Basi, je, unataka kupata maisha ya heri? Yaani, maisha yenye baraka za kweli? Maisha ya furaha ya kweli? Bila shaka unataka! Swali muhimu zaidi ni, “Ninayapataje?”
Jibu ni rahisi. Tunayapata kwa msaada wa kimungu wa Kristo. Naye anatusaidiaje? Anatusaidia: 1) kwa njia ya sheria; na 2) kwa njia ya neema.
Sura hii itazingatia namna Mungu alivyotupatia sheria Yake na pia namna anavyotujalia neema ili tuishi maisha yenye utukufu ambayo tumeitwa kuyaishi.
Sheria ya Maadili
“Sheria ya maadili” inapaswa pia kueleweka kama “sheria ya Mungu.” Sheria ya Mungu ni kila kitu kitokacho katika akili na moyo wa Mungu ambacho ni sahihi na chema. Ni utaratibu wa maadili ambao Mungu ameuweka ili kutuongoza katika maisha yenye utimilifu. Kwa kulinganisha, tunaelewa kwamba kuna sheria za maumbile. Kwa mfano, nguvu ya uvutano haiwezi kupuuzwa. Tunaweza kujifanya kwamba haipo, lakini hilo halimaanishi kwamba haipo. Ndivyo ilivyo pia kwa sheria ya Mungu ya maadili. Sheria hii ya kiroho ni halisi na haibadiliki. Kuikana hakuifanyi itoweke.
Sheria hii inapaswa kwanza kueleweka kuwa inapatana na akili. Ina mantiki. Hii ni kwa sababu Mungu alituumba tukiwa na uwezo wa ndani wa kutambua mema na mabaya. Huenda tusiweze kutambua kila sheria ya maadili inayotoka kwa Mungu kwa kutumia akili yetu ya kibinadamu pekee, lakini tutaweza kuelewa sheria za msingi kabisa za maadili kwa kutumia akili yetu na busara ya kawaida. Hiyo ni kwa sababu sheria ya maadili imeandikwa katika dhamiri zetu.
Pamoja na hayo, ni muhimu kuelewa kwamba hata sheria za kiwango cha juu kabisa (kama vile “wapendeni adui zenu”) zinaeleweka kwetu tunapomruhusu Mungu atufunulie kwa njia anazochagua. Jambo kuu ni kwamba sheria ya maadili inapatana na akili!
Tunapozungumza kuhusu sheria ya maadili (sheria ya Mungu), tunafafanua namna nne inavyojidhihirisha: sheria ya asili, sheria iliyofunuliwa, sheria za Kanisa na sheria za kiraia. Tutaiangalia kila moja ili kuelewa jinsi Mungu alivyochagua kutuongoza kuelekea heri.
Sheria ya Maumbile: Sheria ya maumbile ni sheria ya maadili iliyoandikwa katika dhamiri ya kila mtu. Ni sheria ya maadili tunayoijua kwa maumbile yetu tu. Sheria hii, ikitenda kulingana na akili ya binadamu, inatuita kutenda mema na inatukataza kutenda dhambi. Katika ufafanuzi huu tunaona vipengele viwili muhimu vya sheria ya maumbile. Kwanza, sheria ya maumbile “imechongwa katika nafsi ya kila mtu,” na pili, sheria hii inamwita mtu “kutenda mema na kumkataza kutenda dhambi” (KKK #1954).
Fikiria ujuzi wako wa kutofautisha mema na mabaya. Ulitoka wapi? Je, unatokana tu na yale uliyofundishwa na wazazi na watu wengine katika maisha yako yote? Au kuna chanzo kinachopita yale uliyofundishwa? Ukweli ni kwamba kuna mambo mengi tunayojua tu kuwa ni mema na mambo mengine tunayojua kuwa ni mabaya. Hii ni kwa sababu Mungu ameandika sheria Yake katika akili yetu ya kibinadamu.
Kwa mfano, kwa nini unajua kwamba ni kosa kumuua mtu? Au kwa nini unajua kwamba ni kosa kumwibia jirani kiasi kikubwa cha fedha? Je, ni kwa sababu tu ulifundishwa hivyo? La, kuna zaidi ya hayo. Ni kweli kwamba kufundishwa kutofautisha mema na mabaya hutusaidia, lakini ndani kabisa tunajua kanuni fulani za msingi za maadili. Tunazijua kwa sababu hatuwezi kukosa kuzijua. Nasi hatuwezi kukosa kuzijua kwa sababu Mungu ameifanya sheria Yake kuwa sehemu ya maumbile yetu yenyewe.
Tatizo ni kwamba maumbile yetu ya kibinadamu “yamevurugika,” kwa namna ya kusema. Tumeathiriwa sana na dhambi ya asili na kile tunachokiita “mwelekeo wa kutamani mabaya.” Hii ina maana kwamba maumbile yetu yenyewe yamepotoshwa na kuvurugika. Kwa hiyo, sheria hiyo ya Mungu iliyoandikwa katika dhamiri yetu haionekani kwa uwazi na inaeleweka kwa mkanganyiko. Kama tungekuwa na maumbile makamilifu ya kibinadamu, kila kitu kingekuwa wazi, lakini hatuna maumbile hayo. Kwa hiyo, nyakati fulani sheria ya maumbile inaeleweka kwa mkanganyiko. Hata hivyo, tukijitahidi kutafuta ukweli kwa akili yetu ya kibinadamu, angalau tutafikia kanuni za msingi kabisa za maadili na tutaweza kuongozwa nazo. Na, kama ilivyoelezwa hapo juu, kuipuuza sheria ya maadili ya maumbile hakuiondoi.
Sheria Iliyofunuliwa: Katika Kitabu cha Kwanza cha mfululizo huu tulizungumzia ufunuo. Katika kitabu hicho tulishughulikia hasa mambo ya imani. Hapa, tunafuata uelewa huohuo lakini tunautazama ufunuo kuhusu mambo ya maadili.
Kama ilivyoelezwa hapo juu, sheria ya maumbile tuliyopewa na Mungu na kuandikwa katika dhamiri yetu yenyewe inaeleweka kwa mkanganyiko kwa kiasi fulani kutokana na dhambi ya asili na dhambi zetu binafsi. Si kwamba sheria yenyewe ina mkanganyiko; bali ni kwamba hali yetu ya kuanguka dhambini inafanya iwe vigumu kwetu kuielewa sheria ya Mungu. Lakini Mungu hakutuacha katika mkanganyiko wetu. Badala yake, tangu mwanzo wa nyakati alianza kutufunulia sheria kamili ya maadili ili kufafanua yale yanayotutatiza.
Katika Agano la Kale, tunaona kwamba Mungu alianza kuifunua sheria Yake tangu wakati wa Adamu na Eva na akaendelea kuifunua kwa wale waliokuja baadaye. Alifanya hivyo kwa Noa, Abrahamu na hasa kwa njia ya Musa, Mungu alipompa Amri Kumi. Tunaona ufunuo wa Mungu unaoendelea kuhusu maadili katika mafundisho ya manabii, katika kukua kwa Sheria ya Agano la Kale na katika njia nyingi ambazo Mungu alihusiana na watu Wake.
Hatimaye, Baba alitufunulia utimilifu wa sheria ya maadili katika Mwanawe, Yesu. Yesu, katika mafundisho Yake, katika nafsi Yake mwenyewe na katika matendo Yake, anafunua kikamilifu maana ya kuwa binadamu na kuikubali kwa moyo sheria kamilifu ya upendo.
Bila ufunuo huu wa Mungu, tungebaki katika giza na mkanganyiko. Lakini kwa ufunuo huu wa Mungu, tunapewa uwezo wa kuona kwa uwazi yote ambayo Mungu ameweka kuwa mema, matakatifu na manyofu kimaadili.
Hili linaonekana wazi zaidi tunaposoma Maandiko Matakatifu, hasa Injili. Tunaposoma maneno ya Yesu hasa, tunaweza kutulia na kutambua moyoni, kwa namna moja au nyingine, jinsi ambavyo tumekuwa tukitenda vibaya au maeneo tunayohitaji kujirekebisha. Hili ni jambo jema! Hili linapotokea, tunauruhusu ufunuo wa kina wa Mungu kupenya dhamiri zetu na kutufundisha jinsi ya kutenda. Tunaweza kuhisi “kuguswa na dhamiri” kwa maana ya kwamba ghafla tunatambua kuwa tumepungukiwa na ukamilifu katika eneo fulani la maisha yetu. Na tunaweza kupata katika Maandiko Matakatifu wito wa kina wa kujitahidi kufikia fadhila na upendo kamilifu zaidi.
Jambo la kuvutia ni kwamba sheria ya upendo inaweza mwanzoni kuonekana kwetu kama mzigo au changamoto. Au inaweza kuwa vigumu kuikubali na kuifuata kwa moyo. Lakini mwishowe, ikiwa tuna moyo ulio wazi na tunatafuta ukweli kwa unyofu, tutafikia kutambua kwamba yote ambayo Yesu anasema na kutenda yana maana. Ni kama ufunguo unaofungua mlango uliofungwa na kutuingiza katika ulimwengu ambao tulikuwa tumeusikia lakini hatukuweza kuugundua wenyewe. Mambo ambayo Yesu anatufunulia yanatutakasa na kutuweka huru kwa sababu yanatufunulia yale ambayo tayari yamefichika ndani ya dhamiri yetu. Yanatufunulia sheria ya maadili iliyoandikwa ndani yetu, na hilo linakuwa ugunduzi wenye furaha.
Sheria inayofunuliwa na Injili ni sheria ya mapendo. Sheria hii inapatikana hasa katika Heri na Mahubiri ya Mlimani. Lakini pia tunaiona sheria hii ya mapendo katika tendo kuu kabisa la upendo wa kujitoa sadaka ambalo Yesu alifanya Msalabani. Tunasoma maneno Yake na kuona jinsi alivyoikubali kwa hiari sadaka hii kwa ajili yetu. Katika ushuhuda wa Msalaba Wake, tunagundua wito wetu wenyewe wa upendo wa kujitoa sadaka na, tunatumaini, tunaukubali kwa moyo wote.
Sheria ya Kanisa: Yesu alipopaa Mbinguni, aliahidi kwamba angekuwa pamoja nasi daima. Njia kuu ambayo hili linatokea ni kwa njia ya Kanisa. Kanisa, kupitia Mitume na waandamizi wao, limekabidhiwa “Funguo za Ufalme.” Hii ina maana kwamba Yesu anaahidi kutuongoza katika ukweli wote katika nyakati zote.
Ni jukumu takatifu la Kanisa, hasa papa na maaskofu, kufundisha kuhusu masuala ya imani na maadili katika nyakati zote. Hili ni muhimu hasa kwa kuwa maswali mapya ya kimaadili yanajitokeza katika kila wakati na kila enzi. Inaweza kuwa vizuri kurejea sehemu inayohusu Ualimu wa Kanisa katika Kitabu cha Kwanza cha mfululizo huu ili kupata maelezo yaliyo wazi zaidi. Yote yaliyosemwa huko yanahusu hasa namna Mungu anavyoliongoza Kanisa katika njia za imani. Hata hivyo, mamlaka ya kufundisha ya Ualimu wa Kanisa yanahusu kwa kiwango kilekile pia masuala yote ya maisha ya kimaadili. Ni jukumu la Ualimu wa Kanisa kutufundisha na kutufafanulia sheria ya maadili katika kila wakati na kila enzi.
Kwa mfano, Yesu hakutufundisha kamwe kuhusu maadili yanayohusu uundaji wa viumbe kwa kunakili vinasaba au utafiti wa seli shina za viinitete. Kwa hiyo, ni wajibu wa Kanisa kutumia mwanga kuhusu maadili uliotolewa kupitia mafundisho ya Yesu katika kushughulikia maswali yote ya kisasa. Kwa hiyo, tunaweza kuwa na hakika kwamba Yesu anaufafanua ufunuo Wake maswali mapya yanapojitokeza.
Kanisa pia limepewa mamlaka na, kwa hiyo, wajibu wa kuweka sheria za kuongoza ibada yetu na maisha yetu ya imani. Kwa mfano, fundisho kuhusu kuhudhuria Misa Takatifu katika sikukuu za amri ni sheria ya Mungu inayofundishwa kwa njia ya Kanisa. Ni njia mahususi ambayo kwayo tunaiheshimu na kuishika Amri ya Tatu. Yesu anataka tuzitii sheria hizi.
Sheria za Kanisa huongoza maadhimisho ya Sakramenti na mpangilio wa parokia na majimbo; huelekeza majukumu ya maaskofu na wachungaji; huwasaidia walioitwa kwa maisha ya kitawa, na kadhalika. Kanisa hutupatia kile tunachokiita Sheria ya Kanisa ili kuongoza sehemu kubwa ya shughuli zetu, lakini pia kuna njia nyingine nyingi ambazo sheria za Kanisa hutuongoza. Kuna sheria maalumu zilizowekwa katika kila Kanisa mahalia, jimbo na nchi. Kuna sheria zinazotumika kwa kila jumuiya ya kitawa na shirika. Kuna sheria za kiliturujia zinazotumika kwa upana zaidi. Pia kuna sheria nyingine za maadili zinazofundishwa na Kanisa. Sheria moja maalumu ya Kanisa tuliyopewa inaitwa Amri za Kanisa. Amri hizi ni kama ifuatavyo:
1) Hudhuria Misa Takatifu siku za Jumapili na sikukuu za amri.
2) Ungama dhambi zako angalau mara moja kwa mwaka.
3) Pokea Komunyo Takatifu angalau wakati wa Pasaka.
4) Zitakase sikukuu za amri.
5) Zishike siku zilizowekwa za kufunga na kujinyima.
Aidha, waamini wana wajibu wa kulipatia Kanisa mahitaji yake ya kimwili, kila mmoja kadiri ya uwezo wake.
Amri hizi ni sheria za Kanisa zinazotupatia kile tunachoweza kuita “masharti ya msingi kabisa” kwa kila mtu kukua katika utakatifu na maisha ya kimaadili. Sheria hizi za Kanisa zinapatana kikamilifu na sheria ya Mungu, lakini ni njia mahususi ambazo kwazo Mungu anatudhihirishia sheria Yake kupitia Kanisa.
Sheria za Kiraia: Sheria za kiraia zinapaswa kufuatwa zinapopatana na mawazo na mapenzi ya Mungu. Sheria ya kiraia inapotungwa na mamlaka halali kwa manufaa ya wote, inashiriki katika Sheria ya Mungu na lazima ifuatwe. Hata hivyo, ikiwa sheria ya kiraia inapingana waziwazi na Sheria ya Mungu na, kwa hiyo, inapingana na akili yetu ya kibinadamu, tuna wajibu wa kutoifuata.
Ili kuelewa jinsi sheria ya maadili inavyopaswa kufanya kazi kwa pamoja na sheria za kiraia na manufaa ya wote katika jamii, sehemu inayofuata inachunguza kwa uwazi zaidi jinsi sheria ya Mungu inavyotuhusu sisi kama familia ya wanadamu.
Sisi Ni Nani? Jamii ya Wanadamu
Wanadamu wameumbwa wapendane. Tumeumbwa tuwe katika ushirika sisi kwa sisi, hasa ndani ya familia zetu lakini pia katika jamii kwa ujumla. Asili ya kijamii ya wanadamu inagusa kiini cha sisi ni nani. Sisi ni viumbe wa kijamii, na kwa hiyo, maisha yetu lazima yaakisi ushirika na umoja kati yetu. Hebu tuangalie wajibu wa kimaadili wa watu binafsi, familia, Serikali na mashirika yote ya kijamii ili kuelewa asili ya kijamii tuliyopewa na Muumba wetu.
Utatu Mtakatifu kama Msingi wa Jamii
Kuna mfanano fulani kati ya umoja wa Nafsi za Mungu na udugu ambao wanadamu wanapaswa kuujenga kati yao. (CCC #1890)
Sentensi hii fupi inafunua kiini cha jamii ya wanadamu. Ili kuelewa asili ya mtu, familia na jamii nzima, tunahitaji kwanza kuutazama Utatu Mtakatifu. Utatu Mtakatifu, kwa asili yake yenyewe, ni familia. Ni ushirika wa Nafsi za Mungu zinazoishi katika umoja na upendo mkamilifu kati yao. Kwa hiyo, ni sahihi kusema kwamba maisha ya kijumuiya ni sehemu ya asili ya msingi ya Mungu. Kila Nafsi katika Utatu Mtakatifu ipo ili iwe katika umoja na Nafsi nyingine.
Kwa kuanzia na Utatu Mtakatifu, tunapata ufahamu kuhusu maisha yetu wenyewe, asili yetu wenyewe na jamii kwa ujumla. Tumeumbwa kwa sura na mfano wa Mungu na, kwa hiyo, tumeumbwa tushiriki katika uhai Wake mwenyewe. Pia tumeumbwa kwa ajili ya ushirika, si tu na Utatu Mtakatifu, bali pia sisi kwa sisi. Na ushirika huu lazima udhihirike katika jamii nzima.
Jamii ni kama uwanja wa mazoezi ambapo kila mtu anajifunza kuwa mwanadamu kamili zaidi, kwa namna ya kusema. Kwa kuwa tumeumbwa tuwe katika ushirika sisi kwa sisi, kadiri tunavyoshiriki zaidi katika maisha ya familia, marafiki na jamii kwa ujumla, ndivyo tunavyozidi kuyatambua na kuyatimiza maisha yetu ya kibinadamu.
Jamii, kwa upande wake, lazima pia iheshimu hadhi ya kila mtu na itambue kwamba mwanadamu ndiye kitovu cha jamii. Jamii haipaswi kamwe kukandamiza haki za mtu binafsi. Badala yake, kumheshimu mtu binafsi ndiko kunakoiwezesha jamii kwa ujumla kustawi kama mahali pa ushirika wa wanadamu.
Kanuni moja ya msingi ambayo jamii lazima ifuate ni kanuni ya auni. Kanuni hii ina maana kwamba jambo linaloweza kushughulikiwa katika ngazi ya mtu binafsi linapaswa kushughulikiwa katika ngazi hiyo. Jambo linaloweza kushughulikiwa katika ngazi ya familia, ya eneo husika au ya Serikali linapaswa kushughulikiwa huko. Kwa maneno mengine, jamii inapaswa kuwa makini ili isiingilie na kukiuka haki za kila mmoja wa watu wake. Serikali kuu haipaswi kujaribu kudhibiti kila jambo dogo katika maisha ya mtu binafsi wakati mtu huyo au serikali ya eneo husika inaweza kushughulikia jambo linalohusika. Ukomunisti na mifumo mingine ya Ujamaa ni mifano ya Serikali kujitwalia “haki” ambazo ni za mtu binafsi au jumuiya ya eneo husika.
Pia ni muhimu watu binafsi watafute kuibadilisha jamii iwe mfano wa Utatu Mtakatifu. Lazima tujitahidi kuleta haki na maelewano, lakini jambo hilo lazima lifanywe daima katika upendo na ukweli.
Manufaa ya Wote
Jambo la kwanza la kuelewa kuhusu manufaa ya wote linahusu mamlaka halali katika jamii. Mamlaka ni ya lazima na ni njia ya jamii nzima kuongozwa na Mungu na sheria Yake. Wenye mamlaka wanatakiwa daima kuheshimu sheria ya maadili pamoja na hadhi na haki za kila mtu.
Lengo la yeyote mwenye mamlaka ni kutunga tu sheria ambazo ni za lazima, zinazopatana na akili na zilizo kwa manufaa ya mtu binafsi, na kwa hiyo, kwa manufaa ya wote. Sheria isiyo ya haki ni ile inayopingana na akili ya kibinadamu na, kwa hiyo, inayopingana na sheria ya Mungu. Hakuna wajibu wa kufuata sheria hizi, na nyakati nyingine ni lazima kutozitii.
Kwa mfano, tuseme serikali inatunga sheria kwamba kila familia inaweza kuwa na mtoto mmoja tu na kwamba, mama akipata ujauzito wa mtoto wa pili, mimba hiyo lazima itolewe. Huu ni ukosefu mkubwa wa haki na ni lazima kukataa kuitii sheria hiyo bila kujali matokeo. Wanadamu lazima wapinge ukosefu wa haki kama huu kwa kutumia akili na kwa mapendo. Sheria za kiraia zinazokiuka haki na hadhi ya mtu binafsi hazisaidii kamwe manufaa ya wote.
Baada ya kusema hayo, mamlaka halali inaweza kutunga sheria zinazopatana na akili kwa manufaa ya wote. Katika hali hiyo, Katekisimu inataja sifa tatu za manufaa ya wote zitakazozingatiwa:
- Kama ilivyotajwa hapo juu, manufaa ya wote, pamoja na sheria zote zinazowekwa ili kuyaendeleza, vitaheshimu daima haki na hadhi ya mtu binafsi. Jambo la umuhimu mkubwa ni kuheshimu haki ya kila mtu ya kutenda kulingana na dhamiri yake ya kimaadili. Kwa mfano, kila mtu lazima awe huru kuabudu, kuishi wito wake katika imani na kufaidi haki yake ya faragha.
- Kila mtu lazima apewe uhuru wa kujitahidi kuleta maendeleo yanayofaa ya jamii na, katika kuendeleza jamii, anapaswa kuwa huru kutafuta mambo ambayo ni mahitaji ya msingi: “chakula, mavazi, afya, kazi, elimu na utamaduni, taarifa zinazofaa, haki ya kuanzisha familia, na kadhalika” (GS 26 § 2). (CCC #1908)
- Ni wajibu wa mamlaka ya kiraia kujitahidi kujenga jumuiya yenye amani. Kuhakikisha uhuru dhidi ya kila aina ya ukandamizaji na kuilinda kila jamii ni majukumu mazito waliyokabidhiwa wenye mamlaka. Kila jamii lazima ihifadhiwe na kulindwa dhidi ya ukandamizaji, vurugu na utawala wa mabavu kutoka nje na ndani.
