मराठी

4 जुलै—अमेरिकेचा स्वातंत्र्यदिन

निवडक चित्र: स्वातंत्र्याचा जाहीरनामा, चित्रकार जॉन ट्रम्बल; मुख्य चित्र: अमेरिकेसाठी प्रार्थना, हार्ले पेब्ली यांची कलाकृती, CC BY 2.0

4 जुलै: स्वातंत्र्यदिन—अमेरिकेतील ऐच्छिक स्मरणदिन

आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
मानवी घडामोडींच्या ओघात जेव्हा एखाद्या जनसमुदायाला दुसऱ्या जनसमुदायाशी असलेले राजकीय संबंध तोडणे आणि निसर्गाचे नियम व निसर्गाच्या परमेश्वराचे नियम यांनुसार त्याला ज्याचा अधिकार आहे, असे स्वतंत्र व समान स्थान जगातील राष्ट्रांमध्ये स्वीकारणे आवश्यक होते, तेव्हा मानवजातीच्या मतांचा उचित आदर राखण्यासाठी त्याने या विभक्ततेस प्रवृत्त करणारी कारणे जाहीर केली पाहिजेत.

पुढील सत्ये स्वयंप्रमाण आहेत, असे आम्ही मानतो: सर्व माणसे समान निर्माण झाली आहेत; त्यांच्या निर्मात्याने त्यांना काही अहस्तांतरणीय हक्क दिले आहेत; आणि त्यांत जीवन, स्वातंत्र्य व सुखाचा शोध घेण्याचा हक्क यांचा समावेश आहे… ~स्वातंत्र्याच्या जाहीरनाम्यातून

चिंतन: 4 जुलै 1776 रोजी तेरा ब्रिटिश वसाहतींच्या काँटिनेंटल काँग्रेसने ब्रिटिश राजवटीपासून आपले स्वातंत्र्य जाहीर केले. तेव्हापासून अमेरिका दरवर्षी या दिवशी आपला स्वातंत्र्यदिन साजरा करते.

15 डिसेंबर 1791 रोजी अमेरिकेच्या काँग्रेसने हक्कांची सनद मंजूर केली. 1789 पासून देशाचा कारभार ज्या संविधानानुसार चालत होता, त्यातील या पहिल्या दहा दुरुस्त्या होत्या. अगदी पहिल्याच दुरुस्तीत असे घोषित केले आहे: “काँग्रेस कोणत्याही धर्माला अधिकृत धर्म म्हणून प्रस्थापित करणारा किंवा धर्माचे मुक्तपणे आचरण करण्यास मनाई करणारा कोणताही कायदा करणार नाही…” 1802 मध्ये राष्ट्राध्यक्ष थॉमस जेफरसन यांनी कनेक्टिकटमधील डॅनबरी बॅप्टिस्ट असोसिएशनला लिहिलेल्या पत्रात म्हटले: “संपूर्ण अमेरिकी जनतेच्या त्या कृतीकडे मी अत्यंत आदराने पाहतो. आपल्या विधिमंडळाने ‘कोणत्याही धर्माला अधिकृत धर्म म्हणून प्रस्थापित करणारा किंवा धर्माचे मुक्तपणे आचरण करण्यास मनाई करणारा कोणताही कायदा करू नये,’ असे जाहीर करून जनतेने चर्च & राज्य यांच्यामध्ये विभाजनाची भिंत उभी केली.” विशेषतः या पत्रापासून ‘चर्च आणि राज्य यांची फारकत’ ही संकल्पना अमेरिकेत दृढपणे टिकून आहे. त्यामुळे नागरिकांना आपल्या इच्छेनुसार उपासना करण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले आहे.

स्वातंत्र्यदिन हा राष्ट्रीय सुट्टीचा दिवस आहे; त्याचबरोबर अमेरिकेतील कॅथलिक चर्चही तो ऐच्छिक स्मरणदिन म्हणून मानते. या दिवशी आपल्याला आपल्या देशासाठी प्रार्थना करण्याचे आवाहन केले जाते. तसेच या वैशिष्ट्यपूर्ण राष्ट्राचे नागरिक म्हणून आपल्याला लाभलेल्या स्वातंत्र्यांबद्दल ‘गंभीर आदर’ व्यक्त करण्यासही आपल्याला सांगितले जाते. जगाच्या इतिहासात सदसद्विवेकबुद्धीनुसार उपासना करण्याच्या स्वातंत्र्याला कायद्याने मान्यता मिळाल्याची उदाहरणे फार कमी आहेत. आज हे स्वातंत्र्य कमी-अधिक प्रमाणात अधिक ठिकाणी मान्य असले, तरी आपल्या संविधानाने जपलेली स्वातंत्र्ये आपल्याला आनंद साजरा करण्याची अनेक कारणे देतात.

मात्र चर्च आणि राज्य यांची फारकत ही दुधारी तलवार ठरू शकते. एकीकडे, ती प्रत्येक नागरिकाला आपल्या इच्छेनुसार देवाची उपासना करण्याच्या हक्काची हमी देते. पण तिचा चुकीचा अर्थ लावला गेला, तर काही जण सार्वजनिक चर्चेत चर्चचा आवाज दडपण्याचा प्रयत्न करू शकतात. देवाचा हेतू नक्कीच असा नाही; आणि आपल्या राष्ट्राच्या संस्थापकांचाही तो हेतू नव्हता, असे अनेक जण म्हणतील.

जगात आपण कुठेही असलो, तरी कॅथलिक नागरिक म्हणून आपल्या श्रद्धेला आपले व्यक्तिमत्त्व घडवू देणे आणि त्या श्रद्धेच्या आधारावर कायदे करण्याच्या प्रक्रियेसह नागरी संवादाच्या सर्व प्रकारांत सहभागी होणे हे आपले कर्तव्य आहे. श्रद्धेचे आचरण केवळ चर्चच्या इमारतीपुरते मर्यादित नसावे; श्रद्धा आपल्या संपूर्ण जीवनात भिनली पाहिजे आणि आपल्या प्रत्येक कृतीवर तिचा प्रभाव पडला पाहिजे. खरे स्वातंत्र्य आपल्याला जीवन, स्वातंत्र्य आणि सुख या देणग्यांचा आनंद घेण्यास समर्थ करते. ख्रिस्ती लोकांचे जीवन, स्वातंत्र्य आणि सुख हे त्यांच्या ख्रिस्ती नागरिकत्वापासून वेगळे करता येत नाही. जीवनाच्या सर्व अंगांत आपली श्रद्धा उघडपणे जगण्याचा व तिचे आचरण करण्याचा हक्क आणि कर्तव्य आपल्या निर्मात्याने आपल्याला दिले आहे. हे स्वातंत्र्य कामाच्या ठिकाणी, शाळेत, क्रीडाक्षेत्रात, सामाजिक गटांत आणि शासनातही लागू होते. ख्रिस्ती श्रद्धा इतरांवर ‘लादण्याची’ गरज नाही; मात्र ख्रिस्ती नागरिकांना कुठेही आणि सर्वत्र आपल्या श्रद्धेचे आचरण करू दिले पाहिजे. तसे न झाल्यास, देवाने दिलेले आपले हक्क आणि आपले संविधानही दुर्बल होण्याचा धोका आहे.

काळाच्या शेवटी येशू पुन्हा येईल, तेव्हा आपल्या जगात राजेशाही असेल. राजांचा राजा राज्य करील आणि या महान, दयाळू, न्यायी व परिपूर्ण प्रभूची प्रजा म्हणून आपण सदैव राहू. तो गौरवशाली दिवस येईपर्यंत आपण आपला कारभार स्वतः चालवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. इतर अनेक लोकशाही राष्ट्रांप्रमाणे अमेरिकेचाही कारभार लोकांच्या इच्छेनुसार चालतो. पण ‘लोकांची इच्छा’ कालांतराने नास्तिक किंवा अनैतिक झाली, तर काय होईल? राज्यकारभारासाठी लोकांची इच्छा ही अचूक मार्गदर्शक नाही; मात्र लोकांची सामूहिक इच्छा देवाच्या इच्छेशी एकरूप होते, तेव्हा ही शासनपद्धती उत्तम ठरते. ख्रिस्ती नागरिक म्हणून आपण न संकोचता आणि सातत्याने आपली इच्छा देवाच्या इच्छेशी एकरूप करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. आपल्या श्रद्धेला आपली इच्छा घडवू दिली पाहिजे आणि मग नागरी संवादात सहभागी होऊन आपले राष्ट्र देवाच्या राज्याचे अधिक चांगले प्रतिबिंब ठरेल असे घडवले पाहिजे.

आज आपला स्वातंत्र्यदिन साजरा करताना स्वातंत्र्याच्या सखोल अर्थावर चिंतन करा. ख्रिस्ती दृष्टिकोनातून, ‘स्वातंत्र्य’ म्हणजे केवळ आपल्याला वाटते म्हणून, आपल्याला हवे ते हवे तेव्हा करण्याची मोकळीक नव्हे, तर जे करणे आपले कर्तव्य आहे ते करण्याची मोकळीक. आपण देवाच्या इच्छेनुसार जगतो तेव्हाच आपल्याला खरे स्वातंत्र्य लाभते. अशा स्वातंत्र्यामुळे आपले अंतःकरण मुक्त होते. हे आंतरिक स्वातंत्र्य आपल्या प्रत्येक कृतीत आणि मानवी जीवनाच्या प्रत्येक अंगात दृढपणे रुजले पाहिजे. तुम्ही चर्च आणि राज्य यांना जोडणारा दुवा आहात. चर्च राज्यकारभार चालवत नाही, पण श्रद्धावानांनी तो चालवला पाहिजे.

प्रार्थना: हे सर्व राष्ट्रांच्या प्रभू, तूच सर्व राजांचा खरा राजा आणि सर्व प्रभूंचा प्रभू आहेस. माझा राजा आणि माझा देव म्हणून मी तुलाच निवडतो. माझ्या जीवनावर राज्य करण्यासाठी तू येत असताना, आपल्या समाजात शांती आणि न्याय प्रस्थापित करण्यासाठी मला साधन बनव. सर्व लोकांच्या हक्कांचा आणि प्रतिष्ठेचा आदर करण्यास आणि आमच्या प्रत्येक कृतीत तुझी पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यास आम्हाला मदत कर. तुझे राज्य येवो आणि तुझी इच्छा पूर्ण होवो, आताही आणि काळाच्या अंतापर्यंतही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

कार्मेल संघाची प्रार्थना

धार्मिक स्वातंत्र्ये

४ जुलै रोजी आणखी एक स्मरण: पोर्तुगालची संत एलिझाबेथ—ऐच्छिक स्मृतिदिन

आजचे सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

4 जुलै: स्वातंत्र्यदिन—अमेरिकेतील ऐच्छिक स्मरणदिन

४ जुलै १७७६ रोजी कॉन्टिनेंटल काँग्रेसने तेरा ब्रिटिश वसाहती ब्रिटिश राजवटीपासून स्वतंत्र झाल्याचे जाहीर केले. तेव्हापासून अमेरिका या दिवशी आपला स्वातंत्र्यदिन साजरा करते. स्वातंत्र्यदिन ही राष्ट्रीय सुट्टी आहे; त्याचबरोबर अमेरिकेतील कॅथलिक चर्चही हा दिवस ऐच्छिक स्मृतिदिन म्हणून मानते. या दिवशी आपल्या देशासाठी प्रार्थना करण्याचे आवाहन आपल्याला केले जाते आणि या वैशिष्ट्यपूर्ण राष्ट्राचे नागरिक म्हणून आपल्याला लाभलेल्या स्वातंत्र्यांबद्दल ‘गंभीर आदरभाव’ व्यक्त करण्यास आपल्याला उद्युक्त केले जाते. जगाच्या इतिहासात, आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीनुसार उपासना करण्याच्या स्वातंत्र्याला कायद्याने मान्यता दिल्याची उदाहरणे फारच थोडी आहेत. आपल्या राज्यघटनेत हमी दिलेली स्वातंत्र्ये हा दिवस साजरा करण्याची अनेक कारणे देतात.

१७९१ मध्ये स्वीकारलेल्या अमेरिकेच्या राज्यघटनेतील पहिल्या दुरुस्तीत म्हटले आहे: ‘काँग्रेस कोणत्याही धर्माला राजधर्म म्हणून प्रस्थापित करण्यासंबंधी किंवा धर्माचे मुक्तपणे आचरण करण्यास मनाई करणारा कोणताही कायदा करणार नाही…’ एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपासून ‘चर्च आणि राज्य यांची फारकत’ हे तत्त्व अमेरिकेत दृढपणे टिकून आहे. त्यामुळे नागरिकांना आपल्या पसंतीनुसार उपासना करण्याचे स्वातंत्र्य मिळते.

मात्र, चर्च आणि राज्य यांच्या फारकतीचे तत्त्व दुधारी तलवारीसारखे ठरू शकते. एकीकडे, ते प्रत्येक नागरिकाला आपल्या पसंतीनुसार देवाची उपासना करण्याच्या हक्काची हमी देते. पण या तत्त्वाचा चुकीचा अर्थ लावला गेला, तर सार्वजनिक चर्चेत चर्चचा आवाज दडपण्याचा प्रयत्न काही जण करू शकतात. हा नक्कीच देवाचा हेतू नाही; आणि राष्ट्रसंस्थापकांचाही तसा हेतू नव्हता, असे अनेक जण म्हणतील.

जगात आपण कुठेही असलो, तरी कॅथलिक नागरिक म्हणून आपले व्यक्तिमत्त्व आपल्या श्रद्धेने घडू देणे आणि कायदे करण्याच्या प्रक्रियेसह नागरी संवादाच्या सर्व प्रकारांत सहभागी होणे, हे आपले कर्तव्य आहे. श्रद्धेचे आचरण केवळ चर्चमध्ये होत नाही; श्रद्धा आपल्या संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वात भिनली पाहिजे आणि आपल्या प्रत्येक कृतीवर तिचा प्रभाव पडला पाहिजे. जीवन, स्वातंत्र्य आणि सुखाचा शोध घेण्याची संधी या देणग्या ख्रिस्ती नागरिकत्वापासून वेगळ्या करता येत नाहीत; खरे स्वातंत्र्य आपल्याला त्यांचा लाभ घेऊ देते. आपल्या श्रद्धेनुसार उघडपणे जगण्याचे आणि तिचे आचरण करण्याचे स्वातंत्र्य कामाच्या ठिकाणी, शाळेत, क्रीडाक्षेत्रात, सामाजिक गटांत आणि अगदी शासनव्यवस्थेतही लागू होते. ख्रिस्ती श्रद्धा इतरांवर ‘लादली’ जाऊ नये; पण ख्रिस्ती नागरिकांना सर्वत्र आपल्या श्रद्धेचे आचरण करू दिले पाहिजे. तसे न झाल्यास, देवाने आपल्याला दिलेले हक्क आणि अगदी आपली राज्यघटनाही कमकुवत होण्याचा धोका आहे.

काळाच्या शेवटी येशू पुन्हा येईल आणि महान, दयाळू, न्यायी आणि परिपूर्ण राजा म्हणून आपल्या जगावर सदासर्वकाळ राज्य करील. तो गौरवशाली दिवस उजाडेपर्यंत, आपला राज्यकारभार आपणच चालवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. इतर लोकशाही देशांप्रमाणेच अमेरिकेचाही राज्यकारभार लोकांच्या इच्छेनुसार चालतो. पण ‘लोकांची इच्छा’ कालांतराने नास्तिक किंवा अनैतिक बनली, तर काय होईल? लोकांची इच्छा राज्यकारभारासाठी अचूक मार्गदर्शक ठरेलच असे नाही. मात्र, लोकांची सामूहिक इच्छा देवाच्या इच्छेशी एकरूप होते, तेव्हा लोकशाही ही एक उत्तम व्यवस्था ठरते. ख्रिस्ती नागरिक म्हणून आपण न संकोचता आणि सातत्याने आपली इच्छा देवाच्या इच्छेशी एकरूप करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे आणि आपल्या श्रद्धेला आपली इच्छा घडवू दिले पाहिजे. त्यानंतर आपण नागरी संवादात सहभागी होऊन आपले राष्ट्र असे घडवले पाहिजे की त्यात देवाच्या राज्याचे अधिक स्पष्ट प्रतिबिंब दिसेल.

ख्रिस्ती दृष्टिकोनातून, स्वातंत्र्य म्हणजे केवळ आपल्याला वाटते म्हणून, आपल्याला हवे ते हवे तेव्हा करण्याची मोकळीक नव्हे, तर जे करणे आपले कर्तव्य आहे ते करण्याची मोकळीक. आपण देवाच्या इच्छेनुसार जगतो तेव्हाच आपल्याला खरे स्वातंत्र्य लाभते. अशा स्वातंत्र्यामुळे आपले अंतःकरण मुक्त होते. हे आंतरिक स्वातंत्र्य आपल्या प्रत्येक कृतीत आणि मानवी जीवनाच्या प्रत्येक अंगात दृढपणे रुजले पाहिजे. तुम्ही चर्च आणि राज्य यांना जोडणारा दुवा आहात. चर्च राज्यकारभार चालवत नाही, पण श्रद्धावानांनी तो चालवला पाहिजे.

हे सर्व राष्ट्रांच्या प्रभू, तूच खरा राजांचा राजा आणि प्रभूंचा प्रभू आहेस. माझा राजा आणि माझा देव म्हणून मी तुझी निवड करतो. माझ्या जीवनावर राज्य करण्यासाठी तू येतोस, तेव्हा आपल्या समाजात शांती आणि न्याय प्रस्थापित करण्यासाठी माझा उपयोग कर. सर्वांच्या हक्कांचा आणि प्रतिष्ठेचा आदर करण्यास आणि आम्ही जे काही करतो त्यात तुझी पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यास मला साहाय्य कर. तुझे राज्य येवो आणि तुझी इच्छा पूर्ण होवो, आताही आणि काळाच्या अंतापर्यंतही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा