मराठी

पवित्र जपमाळेची माता मरिया

वैशिष्ट्यपूर्ण प्रतिमा: लॉरेन्स ओपी, फ्लिकरमार्फत; मुख्य प्रतिमा: सार्वजनिक मालकीची, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत

7 ऑक्टोबर: पवित्र जपमाळेची माता मरिया — स्मृतिदिन

उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरणे:
एके दिवशी जपमाळ आणि स्कॅप्युलर यांच्याद्वारे माता मरिया जगाचे तारण करील. ~संत डॉमिनिक

दररोज जपमाळ म्हणणारी कोणतीही व्यक्ती कधीही भरकटणार नाही. या विधानावर मी आनंदाने माझ्या रक्ताने सही करीन. ~संत लुई द मॉंफोर
सर्व प्रार्थनांमध्ये जपमाळ सर्वांत सुंदर आणि कृपेने सर्वाधिक समृद्ध आहे… जपमाळेवर प्रेम करा आणि दररोज भक्तिभावाने ती म्हणा. ~संत पायस दहावे
जपमाळ ही माझी आवडती प्रार्थना आहे. किती अद्भुत प्रार्थना! तिच्या साधेपणात आणि गहनतेत ती अद्भुत आहे. ~संत जॉन पॉल दुसरे
जपमाळ हा देवाच्या प्रेरणेतून लाभलेला अमोल ठेवा आहे. ~संत लुई द मॉंफोर
जपमाळ हा प्रार्थनेचा सर्वांत उत्कृष्ट प्रकार आणि शाश्वत जीवन मिळवण्याचे सर्वांत प्रभावी साधन आहे. ती आपल्या सर्व अनिष्टांवर उपाय आहे आणि आपल्याला मिळणाऱ्या सर्व आशीर्वादांचे मूळ आहे. प्रार्थना करण्याचा याहून उत्कृष्ट मार्ग नाही. ~पोप लिओ तेरावे

चिंतन: बाराव्या आणि तेराव्या शतकांत दक्षिण फ्रान्समध्ये अल्बिजेन्सियन पाखंडी मताचा मोठ्या प्रमाणावर प्रसार झाला होता. अल्बिजेन्सियन हे ख्रिस्ती द्वैतवादी होते. त्यांच्या मते, जुन्या करारातील देव हा दुष्ट असलेल्या भौतिक जगाचा उगम होता, तर नव्या करारातील देव हा चांगल्या आध्यात्मिक जगाचा उगम होता. त्यांनी संस्कार नाकारले आणि भौतिक जगाचा त्याग करण्याचा मार्ग म्हणून कठोरात कठोर तपश्चर्येचा पुरस्कार केला.

1203 मध्ये संत डॉमिनिक एका राजनैतिक मोहिमेनिमित्त दक्षिण फ्रान्समधून प्रवास करत असताना त्यांना या गंभीर पाखंडी मताचा सामना करावा लागला. त्यानंतरच्या दोन दशकांत त्यांनी उपदेश आणि वादसंवाद यांद्वारे हे पाखंडी मत मुळापासून दूर करण्यासाठी स्वतःला मनःपूर्वक वाहून घेतले. आख्यायिकेनुसार, या मोहिमेत येणाऱ्या अडचणींमुळे ते एकदा हताश झाले आणि माता मरियेकडे मार्गदर्शनाची विनवणी करण्यासाठी काही दिवस एकांतात प्रार्थना व उपवास करू लागले. माता मरियेने त्यांना दर्शन दिले व जपमाळ दिली. जपमाळेची पंधरा दशके म्हणताना कोणत्या रहस्यांचे चिंतन करावे हे तिने त्यांना उलगडून सांगितले. या रहस्यांचा उपदेश करण्यास आणि आध्यात्मिक शस्त्र म्हणून जपमाळेची दशके म्हणण्यासही तिने त्यांना उद्युक्त केले. जपमाळेसाठी वापरला जाणारा ‘रोझरी’ हा शब्द लॅटिनमधील रोझारियम या शब्दापासून आला आहे; त्याचा अर्थ ‘गुलाबांची बाग’ असा होतो. प्रत्येक ‘नमो मरिये’ ही प्रार्थना म्हणजे एक आध्यात्मिक गुलाब; हे सारे गुलाब मिळून गुलाबांची बाग तयार होते. संत डॉमिनिक यांनी माता मरियेच्या सांगण्याप्रमाणे केले आणि ते पाखंडी मताच्या अनेक अनुयायांना खऱ्या श्रद्धेकडे परत आणण्यात यशस्वी झाले.

आजच्या जपमाळेच्या मातेच्या सणाची सुरुवात ‘विजयमातेचा सण’ म्हणून झाली. सोळाव्या शतकाच्या अखेरीस ऑटोमन साम्राज्यातील मुसलमान आग्नेय युरोप आणि भूमध्यसागरी प्रदेशात आपले साम्राज्य विस्तारत होते. १५७१ मध्ये ऑटोमन आक्रमण रोखण्यासाठी डॉमिनिकन संघाचे पोप पाचवे पायस यांनी पोपची राज्ये, स्पेन, व्हेनिस आणि इतर काही लहान ख्रिस्ती राज्यांची ‘पवित्र आघाडी’ स्थापन केली. त्या वर्षी ७ ऑक्टोबर रोजी भूमध्य समुद्रात पवित्र आघाडीचा सामना ऑटोमन नौदलाशी झाला. विजय मिळावा म्हणून पोपांनी संपूर्ण युरोपला जपमाळ म्हणण्याचे आवाहन केले. पवित्र आघाडीला विजय मिळाला. त्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पोप पाचवे पायस यांनी दरवर्षी ऑक्टोबरच्या पहिल्या रविवारी ‘विजयमातेचा सण’ साजरा करण्याची प्रथा सुरू केली. दोन वर्षांनंतर पोप तेरावे ग्रेगरी यांनी त्याचे नाव बदलून ‘पवित्र जपमाळेचा सण’ असे ठेवले. १६७१ मध्ये हा सण संपूर्ण स्पेनमध्ये साजरा होऊ लागला. १७१६ मध्ये मुसलमानांविरुद्ध आणखी एक महत्त्वाचा विजय मिळाल्यानंतर तो संपूर्ण ख्रिस्तसभेत साजरा होऊ लागला. रविवारचा उपासना-विधी अबाधित राहावा म्हणून १९१३ मध्ये पोप दहावे पायस यांनी या सणाची तारीख ऑक्टोबरच्या पहिल्या रविवारऐवजी ७ ऑक्टोबर अशी निश्चित केली. आज रोमन उपासना दिनदर्शिकेनुसार ‘जपमाळेची माता’ या नावाने हा सण अनिवार्य स्मृतिदिन म्हणून साजरा केला जातो.

युद्ध ही नेहमीच अत्यंत दुःखद गोष्ट आहे आणि शक्य असेल तेव्हा ते टाळले पाहिजे. पण अन्याय्य आक्रमकाने हल्ला केला तर आपल्या कुटुंबाचे आणि राष्ट्राचे रक्षण करणे हे नैतिक कर्तव्य आहे. अशा प्रसंगी प्रार्थना हे युद्धातील सर्वांत प्रभावी शस्त्र आहे आणि मिस्साबलिदानानंतर जपमाळ ही सर्वश्रेष्ठ प्रार्थना आहे.

आपल्या राष्ट्राच्या रक्षणासाठी प्रत्यक्ष युद्ध लढावे लागू शकते; पण प्रत्येक प्रकारच्या दुष्टाईविरुद्ध लढण्यासाठी जपमाळ हे सर्वांत प्रभावी आध्यात्मिक शस्त्रांपैकी एक आहे. अनेकदा देशात शांतता असतानाही आध्यात्मिक गोंधळ माजतो. आज जगभर क्षणात संपर्क साधता येत असल्याने सर्वत्र समाजांना आणि लोकांना ग्रासणाऱ्या अनेक आध्यात्मिक अनिष्ट गोष्टींची आपल्याला चांगलीच जाणीव आहे: युद्धे, भ्रष्टाचार, अनैतिक जीवन, उघडपणे केली जाणारी देहवासनेची पापे, खून, चोऱ्या, द्वेषातून घडणारे गुन्हे, नैतिक अधःपतन, दारिद्र्य आणि असे बरेच काही. या अनिष्ट गोष्टींवर केवळ टीका किंवा त्यांचा निषेध करण्याऐवजी, त्या दूर व्हाव्यात या हेतूने जपमाळ म्हणणे हा त्यांचा सामना करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