Kuna njia mbalimbali za kuunda mifumo ya kisiasa, lakini hata mfumo uwe wa aina gani, haki za msingi za wote lazima ziheshimiwe. Ni kwa kumheshimu mtu kwa namna hii tu ndipo jamii itakapostawi kweli na kujenga mazingira ambamo wanadamu wanaweza kufanikiwa kwa maana halisi kabisa ya neno hilo.
Kwa uelewa huo wa sheria ya maadili na jinsi sheria hiyo ya maadili inavyojidhihirisha katika aina nyingine mbalimbali za sheria, sasa tutaelekea kwenye kusudi la sheria zote lililo zaidi ya maumbile kwa kuangalia lengo la wanadamu. Tumeitwa kuishi katika neema ya Mungu na, katika neema hiyo, kuishi maisha ya kibinadamu kwa ukamilifu.
Kuhesabiwa Haki
Lengo letu kuu katika maisha ya maadili ni kuhesabiwa haki. Kuhesabiwa haki ni nini? Kunamaanisha mambo mawili ya msingi. Kwanza, kunamaanisha kwamba Roho Mtakatifu anatuingiza katika kifo na ufufuko wa Kristo, na hivyo kutuweka huru kutoka katika dhambi na kifo. Pili, kunamaanisha pia kwamba tunabadilishwa na kufanywa wapya ndani kwa ndani katika Kristo. Tunaongolewa na kuingia katika maisha mapya katika Kristo, tunafanywa watakatifu na kuishi kama viumbe vipya. Msamaha ni hatua ya kwanza; maisha mapya katika Kristo kwa njia ya mabadiliko ya ndani ndiyo lengo kuu.
Mtakatifu Augustino amenukuliwa katika Katekisimu akisema, “kuhesabiwa haki kwa mtu mwovu ni kazi kubwa kuliko kuumbwa kwa mbingu na dunia,” kwa sababu “mbingu na dunia zitapita lakini wokovu na kuhesabiwa haki kwa wateule…havitapita” (Mtakatifu Augustino, In Jo. ev. 72, 3: PL 35, 1823). (#1994)
Kuhesabiwa haki ni kufanywa wenye haki. Tunafanywa wenye haki kwa kutakaswa dhambi zote kwa damu ya Kristo. Kutoka hapo tunainuliwa na kuingia katika maisha mapya ya kuwa wenye haki mbele ya Baba. Haya si matokeo ya stahili zetu wenyewe; bali ni matokeo ya stahili za sadaka ya Kristo, ambayo hutufanya wana na binti wa kweli wa Mungu.
Neema
Neema ni jina linalotumiwa kueleza kila namna ambayo Mungu anazimiminia roho zetu zawadi Zake za upendo, huruma na utakatifu. Inatuongoza kwenye toba, inatuletea msamaha, inatuwezesha kuishi maisha ya utakatifu na kutusaidia kuitikia mwito wetu na kuishi wito wetu katika Kristo. Tunapozungumza kuhusu neema, tunatofautisha aina mbalimbali.
Neema ya Msaada: Neema ya msaada ni istilahi inayotumiwa kutaja misukumo hiyo kutoka kwa Mungu inayotuita kuishi maisha ya kuongoka na utakatifu. Ni zawadi ya awali anayotupa Mungu ili kutuvuta Kwake. Neema hizi si kitu tulichostahili au tunachodai kwa haki; bali ni zawadi za bure kutoka kwa Mungu, anazotupa kwa upendo alio nao kwetu.
Unaweza kupokea neema saidizi, kwa mfano, Mungu anaposema na dhamiri yako, akikuonyesha kwamba umetenda dhambi na unahitaji kumrudia. Inaweza pia kuja kwa namna ya msukumo wa kusali au kusoma Maandiko Matakatifu. Inaweza kuwa neema inayotolewa ili kukuhimiza upatane na mtu fulani au uonyeshe huruma na upendo.
Neema Inayotakasa: “Utakatifu” maana yake ni “hali ya kuwa mtakatifu.” Neema inayotakasa ni istilahi tunayotumia kutaja uwepo wa kudumu na unaoendelea wa Mungu katika maisha yako, unaokusaidia kubaki mtakatifu na kuishi kulingana na mapenzi Yake. Mtu anapokuwa katika hali ya neema inayotakasa, yuko njiani kuelekea Mbinguni. Wakristo wote wanaitwa kuishi daima katika neema inayotakasa. Ili mtu apoteze neema inayotakasa, ni lazima atende dhambi ya mauti. Katika hali hiyo, neema yote inayotakasa hupotea, na mtu huyo anaweza kuhitaji neema mpya ya msaada ili aitwe kumrudia Kristo.
Neema inayotakasa hutolewa katika Ubatizo na hudumu maadamu mtu anaendelea kuwa mwaminifu kwa mapenzi ya Mungu. Kwa hiyo, neema hii ndiyo inayotufanya watakatifu na wenye haki mbele ya Mungu. Ikiwa uko katika hali ya neema inayotakasa, unaishi katika uhusiano na Kristo. Yeye anaishi ndani yako, nawe unaishi ndani Yake. Tunapokea neema inayotakasa kwa viwango tofauti. Watakatifu wakubwa zaidi wamejawa kabisa na neema hii na wanaongozwa nayo katika matendo yao yote. Mtu ambaye amebakiwa na hatua moja tu kabla ya kutenda dhambi ya mauti pia yuko katika neema inayotakasa, lakini kwa kiwango kidogo zaidi.
Neema ya Sakramenti: Hii ni istilahi inayotumiwa kutaja kwa namna maalumu neema tunayopewa kwa njia ya Sakramenti. Hutolewa kwa mara ya kwanza katika Ubatizo, na baadaye hutolewa tunaposhiriki katika kila Sakramenti nyingine. Neema za sakramenti zina lengo la kutuwezesha kuishi daima katika neema inayotakasa na, kwa kweli, huleta neema inayotakasa katika maisha yetu. Tofauti pekee hapa ni kwamba neema ya sakramenti ni neema inayotakasa inayotufikia kwa njia ya Sakramenti.
Neema Maalumu: Neema hizi hutolewa katika aina mbalimbali za karama. Karama ni zawadi maalumu ya Mungu anayopewa mtu ili kulijenga Kanisa na kutimiza utume kwa manufaa ya wengine. Karama hizi zinaweza kuwa za fumbo, kama vile uwezo wa kutabiri, kunena kwa lugha, au kufanya miujiza. Pia zinaweza kuwa zawadi maalumu zinazotolewa ili kumwezesha mtu kuwa msimamizi mzuri ndani ya Kanisa au kutekeleza majukumu mengine maalumu yanayohusiana na wito wake, kama vile kuwa mama au baba anayejitolea. Karama hutolewa daima kwa manufaa ya wengine.
Mastahili
Katika Injili ya Mathayo tunasoma:
Msijiwekee hazina duniani, ambapo nondo na uharibifu huharibu, na wezi huvunja na kuiba. Bali jiwekeeni hazina mbinguni, ambapo wala nondo wala uharibifu haviharibu, wala wezi hawavunji na kuiba. (Mathayo 6:19–20)
Tunawezaje “kujiwekea hazina Mbinguni?” Kwa kweli, hatuwezi kufanya hivyo kwa nguvu zetu wenyewe, wala hatuna haki yoyote ya kudai hazina au utajiri wa Mbinguni. Huu ni msingi muhimu wa kuanzia ikiwa tunataka kuelewa stahili.
Stahili inaweza kueleweka kwanza kama kile ambacho jamii inawajibika kumpa mtu kutokana na matendo yake. Tukitenda maovu, tunastahili kukemewa na kuadhibiwa na wengine. Tukitenda mema, tunastahili kusifiwa na kushukuriwa nao.
Kwa upande wa Mungu, hatuwezi kufanya chochote kinachotufanya tustahili shukrani na sifa kutoka Kwake. Kwa nini? Kwa sababu kila jambo jema ni zawadi kutoka kwa Mungu. Yote ni zawadi! Kwa sababu hiyo, tunapaswa kuwa waangalifu tunapotumia neno “stahili,” tusije tukafikiri kwamba tunaweza kujipatia wokovu wetu au thawabu au baraka yoyote kutoka kwa Mungu kwa nguvu zetu wenyewe. Hatuwezi.
Hata hivyo, Mungu ni mwema sana kiasi kwamba anapenda kututhawabisha kwa kushirikiana na mpango Wake wa kimungu na neema Yake. Kwa hiyo, kwa mapenzi ya Mungu, kila tunapomtumikia kwa uaminifu na kwa hiari, Mungu huona hilo na kututhawabisha kwa baraka Zake. Anachagua kwa hiari kutujalia baraka za milele, hazina za Mbinguni, kwa sababu ya upendo na huruma Yake.
Hili linapaswa hasa kutuonyesha umuhimu wa kuwa watakatifu sasa badala ya kusubiri hadi wakati wa kufa. Bila shaka, Mungu anathamini kuongoka kwa mtu akiwa karibu na kifo, lakini lililo bora zaidi ni kujitolea maisha yote kwa utakatifu na kuongoka. Katika hali hiyo, maisha yetu ya utakatifu yanamwalika Mungu daima atende kwa uhuru na bure, akitujalia hazina za milele. Mungu wetu ana ukarimu mwingi, Naye anataka kutujalia zawadi Zake kwa ukarimu ili zidumu milele!
Utakatifu
Kwa maana wale aliowajua tangu awali, aliwachagua pia tangu awali wafananishwe na mfano wa Mwana Wake, ili Yeye awe mzaliwa wa kwanza miongoni mwa ndugu wengi. Na wale aliowachagua tangu awali, aliwaita pia; na wale aliowaita, aliwahesabia haki pia; na wale aliowahesabia haki, aliwatukuza pia. (Waroma 8:29–30)
Kifungu hiki kutoka kwa Mtakatifu Paulo kinafunua wito wetu wa utakatifu. Lengo lote la maisha ya maadili ni kufikia utakatifu wa Kikristo. Tunaitwa kufananishwa na mfano wa Kristo na, kwa njia hiyo, kuhesabiwa haki na kutukuzwa.
Nyakati nyingine tunaweza kufikiri kwamba utakatifu mkuu ni jambo linalowahusu watakatifu tu, au mapadre na watawa. Lakini ni muhimu kujua na kuamini kwamba kila mmoja wetu ameitwa kuwa mtakatifu. Mama na baba wanapaswa kuwa wazazi watakatifu. Watoto wanapaswa kuwa watakatifu. Walio katika ndoa, wasio katika ndoa, watawa na mapadre wameitwa kufikia utakatifu. Utakatifu ni sawa na furaha ya kweli. Ni rahisi kusahau hilo. Nyakati nyingine tunaweza kufikiri kwamba utakatifu unamaanisha kuishi maisha yasiyo na msisimko na yaliyo magumu. Hilo ni kweli ikiwa kipimo cha furaha kinatokana na mtazamo wa kidunia usiomjali Mungu. Furaha ya kidunia ni ya muda tu, inapita na haina kina. Hata hivyo, tukiielewa furaha kwa kuzingatia ukweli wa sisi ni nani na tumeumbwa kwa ajili ya nini, tutatambua kwamba furaha ni utakatifu. Na utakatifu unamaanisha maisha yaliyojaa neema ya Mungu, inayotuita kuongoka kwa kina zaidi na kutuwezesha kukua katika uongofu wetu wa ndani kila siku. Ulimwengu huu wa ndani wa neema na utakatifu ndio ufunguo wa kujitambua na kuwa vile tulivyo na vile tulivyoumbwa kuwa.
Kutoka Nadharia hadi Matendo
Kanuni za maadili zilizoelezwa katika sura hii na ile iliyotangulia zinapaswa kwanza kueleweka kwa njia ya kinadharia zaidi. Zinapaswa kueleweka kama msingi wa jumla unaoongoza maadili. Lakini kusudi la hilo ni kwamba baadaye ziweze kutumika katika maisha yetu ya vitendo. Tunapaswa kuweza kuchukua kanuni tunazozijua na kuzitumia katika maisha ya kila siku. Bila hilo, kanuni za maadili hubaki kuwa kanuni za kinadharia tu ambazo tunaweza kujadili kinadharia.
Kanuni hizo zinakuwa za vitendo kwa kuzitumia katika maisha ya kila siku na katika maamuzi tunayokabili kila siku. Njia bora zaidi ya kufanya hivyo ni kutazama ufunuo ulio wazi zaidi na unaohusu zaidi maisha ya vitendo ya kimaadili ambao Mungu ametupatia: Amri Kumi.
Amri Kumi ni ufunuo ulio wazi wa sheria ya Mungu na hutupatia mwongozo wa jinsi tunavyopaswa kuishi. Kila Amri inahusu mambo mengi, kwa kuwa Amri hizi hutuwekea mpaka wa chini wa mambo tusiyopaswa kufanya, lakini pia kiwango cha juu cha maana ya kuishi maisha matakatifu.
Tunapopitia kila Amri na hivyo kutafakari sheria yote ya maadili ya Mungu, jitahidi kuona jinsi kanuni za maadili zilizojadiliwa tayari zinavyopewa sura halisi na kutumika katika maisha. Na jitahidi kutumia tafakari zifuatazo kuhusu Amri kama chemchemi ya maisha yako mwenyewe ya kimaadili.
Sura Inayofuata: Sura ya 3 – Kumpenda Mungu
Pia Inapatikana kama Kitabu cha Kielektroniki & Kitabu chenye Jalada Laini
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble
