मराठी

रोममधील लातेरान बॅसिलिकाच्या समर्पणाचा सण


टँगो७१७४, CC BY-SA 4.0, विकिमीडियामार्फत; लिव्हिओआन्द्रोनीको२०१३, CC BY-SA 4.0, विकिमीडियामार्फत

9 नोव्हेंबर: लातेरान बॅसिलिकाच्या समर्पणाचा सण

उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

वचन:
“हे मंदिर पाडा आणि तीन दिवसांत मी ते पुन्हा उभे करीन.” यहुदी म्हणाले, “हे मंदिर बांधायला सेहेचाळीस वर्षे लागली आहेत, आणि तुम्ही ते तीन दिवसांत उभे करणार?” पण तो आपल्या शरीररूपी मंदिराविषयी बोलत होता. ~योहान 2:19–21

चिंतन: प्रत्येक व्यक्तीचा आत्मा हेच सर्वांत महत्त्वाचे मंदिर आहे, कारण देव आपल्यापैकी प्रत्येकाच्या अंतर्यामी वास करतो. आपल्या अस्तित्वाच्या सर्वांत गुप्त गाभ्यात ते पवित्र स्थान आहे, जिथे आपली देवाशी भेट होते. आविलाच्या संत तेरेसा यांनी आपल्या अंतर्यामी असलेल्या या सर्वांत आतल्या निवासस्थानाला ‘देवाच्या सान्निध्याचे दालन’ असे म्हटले.

आत्म्याच्या मंदिराव्यतिरिक्त जगभर अनेक पवित्र स्थळे आहेत. तीर्थस्थाने, चर्च, बॅसिलिका, प्रार्थनागुहा, कॅथेड्रल आणि इतर पवित्र स्थळे केवळ देवाच्या उपासनेसाठी राखून ठेवलेली आहेत. ही स्थळे म्हणजे पृथ्वीवरील स्वर्ग असावा, जिथे आपण सेराफिम, केरुबिम आणि सिंहासनदूत यांच्यासोबत परमपवित्र त्रैक्याची स्तुती करतो. आजच्या सणात आपण अशाच एका स्थळाचे, पृथ्वीवरील सर्वांत महत्त्वाच्या चर्चचे, स्मरण करतो.

रोम शहरात चार प्रमुख बॅसिलिका आहेत. त्यांपैकी पहिल्या तीन म्हणजे व्हॅटिकन शहरातील संत पेत्र बॅसिलिका, नगरभिंतीबाहेरील संत पौल बॅसिलिका आणि संत मरियेची प्रमुख बॅसिलिका. चौथी म्हणजे लातेरानमधील परमपवित्र तारणहार, संत योहान बाप्तिस्ता आणि सुवार्तालेखक संत योहान यांना समर्पित महाबॅसिलिका व कॅथेड्रल. तिला संत योहान लातेरान किंवा थोडक्यात लातेरान बॅसिलिका असेही म्हणतात. चार प्रमुख बॅसिलिकांपैकी संत योहान लातेरान ही सर्वांत जुनी आणि सर्वांत महत्त्वाची आहे. तिच्या समर्पणाचे स्मरण आपण आज करतो. पोप आता संत पेत्र बॅसिलिकाशेजारी राहतात, तरी रोमचे अधिकृत कॅथेड्रल संत योहान लातेरान हेच आहे. म्हणजेच संत योहान लातेरान ही केवळ रोमच्या महाधर्मप्रांताची नव्हे, तर संपूर्ण जगाची मातृचर्च आहे.

या चर्चच्या वास्तूला प्रदीर्घ आणि घटनापूर्ण इतिहास आहे. इ.स. 64 मध्ये रोमला लागलेल्या विनाशकारी आगीचा दोष लहरी आणि क्रूर रोमन सम्राट नीरोने ख्रिस्ती लोकांवर टाकला. सूड म्हणून त्याने संत पेत्र आणि संत पौल यांच्यासह अनेक ख्रिस्ती लोकांना मृत्युदंड देण्याचा आदेश दिला. इ.स. 65 मध्ये, कॉन्सलपदासाठी नियुक्त झालेल्या प्लाउतियुस लातेरानुस (लातेरान) याच्या मदतीने नीरोचा जीव घेण्याचा कट रचण्यात आला. कटाची बातमी कळताच नीरोने लातेरानुसचा शिरच्छेद केला आणि त्याचे निवासस्थान, लातेरान राजवाडा, जप्त केले. पुढील 250 वर्षांत रोमन सम्राटांनी या राजवाड्याचा निरनिराळ्या प्रकारे वापर केला; काही काळ तो लष्करी किल्ला म्हणूनही वापरला गेला. इ.स. 312 मध्ये महान कॉन्स्टंटाईन पश्चिम रोमन साम्राज्याचा एकमेव शासक झाला तेव्हा त्याने लातेरान राजवाडा आपल्या ताब्यात घेतला. पुढच्या वर्षी पूर्व रोमन साम्राज्याचा सम्राट लिसिनियुस याच्यासोबत मिलानचा जाहीरनामा जारी केल्यानंतर कॉन्स्टंटाईनने लातेरान राजवाडा पोप मिल्तियादेस यांना दान केला. पोपनी तेथे प्रथम बिशपांची धर्मसभा भरवली आणि नंतर रोममधील पहिल्या बॅसिलिकाचे बांधकाम सुरू केले. इ.स. 324 मध्ये बांधकाम पूर्ण झाल्यावर पोप सिल्व्हेस्टर यांनी तिचा समर्पणविधी केला. त्यांनी तिला ‘देवाचे घर’ असे नाव दिले आणि ती विशेषत्वाने तारणहार ख्रिस्ताला समर्पित केली. अशा प्रकारे सर्वांत महत्त्वाच्या धर्मप्रांतात पहिले कॅथेड्रल स्थापन झाले.

ख्रिस्ती धर्माचे आचरण करण्यास कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर महान कॉन्स्टंटाईनने कॅथलिक चर्चच्या भरभराटीसाठी बरेच काही केले. लातेरान बॅसिलिका सोन्या-चांदीने सुंदर रीतीने सजवली जाईल याची त्याने काळजी घेतली. त्याने रोम, यरुशलेम, बेथलेहेम आणि कॉन्स्टंटिनोपल येथे इतर अनेक चर्चही बांधली. तोपर्यंत चर्चने खूप हाल सोसले होते आणि छळ व मृत्यूची भीती सतत होती. आता मात्र रोमन सम्राटाच्या पूर्ण पाठिंब्याने रोमच्या मध्यभागी चर्चचे पहिले कॅथेड्रल उभे होते, आणि ते सुंदर रीतीने सजवलेले होते.

बॅसिलिका प्रथम तारणहार ख्रिस्ताला समर्पित करण्यात आली होती. नंतर दहाव्या शतकात पोप सर्जियुस तिसरे यांनी एक नवीन बाप्तिस्मागृह बांधले आणि बॅसिलिका संत योहान बाप्तिस्ता यांना नव्याने समर्पित केली. बाराव्या शतकात पोप लुसियुस दुसरे यांनी ती सुवार्तालेखक संत योहान यांना समर्पित केली. त्यामुळे या बॅसिलिकेत तारणहार ख्रिस्ताला प्रथम मान दिला जातो आणि योहान नावाच्या या दोन्ही संतांना सहआश्रयदाते म्हणून सन्मान दिला जातो.

लातेरान बॅसिलिका आपल्या समर्पणापासून आजवर पोपांचे कॅथेड्रल राहिली आहे. तिच्या शेजारी असलेला लातेरान राजवाडा 324–1305 या काळात पोपांचे निवासस्थान होता. 1305 मध्ये क्लेमेंट पाचवे यांची पोपपदी निवड झाली, पण त्यांनी रोमला येण्यास नकार दिला. 1309 मध्ये त्यांनी पोपांचा संपूर्ण दरबार फ्रान्समधील आव्हिन्यॉं येथे हलवला. पोप ग्रेगरी अकरावे 1377 मध्ये आव्हिन्यॉंहून रोमला परत येईपर्यंत तो दरबार तिथेच राहिला. पोप रोमला परतले तेव्हा दोन आगींमुळे लातेरान राजवाड्याची दुरवस्था झाली होती. त्यामुळे पोपांनी पुढे व्हॅटिकन टेकडीवर संत पेत्र यांच्या बॅसिलिकाशेजारी नवा राजवाडा बांधला. तेव्हापासून आजपर्यंतच्या सर्व पोपांनी तिथेच वास्तव्य केले आहे.

संपूर्ण जगाच्या मातृमंदिराचा सन्मान करताना, चर्चच्या वास्तूचे महत्त्व काय आहे, यावर चिंतन करा. चर्च पवित्र असते, कारण ते केवळ देवाच्या उपासनेसाठी समर्पित असते. संत योहान लातेरान हे चर्चही याच एकमेव उद्देशासाठी समर्पित आहे. हे पोपांचे कॅथेड्रल आहे. येथून संपूर्ण कॅथलिक चर्चचा कारभार चालतो आणि हे जगभरातील विश्वासूंच्या उपासनेचे केंद्र आहे. 324 मध्ये झालेल्या या चर्चच्या समर्पणाचा सन्मान करताना, आजच्या चर्चसाठी प्रार्थना करा. आपल्या स्थानिक धर्मपरिषदेतील समुदायासाठी, धार्मिक संस्थांसाठी, व्रतस्थ धर्मसंघांसाठी, धर्मप्रांतांसाठी, राष्ट्रीय बिशप परिषदांसाठी आणि रोममधून नेतृत्व केले जाणाऱ्या विश्वव्यापी चर्चसाठी प्रार्थना करा. आपली चर्चे आणि पवित्र स्थळे ही आपण देवाला भेटायला येतो अशी ठिकाणे आहेत. आज विशेषतः पोपांसाठी प्रार्थना करा, की संत योहान लातेरान हे त्यांना आणि त्यांच्यानंतरच्या प्रत्येक पोपांना देवभेटीचा सखोल अनुभव देणारे स्थान सदैव राहो.

प्रार्थना: हे ख्रिस्ता, आमच्या तारणाऱ्या, स्नानकर्ता संत योहान आणि शुभवर्तमानकार संत योहान यांच्या मध्यस्थीने मी आज चर्चसाठी प्रार्थना करतो. समेटासाठी तू ज्या प्रत्येक पापी व्यक्तीला तुझ्या चर्चमध्ये बोलावत आहेस, त्या प्रत्येकावर तुझी विपुल दया होवो. माझ्या स्थानिक धर्मपरिषदेतील समुदायासाठी, माझ्या धर्मप्रांतासाठी, माझ्या देशासाठी आणि रोममधून नेतृत्व केले जाणाऱ्या विश्वव्यापी चर्चसाठी मी प्रार्थना करतो. लातेरान बॅसिलिकाचे धर्मपाल आणि संपूर्ण चर्चचे मेंढपाळ असलेल्या पवित्र पित्यांसाठी मी विशेष प्रार्थना करतो. त्यांना तुझ्या जवळ घे, त्यांना पवित्र कर आणि त्यांच्याद्वारे अनेकांना तुझ्याकडे आकर्षित कर. स्नानकर्ता संत योहान आणि शुभवर्तमानकार संत योहान, आमच्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

कॅथलिक विश्वकोश

बटलर यांची संतचरित्रे

कॅथलिक श्रद्धेची ज्योत

संतांचे दिनदर्शक

कॅथलिक संस्कृती

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

9 नोव्हेंबर: लातेरान बॅसिलिकाच्या समर्पणाचा सण

सर्वांत महत्त्वाचे मंदिर म्हणजे माणसाचा आत्मा. आपल्या अस्तित्वाच्या गूढ अंतरंगात एक पवित्र गाभारा आहे, जिथे आपली देवाशी भेट होते. आत्म्याच्या या मंदिराबरोबरच देवाच्या उपासनेसाठी राखून ठेवलेली इतरही पवित्र स्थळे आहेत—तीर्थस्थळे, चर्चे, बॅसिलिका, प्रार्थनागुहा आणि कॅथेड्रले. ही स्थळे म्हणजे जणू पृथ्वीवरील स्वर्गच असावा. तिथे आपण सेराफिम, केरुबिम आणि सिंहासने या देवदूतगणांबरोबर परमपवित्र त्र्येक देवाची स्तुती करतो. आजचा सण अशाच एका पवित्र स्थळाचे स्मरण करतो.

रोममध्ये चार प्रमुख बॅसिलिका आहेत. पहिल्या तीन म्हणजे व्हॅटिकन सिटीतील संत पेत्र यांची बॅसिलिका, नगरभिंतीबाहेरील संत पौल यांची बॅसिलिका आणि संत मरिया मेजर बॅसिलिका. चौथी म्हणजे लातेरान येथील परमपवित्र तारणहार, स्नानकर्ता संत योहान आणि शुभवर्तमानकार संत योहान यांची महाबॅसिलिका व कॅथेड्रल. तिला ‘संत योहान लातेरान’ किंवा थोडक्यात ‘लातेरान बॅसिलिका’ असेही म्हणतात. या चार प्रमुख बॅसिलिकांपैकी संत योहान लातेरान ही सर्वांत जुनी आणि सर्वांत महत्त्वाची आहे. पोप संत पेत्र यांच्या बॅसिलिकाशेजारी राहतात, तरी संत योहान लातेरान हेच रोमचे अधिकृत कॅथेड्रल आहे. संत योहान लातेरान हे रोमच्या महाधर्मप्रांताचे आणि संपूर्ण जगाचे मातृमंदिर आहे.

इ.स. 64 मध्ये रोममध्ये लागलेल्या भीषण आगीचा दोष रोमन सम्राट नीरोने ख्रिस्ती लोकांवर ठेवला. सूड म्हणून त्याने संत पेत्र आणि संत पौल यांच्यासह अनेक ख्रिस्ती लोकांना मृत्युदंड देण्याचा आदेश दिला. 65 मध्ये, कॉन्सलपदी नियुक्त झालेला प्लॉटियस लातेरानुस (लातेरान) नीरोच्या हत्येच्या कटात सामील होता. नीरोला कटाची माहिती मिळाल्यावर त्याने लातेरानुसचा शिरच्छेद केला आणि त्याचे निवासस्थान, लातेरान राजवाडा, जप्त केले. पुढील 250 वर्षांत रोमन सम्राटांनी या राजवाड्याचा निरनिराळ्या प्रकारे उपयोग केला. 312 मध्ये महान कॉन्स्टंटाइन पश्चिम रोमन साम्राज्याचा एकमेव शासक झाला आणि त्याने लातेरान राजवाडा आपल्या ताब्यात घेतला. 313 मध्ये पूर्वेकडील सम्राट लिसिनियस याच्यासोबत मिलानचा जाहीरनामा काढल्यानंतर कॉन्स्टंटाइनने लातेरान राजवाडा पोप मिल्टियाडीस यांना दान केला. रोममधील पहिली बॅसिलिका बांधण्यापूर्वी पोपांनी या राजवाड्यात बिशपांची धर्मसभा भरवली. 324 मध्ये बॅसिलिकाचे बांधकाम पूर्ण झाल्यावर पोप सिल्वेस्टर यांनी तिचा समर्पणविधी केला. तारणहार ख्रिस्ताला ती विशेष रीतीने अर्पण करून त्यांनी तिला ‘देवाचे घर’ हे नाव दिले. 

कॅथलिक धर्माचे आचरण करण्यास कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर कॅथलिक चर्चच्या भरभराटीसाठी महान कॉन्स्टंटाइनने मोठे साहाय्य केले. त्याने लातेरान बॅसिलिका सोन्या-चांदीने सुंदर रीतीने सजवून घेतली. त्याने रोम, यरुशलेम, बेथलेहेम आणि कॉन्स्टँटिनोपल येथे चर्चे बांधली. अनेक शतके छळ सोसल्यानंतर, रोमन सम्राटाच्या पूर्ण पाठिंब्याने चर्चला रोमच्या मध्यवर्ती भागात सुंदर रीतीने सजवलेले आपले पहिले कॅथेड्रल लाभले.

ही बॅसिलिका तारणहार ख्रिस्ताला समर्पित होती. दहाव्या शतकात पोप सर्जियस तिसरे यांनी तिथे नवे बाप्तिस्मागृह बांधले आणि बॅसिलिका पुन्हा समर्पित करताना ती स्नानकर्ता संत योहान यांना अर्पण केली. बाराव्या शतकात पोप लुसियस दुसरे यांनी ती शुभवर्तमानकार संत योहान यांना समर्पित केली. आज या बॅसिलिकेत प्रथम तारणहार ख्रिस्ताचा सन्मान केला जातो आणि दोन्ही संत योहानांचा सह-आश्रयदाते म्हणून सन्मान केला जातो.

समर्पण झाल्यापासून लातेरान बॅसिलिका हे पोपांचे कॅथेड्रल राहिले आहे. बॅसिलिकाच्या शेजारी असलेला लातेरान राजवाडा इ.स. 324–1305 या काळात पोपांचे निवासस्थान होता. 1305 मध्ये पोप क्लेमेंट पाचवे यांनी आपली निवड झाल्यानंतर रोमला जाण्यास नकार दिला. 1309 मध्ये त्यांनी पोपांचा संपूर्ण दरबार फ्रान्समधील अव्हिन्यॉं येथे हलवला. पोप ग्रेगरी अकरावे 1377 मध्ये रोमला परत येईपर्यंत पोपांचा दरबार तिथेच राहिला. तोपर्यंत दोन आगींमुळे लातेरान राजवाड्याची दुर्दशा झाली होती. पोपांनी व्हॅटिकन टेकडीवर संत पेत्रांच्या बॅसिलिकाशेजारी एक नवा राजवाडा बांधला. तेव्हापासून आजपर्यंत त्यांच्यानंतरचे सर्व पोप तिथेच राहिले आहेत.

हे ख्रिस्ता, आमच्या तारणाऱ्या, बाप्तिस्मा देणारे संत योहान आणि सुवार्तालेखक संत योहान यांच्या मध्यस्थीने मी ख्रिस्तसभेसाठी प्रार्थना करतो. ज्या प्रत्येक पाप्याला तू तुझ्याशी समेट करण्यासाठी बोलावत आहेस, त्या प्रत्येकावर तुझी विपुल दया होवो, अशी मी प्रार्थना करतो. माझे स्थानिक धर्मग्राम, माझा धर्मप्रांत, माझा देश आणि रोममधून जिचे नेतृत्व केले जाते ती विश्वव्यापी ख्रिस्तसभा यांच्यासाठी मी प्रार्थना करतो. लातेरान बॅसिलिकेचे धर्मपाल आणि संपूर्ण ख्रिस्तसभेचे मेंढपाळ असलेले पवित्र पिता यांच्यासाठी मी विशेष प्रार्थना करतो. त्यांना तुझ्या जवळ घे, त्यांना पवित्र कर आणि त्यांच्याद्वारे अनेकांना तुझ्याकडे आकर्षित कर. बाप्तिस्मा देणारे संत योहान आणि सुवार्तालेखक संत योहान, आमच्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा