగినదిగా తోచింది—మూలుగులు, కన్నీళ్లు తప్ప. ఎందుకంటే వాటిలో మాత్రమే నాకు కొద్దిపాటి ఉపశమనం దొరికింది. కానీ నా ఆత్మ వాటి నుండి మరలినప్పుడు, దుఃఖమనే పెనుభారం నన్ను కుంగదీసింది. ప్రభూ, నీవు దాని భారాన్ని తగ్గించేలా దానిని నీవైపు ఎత్తవలసి ఉండింది; అది నాకు తెలుసు. కానీ నేను అలా చేయలేకపోయాను, చేయడానికి ఇష్టపడనూ లేదు. మరీ ముఖ్యంగా, నీ గురించి ఆలోచించినప్పుడు, నీవు నాకు దృఢమైన, వాస్తవమైన ఉనికి గలవానిగా తోచలేదు. ఎందుకంటే నా భావనలో ఉన్నది నిజమైన నీవు కాదు, కేవలం ఒక భ్రమారూపమే; నా తప్పుడు భావనే నా దేవుడైంది. నా భారం అక్కడ విశ్రాంతి పొందాలని దానిని దానిపై దింపడానికి ప్రయత్నిస్తే, అది శూన్యంలో జారిపోయి, తిరిగి వేగంగా నామీదే పడేది. అలా నాకు నేనే ఒక దుర్భరమైన చోటుగా మిగిలిపోయాను; అక్కడ ఉండలేను, అక్కడి నుండి వెళ్లిపోలేను. నా హృదయం నా హృదయం నుండి ఎక్కడికి పారిపోగలదు? నా నుండి నేను ఎక్కడికి పారిపోగలను? నేను నన్ను వెంబడించని చోటు ఎక్కడుంది? అయినా నేను నా స్వదేశాన్ని విడిచి పారిపోయాను; ఎందుకంటే నా కళ్లకు అతనిని చూడటం అలవాటు లేని చోట, అవి అతని కోసం అంతగా వెదకవు అనుకున్నాను. అలా నేను థగాస్తే నుండి కార్తేజీకి వచ్చాను.
కాలం క్షణమైనా వృథా చేయదు; ఊరకే గడిచిపోదు; మన ఇంద్రియాల ద్వారా మనస్సుపై వింత ప్రభావాలను చూపుతుంది. ఇదిగో, రోజులు పోతూ వస్తూ ఉన్నాయి; అలా వస్తూ పోతూ నా మనస్సులో వేరే ఊహలనూ, వేరే జ్ఞాపకాలనూ ప్రవేశపెట్టాయి; కొద్దికొద్దిగా నా పాత ఆనందాలతో నన్ను మళ్లీ కుదుటపరిచాయి; వాటికి నా దుఃఖం చోటిచ్చింది. అయినా, ఆ తరువాత వచ్చినవి వేరే దుఃఖాలు కాకపోయినా, వేరే దుఃఖాలకు కారణాలే. ఎందుకంటే, మరణించవలసిన వ్యక్తిని ఎన్నటికీ మరణించనట్లుగా ప్రేమిస్తూ, నా ఆత్మను ధూళిపై కుమ్మరించాను గనుకనే కదా, ఆ మునుపటి దుఃఖం నా ఆత్మ అంతరాంతరాలను అంత సులభంగా చేరగలిగింది? నన్ను ప్రధానంగా కుదుటపరచి, సేదదీర్చినవి ఇతర స్నేహితుల ఓదార్పులే. నీకు బదులుగా నేను ప్రేమించినదానిని వారితో కలిసి ప్రేమించాను; అది ఒక పెద్ద కట్టుకథ, దీర్ఘకాలం కొనసాగిన అబద్ధం. దాని వ్యభిచార ప్రేరణతో, వినాలనే దురదతో మా చెవుల్లో తిష్ఠవేసిన మా ఆత్మ కలుషితమవుతూ ఉండేది. అయితే, నా స్నేహితులలో ఎవరైనా మరణించిన ప్రతిసారీ ఆ కట్టుకథ మాత్రం నాకు అంతరించిపోయేది కాదు. వారిలో నా మనస్సును మరింతగా ఆకట్టుకున్న ఇతర విషయాలూ ఉండేవి: కలిసి మాట్లాడుకోవడం, హాస్యమాడుకోవడం; ఒకరికొకరు మేలు చేసుకోవడం; మధురమైన పుస్తకాలను కలిసి చదవడం; కలిసి చిలిపి చేష్టలు చేయడం లేదా గంభీరంగా ఉండడం; ఎవరైనా తమతో తాము విభేదించుకున్నట్లుగా, అప్పుడప్పుడు అసంతృప్తి లేకుండా విభేదించుకోవడం; అరుదుగా వచ్చే ఆ విభేదాలతోనే, ఎక్కువసార్లు ఉండే మా ఏకాభిప్రాయాలకు రుచిని చేకూర్చడం; కొన్నిసార్లు నేర్పడం, మరికొన్నిసార్లు నేర్చుకోవడం; దూరంగా ఉన్నవారి కోసం ఓపికలేక తపించడం; వచ్చేవారిని ఆనందంగా స్వాగతించడం. ప్రేమించి, తిరిగి ప్రేమను పొందినవారి హృదయాల నుండి ముఖకవళికల ద్వారా, మాటల ద్వారా, చూపుల ద్వారా, మనోహరమైన వేయి హావభావాల ద్వారా వెలువడిన ఇవీ, ఇలాంటివీ మా ఆత్మలను కరిగించి ఒకటిగా కలిపి, అనేకులమైన మమ్మల్ని ఒక్కటిగా చేయడానికి ఇంధనమయ్యాయి.
స్నేహితులలో మనం ప్రేమించేది ఇదే; ఎంతగా ప్రేమిస్తామంటే, తమను తిరిగి ప్రేమించేవారిని తాము ప్రేమించకపోయినా, తమను ప్రేమించేవారిని తిరిగి ప్రేమించకపోయినా, వారి మనస్సాక్షి వారినే నిందిస్తుంది. ఎదుటివారి నుండి కోరుకునేది వారి ప్రేమకు సూచనలు తప్ప మరేమీ కాదు. అందువల్లనే, ఎవరైనా మరణిస్తే ఆ విలాపం, దుఃఖపు చీకట్లు, కన్నీళ్లలో హృదయం మునిగిపోవడం, మాధుర్యమంతా చేదుగా మారిపోవడం; మరణించేవారి ప్రాణం పోవడంతో, జీవించి ఉన్నవారికీ మరణం సంభవించడం. నిన్ను ప్రేమిస్తూ, తమ స్నేహితులను నీలో ప్రేమిస్తూ, తమ శత్రువులను నీ కొరకు ప్రేమించేవారికి ధన్యత. ఎందుకంటే, కోల్పోవడం అసాధ్యమైన నీలో అందరినీ ప్రియమైనవారిగా భావించేవారు మాత్రమే తమకు ప్రియమైన ఎవరినీ కోల్పోరు. ఆకాశాన్నీ భూమినీ సృష్టించి, వాటిని నింపే మా దేవుడవైన నీవు కాక మరెవరు అటువంటివారు? వాటిని నింపడం ద్వారానే నీవు వాటిని సృష్టించావు కదా! నిన్ను విడిచిపెట్టేవారు తప్ప మరెవరూ నిన్ను కోల్పోరు. నిన్ను విడిచిపెట్టేవారు ఎక్కడికి వెళ్తారు, ఎక్కడికి పారిపోతారు? వారిపట్ల ప్రసన్నంగా ఉన్న నీ నుండి, వారిపట్ల అప్రసన్నంగా ఉన్న నీ వద్దకే కదా? ఎందుకంటే, తమకు కలిగే శిక్షలో నీ ధర్మశాసనం వారికి కనిపించని చోటు ఎక్కడుంది? నీ ధర్మశాసనం సత్యం; ఆ సత్యం నీవే.
సైన్యముల దేవా, మమ్మల్ని నీ వైపు త్రిప్పు; నీ ముఖాన్ని మాకు చూపించు; అప్పుడు మేము స్వస్థులమవుతాము. ఎందుకంటే, మానవ ఆత్మ నీ వైపు కాక మరెక్కడికి తిరిగినా, అది దుఃఖాలకు బంధితమవుతుంది; అందమైన వాటిని అంటిపెట్టుకున్నా సరే. అయినా, నీ వెలుపలా, ఆత్మ వెలుపలా ఉన్న అవి సైతం నీ నుండి వచ్చి ఉండకపోతే ఉనికిలోనే ఉండేవి కావు. అవి ఉదయిస్తాయి, అస్తమిస్తాయి; ఉదయించడం ద్వారా, ఒక విధంగా ఉనికిలోకి రావడం మొదలుపెడతాయి; పరిపూర్ణత పొందడానికి పెరుగుతాయి; పరిపూర్ణత పొందాక ముసలివై వాడిపోతాయి; అన్నీ ముసలివి కావు, కానీ అన్నీ వాడిపోతాయి. కాబట్టి, అవి ఉదయించి ఉనికిని సంతరించుకునేటప్పుడు, ఉనికిని పొందడానికి ఎంత వేగంగా పెరుగుతాయో, అంత వేగంగానూ ఉనికిని కోల్పోవడానికి పరుగెత్తుతాయి. ఇదే వాటి నియమం. నీవు వాటికి కేటాయించినది ఇంతే; ఎందుకంటే అవి, అన్నీ ఒకేసారి ఉనికిలో ఉండని సమస్తంలోని భాగాలు. అవి గతించిపోతూ, ఒకదాని తరువాత మరొకటి వస్తూ, తాము భాగాలుగా ఉన్న ఆ విశ్వాన్ని కలిసి సంపూర్ణం చేస్తాయి. అలాగే, శబ్దాన్ని వెలువరించే సంకేతాల ద్వారా మన మాట కూడా పూర్తవుతుంది; అయితే, ఒక పదం తన వంతు శబ్దాన్ని పలికి గతించిపోతేనే మరొక పదం దాని స్థానంలో రాగలదు; అలా కాకపోతే మాట పూర్తికాదు. సమస్తాన్ని సృష్టించిన దేవా, ఈ అన్నిటినీ బట్టి నా ఆత్మ నిన్ను స్తుతించుగాక; అయినా, శరీర ఇంద్రియాల ద్వారా ప్రేమ అనే జిగురుతో నా ఆత్మ వీటికి అంటుకుపోకుండా ఉండుగాక. ఎందుకంటే, అవి ఉనికిని కోల్పోవడానికి తాము వెళ్లవలసిన చోటికి వెళ్లిపోతాయి; వినాశకరమైన వాంఛలతో నా ఆత్మను చీల్చివేస్తాయి. ఎందుకంటే, నా ఆత్మ ఉనికిలో ఉండాలని కోరుకుంటుంది; అయినా, తాను ప్రేమించే వాటిలో విశ్రమించడానికి ఇష్టపడుతుంది. కానీ వీటిలో విశ్రాంతికి చోటు లేదు; అవి నిలవవు, పారిపోతాయి; శరీర ఇంద్రియాలతో వాటిని ఎవరు వెంబడించగలరు? అవును, అవి అతి సమీపంలో ఉన్నప్పుడైనా వాటిని ఎవరు పట్టుకోగలరు? ఎందుకంటే, శారీరక ఇంద్రియగ్రహణం మందగమనమైనది; అది శారీరకమైనది కనుకనే అలా ఉంది; అదే దాని పరిమితి. దేనికోసం అది సృష్టించబడిందో దానికి అది సరిపోతుంది; కానీ తమకు నిర్ణయించిన ఆరంభస్థానం నుండి నిర్ణయించిన అంతం వరకు పరుగెత్తే వాటిని నిలిపి ఉంచడానికి అది సరిపోదు. ఎందుకంటే, వాటిని సృష్టించిన నీ వాక్కులో అవి తమకు విధించిన ఆజ్ఞను వింటాయి: “ఇక్కడి నుండి, ఇంతవరకే.”
ఓ నా ఆత్మా, అవివేకంగా ఉండకు; నీ మూర్ఖత్వపు కోలాహలంతో నీ హృదయపు చెవి చెవిటిదైపోనివ్వకు. నీవూ ఆలకించు.
తిరిగి రమ్మని వాక్కే నిన్ను పిలుస్తోంది. అక్కడే కలతలేని విశ్రాంతి స్థలం ఉంది; అక్కడ ప్రేమ తానే విడిచిపెట్టకపోతే, అది విడిచిపెట్టబడదు. చూడు, వీటి స్థానంలో మరికొన్ని రావడానికి ఇవి గతించిపోతాయి; అలా ఈ భౌతిక విశ్వం తన భాగాలన్నిటితో సంపూర్ణమవుతుంది. అయితే, నేను ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోతానా? అని దేవుని వాక్కు పలుకుతోంది. ఓ నా ఆత్మా, కనీసం ఇప్పటికైనా వ్యర్థమైనవాటితో అలసిపోయావు కదా; అక్కడే నీ నివాసాన్ని స్థిరపరచుకో, అక్కడినుంచి నీకు లభించినదంతా అక్కడే నమ్మకంతో అప్పగించు. సత్యం నుంచి నీకు లభించినదంతా సత్యానికే అప్పగించు; అప్పుడు నీవు దేనినీ కోల్పోవు. క్షీణించిన నీ స్థితి మళ్లీ వికసిస్తుంది; నీ వ్యాధులన్నీ నయమవుతాయి; మరణానికి లోనయ్యే నీ అవయవాలు తిరిగి రూపుదిద్దుకొని, నూతనమై, నీ చుట్టూ బంధింపబడతాయి. అవి తాము దిగజారిపోయే చోటికి నిన్ను లాక్కుపోవు; బదులుగా, నీతోపాటు స్థిరంగా నిలిచి, నిత్యమూ ఉండి స్థిరంగా నిలిచే దేవుని సమక్షంలో శాశ్వతంగా ఉంటాయి.
మరి నీవెందుకు వక్రమార్గం పట్టి నీ శరీరాన్ని అనుసరిస్తావు? అదే మారుమనస్సు పొంది నిన్ను అనుసరించనివ్వు. దాని ద్వారా నీవు గ్రహించేదంతా పాక్షికమే; ఇవి ఏ సంపూర్ణత్వంలో భాగాలో, ఆ సంపూర్ణత్వం నీకు తెలియదు; అయినా అవి నిన్ను ఆనందింపజేస్తాయి. అయితే, నీ శరీరపు ఇంద్రియశక్తికి ఆ సంపూర్ణత్వాన్ని గ్రహించే సామర్థ్యం ఉండి, నీకు శిక్షగా అది కూడా న్యాయంగా ఆ సంపూర్ణత్వంలోని ఒక భాగానికే పరిమితం చేయబడి ఉండకపోతే, ఆ సంపూర్ణత్వం నీకు మరింత ఆనందాన్ని కలిగించేలా, ప్రస్తుతం ఉన్నదంతా గతించిపోవాలని నీవు కోరుకునేదానివి. ఎందుకంటే మేము మాట్లాడేది కూడా నీవు అదే శరీర ఇంద్రియం ద్వారా వింటావు; అయినా అక్షరాలు అలాగే నిలిచిపోవాలని నీవు కోరుకోవు; ఇతర అక్షరాలు వచ్చి, నీవు మొత్తం వినగలిగేలా అవి సాగిపోవాలనే కోరుకుంటావు. అలాగే, ఒక వస్తువు అనేక భాగాలతో ఏర్పడి, ఆ భాగాలన్నీ ఒకేసారి ఉనికిలో లేనప్పుడు, వాటన్నిటినీ కలిపి గ్రహించగలిగితే, అవి విడివిడిగా ఇచ్చే ఆనందం కంటే సమష్టిగా మరింత ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. అయితే వీటన్నిటినీ సృష్టించిన ఆయన వీటికంటే ఎంతో శ్రేష్ఠుడు. ఆయనే మన దేవుడు; ఆయన గతించిపోడు, ఎందుకంటే ఆయన స్థానంలో మరొకరు రారు.
శరీరాలు నిన్ను ఆనందింపజేస్తే, వాటిని బట్టి దేవుని స్తుతించు; నీ ప్రేమను తిరిగి వాటి సృష్టికర్తవైపు మళ్లించు. నిన్ను ఆనందింపజేసే ఈ వస్తువుల కారణంగా నీవు ఆయనకు అప్రీతికరంగా మారకుండా జాగ్రత్తపడు. ఆత్మలు నిన్ను ఆనందింపజేస్తే, వాటిని దేవునిలో ప్రేమించు. ఎందుకంటే అవి కూడా మార్పుకు లోనవుతాయి; అయితే ఆయనలో అవి దృఢంగా స్థిరపడతాయి; లేకపోతే అవి గతించి, కనుమరుగైపోతాయి. కాబట్టి వాటిని ఆయనలో ప్రేమించు; నీతోపాటు ఎన్ని ఆత్మలను తీసుకువెళ్లగలవో అన్ని ఆత్మలను ఆయన వద్దకు తీసుకువెళ్లు. వాటితో ఇలా చెప్పు: “ఆయనను ప్రేమిద్దాం, ఆయనను ప్రేమిద్దాం. వీటిని సృష్టించింది ఆయనే; ఆయన దూరంగా లేడు. ఎందుకంటే ఆయన వాటిని సృష్టించి వెళ్లిపోలేదు; అవి ఆయన నుంచి ఉద్భవించాయి, ఆయనలోనే ఉన్నాయి. చూడండి, సత్యాన్ని ప్రేమించే చోట ఆయన ఉన్నారు. ఆయన హృదయాంతరంగంలోనే ఉన్నారు; అయినా హృదయం ఆయన నుంచి దారితప్పిపోయింది. పాపమార్గంలో నడిచేవారలారా, మీ హృదయంలోకి తిరిగి రండి; మిమ్మల్ని సృష్టించిన ఆయనను గట్టిగా అంటిపెట్టుకోండి. ఆయనతో నిలవండి, అప్పుడు మీరు స్థిరంగా నిలుస్తారు. ఆయనలో విశ్రమించండి, అప్పుడు మీరు విశ్రాంతి పొందుతారు. కఠినమైన దారుల్లో ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? మీరు ప్రేమించే మేలు ఆయన నుంచే వస్తుంది; అయితే ఆయనతో దానికున్న సంబంధం వల్లనే అది మంచిదీ, ప్రీతికరమైనదీ అవుతుంది. ఆయన నుంచి వచ్చిన దేనికోసమైనా ఆయననే విడిచిపెట్టి దానిని ప్రేమించడం అన్యాయం; అందువల్ల అది చేదుగా మారడం న్యాయమే. మరి ఏ ప్రయోజనం కోసం ఈ కష్టమైన, శ్రమతో కూడిన దారుల్లో మళ్లీ మళ్లీ నడవాలనుకుంటున్నారు? మీరు విశ్రాంతిని వెతికే చోట అది లేదు. మీరు వెతికేదానిని వెతకండి; కానీ మీరు వెతికే చోట అది లేదు. మరణపు నేలలో మీరు ధన్యమైన జీవితం కోసం వెతుకుతున్నారు; అది అక్కడ లేదు. జీవమే లేనిచోట ధన్యమైన జీవితం ఎలా ఉంటుంది?
“అయితే మన నిజమైన జీవం ఇక్కడికి దిగివచ్చి, మన మరణాన్ని భరించి, తన జీవసమృద్ధితో ఆ మరణాన్ని సంహరించాడు. మనం ఇక్కడి నుండి తన వద్దకు, తాను మన వద్దకు బయలుదేరి వచ్చిన ఆ రహస్యస్థలానికి తిరిగి రావాలని బిగ్గరగా పిలుస్తూ ఆయన ఉరిమాడు. మొదట ఆయన కన్యక గర్భంలోకి వచ్చాడు. అక్కడ మన మర్త్య శరీరం ఎప్పటికీ మర్త్యంగానే ఉండిపోకుండా, మానవ సృష్టియైన ఆ శరీరాన్ని తన వధువుగా స్వీకరించాడు. అక్కడి నుండి తన గది నుంచి బయటకు వచ్చే వరునిలా, తన పరుగు పందెంలో పరుగెత్తడానికి ఉత్సహించే మహాబలవంతునిలా బయలుదేరాడు. ఆయన ఆలస్యం చేయకుండా పరుగెత్తాడు; మాటలు, చేతలు, మరణం, జీవం, అవరోహణ, ఆరోహణల ద్వారా మనలను బిగ్గరగా పిలిచాడు; తన వద్దకు తిరిగి రావాలని మనకు ఎలుగెత్తి పిలుపునిచ్చాడు. మనం మన హృదయంలోకి తిరిగి ప్రవేశించి, అక్కడ ఆయనను కనుగొనాలని ఆయన మన కనుల నుండి కనుమరుగయ్యాడు. ఆయన వెళ్లిపోయాడు; అయినా ఇదిగో, ఆయన ఇక్కడే ఉన్నాడు. ఆయన మనతో ఎక్కువకాలం ఉండదలచుకోలేదు, అయినా మనలను విడిచిపెట్టలేదు. ఎందుకంటే ఆయన ఎప్పుడూ విడిచి రాని చోటికే తిరిగి వెళ్లాడు; ఈ లోకం ఆయన ద్వారానే సృష్టించబడింది కదా. ఆయన ఈ లోకంలో ఉన్నాడు; పాపులను రక్షించడానికి ఈ లోకంలోకి వచ్చాడు. నా ఆత్మ ఆయన ఎదుట తన పాపాలను ఒప్పుకుంటుంది; అది ఆయనకు విరోధంగా పాపం చేసింది కాబట్టి ఆయన దానిని స్వస్థపరుస్తాడు. ఓ మానవులారా, ఇంకెంతకాలం మీ హృదయాలు ఇలా మందకొడిగా ఉంటాయి? జీవం మీ వద్దకు దిగివచ్చిన తరువాత, ఇప్పుడు కూడా మీరు పైకి ఎక్కివచ్చి జీవించరా? కానీ మీరు ఇప్పటికే ఎత్తున ఉండి, ఆకాశాలకు విరోధంగా మీ నోరు తెరుస్తున్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కడికి ఎక్కిపోతారు? మీరు పైకి ఎక్కగలిగేలా కిందికి దిగిరండి; దేవుని వద్దకు ఎక్కివెళ్లండి. ఎందుకంటే ఆయనకు విరోధంగా మిమ్మల్ని మీరు హెచ్చించుకోవడం ద్వారానే మీరు పడిపోయారు.” వారు కన్నీటి లోయలో విలపించేలా ఈ సంగతిని వారికి చెప్పు; అలా వారిని నీతో పాటు దేవుని వద్దకు పైకి తీసుకువెళ్లు. ఎందుకంటే ప్రేమాగ్నితో మండుతూ నీవు వారితో ఇలా మాట్లాడితే, ఆయన ఆత్మ ప్రేరణతోనే మాట్లాడుతున్నావు.
ఆ రోజుల్లో నాకు ఈ విషయాలు తెలియవు. నేను ఈ నిమ్నస్థాయి సౌందర్యాలను ప్రేమిస్తూ, అట్టడుగుకు మునిగిపోతూ ఉండేవాడిని. నా స్నేహితులతో ఇలా అనేవాడిని: “సుందరమైనది తప్ప మరేదైనా మనం ప్రేమిస్తామా? అయితే సుందరమైనది అంటే ఏమిటి? సౌందర్యం అంటే ఏమిటి? మనం ప్రేమించే వస్తువుల వైపు మనలను ఆకర్షించి, మన మనసులను గెలుచుకునేది ఏమిటి? వాటిలో సొగసు, సౌందర్యం లేకపోతే, అవి మనలను తమవైపు ఏ విధంగానూ ఆకర్షించలేవు కదా.” భౌతిక వస్తువుల్లోనే, అవి ఒక సంపూర్ణ రూపంగా ఏర్పడటం వల్ల ఒక రకమైన సౌందర్యం ఉంటుందని నేను గమనించి గ్రహించాను. అలాగే శరీరంలోని ఒక అవయవం మొత్తం శరీరంతోనూ, చెప్పు పాదంతోనూ సరిపోయినట్లుగా, ఒకదానికొకటి తగిన విధంగా అమరి ఉండటం వల్ల మరొక రకమైన సౌందర్యం ఉంటుందని గ్రహించాను. ఈ ఆలోచన నా హృదయాంతరాళం నుంచి నా మనసులో పుట్టింది. దానితో నేను “సుందరమైనదీ, తగినదీ అనే విషయాలపై” రెండు లేదా మూడు గ్రంథాలు రాశానని అనుకుంటున్నాను. ప్రభూ, నీకు తెలుసు; అది నాకు జ్ఞాపకం లేదు. ఆ గ్రంథాలు ఇప్పుడు నా దగ్గర లేవు; ఎలాగో తెలియదు, అవి నాకు దూరమైపోయాయి.
అయితే, ఓ నా దేవుడవైన ప్రభూ, రోమా వక్తయైన హియేరియస్కు ఈ గ్రంథాలను అంకితం చేయడానికి నన్ను ప్రేరేపించినది ఏమిటి? నేను ఆయనను ముఖాముఖిగా ఎరుగను. కానీ ఆయనలో విశేషంగా ఉన్న పాండిత్యానికి వచ్చిన కీర్తిని బట్టి ఆయనను ప్రేమించాను; నేను విన్న ఆయన మాటలు కొన్ని కూడా నాకు నచ్చాయి. అయితే ఇతరులకు ఆయన నచ్చడం వల్లనే నాకు ఆయన మరింత నచ్చాడు. మొదట గ్రీకు వాగ్విద్యలో శిక్షణ పొందిన ఒక సిరియా దేశస్థుడు, ఆ తరువాత అద్భుతమైన లాటిన్ వక్తగానూ, తత్వశాస్త్ర విషయాల్లో మహా పండితుడిగానూ రూపొందాడని వారు ఆశ్చర్యపడి ఆయనను ఎంతో ప్రశంసించేవారు. ఒకరు ప్రశంసలు పొందుతారు; వారిని చూడకుండానే ప్రేమిస్తారు. ఈ ప్రేమ, ప్రశంసించేవారి నోటి నుంచి వినేవారి హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తుందా? అలా కాదు. ప్రేమించేవారి వల్ల మరొకరిలో ప్రేమ జ్వలిస్తుంది. ప్రశంసించేవారు కపటం లేని హృదయంతో పొగుడుతున్నారని నమ్మినప్పుడు, ప్రశంసలు పొందేవారిని ప్రేమిస్తారు. అంటే, వారిని ప్రేమించే వ్యక్తి వారిని ప్రశంసించినప్పుడు అలా జరుగుతుంది.
ఓ నా దేవా, నిన్ను ఆశ్రయించిన ఎవరూ మోసపోరు. అయినా ఆ రోజుల్లో నేను మనుషులను ప్రేమించింది వారి గురించిన మనుషుల తీర్పును బట్టే గాని, నీ తీర్పును బట్టి కాదు. అయితే సాధారణ జనాదరణ వల్ల అంతటా ప్రసిద్ధి చెందిన రథసారథిని గానీ, రంగస్థలంలో క్రూరమృగాలతో పోరాడే వ్యక్తిని గానీ ప్రేమించినట్లు కాకుండా, ఆయనను ఎంతో భిన్నంగా, గాఢంగా, నాకు కూడా అలాంటి ప్రశంసలు రావాలని కోరుకునే రీతిలో ఎందుకు ప్రేమించాను? నటులకు లభించే ప్రశంసలను, ప్రేమను నేనూ పొందాలని కోరుకోలేదు—నేనే వారిని ప్రశంసించి ప్రేమించినప్పటికీ. అలా పేరు పొందడం కంటే ఎవరికీ తెలియకుండా ఉండటాన్నే కోరుకునేవాడిని; అలా ప్రేమించబడటం కంటే ద్వేషించబడటాన్నే ఇష్టపడేవాడిని. ఇంత విభిన్నమైన, రకరకాల ప్రేమలకు దారితీసే ప్రేరణలు ఒకే ఆత్మలో ఎక్కడ దాగి ఉన్నాయి? మనమందరం ఒకేలా మనుషులమే అయినప్పుడు, నాలో ఉంటే నేను అసహ్యించుకుని, తిరస్కరించి, దూరం చేసుకునేదాన్ని మరొకరిలో ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నాను? ఒక మంచి గుర్రాన్ని ప్రేమించే వ్యక్తి, అవకాశం ఉన్నా తానే ఆ గుర్రంగా మారాలని కోరుకోకపోవచ్చు. కానీ అందువల్ల, మన మానవ స్వభావాన్నే పంచుకునే నటుడి విషయంలోనూ అలాగే చెప్పవచ్చని అనుకోలేము. మరి మనిషినైన నేను, నేనే అలా ఉండటాన్ని అసహ్యించుకుంటూ, మరొక మనిషిలో దానినే ప్రేమిస్తున్నానా? మనిషి నిజంగా ఒక మహా అగాధం. ప్రభూ, అతని తలవెంట్రుకలను కూడా నీవు లెక్కిస్తున్నావు; నీ ప్రమేయం లేకుండా అవి నేలపై పడవు. అయినా అతని భావాలను, అతని హృదయ స్పందనలను లెక్కించడం కంటే, అతని తలవెంట్రుకలను లెక్కించడం సులభం.
అయితే, నేను కూడా అటువంటివాడిగా ఉండాలని కోరుకుంటూ ప్రేమించిన రకానికి చెందినవాడు ఆ వక్త. ఉప్పొంగిన గర్వంతో నేను తప్పుదారి పట్టాను; ప్రతి గాలికీ అటూ ఇటూ కొట్టుకుపోయాను. అయినప్పటికీ, ఎంతో రహస్యంగా నీవే నాకు దిశానిర్దేశం చేస్తూ ఉన్నావు. అతనిని ఏ విషయాలకోసం ప్రశంసించారో, ఆ విషయాలకన్నా అతనిని ప్రశంసించినవారిపై నాకున్న అభిమానంవల్లనే నేను అతనిని ఎక్కువగా ప్రేమించానని నాకెలా తెలుసు? ఆ విషయాన్ని నీ ఎదుట అంత నిశ్చయంగా ఎలా ఒప్పుకుంటున్నాను? ఎందుకంటే, అతనికి ప్రశంసలు లభించకుండా, ఈ వ్యక్తులే అతనిని నిందించి, అతని గురించిన అవే విషయాలను నిందతోనూ తిరస్కారంతోనూ చెప్పి ఉంటే, అతనిని ప్రేమించాలనే తపన, ఉత్సాహం నాలో అంతగా రగిలేవి కావు. అయినా ఆ విషయాలు మారేవి కావు, అతడూ మారేవాడు కాదు; చెప్పేవారి భావాలు మాత్రమే మారేవి. సత్యపు దృఢత్వం ఇంకా ఆసరాగా లేని నిస్సహాయ ఆత్మ ఎక్కడ పడి ఉందో చూడు! తమ అభిప్రాయాలనే పట్టుకుని ఉండేవారి హృదయాలనుంచి మాటల పెనుగాలులు ఎలా వీస్తే, అలా అది ఇటూ అటూ కొట్టుకుపోతుంది, ముందుకూ వెనుకకూ నెట్టబడుతుంది; దానికి వెలుగు మబ్బులతో కమ్ముకుపోతుంది, సత్యం కనిపించకుండా పోతుంది. ఇదిగో, ఆ సత్యం మన ముందే ఉంది. నా ప్రసంగమూ, నా కృషీ ఆ వ్యక్తికి తెలియడం నాకు చాలా గొప్ప విషయంగా అనిపించింది. అతడు వాటిని మెచ్చుకుంటే నాలో ఉత్సాహం మరింత రగిలేది; కాని అతడు తిరస్కరిస్తే, నీ దృఢత్వం లేని నా శూన్య హృదయం గాయపడేది. అయినప్పటికీ, నేను అతనికి రాసిన గ్రంథంలోని అంశమైన “సుందరమైనది, సముచితమైనది” అనే విషయాన్ని, అందులో నాతో మరెవరూ పాలుపంచుకోకపోయినా, ఆనందంగా తలచుకుంటూ, పరిశీలిస్తూ, మెచ్చుకుంటూ ఉండేవాడిని.
అయితే, అద్భుతాలు చేయువాడవు నీవు మాత్రమే అయిన సర్వశక్తిమంతుడా, ఈ గంభీరమైన విషయం నీ జ్ఞానంలో ఏ మూలసూత్రంపై ఆధారపడి ఉందో నేను అప్పటికీ చూడలేకపోయాను. నా మనస్సు భౌతిక రూపాల మధ్యే సంచరించేది. తనలో తానే సౌందర్యం కలిగినదానిని “సుందరమైనది” అనీ, మరొకదానితో పొందికగా ఉండటంవల్ల సౌందర్యం కలిగినదానిని “సముచితమైనది” అనీ నిర్వచించి, వాటి మధ్య భేదాన్ని చూపాను. దీనిని భౌతిక ఉదాహరణలతో సమర్థించాను. తరువాత మనస్సు స్వభావాన్ని పరిశీలించడానికి మళ్లాను; కాని ఆధ్యాత్మిక విషయాల గురించి నాకున్న తప్పుడు భావన సత్యాన్ని చూడనివ్వలేదు. అయినా సత్యపు శక్తి తనంతట తానే నా కళ్లముందు మెరిసింది. అప్పుడు ఆరాటపడుతున్న నా ఆత్మను అభౌతిక సత్తా నుంచి రూపరేఖలు, రంగులు, పెద్దపెద్ద పరిమాణాల వైపుకు మళ్లించాను. ఇవి మనస్సులో కనిపించకపోవడంతో, నా మనస్సునే నేను చూడలేనని అనుకున్నాను. సద్గుణంలో శాంతిని ప్రేమించి, దుర్గుణంలో కలహాన్ని అసహ్యించుకున్నాను. మొదటిదానిలో ఐక్యతను, రెండవదానిలో ఒక విధమైన విభజనను గమనించాను. హేతుబుద్ధిగల ఆత్మ, సత్య స్వభావం, పరమ మేలు యొక్క స్వభావం ఆ ఐక్యతలో ఉన్నాయని భావించాను. కాని ఈ విభజనలో హేతుబుద్ధి లేని జీవానికి చెందిన ఏదో తెలియని సత్తా, పరమ కీడు యొక్క స్వభావం ఉన్నాయని దయనీయంగా ఊహించుకున్నాను. అది ఒక సత్తా మాత్రమే కాక, నిజమైన జీవం కూడా అనీ, అయినా సమస్తానికీ మూలమైన నీనుంచి, ఓ నా దేవా, అది ఉద్భవించలేదనీ ఊహించాను. మొదటిదానిని లింగభేదం లేని ఆత్మ అన్నట్లుగా మోనాడ్ అని పిలిచాను; రెండవదానిని డయాడ్ అని పిలిచాను—హింసాత్మక క్రియల్లో క్రోధం, నీచకృత్యాల్లో కామం. నేనేమి మాట్లాడుతున్నానో నాకే తెలియదు. ఎందుకంటే, కీడు ఒక సత్తా కాదనీ, మన ఆత్మ ఆ పరమమైన, మార్పులేని మేలు కాదనీ నాకు అప్పటికి తెలియలేదు, నేర్చుకోనూ లేదు.
ఎందుకంటే, ఉద్ధృతమైన చర్యకు మూలమైన ఆత్మలోని ఉద్వేగం చెడిపోయి, అహంకారంతోనూ అదుపు లేకుండానూ చెలరేగినప్పుడు హింసాత్మక క్రియలు పుడతాయి. శారీరక సుఖాలను ఆస్వాదించే ఆత్మలోని అనురక్తికి అదుపు లేనప్పుడు కామవాంఛలు పుడతాయి. అలాగే, హేతుబుద్ధిగల ఆత్మయే చెడిపోతే, పొరపాట్లూ తప్పుడు అభిప్రాయాలూ ప్రవర్తనను కలుషితం చేస్తాయి. అప్పుడు నా స్థితి అదే. ఆత్మ స్వయంగా సత్యస్వరూపం కాదు కాబట్టి, సత్యంలో పాలుపొందాలంటే అది మరొక వెలుగుచేత ప్రకాశింపబడాలని నాకు తెలియదు. ఎందుకంటే, ఓ ప్రభువా, నా దేవా, నీవు నా దీపాన్ని వెలిగిస్తావు, నా చీకటిని ప్రకాశింపజేస్తావు. నీ పరిపూర్ణతనుంచి మేమందరమూ పొందాము. ఎందుకంటే, లోకంలోకి వచ్చే ప్రతి మనిషినీ ప్రకాశింపజేసే నిజమైన వెలుగు నీవే; నీలో ఏ మార్పూ లేదు, మార్పువల్ల కలిగే నీడ కూడా లేదు.
అయినా నేను నీ వైపుకు చొచ్చుకుపోవాలని చూశాను; మరణాన్ని రుచి చూడునట్లు నీ నుండి దూరంగా త్రోసివేయబడ్డాను. ఎందుకంటే నీవు గర్విష్ఠులను ఎదిరిస్తావు. స్వభావరీత్యా నీవు ఏవై ఉన్నావో నేనూ అదే అయి ఉన్నానని ఒక వింత పిచ్చితో వాదించడంకంటే గొప్ప గర్వం మరేముంటుంది? నేను మార్పుకు లోబడినవాడినే. జ్ఞానాన్ని పొందాలనే నా కోరికే, అధమ స్థితి నుండి మెరుగైన స్థితికి చేరాలనే ఆశే, ఈ విషయాన్ని నాకు స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి. అయినా నీవే మార్పుకు లోబడతావనీ, నేను మాత్రం నీవు ఏవై ఉన్నావో అది కాననీ ఊహించుకోవడానికే మొగ్గుచూపాను. అందుచేత నీవు నన్ను దూరంగా త్రోసివేసి, నా వ్యర్థమైన మొండితనాన్ని ఎదిరించావు. నేను భౌతిక రూపాలను ఊహించుకున్నాను; నేనే శరీరధారినై ఉండి, శరీరాన్ని నిందించాను. గతించిపోయే గాలిలాంటి నేను నీ వద్దకు తిరిగి రాక, నీలోగానీ, నాలోగానీ, శరీరంలోగానీ ఉనికి లేని వాటివైపు సాగిపోతూనే ఉన్నాను. నీ సత్యం వాటిని నాకోసం సృష్టించలేదు; నా వ్యర్థాభిమానమే భౌతిక వస్తువుల నుండి వాటిని కల్పించుకుంది. నీకు విశ్వాసపాత్రులైన నీ చిన్నవారిని, నా సహపౌరులను, వాగాడంబరంతో, మూర్ఖంగా ఇలా అడుగుతుండేవాడిని: “అలాగైతే, దేవుడు సృష్టించిన ఆత్మ ఎందుకు తప్పుదారి పడుతుంది?” నిజానికి, నాకే తెలియకుండా నేను వారి నుండి వెలివేయబడి ఉన్నాను. కానీ, “అలాగైతే, దేవుడు ఎందుకు తప్పు చేస్తాడు?” అని నన్ను అడగడాన్ని నేను ఒప్పుకునేవాడిని కాదు. మార్పుకు లోబడే నా స్వభావం స్వచ్ఛందంగా తప్పుదారి పట్టిందనీ, ఇప్పుడు శిక్షగా భ్రమలో పడి ఉందనీ ఒప్పుకోవడానికి బదులు, మార్పులేని నీ స్వరూపమే బలవంతం వల్ల తప్పుదారి పట్టిందని వాదించాను.
ఆ గ్రంథాలను రాసినప్పుడు నా వయసు దాదాపు ఇరవై ఆరు లేదా ఇరవై ఏడు సంవత్సరాలు. భౌతికమైన కల్పనలు నా అంతరంగంలో తిరుగుతూ, నా హృదయపు చెవుల్లో ఝుమ్మంటున్నాయి. ఓ మధురమైన సత్యమా, “అందమైనది, తగినది” అనే విషయాలను ధ్యానిస్తూ, నా అంతరంగంలో వినిపించే నీ మధుర స్వరం వైపు నా హృదయపు చెవులను తిప్పాను. నిలిచి నీ మాట వినాలనీ, పెండ్లికుమారుని స్వరానికి అమితంగా ఆనందించాలనీ తపించాను; కానీ అలా చేయలేకపోయాను. ఎందుకంటే నా సొంత తప్పిదాల స్వరాలే నన్ను వెలుపలికి ఈడ్చుకుపోయాయి; నా సొంత గర్వభారంతో అట్టడుగు అగాధంలోకి మునిగిపోతున్నాను. నీవు నాకు సంతోషానందాలను వినిపించలేదు; ఇంకా అణకువ పొందని నా ఎముకలు ఉల్లసించనూ లేదు.
నాకు నిండా ఇరవై సంవత్సరాలు కూడా లేనప్పుడు, అరిస్టాటిల్ రచించిన ‘పది పదార్థ వర్గాలు’ అని పిలిచే పుస్తకం నా చేతికి వచ్చింది. దానిని ఎవరి సహాయమూ లేకుండా చదివి అర్థం చేసుకోవడంవల్ల నాకు కలిగిన ప్రయోజనం ఏమిటి? కార్తేజ్లోని నా వాక్చాతుర్య గురువూ, పండితులుగా పేరుపొందిన ఇతరులూ గర్వంతో బుగ్గలు ఉబ్బించి ఆ పేరును పలికినప్పుడల్లా, ఆ పేరే ఏదో గొప్పదీ దివ్యమైనదీ అయినట్లు నేను దానికి ఆకర్షితుడనయ్యేవాడిని. అత్యంత సమర్థులైన బోధకులు నోటితో వివరించడమే కాక, ఇసుకలో ఎన్నో బొమ్మలు గీసి చూపించినా, తమకు ఆ పుస్తకం అర్థం కావడం ఎంతో కష్టమైందని చెప్పిన ఇతరులతో నేను చర్చించాను. అయితే, సొంతంగా చదివి నేను తెలుసుకున్నదానికంటే ఎక్కువగా వారు నాకు ఏమీ చెప్పలేకపోయారు. ‘మనిషి’ వంటి ద్రవ్యాల గురించీ, వాటి గుణాల గురించీ ఆ పుస్తకం ఎంతో స్పష్టంగా వివరిస్తున్నట్లు నాకు అనిపించింది. ఉదాహరణకు, మనిషి ఆకారం ఎలాంటిది; అతని ఎత్తు ఎన్ని అడుగులు; అతని సంబంధం ఏమిటి, అతడు ఎవరికి సోదరుడు; అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడు; ఎప్పుడు జన్మించాడు; నిలబడి ఉన్నాడా లేక కూర్చున్నాడా; పాదరక్షలు ధరించాడా లేక ఆయుధాలు ధరించాడా; ఏదైనా చేస్తున్నాడా లేక దేనికైనా గురవుతున్నాడా అనే విషయాలను అది వివరించింది. నేను కొన్ని ఉదాహరణలిచ్చిన ఈ తొమ్మిది వర్గాల కిందగానీ, ప్రధానమైన ద్రవ్య వర్గం కిందగానీ చేర్చగల అసంఖ్యాకమైన విషయాలన్నిటినీ అది వివరించింది.
ఇదంతా నాకు ఆటంకంగా కూడా మారినప్పుడు, దీనివల్ల నాకు కలిగిన మేలు ఏమిటి? ఉనికిలో ఉన్నదంతా ఆ పది పదార్థ వర్గాలలో ఇమిడి ఉందని ఊహించుకొని, ఓ నా దేవా, అద్భుతమైనదీ మార్పులేనిదీ అయిన నీ ఏకత్వాన్ని కూడా అదే విధంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. నీవు కూడా నీ సొంత గొప్పతనానికో సౌందర్యానికో లోబడి ఉన్నట్లూ, భౌతిక వస్తువులలో ఉన్నట్లే, అవి నీలో గుణాలుగా ఉండి, నీవు వాటికి ఆధారమైన ద్రవ్యంగా ఉన్నట్లూ భావించాను. కానీ నీ గొప్పతనమూ సౌందర్యమూ నీవే. ఒక వస్తువు మాత్రం, అది భౌతికమైనది అయినంత మాత్రాన గొప్పదో అందమైనదో కాదు; ఎందుకంటే దాని గొప్పతనం లేదా అందం తగ్గినా, అది భౌతిక వస్తువుగానే ఉంటుంది. అయితే నీ గురించి నేను భావించినది అసత్యమే గాని సత్యం కాదు; అవి నా దుస్థితి కల్పించిన ఊహలే గాని నీ పరమానందపు వాస్తవాలు కావు. ఎందుకంటే భూమి నాకోసం ముళ్లపొదలనూ ముళ్లనూ మొలిపించాలనీ, నా నుదుటి చెమటతో నా ఆహారం తినాలనీ నీవు ఆజ్ఞాపించావు; నా విషయంలో అది అలాగే జరిగింది.
స్వేచ్ఛా విద్యలని పిలువబడే విద్యలకు సంబంధించి నాకు దొరికిన పుస్తకాలన్నిటినీ, నీచమైన మమకారాలకు నీచమైన బానిసత్వంలో ఉన్న నేను, ఎవరూ నేర్పకుండానే చదివి అర్థం చేసుకున్నందువల్ల నాకు కలిగిన ప్రయోజనమేమిటి? వాటిలో నేను ఆనందించాను; కానీ వాటిలోని సత్యమైన, నిశ్చయమైన విషయాలన్నీ ఎక్కడి నుండి వచ్చాయో నాకు తెలియలేదు. ఎందుకంటే నేను వెలుగుకు వీపును, ఆ వెలుగుతో ప్రకాశించే వస్తువులకు ముఖాన్ని చూపుతున్నాను; అందువల్ల ప్రకాశించే వస్తువులను గుర్తించే నా ముఖమే ప్రకాశించలేదు. వాక్చాతుర్యం, తర్కం, రేఖాగణితం, సంగీతం, అంకగణితం గురించి వ్రాసినదంతా, పెద్దగా కష్టపడకుండానే, ఎవరూ నేర్పకుండానే, నా అంతట నేనే అర్థం చేసుకున్నానని, నా ప్రభువా, నా దేవా, నీకు తెలుసు. ఎందుకంటే త్వరగా అర్థం చేసుకునే శక్తి, సూక్ష్మంగా వివేచించే శక్తి రెండూ నీ వరాలే; అయినా వాటిని బట్టి నేను నీకు బలి సమర్పించలేదు. కాబట్టి అవి నాకు మేలు చేయక, నా నాశనానికే తోడ్పడ్డాయి; ఎందుకంటే నా సంపదలో అంత మంచి భాగాన్ని నా సొంత ఆధీనంలో ఉంచుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. నా బలాన్ని నీ కోసం కాపాడుకోకుండా, దానిని వ్యభిచారాలపై వెచ్చించడానికి నీ నుండి దూరదేశానికి తిరిగిపోయాను. మంచి ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించని మంచి సామర్థ్యాల వల్ల నాకు కలిగిన లాభమేమిటి? ఆ విద్యలను శ్రద్ధగలవారూ ప్రతిభావంతులూ సైతం ఎంతో కష్టంతోనే నేర్చుకుంటారని, అలాంటివారికి నేను వాటిని వివరించడానికి ప్రయత్నించేంతవరకు నాకు తెలియలేదు. అప్పుడు, నా వివరణను మరీ నెమ్మదిగా కాకుండా అనుసరించగలిగినవారే ఆ విద్యలలో అత్యంత ప్రతిభగలవారిగా నిలిచారు.
అయితే, ప్రభువైన దేవా, సత్యస్వరూపుడవైన నిన్ను ఒక విశాలమైన ప్రకాశవంతమైన దేహంగానూ, నన్ను ఆ దేహంలోని ఒక ముక్కగానూ ఊహించుకుంటున్నప్పుడు, ఇదంతా నాకు ఏ మేలు చేసింది? ఎంత తీవ్రమైన వక్రబుద్ధి! కానీ అప్పట్లో నా స్థితి అదే. నా దేవా, అప్పట్లో నా దైవదూషణలను మనుషుల ముందు ప్రకటించడానికీ, నీకు వ్యతిరేకంగా మొరగడానికీ సిగ్గుపడని నేను, ఇప్పుడు నాపై నీవు చూపిన కరుణలను నీ ఎదుట ఒప్పుకోవడానికీ, నిన్ను వేడుకోవడానికీ సిగ్గుపడను. భక్తికి సంబంధించిన బోధ విషయంలో నేను అంత ఘోరంగా, అంత దైవద్రోహకరమైన సిగ్గుచేటైన రీతిలో తప్పుదారి పట్టినప్పుడు, ఆ విద్యలలో నాకున్న చురుకైన బుద్ధి వల్లగానీ, మానవ బోధన సహాయం లేకుండానే నేను అర్థం చేసుకున్న అత్యంత క్లిష్టమైన ఆ గ్రంథాలన్నిటి వల్లగానీ నాకు కలిగిన ప్రయోజనమేమిటి? లేదా, నీ చిన్నవారికి ఎంతో మందమైన బుద్ధి ఉండటం ఏ అడ్డంకిగా నిలిచింది? వారు నీకు దూరంగా వెళ్లలేదు కాబట్టి, నీ సభ అనే గూటిలో సురక్షితంగా రెక్కలు పెంచుకొని, దృఢమైన విశ్వాసమనే ఆహారంతో ప్రేమ రెక్కలను పోషించుకోగలిగారు. మా ప్రభువా, మా దేవా, నీ రెక్కల నీడలో మేము ఆశతో ఉండనిమ్ము; మమ్మల్ని కాపాడు, మమ్మల్ని మోసికొని పోవుము. చిన్నప్పుడూ నీవే మమ్మల్ని మోస్తావు; తల నెరిసే వృద్ధాప్యం వరకూ నీవే మమ్మల్ని మోస్తావు. ఎందుకంటే మా స్థిరత్వం నీవైనప్పుడు, అది నిజంగా స్థిరత్వమే; కానీ అది మా సొంతమైనప్పుడు, అది బలహీనతే. మా మేలు ఎల్లప్పుడూ నీతోనే జీవిస్తుంది; దాని నుండి మేము తిరిగిపోయినప్పుడు, మేము దారితప్పిపోతాము. ప్రభువా, మేము పతనం కాకుండా ఇప్పుడు తిరిగి రానిమ్ము; ఎందుకంటే మా మేలు ఎటువంటి క్షయం లేకుండా నీతోనే జీవిస్తుంది; ఆ మేలు నీవే. మేము ఆ స్థానం నుండి పడిపోయాము కాబట్టి, తిరిగి వెళ్లడానికి స్థలమే ఉండదేమో అని భయపడవలసిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే మేము దూరమైనంత మాత్రాన, మా నివాసమైన నీ నిత్యత్వం కూలిపోలేదు.