पवित्र जपमाळ आणि आपल्या मातेच्या सन्मानार्थ हा सण साजरा करताना, या प्रभावी आध्यात्मिक शस्त्राचा उपयोग करा आणि तिच्या मध्यस्थीवरील आपला विश्वास पुन्हा दृढ करा. प्रत्येक गुन्हा, अत्याचार, क्रौर्य, द्वेष आणि कोणत्याही प्रकारची दुष्टाई ही मुळात आध्यात्मिक विकृती आहे. ते पाप आहे. पापावरचा सर्वोत्तम उपाय म्हणजे पश्चात्ताप. पापी अंतःकरणांना पश्चात्तापाकडे वळवण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे प्रार्थना, आणि जपमाळ हा प्रार्थनेच्या सर्वश्रेष्ठ प्रकारांपैकी एक आहे. ख्रिस्तसभेने आपल्या पोप, बिशप आणि संतांच्या माध्यमातून शतकानुशतके जपमाळेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. असंख्य संत दररोज जपमाळेच्या मण्यांवर प्रार्थना करत आणि आपल्या मातेला प्रार्थनांचा आध्यात्मिक पुष्पगुच्छ अर्पण करत. त्या पुष्पगुच्छातील आध्यात्मिक गुलाब तिने जगावर उदारपणे उधळावेत, हा त्यामागचा हेतू होता.

प्रार्थना: हे जपमाळेच्या माते, तू ही पवित्र प्रार्थना संत डॉमिनिक यांच्याकडे सोपवलीस आणि त्यांच्यामार्फत ती जगाला दिलीस. जपमाळेच्या प्रार्थना तू सदैव लक्षपूर्वक ऐकतेस आणि त्यांना प्रतिसाद म्हणून देवाची कृपा ओतण्यात कधीही कमी पडत नाहीस. जपमाळेचे सामर्थ्य मला अधिक खोलवर समजावे आणि दररोज जपमाळ म्हणण्याच्या माझ्या कर्तव्यात मी कधीही चुकू नये, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना कर. हे जपमाळेच्या माते, माझ्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पवित्र शास्त्रावर आधारित जपमाळ

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

कॅथलिक विश्वकोश

कॅथलिक संत & सण

कॅथलिक श्रद्धेची ज्योत

कॅथलिक वृत्तसंस्था

संतांचे दिनदर्शक

कॅथलिक संस्कृती

कॅथलिक संतांची माहिती

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

7 ऑक्टोबर: पवित्र जपमाळेची माता मरिया — स्मृतिदिन

बाराव्या आणि तेराव्या शतकांत दक्षिण फ्रान्समध्ये अल्बिजेन्सियन पाखंडी मताचा मोठा प्रसार झाला होता. अल्बिजेन्सियन हे द्वैतवादी ख्रिस्ती होते. भौतिक जग वाईट असून त्याचा उगम जुन्या करारातील देवापासून झाला आणि आध्यात्मिक जग चांगले असून त्याचा उगम नव्या करारातील देवापासून झाला, असा त्यांचा विश्वास होता. त्यांनी संस्कार नाकारले आणि भौतिक जगाचा त्याग करण्याचा मार्ग म्हणून कठोर तपश्चर्येचा पुरस्कार केला.

1203 मध्ये संत डॉमिनिक एका राजनैतिक मोहिमेनिमित्त दक्षिण फ्रान्समधून प्रवास करत असताना त्यांना या गंभीर पाखंडी मताचा सामना करावा लागला. त्यानंतरच्या दोन दशकांत त्यांनी उपदेश आणि वादसंवाद यांद्वारे हे पाखंडी मत मुळापासून दूर करण्यासाठी स्वतःला मनःपूर्वक वाहून घेतले. आख्यायिकेनुसार, या मोहिमेत येणाऱ्या अडचणींमुळे ते एकदा हताश झाले आणि माता मरियेकडे मार्गदर्शनाची विनवणी करण्यासाठी काही दिवस एकांतात प्रार्थना व उपवास करू लागले. माता मरियेने त्यांना दर्शन दिले व जपमाळ दिली. जपमाळेची पंधरा दशके म्हणताना कोणत्या रहस्यांचे चिंतन करावे हे तिने त्यांना उलगडून सांगितले. या रहस्यांचा उपदेश करण्यास आणि आध्यात्मिक शस्त्र म्हणून जपमाळेची दशके म्हणण्यासही तिने त्यांना उद्युक्त केले. जपमाळेसाठी वापरला जाणारा ‘रोझरी’ हा शब्द लॅटिनमधील रोझारियम या शब्दापासून आला आहे; त्याचा अर्थ ‘गुलाबांची बाग’ असा होतो. प्रत्येक ‘नमो मरिये’ ही प्रार्थना म्हणजे एक आध्यात्मिक गुलाब; हे सारे गुलाब मिळून गुलाबांची बाग तयार होते. संत डॉमिनिक यांनी माता मरियेच्या सांगण्याप्रमाणे केले आणि ते पाखंडी मताच्या अनेक अनुयायांना खऱ्या श्रद्धेकडे परत आणण्यात यशस्वी झाले.

आजच्या जपमाळेच्या मातेच्या सणाची सुरुवात ‘विजयमातेचा सण’ म्हणून झाली. सोळाव्या शतकाच्या अखेरीस ऑटोमन साम्राज्यातील मुसलमान आग्नेय युरोप आणि भूमध्यसागरी प्रदेशात आपले साम्राज्य विस्तारत होते. १५७१ मध्ये ऑटोमन आक्रमण रोखण्यासाठी डॉमिनिकन संघाचे पोप पाचवे पायस यांनी पोपची राज्ये, स्पेन, व्हेनिस आणि इतर काही लहान ख्रिस्ती राज्यांची ‘पवित्र आघाडी’ स्थापन केली. त्या वर्षी ७ ऑक्टोबर रोजी भूमध्य समुद्रात पवित्र आघाडीचा सामना ऑटोमन नौदलाशी झाला. विजय मिळावा म्हणून पोपांनी संपूर्ण युरोपला जपमाळ म्हणण्याचे आवाहन केले. पवित्र आघाडीला विजय मिळाला. त्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पोप पाचवे पायस यांनी दरवर्षी ऑक्टोबरच्या पहिल्या रविवारी ‘विजयमातेचा सण’ साजरा करण्याची प्रथा सुरू केली. दोन वर्षांनंतर पोप तेरावे ग्रेगरी यांनी त्याचे नाव बदलून ‘पवित्र जपमाळेचा सण’ असे ठेवले. १६७१ मध्ये हा सण संपूर्ण स्पेनमध्ये साजरा होऊ लागला. १७१६ मध्ये मुसलमानांविरुद्ध आणखी एक महत्त्वाचा विजय मिळाल्यानंतर तो संपूर्ण ख्रिस्तसभेत साजरा होऊ लागला. रविवारचा उपासना-विधी अबाधित राहावा म्हणून १९१३ मध्ये पोप दहावे पायस यांनी या सणाची तारीख ऑक्टोबरच्या पहिल्या रविवारऐवजी ७ ऑक्टोबर अशी निश्चित केली. आज रोमन उपासना दिनदर्शिकेनुसार ‘जपमाळेची माता’ या नावाने हा सण अनिवार्य स्मृतिदिन म्हणून साजरा केला जातो.

युद्ध ही नेहमीच अत्यंत दुःखद गोष्ट आहे आणि शक्य असेल तेव्हा ते टाळले पाहिजे. पण अन्याय्य आक्रमकाने हल्ला केला तर आपल्या कुटुंबाचे आणि राष्ट्राचे रक्षण करणे हे नैतिक कर्तव्य आहे. अशा प्रसंगी प्रार्थना हे युद्धातील सर्वांत प्रभावी शस्त्र आहे आणि मिस्साबलिदानानंतर जपमाळ ही सर्वश्रेष्ठ प्रार्थना आहे.

आपल्या राष्ट्राच्या रक्षणासाठी प्रत्यक्ष युद्ध लढावे लागू शकते; पण प्रत्येक प्रकारच्या दुष्टाईविरुद्ध लढण्यासाठी जपमाळ हे सर्वांत प्रभावी आध्यात्मिक शस्त्रांपैकी एक आहे. अनेकदा शांततेच्या काळातही आध्यात्मिक गोंधळाचेच राज्य असते. आज जगभर क्षणात संपर्क साधता येत असल्याने सर्वत्र समाजांना आणि लोकांना ग्रासणाऱ्या अनेक आध्यात्मिक अनिष्ट गोष्टींची आपल्याला चांगलीच जाणीव आहे: युद्धे, भ्रष्टाचार, अनैतिक जीवन, उघडपणे केली जाणारी देहवासनेची पापे, खून, चोऱ्या, द्वेषातून घडणारे गुन्हे, नैतिक अधःपतन, दारिद्र्य आणि असे बरेच काही. या अनिष्ट गोष्टींवर केवळ टीका किंवा त्यांचा निषेध करण्याऐवजी, त्या दूर व्हाव्यात या हेतूने जपमाळ म्हणणे हा त्यांचा सामना करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

हे जपमाळेच्या माते, तू ही पवित्र प्रार्थना संत डॉमिनिक यांच्याकडे सोपवलीस आणि त्यांच्यामार्फत ती जगाला दिलीस. जपमाळेच्या प्रार्थना तू सदैव लक्षपूर्वक ऐकतेस आणि त्यांना प्रतिसाद म्हणून देवाची कृपा ओतण्यात कधीही कमी पडत नाहीस. जपमाळेचे सामर्थ्य मला अधिक खोलवर समजावे आणि दररोज जपमाळ म्हणण्याच्या माझ्या कर्तव्यात मी कधीही चुकू नये, म्हणून प्रार्थना कर. हे जपमाळेच्या माते, माझ्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा