मराठी

संत चार्ल्स बोरोमिओ


संत चार्ल्स बोरोमिओ यांची नम्रता, कलाकार: लॉरेन्स ओपी, CC BY-NC-ND 2.0.

४ नोव्हेंबर: संत चार्ल्स बोरोमिओ, बिशप—स्मृतिदिन

१५३८–१५८४
सफरचंदांच्या बागा, बिशप, धर्मशिक्षणग्रंथांचे लेखक, धर्मशिक्षक, बाप्तिस्म्याची तयारी करणारे, सेमिनरीतील विद्यार्थी, स्टार्च तयार करणारे आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शक यांचे आश्रयदाते संत
पोटदुखी, पोटात उठणाऱ्या कळा, पोटाचे विकार आणि व्रण यांपासून मुक्तीसाठी त्यांच्या मध्यस्थीची प्रार्थना केली जाते
१ नोव्हेंबर १६१० रोजी पोप पॉल पाचवे यांनी त्यांना संत घोषित केले
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
परमप्रिय बंधूंनो, याजकांची आणि वेदीची सेवा करणाऱ्या इतर सेवकांची श्रेष्ठता व शुद्धता यांविषयी, तसेच शरीराच्या बाह्य स्वच्छतेविषयी जुन्या नियमशास्त्रात जे लिहिले आहे त्याचा तुम्ही बारकाईने विचार केलात, तर शुभवर्तमानाच्या नियमाचे सेवक आणि याजक किती अधिक श्रेष्ठ व शुद्ध असले पाहिजेत, शरीराच्या प्रत्येक डागापासून व दोषापासून आणि त्याहूनही अधिक आत्म्याच्या प्रत्येक डागापासून व दोषापासून किती मुक्त असले पाहिजेत, हे तुम्हाला नक्कीच स्पष्ट होईल. कारण नव्या नियमातील निष्कलंक कोकराचे परमपवित्र बलिदान—आपल्या देव व प्रभूच्या पुत्राचे बलिदान, जे आपल्या पापांसाठी दररोज वेदीवर देवपित्याला अर्पण केले जाते—याची तुलना ठरावीक दिवशी शलमोनाच्या मंदिरात बळी दिलेल्या विवेकहीन पशूंशी केली, तर ती सावलीची वास्तवाशी, अंधाराची प्रकाशाशी, पृथ्वीची स्वर्गाशी, किंवा खरे तर विवेकहीन पशूंची देवांचा परमश्रेष्ठ देव, आपले तारणारे येशू ख्रिस्त यांच्याशी केलेली तुलना नव्हे काय? ~संत चार्ल्स बोरोमिओ, नवदीक्षित याजकांना उद्देशून

चिंतन: चार्ल्स बोरोमिओ यांचा जन्म मिलानच्या डचीतील आरोना किल्ल्यात, उत्तर इटलीतील एका प्रतिष्ठित व प्रभावशाली उमराव घराण्यात झाला. चार्ल्स यांचे वडील आरोनाचे काउंट होते, तर त्यांची आई प्रतिष्ठित आणि सामर्थ्यशाली मेदिची घराण्यातील होती. सहा अपत्यांपैकी चार्ल्स हे दुसरे पुत्र होते. त्या काळी घराण्याची बहुतांश संपत्ती आणि पदव्या सामान्यतः थोरल्या मुलाला वारशाने मिळत. उमराव घराण्यांतील इतर मुलांनी चर्चच्या सेवेत कारकीर्द घडवणे ही नेहमीची गोष्ट होती. त्यांपैकी अनेक जण बिशप किंवा ख्यातनाम मठांचे प्रमुख होत. 

चार्ल्स सात वर्षांचे असताना प्रोटेस्टंट धर्मसुधारणा चळवळीला प्रतिसाद देण्यासाठी आणि चर्चमधील विविध गैरप्रथा दूर करण्यासाठी ट्रेंट परिषदेचे पहिले अधिवेशन सुरू झाले. या निर्णायक परिषदेची पुढील एकोणीस वर्षांत अधूनमधून अशी एकूण पंचवीस अधिवेशने झाली. चार्ल्स आठ वर्षांचे असताना त्यांचे मामा जॉन आंजेलो मेदिची यांना बिशप म्हणून अभिषेक देण्यात आला आणि तीन वर्षांनी त्यांना कार्डिनल करण्यात आले. चार्ल्स नऊ वर्षांचे असताना त्यांच्या आईचे निधन झाले. त्यानंतर त्यांच्या वडिलांनी दुसरे लग्न केले. काही वर्षांनी दुसऱ्या पत्नीचे निधन झाल्यावर त्यांनी पुन्हा लग्न केले. वयाच्या बाराव्या वर्षी चार्ल्स यांचा केशवपनाचा विधी झाला. यामुळे धर्मगुरुपदाच्या दिशेने त्यांचे पाऊल पडले. त्याच वेळी त्यांच्या दुसऱ्या एका मामांनी त्यांना आरोना येथील संत ग्रातिनियन आणि फेलिनस यांच्या मठाचे नामधारी मठाधिपती हे मानद पद दिले. या पदामुळे त्यांना नियमित उत्पन्नही मिळू लागले. या उत्पन्नाच्या आधारावर मानवविद्येचे शिक्षण सुरू करण्यासाठी त्यांना मिलानला पाठवण्यात आले. वयाच्या सोळाव्या वर्षी त्यांनी मिलानच्या दक्षिणेस सुमारे वीस मैलांवर असलेल्या पाव्हिया विद्यापीठात पुढील शिक्षण घेतले. तेथे त्यांनी चर्चच्या कायद्याचा आणि नागरी कायद्याचा अभ्यास केला.

ऑगस्ट १५५८ मध्ये चार्ल्स एकोणीस वर्षांचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले. वडिलांनंतर थोरल्या भावाला काउंटपदाची सूत्रे हाती घेता यावीत म्हणून वडिलांच्या इस्टेटीचा कारभार नीट लावण्याची जबाबदारी चार्ल्स यांच्यावर सोपवण्यात आली. त्यांच्या वडिलांनी इस्टेटीचा कारभार फारसा व्यवस्थित ठेवला नव्हता, त्यामुळे हे काम कठीण होते. ते काम पूर्ण झाल्यावर त्यांचे थोरले बंधू फ्रेडरिक बोरोमिओ काउंट झाले. पुढच्या वर्षी चार्ल्स पुन्हा अभ्यासाकडे वळले आणि ६ डिसेंबर १५५९ रोजी त्यांनी नागरी कायदा आणि चर्चचा विधिसंहितात्मक कायदा या विषयांत डॉक्टरेट मिळवली.

चार्ल्सचे शिक्षण नुकतेच पूर्ण झाले होते आणि आता त्याच्या जीवनाला नवे वळण मिळणार होते. त्याआधीच्या ऑगस्टमध्ये पोप पॉल चौथे यांचे निधन झाले होते आणि त्यांचा उत्तराधिकारी निवडण्यासाठी कार्डिनल एकत्र जमले होते. चार्ल्सचे मामा कार्डिनल जॉन अँजेलो मेडिची हे निवड करणाऱ्या कार्डिनलांपैकी एक होते. 1559 च्या नाताळदिनी त्यांचीच पोपपदी एकमताने निवड झाली आणि त्यांनी पोप पायस चौथे हे नाव धारण केले. बोरोमेओ आणि मेडिची या दोन्ही घराण्यांना आनंद झाला. त्यानंतर जे घडले, ते कॅथलिक चर्चच्या इतिहासातील नातलगांना झुकते माप देण्याच्या सर्वांत ठळक उदाहरणांपैकी एक होते. महिनाभराच्या आत पोप पायस यांनी आपला एकवीस वर्षांचा भाचा चार्ल्स याला रोमला बोलावून कार्डिनल केले. त्या वेळी तो धर्मगुरूसुद्धा झाला नव्हता. बहुतेकदा बिशपांमधून कार्डिनल निवडले जात असले, तरी पोप कोणालाही कार्डिनल नेमू शकतात. ‘कार्डिनल’ ही एक महत्त्वाची सन्मानाची पदवी आहे. पुढील पोपची निवड करणे, चर्चच्या कारभारात मदत करणे आणि महत्त्वाच्या बाबींवर पोपना सल्ला देणे यांसारखे काही अधिकार आणि जबाबदाऱ्या या पदासोबत येतात. त्यानंतर लवकरच पोपनी कार्डिनल बोरोमेओ यांच्याकडे राज्यसचिवपदाच्या समकक्ष पद, मिलानच्या महाधर्मप्रांताचा आणि पोपच्या अधिपत्याखालील प्रदेशांचा कारभार, तसेच पोपच्या वतीने संरक्षक व दूत म्हणून काम करण्यासह इतर अनेक जबाबदाऱ्या सोपवल्या.

पुढील चार वर्षे कार्डिनल बोरोमेओ यांनी आपल्या नव्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी खूप मेहनत घेतली. या काळात त्यांना चांगले उत्पन्नही मिळत होते. ते सात वर्षांचे होते तेव्हापासून चालू असलेली त्रेंतची धर्मपरिषद पूर्ण व्हावी, यासाठी त्यांनी विशेष आस्था दाखवली. अंतिम अधिवेशने बोलावून परिषदेचे काम पूर्ण करावे, असा आग्रह त्यांनी आपले मामा पोप यांच्याकडे धरला. 1562 च्या सुरुवातीला त्रेंतच्या धर्मपरिषदेचे अठरावे अधिवेशन भरले. त्यानंतरच्या दोन वर्षांत आणखी सात अधिवेशने झाली आणि 26 जानेवारी 1564 रोजी परिषदेचे आदेश अधिकृतपणे जाहीर झाल्यावर तिची सांगता झाली. बोरोमेओ हे कार्डिनल असले तरी त्यांना बिशपपदाची दीक्षा मिळालेली नव्हती. त्यामुळे इतर बिशपांप्रमाणे त्यांना परिषदेत भाग घेता आला नाही. मात्र व्हॅटिकनमधील त्यांची महत्त्वाची पदे आणि चर्चच्या विधिनियमांचे त्यांना मिळालेले प्रशिक्षण यांमुळे परिषदेच्या आदेशांना अंतिम स्वरूप देण्याच्या पडद्यामागील कामात त्यांचा मोठा सहभाग होता.

19 नोव्हेंबर 1562 रोजी, त्रेंतची धर्मपरिषद अंतिम टप्प्यात असताना, बोरोमेओ घराण्यावर दुःखाचा आघात झाला. कार्डिनल बोरोमेओ यांचे भाऊ काउंट फ्रेडरिक यांचे अचानक निधन झाले. त्यांना अपत्य नव्हते. बोरोमेओ घराण्याचे नाव पुढे नेणारे फ्रेडरिक आणि चार्ल्स हे दोघेच भाऊ हयात होते. वारस नसता तर घराण्याचे नाव संपुष्टात आले असते आणि त्याच्या पदव्या व मालमत्ता इतर उमराव घराण्यांकडे गेल्या असत्या. म्हणून घराण्यातील अनेकांनी कार्डिनल बोरोमेओ यांना चर्चमधील पदे सोडून पुन्हा सामान्य विश्वासूजनांच्या जीवनात परतण्याचा आग्रह केला. त्यांनी आरोनाचे काउंट व्हावे, घराण्याची मालमत्ता वारसाहक्काने घ्यावी, विवाह करावा आणि घराण्याला वारस द्यावा, असे त्यांचे म्हणणे होते. त्यांचे मामा पोप पायस चौथे यांनीही या कल्पनेला पाठिंबा दिला.

तोवर तरुण कार्डिनल बोरोमेओ प्रार्थनाशील आणि नीतिमान जीवन जगत होते; पण आपल्या सत्तेचा आणि संपत्तीचाही ते उपभोग घेत होते. हा त्यांच्या जीवनातील एक निर्णायक क्षण ठरला. देवाच्या पाचारणाला प्रतिसाद देण्याचा त्यांनी निर्णय घेतला आणि गुप्तपणे आपल्या धर्मगुरुपदाच्या दीक्षेची व्यवस्था केली. त्यांच्या मामांना, म्हणजे पोपनाही, याची कल्पना नव्हती. चार्ल्स यांना दीक्षा मिळाल्याचे कळल्यावर पोप निराश झाले, पण त्यांनी चार्ल्स यांचा निर्णय समजून घेतला आणि त्यांना पाठिंबा दिला. धर्मगुरुपदाच्या दीक्षेनंतर, देवमातेच्या सदेह स्वर्गग्रहणाच्या महासणाच्या दिवशी, चार्ल्स यांनी संत पेत्र आणि संत पौल यांच्या समाधीस्थळी आपला पहिला मिस्साबली अर्पण केला. तीन महिन्यांनी सिस्टीन प्रार्थनामंदिरात त्यांना बिशपपदाची दीक्षा देण्यात आली. त्यानंतर पाच महिन्यांनी, वयाच्या पंचविसाव्या वर्षी, त्यांची मिलानचे आर्चबिशप म्हणून नेमणूक झाली.

आर्चबिशप म्हणून नेमणूक झाल्यानंतरही चार्ल्स यांनी पुढील दीड वर्ष रोममध्ये आपली सेवा चालू ठेवली. त्रेंतच्या धर्मपरिषदेची सांगता झाल्यावर त्यांनी तिच्या निर्णयांची अंमलबजावणी करण्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले. रोमन धर्मशिक्षणग्रंथ तसेच उपासनेशी संबंधित विविध दस्तऐवज आणि स्तोत्रे तयार करून प्रसिद्ध करण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. रोममध्ये परिषदेचे आदेश आणि सुधारणा प्रत्यक्षात आणण्यासाठीही त्यांनी सक्रियपणे काम केले. त्या काळात चर्चला अनेक समस्यांनी ग्रासले होते. क्षमा झालेल्या पापांच्या तात्कालिक शिक्षेतून मिळणाऱ्या सूटींची आणि चर्चमधील पदांची अनेकदा विक्री होत असे. मठ आपल्या आध्यात्मिक ध्येयापासून दूर गेले होते, धर्मसेवकांचे प्रशिक्षण अपुरे होते, धर्मसेवकांच्या ब्रह्मचर्याच्या नियमाकडे वारंवार दुर्लक्ष केले जाई, उपासनाविधींमध्ये आदरभावाचा अभाव होता आणि सर्वसामान्य लोकांची श्रद्धा व नीतिमत्ता कमकुवत झाली होती. संत फिलिप नेरी यांच्यासारख्या रोममधील श्रद्धावान लोकांच्या सहकार्याने कार्डिनल बोरोमेओ यांनी रोमचा कायापालट घडवणाऱ्या सुधारणांचे नेतृत्व केले.

मिलानला पोहोचल्यावर कार्डिनल बोरोमिओ यांनी त्रेंत धर्मपरिषदेच्या ठरावांची अंमलबजावणी करण्यासाठी एकोणीस वर्षे वाहिली. त्यांच्या विशाल महाधर्मप्रांतात त्यांनी घडवून आणलेल्या कॅथलिक श्रद्धेच्या नवजागरणाचे पडसाद संपूर्ण चर्चमध्ये उमटले. तरुणपणी त्यांना आपल्या कुलीन घराण्याचा आणि संपत्तीचा अभिमान होता आणि त्यांचा उपभोगही ते घेत असत. पण याजक म्हणून अभिषेक झाल्यानंतर त्यांच्यात बदल घडू लागला. त्यांनी साधी राहणी स्वीकारली, उपवास व प्रार्थना यांना वेळ दिला, आपली बहुतेक संपत्ती गरजूंना दान केली आणि मेंढपाळ म्हणून आपली कर्तव्ये पार पाडण्यात स्वतःला पूर्णपणे झोकून दिले. त्यांनी पहिला मिस्सा अर्पण केला त्या क्षणापासून त्यांचा उत्साह सतत वाढत गेला आणि कालांतराने त्यांचे संपूर्ण सेवाकार्य त्या उत्साहाने भारून गेले. त्यांनी आपल्या महाधर्मप्रांतात अनेकदा धर्मपालकीय भेटी दिल्या. या भेटींचा मोठा परिणाम झाला, विशेषतः कारण गेली आठ दशके मिलानमध्ये एकही महाधर्माध्यक्ष वास्तव्यास नव्हता. त्रेंत धर्मपरिषदेपूर्वी प्रमुख धर्मप्रांतांचे महाधर्माध्यक्ष रोममध्ये राहून ‘सुखाचे जीवन’ जगत असत, तर त्यांच्या धर्मप्रांतांची काळजी इतर जण घेत असत. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली याजकांच्या अधिक चांगल्या प्रशिक्षणासाठी याजक प्रशिक्षण संस्था स्थापन झाल्या, उपासनेच्या विधींमध्ये एकरूपता आणून त्यांत सुधारणा करण्यात आल्या आणि धार्मिक संघांना त्यांच्या मूळ जीवननियमांकडे पुन्हा वळवण्यात आले. लहानांपासून थोरांपर्यंत सर्वांना ख्रिस्ती धर्माची शिकवण देण्यासाठी ख्रिस्ती धर्मशिक्षण बंधुसंघाची स्थापना झाली. गरीब व आजारी लोकांची काळजी घेण्यात आली आणि भक्तिपर प्रथा, वैयक्तिक भक्ती, प्रायश्चित्ताची कृत्ये व संस्कारांविषयीचा आदर यांना पुन्हा उभारी मिळाली.

अनेक अर्थांनी पाहता, संत चार्ल्स बोरोमिओ यांच्या जीवनाची सुरुवात चर्चमधील एका समस्येचे उदाहरण ठरली. चर्चमधील पदे ही ख्रिस्ताची नम्रपणे सेवा करण्याची जबाबदारी मानण्याऐवजी कुलीन घराण्यांना मिळणारा मान समजली जात असत. चर्चमध्ये त्यांना एखाद्या राजपुत्रासारखे राहता आले असते; पण त्यांनी देवाच्या कृपेला प्रतिसाद दिला. त्रेंत धर्मपरिषदेच्या ज्या सुधारणा अमलात आणण्यास त्यांनी हातभार लावला, त्या त्यांनी स्वतःही पाळल्या. धर्माध्यक्ष कसा असावा याचे ते उत्कृष्ट उदाहरण ठरले. मिलानच्या बहुतेक लोकांनी श्रद्धेचे आचरण सोडून दिले होते. पण चार्ल्स यांनी पित्याच्या मायेने त्यांच्यात राहून केलेल्या सेवेला लोकांनी प्रतिसाद दिला आणि श्रद्धेचे नूतनीकरण झपाट्याने सुरू झाले.

सुधारणा घडवून आणणाऱ्या या पवित्र धर्माध्यक्षाचा सन्मान करताना, आपल्या स्वतःच्या जीवनात आणि कुटुंबात कोणत्या सुधारणांची गरज आहे, याचा विचार करा. जुन्या चालीरीती आणि वाईट सवयी आपल्यात खोलवर रुजल्या की बदल घडवणे कठीण जाते. संत चार्ल्स यांच्या उदाहरणाचे अनुसरण करा. देवाच्या आज्ञांचे मार्गदर्शन घेऊन आणि त्याच्या कृपेच्या बळावर, आपल्या आत्म्यातील चर्चचे आणि आपल्या कुटुंबरूपी घरगुती चर्चचे नूतनीकरण करण्याचा प्रयत्न करा.

प्रार्थना: हे संत चार्ल्स बोरोमिओ, तुम्हाला जन्मापासूनच विशेषाधिकार लाभले होते. पण याजक म्हणून अभिषेक झाल्यावर तुम्ही ख्रिस्ताचे निष्ठावान व उत्साही अनुयायी आणि देवाच्या लोकांचे पवित्र मेंढपाळ झालात. तुम्ही ज्या उत्कटतेने चर्चमध्ये सुधारणा घडवून आणली, त्याच उत्कटतेने मीही तुमच्या उदाहरणाचे अनुसरण करून माझ्या आत्म्याचे आणि कुटुंबाचे नूतनीकरण करावे, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. माझ्या हातून जे काही घडेल ते सदैव देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी घडो. हे संत चार्ल्स बोरोमिओ, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

पोप पायस दहावे

कॅथलिक विश्वकोश

बटलर यांची संतचरित्रे

कॅथलिक श्रद्धेची ज्योत

संतांचे दिनदर्शक

कॅथलिक संतांची माहिती

कॅथलिक माहितीचे जाळे

कॅथलिक वृत्तसंस्था

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

४ नोव्हेंबर: संत चार्ल्स बोरोमिओ, बिशप—स्मृतिदिन

1538–1584
सफरचंदांच्या बागा, धर्माध्यक्ष, धर्मशिक्षणाची पुस्तके लिहिणारे लेखक, धर्मशिक्षक, बाप्तिस्म्याची तयारी करणारे उमेदवार, याजकपदासाठी प्रशिक्षण घेणारे विद्यार्थी, स्टार्च तयार करणारे कारागीर आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शक यांचे आश्रयदाते संत
पोटदुखी, पोटात येणाऱ्या कळा, जठराचे विकार आणि अल्सर यांपासून मुक्ती मिळावी म्हणून त्यांची मध्यस्थी मागितली जाते
1 नोव्हेंबर 1610 रोजी पोप पॉल पाचवे यांनी त्यांना संत म्हणून घोषित केले

चार्ल्स बोरोमिओ यांचा जन्म मिलानच्या डचीतील अरोना किल्ल्यात एका कुलीन इटालियन कुटुंबात झाला. चार्ल्स यांचे वडील अरोनाचे काउंट होते आणि त्यांची आई प्रभावशाली मेदिची घराण्यातील होती. दुसरा मुलगा असल्यामुळे चार्ल्स यांनी चर्चच्या सेवेत कारकीर्द करावी, अशी अपेक्षा होती. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांचा धार्मिक केशवपन विधी झाला. अरोना येथील संत ग्रातिनियन आणि संत फेलिनस यांच्या मठाचे नामधारी मठाधिपती हे मानद पद त्यांना देण्यात आले. त्यामुळे त्यांना नियमित उत्पन्न मिळू लागले. पाविया विद्यापीठात त्यांनी चर्चचा कायदा आणि नागरी कायदा यांचा अभ्यास केला.

पोप पॉल चौथे यांच्या निधनानंतर, 1559 च्या नाताळदिनी चार्ल्स यांचे मामा कार्डिनल जॉन अँजेलो मेदिची यांची पोप म्हणून निवड झाली. नवे पोप पायस चौथे यांनी आपला एकवीस वर्षांचा भाचा चार्ल्स यांना रोमला बोलावले आणि ते याजक नसतानाही त्यांना कार्डिनल केले. कार्डिनल म्हणून ते पुढील पोपच्या निवडीत भाग घेणार होते, चर्चच्या कारभारात मदत करणार होते आणि आपल्या मामांना सल्ला देणार होते. त्यानंतर लवकरच पोपने कार्डिनल बोरोमिओ यांची पोपचे संरक्षक आणि विशेष प्रतिनिधी यांसह चर्चमधील अनेक उच्च पदांवर नेमणूक केली.

चार वर्षे कार्डिनल बोरोमिओ यांनी आपल्या नव्या जबाबदाऱ्या पार पाडल्या आणि त्यांना चांगले उत्पन्नही मिळत होते. त्रेंत धर्मपरिषदेचे काम पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी आपल्या मामांना प्रोत्साहन दिले. 1562 च्या सुरुवातीला परिषदेचे अठरावे सत्र भरले. त्यानंतर आणखी सात सत्रे झाली आणि 26 जानेवारी 1564 रोजी ठराव अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आले. त्यांचा धर्माध्यक्ष म्हणून अभिषेक झालेला नसल्यामुळे कार्डिनल बोरोमिओ यांना इतर धर्माध्यक्षांप्रमाणे परिषदेत सहभागी होता आले नाही; तरीही परिषदेच्या पडद्यामागील कामात त्यांनी ठराव तयार करण्यास हातभार लावला. 

त्रेंतच्या परिषदेच्या अखेरच्या टप्प्यात कार्डिनल बोरोमिओ यांच्या थोरल्या भावाचे अचानक निधन झाले. त्यांना अपत्य नव्हते. बोरोमिओ घराण्यात चार्ल्स हे एकमेव हयात पुरुष असल्याने, त्यांनी चर्चमधील आपली कारकीर्द सोडावी, अरोनाचे काउंट व्हावे, विवाह करावा आणि घराण्याला वारस द्यावा, असा आग्रह त्यांच्या नातेवाइकांनी केला. हा चार्ल्स यांच्या जीवनातील एक निर्णायक क्षण ठरला. देवाच्या पाचारणाला प्रतिसाद देण्याचा निर्णय घेऊन त्यांनी गुप्तपणे आपल्या याजकाभिषेकाची व्यवस्था केली. याजकाभिषेकानंतर, देवमाता मरियेला देहासह स्वर्गात घेतले गेल्याच्या महासणाच्या दिवशी, त्यांनी संत पेत्र आणि पौल यांच्या समाधीस्थळी आपला पहिला मिस्सा अर्पण केला. तीन महिन्यांनी सिस्टीन चॅपेलमध्ये त्यांचा बिशप म्हणून अभिषेक झाला आणि लवकरच, वयाच्या पंचविसाव्या वर्षी, त्यांची मिलानचे आर्चबिशप म्हणून नियुक्ती झाली.

परिषद संपल्यानंतर चार्ल्स यांनी तिच्या निर्णयांची अंमलबजावणी करण्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले. रोमन धर्मशिक्षणग्रंथ तसेच उपासनेशी संबंधित विविध दस्तऐवज आणि स्तोत्रे तयार करण्यात त्यांनी हातभार लावला. रोममध्ये त्यांनी परिषदेचे आदेश आणि सुधारणा अमलात आणल्या. पापांच्या ऐहिक शिक्षेतून मिळणाऱ्या सूटांची आणि चर्चमधील पदांची विक्री करण्यास त्यांनी बंदी घातली. त्यांनी मठांमध्ये सुधारणा केल्या, धर्मगुरूंच्या प्रशिक्षणाची व्यवस्था केली, धर्मगुरूंसाठी ब्रह्मचर्यपालनाचा नियम काटेकोरपणे लागू केला, उपासनेच्या विधींतील आदरभाव पुन्हा प्रस्थापित केला आणि सामान्य विश्वासूंची श्रद्धा व नैतिक आचरण बळकट केले. 

मिलानमध्ये कार्डिनल बोरोमिओ यांनी परिषदेच्या आदेशांची अंमलबजावणी करण्यासाठी एकोणीस वर्षे वाहिली. त्यांच्या प्रयत्नांनी त्यांच्या महाधर्मप्रांतात कॅथलिक श्रद्धेचे नवचैतन्य जागले आणि त्याचा प्रभाव संपूर्ण चर्चमध्ये जाणवला. रोममध्ये हाती घेतलेल्या सुधारणांबरोबरच, लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना ख्रिस्ती धर्मशिक्षण देण्यासाठी त्यांनी ख्रिस्ती धर्मशिक्षण बंधुसंघाची स्थापना केली. तरुणपणी आपल्या कुलीन घराण्याचा आणि संपत्तीचा त्यांनी आनंद उपभोगला होता; पण याजक झाल्यावर त्यांनी साधी राहणी स्वीकारली. ते उपवास आणि प्रार्थना करत, त्यांनी आपली बहुतेक संपत्ती गरजूंना दिली आणि आपल्या महाधर्मप्रांतात ठिकठिकाणी भेटी देऊन विश्वासूंची आध्यात्मिक काळजी घेतली. त्यांचा उत्साह दिवसेंदिवस वाढत गेला आणि त्यांची धर्मसेवा अधिक उत्कट झाली. 

हे संत चार्ल्स बोरोमिओ, याजकाभिषेकानंतर तुम्ही उत्कटतेने ख्रिस्ताचे अनुसरण केले आणि देवाच्या लोकांचे पवित्र मेंढपाळ झालात. तुम्ही ज्या तळमळीने सुधारणा केल्या, त्याच तळमळीने मी माझ्या आत्म्यात आणि माझ्या कुटुंबात सुधारणा घडवून तुमच्या उदाहरणाचे अनुसरण करावे, म्हणून कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा. माझे प्रत्येक कार्य देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी होवो. हे संत चार्ल्स बोरोमिओ, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा