
Museo Nacional de Arte, domena publiczna, za pośrednictwem Wikimedia
14 grudnia: Święty Jan od Krzyża, prezbiter i doktor Kościoła — wspomnienie
ok. 1542–1591
Patron osób prowadzących życie kontemplacyjne, teologii mistycznej i poetów hiszpańskich
Kanonizowany przez papieża Benedykta XIII 27 grudnia 1726 roku
Ogłoszony doktorem Kościoła przez papieża Piusa XI w 1926 roku
Powszechnie nazywany „Doktorem Mistycznym”
Kolor liturgiczny: biały
Wersja: Pełna – Krótka
Kanały podcastu:
Apple – Spotify – iHeart – Audible
Cytat:
Aby wyjaśnić i opisać tę ciemną noc, przez którą przechodzi dusza, by dojść do Bożego światła doskonałego zjednoczenia w miłości z Bogiem, na ile jest to możliwe w tym życiu, potrzeba byłoby oświecenia wiedzą i doświadczeniem innymi i znacznie większymi niż moje; albowiem te ciemności i próby, zarówno duchowe, jak i doczesne, przez które zwykle przechodzą szczęśliwe dusze, aby móc osiągnąć ten wzniosły stan doskonałości, są tak liczne i tak głębokie, że ani ludzka wiedza nie wystarcza do ich zrozumienia, ani doświadczenie do ich opisania; gdyż tylko ten, kto przechodzi tą drogą, może ją zrozumieć, a nawet on nie potrafi jej opisać. ~Prolog do „Drogi na Górę Karmel”, św. Jan od Krzyża
Refleksja: Juan de Yepes y Álvarez urodził się w Fontiveros, w prowincji Ávila w Hiszpanii. Jego rodzina wywodziła się od żydowskich konwertytów, którzy osiedlili się w Fontiveros. Jego ojciec, Gonzalo, był księgowym i pracował dla krewnych zajmujących się handlem jedwabiem. W 1529 roku Gonzalo poślubił Catalinę, ubogą sierotę. Zamożna rodzina Gonzala nie przyjęła dobrze tej wiadomości. W rezultacie krewni odwrócili się od niego i nie mógł już pracować jako ich księgowy. Dlatego Gonzalo zaczął wraz ze swoją świeżo poślubioną żoną zajmować się tkactwem, aby utrzymać własną rodzinę. Gonzalo i Catalina mieli trzech synów: Francisca, Luisa i Juana.
W 1545 roku, gdy Juan miał zaledwie trzy lata, jego ojciec zmarł, pozostawiając Catalinie wychowanie i utrzymanie synów — trudny wówczas obowiązek dla wdowy. Zwróciła się o pomoc do rodziny Gonzala, lecz jej odmówiono. Dlatego ona i jej synowie żyli w skrajnej nędzy. Dwa lata po śmierci Gonzala Luis zmarł z niedożywienia. Ostatecznie Catalina zabrała Francisca i Juana, przeprowadziła się do większego miasta, Medina del Campo, i ponownie podjęła pracę jako tkaczka.
W Medinie Juan mógł uczęszczać do szkoły z internatem dla ubogich dzieci. Otrzymał tam podstawowe wykształcenie, mieszkanie i wyżywienie. Okazał się znakomitym uczniem i w 1559 roku, w wieku siedemnastu lat, zaproponowano mu naukę w pobliskiej, nowo założonej szkole jezuickiej. U jezuitów Juan studiował nauki humanistyczne, gramatykę, retorykę, łacinę i grekę. Cztery lata później, w 1563 roku, wstąpił do zakonu karmelitów, przyjmując imię Jan od św. Macieja.
Jan złożył profesję zakonną jako karmelita w 1564 roku, a następnie otrzymał od przełożonych specjalne pozwolenie na ścisłe przestrzeganie dawnej reguły karmelitańskiej zamiast przyjęcia rozmaitych zmian, które wprowadzono do niej na przestrzeni lat. Po złożeniu ślubów wysłano go na studia teologiczne i filozoficzne na prestiżowym uniwersytecie w Salamance. Osiągał tam znakomite wyniki w nauce i był znany ze swojej inteligencji oraz wnikliwości. Pod koniec studiów Jan zaczął mieć wątpliwości co do swojego powołania karmelitańskiego, pragnąc raczej prowadzić bardziej kontemplacyjne życie. Postanowił więc, że po przyjęciu święceń wstąpi do kartuzów. Jan otrzymał święcenia kapłańskie w 1567 roku.
Ojciec Jan powrócił do Mediny, aby odprawić swoją pierwszą Mszę świętą. Jednak spotkanie z karmelitanką Teresą z Ávili całkowicie zmieniło jego zamiar wstąpienia do kartuzów. Matka Teresa była reformatorką zakonu karmelitańskiego i przybyła do Mediny, aby założyć nowy klasztor żeński. Podczas pobytu tam usłyszała o nowo wyświęconym kapłanie, ojcu Janie, i uczestniczyła w jego pierwszej Mszy świętej. Później rozmawiała z nim o swoich zamysłach dotyczących reformy karmelitów, mając nadzieję, że zostanie pierwszym zakonnikiem, który przyłączy się do jej reformy. Ojciec Jan zainteresował się tym i przyjął jej zaproszenie, by pozostać karmelitą oraz pomóc jej we wprowadzaniu nowych reform, przywracających dawną regułę.
Po powrocie z matką Teresą do Valladolid odbył pod jej kierunkiem okres formacji i wraz z dwoma innymi braćmi karmelitami założył pierwszy dom dla zakonników. Ten pierwszy dom rozpoczął oficjalnie działalność 28 listopada 1568 roku. Ojciec Jan porzucił swoje dawne imię zakonne i przyjął nowe: ojciec Jan od Krzyża. Gdy dołączali do nich kolejni zakonnicy, ojciec Jan, będący już podprzeorem i mistrzem nowicjatu, przeniósł się do większego domu w pobliskiej Alcalá, gdzie został także rektorem uniwersytetu.
W maju 1572 roku matka Teresa poprosiła go, by przeniósł się do Ávili i został kierownikiem duchowym sióstr w klasztorze Wcielenia. Pozostał tam przez pięć lat, ściśle współpracując z siostrami i pogłębiając własne życie duchowe. Szczególną łaską było dla niego pełnienie posługi kierownika duchowego matki Teresy, która pod wieloma względami sama była dla niego duchową przewodniczką. Wkrótce po jego przybyciu w 1572 roku matka Teresa doświadczyła duchowego przeobrażenia w zjednoczeniu z Bogiem, a ojciec Jan był wówczas jej kierownikiem duchowym. Niekiedy ich rozmowy prowadziły ich oboje do ekstazy, gdy Duch Święty z mocą działał w ich życiu i poprzez ich duchową przyjaźń.
Niestety, polityka miała wówczas swoje miejsce w Kościele i byli tacy, którym nie podobała się idea reformy zakonu karmelitańskiego. W styczniu 1576 roku ojciec Jan został po raz pierwszy aresztowany przez bardziej współczesnych i mających ugruntowaną pozycję karmelitów dawnej obserwancji. Chcieli oni położyć kres reformom ojca Jana i matki Teresy oraz ich karmelitów bosych (czyli tych, którzy nosili sandały zamiast butów). Jego aresztowanie szybko zakończyło się dzięki interwencji nuncjusza papieskiego, Nicolása Ormaneta, który sprzyjał reformom karmelitów bosych. Jednak w następnym roku, w czerwcu 1577 roku, nuncjusz zmarł. Mianowano nowego nuncjusza, który nie był przychylny reformom. W grudniu tego samego roku ojciec Jan został ponownie aresztowany przez karmelitów dawnej obserwancji i osadzony w więzieniu w ich klasztorze w Toledo, gdzie pozostawał przez dziewięć miesięcy.
Po aresztowaniu ojca Jana prowincjał nakazał mu „odpokutować” za jego reformy i wrócić do klasztoru w Medinie. Ojciec Jan odmówił, argumentując, że żądania prowincjała go nie wiążą, ponieważ otrzymał zgodę na pracę nad reformą od nuncjusza Ormaneta, gdy ten jeszcze żył. W rezultacie uznano ojca Jana za buntownika, świadomie nieposłusznego ich władzy, i uwięziono go w lochu, w celi o wymiarach sześć na dziesięć stóp.
Przez dziewięć miesięcy uwięzienia ojciec Jan był regularnie dręczony przez zakonników, którzy próbowali skłonić go do „pokuty”. Nie dawano mu odzieży na zmianę, otrzymywał bardzo mało jedzenia, cierpiał z powodu silnej wszawicy, a do czytania miał jedynie swój brewiarz. Znosił dotkliwe zimowe chłody i letnie upały w małej, ciemnej celi, w której znajdowało się tylko jedno niewielkie okno, wysoko na ścianie. Jednak to właśnie w tym okresie udręki narodziły się niektóre z największych duchowych skarbów, jakie wzbogaciły nasz Kościół. W ciemnościach tego więzienia ojciec Jan ułożył liczne poematy, w tym Noc ciemną oraz fragmenty Pieśni duchowej. Bóg nie pozwolił, by ta udręka pozostała bezowocna. Ojciec Jan pogłębiał swoje życie duchowe i dzięki modlitwie oraz zawierzeniu Bogu osiągnął wewnętrzną wolność.
Jak się podaje, w sierpniu 1578 roku Bóg w cudowny sposób umożliwił ojcu Janowi nocną ucieczkę „w ciemności”, jak opisuje to jego poemat, oraz znalezienie schronienia u sióstr matki Teresy w Toledo. Ostatecznie uciekł do Santa Cruz, gdzie potajemnie się nim opiekowano i przywrócono mu pełnię zdrowia. W kolejnych latach doświadczenie więzienia, ułożone przez niego poematy oraz życie wypełnione głęboką modlitwą i studium przygotowały go do napisania czterech spośród największych dzieł teologii mistycznej, jakie kiedykolwiek poznał Kościół: Drogi na Górę Karmel, Nocy ciemnej, Żywego płomienia miłości oraz Pieśni duchowej. Każda z tych ksiąg była komentarzem do ułożonych przez niego poematów mistycznych. Same poematy zalicza się do najpiękniejszych utworów poetyckich napisanych w języku hiszpańskim.
W ciągu roku po ucieczce ojca Jana z więzienia karmelici bosi robili wszystko, co mogli, by uregulować swoją sytuację w obrębie całego zakonu karmelitańskiego i w Kościele. Choć nowy nuncjusz próbował ich powstrzymać, król interweniował. W kwietniu 1579 roku mianowano nowego prowincjała, który miał sprawować nadzór nad karmelitami bosymi i pomagać im w przeprowadzaniu reform. W 1580 roku Stolica Apostolska pozwoliła karmelitom bosym na niezależność od karmelitów dawnej obserwancji, a ojciec Jan został mianowany przeorem jednego z nowych klasztorów. Matka Teresa zmarła w 1582 roku. W 1585 roku karmelici bosi uzyskali jeszcze większą niezależność od karmelitów dawnej obserwancji, gdy utworzono z nich odrębną prowincję. Ojciec Jan został wybrany na wikariusza prowincjalnego.
Do charyzmatów tej reformy, w której ojciec Jan i matka Teresa odegrali tak istotną rolę, należały: 1) głęboka pobożność maryjna, 2) starannie ustalony plan dnia, służący podtrzymywaniu życia nieustannej modlitwy, oraz 3) surowa reguła klauzurowa, kładąca nacisk na ascezę samotności, pracę fizyczną, stałą wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, post i miłość braterską. Wielu pociągało to nowe, surowe życie karmelitańskie. Dlatego nadal powstawały klasztory zarówno mniszek, jak i zakonników.
Ojciec Jan nadal zakładał klasztory i nadzorował reformę aż do września 1591 roku, kiedy w jego nodze rozwinęła się gangrena. Udał się do klasztoru w Ubedzie, aby otrzymać opiekę w chorobie. Zamiast tego przełożony traktował go chłodno, twierdząc, że ojciec Jan jest ciężarem dla klasztoru. Dnia 13 grudnia, zaledwie kilka godzin przed śmiercią, ojciec Jan wezwał przeora do swojej celi i pokornie błagał go o przebaczenie za to, że jest ciężarem. Ten akt pokory całkowicie przemienił przeora, którego głęboko poruszyła świętość ojca Jana. O północy świątobliwy zakonnik odszedł do nieba, do domu swego Umiłowanego, by wraz z aniołami śpiewać jutrznię, dopełniając w ten sposób swojej mistycznej drogi ku zjednoczeniu z Bogiem.
Święty Jan od Krzyża doświadczył w swoim życiu wielu prób, lecz Bóg uczynił je fundamentem formacji duchowej, którą miał on przekazać Kościołowi poprzez swoją mistrzowską teologię mistyczną. Można by powiedzieć, że nikt lepiej niż święty Jan od Krzyża nie ujął głębi życia duchowego, prowadzącego nas do zjednoczenia z Bogiem i mistycznych zaślubin. Nie wahał się bardzo szczegółowo opisywać wewnętrznych oczyszczeń, które dusza musi przejść w tej drodze ku pełnej wolności.
Oddając cześć temu wielkiemu świętemu i mistycznemu doktorowi Kościoła, rozważ głęboką prawdę duchową: pełne zjednoczenie z Bogiem jest nieustannym procesem, który wymaga całkowitego oddania, wewnętrznych oczyszczeń zmysłów i ducha, umartwienia oraz mistycznego unicestwienia. Choć pojęcia te są głębokie i całkowicie wykraczają poza rzeczywistość tego świata, wyrażają piękne prawdy, które Kościół nieustannie podtrzymuje. Pozwól, by święty Jan zainspirował cię do pójścia głębiej w twojej wędrówce wiary, aby twoje zjednoczenie z Bogiem rozwijało się i rozkwitało w pełne chwały życie, którego Bóg dla ciebie pragnie.
Modlitwa: Święty Janie od Krzyża, przez cierpienia, których doświadczałeś w młodości i jako zakonnik, Bóg oczyszczał cię i wzywał do coraz większej głębi. Odpowiedziałeś na to wezwanie, a przez ciebie dokonała się reforma karmelitów, twoje nauczanie zaś przyniosło bogactwo duchowych skarbów. Proszę, módl się za mnie, abym nigdy nie uchylał się od cierpień Krzyża, lecz dostrzegał w nich środek do głębszego zjednoczenia z naszym miłującym Bogiem. Święty Janie od Krzyża, módl się za mną. Jezu, ufam Tobie.
Powyższe rozważanie jest fragmentem publikacji:
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble
Dalsza lektura:
Święci i święta w kalendarzu katolickim
Wszyscy święci dzisiejszego dnia
Wszyscy święci roku liturgicznego
(Wersja skrócona)
14 grudnia: Święty Jan od Krzyża, prezbiter i doktor Kościoła — wspomnienie
ok. 1542–1591
Patron osób oddanych kontemplacji, teologii mistycznej i poetów hiszpańskich
Kanonizowany przez papieża Benedykta XIII 27 grudnia 1726 roku
Ogłoszony doktorem Kościoła przez papieża Piusa XI w 1926 roku
Powszechnie nazywany „Doktorem Mistycznym”
Juan de Yepes y Álvarez urodził się w Fontiveros, w prowincji Ávila w Hiszpanii. W wieku trzech lat przeżył śmierć ojca. Zamożna rodzina ojca Juana odmówiła pomocy, a jeden z jego braci zmarł z niedożywienia. Matka przeniosła się do Medina del Campo i pracowała jako tkaczka, aby utrzymać dwóch pozostałych synów. Doskonałe wyniki Juana w szkole z internatem dla ubogich dzieci zapewniły mu przyjęcie do pobliskiej szkoły jezuickiej. Cztery lata później, w wieku dwudziestu jeden lat, wstąpił do zakonu karmelitów, przyjmując imię Jan od św. Macieja.
Po złożeniu ślubów Jan otrzymał pozwolenie na przestrzeganie dawnej, surowszej reguły karmelitańskiej. W 1567 roku poznał Teresę z Ávili. Karmelitańska przełożona podzieliła się z nim swoimi pomysłami reformy, mając nadzieję, że zostanie on jej pierwszym zakonnikiem. Ojciec Jan przyjął jej zaproszenie do pomocy w przywróceniu dawnej reguły. U boku matki Teresy w Valladolid ojciec Jan przeszedł formację, założył dom dla zakonników i przyjął nowe imię: ojciec Jan od Krzyża. W maju 1572 roku ojciec Jan został kierownikiem duchowym sióstr w klasztorze Wcielenia w Ávili. Przez pięć lat blisko współpracował z zakonnicami i rozwijał własne życie duchowe. Był kierownikiem duchowym matki Teresy, która pod wieloma względami była jego przewodniczką duchową. Wkrótce po tym, jak ojciec Jan został jej kierownikiem duchowym, matka Teresa weszła w duchową przemianę zjednoczenia z Bogiem.
Ponieważ reformy budziły sprzeciw innych zakonów karmelitańskich, ojciec Jan został dwukrotnie uwięziony. Drugie uwięzienie, w więzieniu klasztornym karmelitów dawnej obserwancji w Toledo, trwało dziewięć miesięcy. Nie otrzymywał odzieży na zmianę, dostawał niewiele jedzenia, cierpiał z powodu dotkliwej wszawicy, a do czytania miał jedynie swój brewiarz. Znosił zimowe chłody i letnie upały w małej, ciemnej celi z jednym tylko maleńkim oknem wysoko na ścianie. W więziennej ciemności ojciec Jan układał poematy, w tym Noc ciemną oraz fragmenty Pieśni duchowej. W sierpniu 1578 roku ojciec Jan w cudowny sposób uciekł. Najpierw znalazł schronienie u sióstr matki Teresy w Toledo, a następnie otoczono go opieką w Santa Cruz, gdzie powrócił do zdrowia. Cierpienie i głęboka modlitwa doprowadziły go do napisania czterech wielkich dzieł Kościoła z dziedziny teologii mistycznej: Droga na Górę Karmel, Noc ciemna, Żywy płomień miłości oraz Pieśń duchowa.
W 1580 roku karmelici bosi (nieużywający obuwia) matki Teresy uzyskali niezależność od karmelitów dawnej obserwancji. Charyzmaty reformy karmelitańskiej przyciągały wiele nowych zakonnic i zakonników ze względu na: 1) głęboką pobożność maryjną, 2) codzienny porządek życia w nieustannej modlitwie oraz 3) ścisłą regułę klauzury, kładącą nacisk na samotność, pracę fizyczną, stałą wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, post i miłość braterską.
We wrześniu 1591 roku u ojca Jana rozwinęła się gangrena nogi. W klasztorze w Ubedzie, do którego udał się, by otrzymać opiekę, ojciec Jan znosił chłodne traktowanie ze strony przełożonego. Na kilka godzin przed śmiercią pokornie prosił przeora o przebaczenie za to, że był ciężarem — ten akt pokory całkowicie przemienił przeora. O północy świątobliwy zakonnik dopełnił swojej mistycznej drogi do zjednoczenia z Bogiem.
Święty Janie od Krzyża, w twoich cierpieniach Bóg oczyszczał cię i wzywał do coraz większej głębi. Przez ciebie dokonała się reforma karmelitów, a z twoich nauk wypłynęło bogactwo duchowych skarbów. Proszę, módl się, abym przyjmował cierpienia Krzyża jako drogę do głębszego zjednoczenia z naszym miłującym Bogiem. Święty Janie od Krzyża, módl się za mną. Jezu, ufam Tobie.
Fragment publikacji Mistyczna droga do zjednoczenia z Bogiem: duchowa mądrość świętego Jana od Krzyża

