28 ऑगस्ट: हिप्पोचे संत ऑगस्टीन, बिशप आणि ख्रिस्तमंडळीचे धर्माचार्य — स्मृतिदिन
354–430
बिअर बनवणारे कारागीर, मुद्रक आणि धर्मशास्त्रज्ञ यांचे आश्रयदाते संत
डोळ्यांच्या दुखण्यात आणि उपद्रवी किड्यांपासून वाचण्यासाठी त्यांची मध्यस्थी मागितली जाते
संतपदाच्या प्रक्रियेसाठी स्वतंत्र धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
इ.स. 1298 मध्ये पोप बोनिफेस आठवे यांनी त्यांना ख्रिस्तमंडळीचे धर्माचार्य घोषित केले
लोकमान्यतेने “कृपेचे धर्माचार्य” म्हणून ओळखले जातात
उपासनाविधीचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
हे चिरपुरातन, सदैव नवे सौंदर्या, तुझ्यावर प्रेम करायला मला किती उशीर झाला, किती उशीर झाला! तू माझ्या आत होतास, पण मी बाहेर होतो आणि तिथेच मी तुला शोधत होतो. स्वतः कुरूप असताना, तू निर्माण केलेल्या सुंदर गोष्टींत मी स्वतःला बुडवून घेतले. तू माझ्याबरोबर होतास, पण मी तुझ्याबरोबर नव्हतो. सृष्टीतील गोष्टींनी मला तुझ्यापासून दूर ठेवले; तरी त्या तुझ्यात नसत्या, तर त्यांना अस्तित्वच नसते. तू मला हाक मारलीस, तू मोठ्याने पुकारलेस आणि माझे बहिरेपण भेदून टाकलेस. तू लखलखलास, तू प्रकाशलास आणि माझे अंधत्व दूर केलेस. तू तुझ्या सुगंधाची झुळूक माझ्यावर सोडलीस; मी ती श्वासात भरून घेतली आणि आता तुझ्यासाठी माझा जीव आसुसला आहे. मी तुझी चव चाखली; आता तुझी अधिकच भूक आणि तहान लागली आहे. तू मला स्पर्श केलास आणि तुझ्या शांतीसाठी मी तळमळू लागलो. ~संत ऑगस्टीन, ‘आत्मकबुली’, ग्रंथ X
चिंतन: आजचे संत ऑगस्टीन यांच्या आई संत मोनिका यांचा काल ख्रिस्तमंडळीने सन्मान केला. जीवनात अनेक अडचणी असूनही, मोनिकांनी आई आणि पत्नी म्हणून आपले सर्वांत महत्त्वाचे कर्तव्य पार पाडले. त्यांनी आपल्या कुटुंबासाठी प्रार्थना केली आणि त्यांच्या सद्गुणांचा इतका प्रभाव पडला की त्यांचे पती, सासू आणि तिन्ही मुले ख्रिस्ताकडे वळली. त्यांपैकी एक होते हिप्पोचे संत ऑगस्टीन, ख्रिस्तमंडळीतील सर्वाधिक आदरणीय संतांपैकी एक.
ऑगस्टीन या नावाने ओळखले जाणारे ऑरेलियस ऑगस्टिनस हिप्पोनेन्सिस यांचा जन्म उत्तर आफ्रिकेतील तागास्ते येथे झाला. हे ठिकाण आज अल्जेरियातील सूक अहरास या नावाने ओळखले जाते. तीन भावंडांमध्ये ते सर्वांत मोठे होते. त्यांना एक धाकटा भाऊ आणि एक धाकटी बहीण होती. त्यांचे वडील पॅट्रिशियस (पॅट्रिक) श्रीमंत नव्हते, पण रोमन साम्राज्याचा भाग असलेल्या आपल्या नगराच्या कारभारात त्यांच्यावर काही जबाबदाऱ्या होत्या. त्यांचे वडील मूर्तिपूजक होते आणि तापट स्वभाव व अनैतिक जीवनशैली यांसाठी ओळखले जात. आज संत मोनिका म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ऑगस्टीन यांच्या आईला लहान वयातच मद्यपानाची सवय लागली होती, पण त्यांनी ती जिंकली. त्यांचे संगोपन ख्रिस्ती श्रद्धेत झाले होते आणि त्यांनी आपली कॅथलिक श्रद्धा मनापासून स्वीकारली. पतीच्या तापट स्वभावामुळे आणि व्यभिचारी वर्तनामुळे त्यांना दुःख सोसावे लागले, तरी मोनिका ख्रिस्ती प्रेमाचा आदर्श ठरल्या. अखेरीस त्यांच्या प्रार्थनांमुळे त्यांचे संपूर्ण कुटुंब ख्रिस्ताकडे वळले.
आईने कितीही विनवणी केली तरी ऑगस्टीन यांच्या वडिलांनी मुलांना बाप्तिस्मा घेण्याची परवानगी दिली नाही. तरीही मोनिकांनी लहानपणापासूनच त्यांना ख्रिस्ती धर्मशिक्षण मिळेल आणि अभिजात साहित्याचाही अभ्यास करता येईल याची काळजी घेतली. मोनिकांच्या श्रद्धेमुळे ‘ख्रिस्त माझा तारणहार आहे’ याची जाणीव ऑगस्टीन यांना झाली, पण ती त्यांच्या कोवळ्या मनात खोलवर रुजली नाही. उलट, ते उपद्व्याप करू लागले. उदाहरणार्थ, एकदा त्यांनी आणि त्यांच्या मित्रांनी काही नाशपती चोरल्या. त्यांना भूक लागली होती म्हणून नव्हे, किंवा ती फळे चविष्ट होती म्हणूनही नव्हे, तर केवळ चोरीचा थरार अनुभवण्यासाठी त्यांनी तसे केले. पुढे त्यांनी आपल्या ‘आत्मकबुली’त लिहिले, “मला माझ्या स्वतःच्या अधःपतनाची आवड होती. मला माझी चूक प्रिय होती—ज्या गोष्टीसाठी मी चूक केली ती नव्हे, तर चूक स्वतःच मला प्रिय होती… त्या लज्जास्पद कृत्यातून मला लज्जेशिवाय दुसरे काहीच नको होते. ते पापावरचे प्रेम होते.”
ऑगस्टिनने आपल्या गावी अभ्यासात खूप प्रगती केली होती. त्याच्या वडिलांना त्याचा अभिमान होता. शिक्षणाचा खर्च उचलणारे कोणी मिळाले की त्याला पुढील शिक्षणासाठी जवळच्या भरभराटीच्या कार्थेज शहरात पाठवायचे, असे त्यांनी ठरवले. त्यासाठी काही महिने लागले आणि त्या काळात रिकामा वेळ मिळाल्याने ऑगस्टिनच्या खोड्या आणखी वाढल्या. त्याच वर्षी त्याचे वडील वारले; पण तगास्ते येथील एका धनाढ्य नागरिकाने ऑगस्टिनच्या शिक्षणाचा खर्च उचलण्याची तयारी दाखवली. कार्थेजला पोहोचेपर्यंत त्याची वाटचाल पापमय जीवनाच्या दिशेने सुरू झाली होती. इतर अनेक विद्यार्थी अनैतिक जीवन जगत होते, नाट्यगृहांतील प्रयोग त्याच्या वासनांना चिथावत होते आणि साहित्यात मिळालेल्या यशाची त्याला धुंदी चढली होती. तिथे पोहोचल्यानंतर थोड्याच दिवसांत तो एका तरुणीसोबत राहू लागला आणि विवाह न करताच त्यांना एक मूल झाले. वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी त्याने एक पुस्तक वाचले, ज्यामुळे त्याचे जीवन बदलू लागले. ते म्हणजे सिसेरोचे होर्तेन्सियुस. आज ते पुस्तक उपलब्ध नाही, पण त्यात सुज्ञपणाच्या सद्गुणाची महती सांगितली होती. ते वाचून ऑगस्टिनच्या मनात सत्याची भूक जागी झाली आणि तो मनापासून सत्याचा शोध घेऊ लागला. दुर्दैवाने, याच काळात त्याच्या ख्रिस्ती श्रद्धेविषयी त्याच्या मनात शंका निर्माण होऊ लागल्या. याचे मुख्य कारण म्हणजे जुन्या करारातील मजकूर समजून घेताना त्याला येणाऱ्या अडचणी. तो मजकूर त्याला हिंसक आणि गोंधळात टाकणारा वाटत होता. त्यानंतर मानी पंथाच्या धार्मिक तत्त्वज्ञानाशी त्याचा परिचय झाला. गुप्त ज्ञानाचा शोध लावल्याचा दावा या पंथाने केला होता आणि बायबलमध्ये परस्परविरोधी गोष्टी आहेत, या त्याच्या मताला त्या शिकवणीतून दुजोरा मिळाला. मानी पंथाच्या मते, वास्तव म्हणजे प्रकाश आणि अंधार, तसेच चांगले आणि वाईट यांच्यातील संघर्ष. सृष्टी ही अंधाराच्या बाजूची असून आपल्याला अंधारात अडकवणे हा तिचा हेतू आहे, असे हा पंथ मानत असे. या नव्या धर्माचा त्याच्यावर प्रभाव पडला आणि तो त्याचा अधिक अभ्यास करू लागला. त्याने कधीही औपचारिकरीत्या त्या पंथात प्रवेश केला नाही; पण त्यांच्या शिकवणीतून त्यांनी देऊ केलेले शहाणपण मिळेल, या आशेने तो त्या शिकवणीचा अभ्यास करत राहिला. काही वर्षांनी त्याने ती शिकवण पूर्णपणे सोडून दिली. विशेषतः त्या पंथाचा नेता फॉस्टिस याला भेटल्यानंतर त्याची निराशा झाली, कारण फॉस्टिस त्याला फारसा सुज्ञ वाटला नाही.
सुमारे एकोणिसाव्या वर्षी कार्थेजमधील शिक्षण पूर्ण करून ऑगस्टिन आपली प्रेयसी आणि मुलगा यांच्यासह तगास्ते या आपल्या गावी परतला. तिथल्या एका शाळेत तो व्याकरण शिकवू लागला. आपण मानी पंथ स्वीकारण्याचा विचार करत आहोत, असे त्याने आईला सांगितले तेव्हा तिने त्याला घराबाहेर काढले. मात्र, नंतर देवाकडून मिळालेल्या प्रेरणेने तिने त्याच्याशी पुन्हा सलोखा केला. शिक्षक म्हणून त्याला इतके यश मिळाले की काही वर्षांनी वक्तृत्वशास्त्र शिकवण्यासाठी त्याला पुन्हा कार्थेजला बोलावण्यात आले. तिथे अनेक वर्षे यशस्वीपणे काम केल्यानंतर त्याला रोमला येण्याचे निमंत्रण मिळाले. हा मोठा सन्मान होता. त्याने आईला हे सांगितल्यावर ती म्हणाली की तीही त्याच्याबरोबर येणार. त्याने नाराजीनेच होकार दिला. पण ऑगस्टिनने आईला चकवले आणि तिला न घेताच तो रोमला निघून गेला. रोममध्ये शिकवणीचे शुल्क बुडवणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा त्याला वीट आला आणि काही वर्षांनी त्याने मिलानमध्ये एक पद स्वीकारले. ऑगस्टिन तीस वर्षांचा असताना अखेर त्याची आई मिलानमध्ये त्याच्यापाशी येऊन पोहोचली आणि त्याच्या धर्मपरिवर्तनाची साक्षीदार झाली.
सत्याचा शोध चालू असतानाच ऑगस्टिनची भेट मिलानचे बिशप अँब्रोज यांच्याशी झाली. पुढे ते संत म्हणून ओळखले गेले. अँब्रोज हे थोर विचारवंत आणि उपदेशक होते. त्यांनी ऑगस्टिनकडेही आपुलकीने लक्ष दिले. त्यांनी त्याचे म्हणणे ऐकून घेतले, त्याच्याशी मैत्री केली आणि त्याच्या अनेक प्रश्नांना उत्तरे दिली. बायबल योग्य रीतीने कसे वाचावे हे अँब्रोज यांनी त्याला शिकवले. विशेषतः जुना करार समजून घेताना येणाऱ्या अडचणी सोडवायला त्यांनी त्याला मदत केली. सम्राज्ञी जस्टिना त्यांचे महान कॅथेड्रल ताब्यात घेऊन ते एरियन पंथाच्या उपासनेसाठी वापरण्याचा प्रयत्न करत होती. यावरून तिच्याशी संघर्ष झाला तेव्हा अँब्रोज यांनी मोठ्या धैर्याने तिला विरोध केला आणि आपल्या भूमिकेवर ठाम राहिले. सम्राज्ञीने माघार घेतली आणि ऑगस्टिनवर या घटनेचा खोल प्रभाव पडला.
एके दिवशी ऑगस्टिन एका बागेत बसला असताना त्याला एका लहान मुलाचा आवाज ऐकू आला: “घे आणि वाच.” तो आवाज कुठून आला हे त्याला कळले नाही. तरी त्याने शेजारी ठेवलेले बायबल उचलले आणि सहज उघडले. त्याच्यासमोर रोमकरांस 13:13-14 हा उतारा आला: “…दिवसा शोभेल असे आपण सन्मानाने वागू या. रंगेल मेजवान्यांत व मद्यधुंदपणात, स्वैर लैंगिक संबंधांत व कामुक वर्तनात, चढाओढीत व मत्सरात आपण रमू नये. उलट, प्रभू येशू ख्रिस्ताला परिधान करा आणि देहाच्या वासना तृप्त करण्याची तजवीज करू नका.” या उताऱ्याचा त्याच्या मनावर इतका खोल परिणाम झाला की त्याने धर्मपरिवर्तनाच्या दिशेने लगेच पावले उचलली.
ऑगस्टिन आपल्या चांगल्या कॅथलिक मित्रांसोबत वेळ घालवत असे. त्यांच्याशी केलेल्या दीर्घ चर्चांचा त्याला फार फायदा झाला. आईची सोबत हाही त्याच्यासाठी मोठा आधार होता. तिला औपचारिक शिक्षण मिळाले नव्हते, तरी तिचे शहाणपण आणि सत्याची सखोल जाण वादातीत होती. आपल्या सुशिक्षित मुलाशी चर्चा करताना ती कधीही कमी पडत नसे. या सगळ्याचा आणि मोनिकाने अश्रू ढाळत केलेल्या प्रार्थनांचा परिणाम असा झाला की बत्तीस वर्षांचा ऑगस्टिन अखेर ख्रिस्ती श्रद्धेकडे वळला. पुढच्याच वर्षी, इ.स. 387 मध्ये, पास्काच्या जागरणविधीत बिशप अँब्रोज यांनी त्याला आणि त्याच्या मुलाला बाप्तिस्मा दिला. बाप्तिस्मा घेतल्यानंतर ऑगस्टिनने आपली आई, मुलगा आणि मित्र यांच्यासह आपल्या गावी परतण्याचे ठरवले. वाटेत रोमच्या बाहेरच त्याची आई आजारी पडली आणि तिचे निधन झाले. पुढे ऑगस्टिनने तिच्या निधनाचे वर्णन आपल्या कबुलीजबाब या ग्रंथात केले. आई आणि मुलगा यांच्यातील प्रेमाचे आजवर लिहिले गेलेले हे एक अत्यंत सुंदर चित्रण आहे.
टागास्तेला परतल्यावर ऑगस्टिनने आपल्या मित्रांसोबत एक धार्मिक समुदाय स्थापन केला. ख्रिस्ती समुदायात त्यांची ख्याती लवकरच पसरली. आपल्याच गावचा हा प्रतिभावान मनुष्य कॅथलिक झाला, ही गोष्ट अनेकांसाठी आशेचा स्रोत ठरली. लोकांच्या एकमुखी आग्रहाने 391 मध्ये त्यांना याजकपदाची दीक्षा देण्यात आली आणि 396 मध्ये जवळच्या हिप्पो नगराचे बिशप म्हणून त्यांचा अभिषेक झाला. ख्रिस्ती म्हणून जगलेल्या त्रेचाळीस वर्षांत ऑगस्टिन हे चर्चच्या इतिहासातील सर्वांत महान धर्मशास्त्रज्ञांपैकी एक ठरले, किंबहुना ते सर्वश्रेष्ठही असावेत. लोकांची त्यांनी केलेली आध्यात्मिक सेवा, त्यांची नियमित प्रवचने आणि लोकांच्या गरजांकडे त्यांनी दिलेले लक्ष यांमुळे लोकांचे जीवन बदलले.
ऑगस्टिन यांचे विपुल लेखन आजही सर्वाधिक वाचल्या आणि उद्धृत केल्या जाणाऱ्या लिखाणांपैकी आहे. त्यात ख्रिस्ती श्रद्धेचे समर्थन करणारे लेखन, प्रवचने, पत्रे, पवित्र शास्त्रावरील भाष्ये, मठीय जीवनाची नियमावली, तसेच तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्र यांवरील ग्रंथ यांचा समावेश आहे. त्यांचा सर्वश्रेष्ठ ग्रंथ, कबुलीजबाब, हा आत्मचरित्रात्मक, अत्यंत वैयक्तिक आणि नम्र भावनेने लिहिलेला आहे. त्यात त्यांनी आपल्या अंतःकरणातील परिवर्तनाचा मागोवा घेतला आहे आणि त्या कथनात धर्मशास्त्रातील गहन अंतर्दृष्टी गुंफल्या आहेत. त्यांच्या देवाचे नगर या दुसऱ्या महान ग्रंथात त्यांनी ख्रिस्ती श्रद्धेचे समर्थन केले आणि ख्रिस्तेतर देवदेवतांचा त्याग केल्यामुळे 410 मध्ये रोमची लूट झाली, या समजुतीचे खंडन केले. त्याऐवजी त्यांनी मनुष्याचे नगर आणि देवाचे नगर यांची तुलना केली आणि समाजाला कोणती आदर्शे साधण्याचे आवाहन आहे हे दाखवून दिले. आपल्या इतर असंख्य ग्रंथांबरोबरच त्यांनी पवित्र त्रित्वावरही एक प्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला. ऑगस्टिन यांनी लिहिलेले एकूण पन्नास लाखांहून अधिक शब्द आजपर्यंत टिकून आहेत; हे लेखन 1,000 हून अधिक दस्तऐवजांत आहे. आपल्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षी त्यांनी हिप्पोचा विध्वंस पाहिला. अनेक वर्षांपूर्वी रोममध्ये केले तसेच या आक्रमक टोळ्यांनी हिप्पोवर आक्रमण केले, लोकांची हत्या केली, चर्चच्या इमारती आणि इतर वास्तू उद्ध्वस्त केल्या आणि नगर ताब्यात घेतले. मात्र संत ऑगस्टिन यांचा चिरस्थायी प्रभाव त्यांना नष्ट करता आला नाही. त्यांचा प्रभाव चर्चपुरता मर्यादित नाही; संपूर्ण पाश्चात्त्य विचारविश्वावर त्यांचा खोल ठसा उमटला आहे.
ज्ञानाच्या या आधारस्तंभाचा सन्मान करताना ऑगस्टिन यांच्या ख्रिस्ताकडे झालेल्या वैयक्तिक वाटचालीचे विशेष चिंतन करा. अनेक अर्थांनी संत ऑगस्टिन दोन वेगवेगळी जीवने जगले. सुरुवातीला ते एक दुर्बळ, संभ्रमात पडलेले आणि पापी मनुष्य होते. पुढे त्याच पापी मनुष्याचा कृपेने उद्धार झाला आणि त्यांचे जीवन बदलले. त्यांच्या संघर्षाने त्यांना सत्यापर्यंत नेले आणि त्यानंतर देवाने त्यांच्याद्वारे विलक्षण कार्य केले. त्यांच्या सर्वांत प्रसिद्ध वचनांपैकी एका वचनात त्यांच्या जीवनाचे सार आहे: “हे प्रभू, आमची अंतःकरणे तुझ्यासाठीच घडवली गेली आहेत, आणि तुझ्यामध्ये विसावा मिळेपर्यंत ती अस्वस्थ राहतात.” आपल्या स्वतःच्या मनपरिवर्तनाच्या वाटचालीवर आणि विशेषतः आपल्या मनात अजून कुठे अस्वस्थता आहे यावर चिंतन करा. या संताचे उदाहरण अनुसरून पूर्ण अंतःकरणाने सत्याचा शोध घ्या. तुम्ही तयार व्हाल तेव्हा देव स्वतःला तुमच्यासमोर प्रकट करील, जेणेकरून तुम्हाला त्याच्यामध्ये विसावा मिळेल, हा विश्वास बाळगा.
प्रार्थना: हे संत ऑगस्टिन, तुम्ही पापी होतात, पण ख्रिस्ताने तुमचा उद्धार केला. त्यानंतर देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी तुम्ही आपले संपूर्ण जीवन अर्पण केले. तुम्हाला जे गवसले ते मलाही गवसावे आणि आपल्या दयाळू देवाला सर्वस्व अर्पण करून तुमच्यासारखे माझेही आमूलाग्र मनपरिवर्तन व्हावे, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे हिप्पोचे संत ऑगस्टिन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
संत ऑगस्टिन यांचे कबुलीजबाब ऑनलाइन विनामूल्य वाचा!
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
पॉसिडियस यांनी लिहिलेले पहिले चरित्र
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
28 ऑगस्ट: हिप्पोचे संत ऑगस्टीन, बिशप आणि ख्रिस्तमंडळीचे धर्माचार्य — स्मृतिदिन
354–430
बीअर तयार करणारे कारागीर, मुद्रक आणि धर्मशास्त्रज्ञ यांचे आश्रयदाते संत
डोळ्यांची दुखणी आणि उपद्रवी जीव यांपासून संरक्षण मिळावे म्हणून त्यांच्या मध्यस्थीची विनंती केली जाते
संतपदाच्या प्रक्रियेसाठी स्वतंत्र मंडळ स्थापन होण्यापूर्वीच त्यांना संत म्हणून मान्यता मिळाली
1298 मध्ये पोप बोनिफेस आठवे यांनी त्यांना चर्चचे धर्माचार्य म्हणून घोषित केले
लोकांनी गौरवाने त्यांना “कृपेचे धर्माचार्य” असे संबोधले
स्वतःचे जीवन कठीण असूनही मोनिकाच्या प्रार्थना आणि तिच्या प्रभावी सद्गुणांमुळे तिचा पती, तिची सासू आणि तिची तिन्ही मुले ख्रिस्ती श्रद्धेकडे वळली. तिचा थोरला मुलगा ऑगस्टिन यांचे जन्मनाव ऑरेलियस ऑगस्टिनस हिप्पोनेन्सिस होते. त्यांचा जन्म उत्तर आफ्रिकेतील टागास्ते येथे झाला; हे ठिकाण आज अल्जेरियातील सूक अहरास म्हणून ओळखले जाते. त्यांचे वडील पॅट्रिशियस (पॅट्रिक) हे बहुदेवोपासक होते आणि आपल्या संतापी स्वभावासाठी व अनैतिक आचरणासाठी ओळखले जात. पतीचा संताप आणि त्याचा व्यभिचार सहन करतानाही मोनिकाने आपली कॅथलिक श्रद्धा आचरणात आणली आणि ख्रिस्ती प्रेमाचा आदर्श घालून दिला.
ऑगस्टिन यांचे वडील आपल्या मुलांना बाप्तिस्मा घेण्याची परवानगी देत नसत. तरी मोनिकाच्या श्रद्धेमुळे ऑगस्टिन यांच्या मनात आपल्या तारणाऱ्याची जाणीव रुजली. असे असूनही ते खोडकर आणि त्रासदायक वागू लागले. पॅट्रिशियस यांच्या मृत्यूनंतर ऑगस्टिन पुढील शिक्षणासाठी कार्थेजला गेले. तिथे आपल्या साहित्यिक यशाने ते धुंद झाले. ते एका तरुणीसोबत राहू लागले आणि त्या दोघांना एक मूल झाले. ते मानी पंथाचे अनुयायी झाले. या पंथानुसार जगाचे वास्तव म्हणजे प्रकाश (चांगुलपणा) आणि अंधार (दुष्टता) यांच्यातील संघर्ष होता.
वयाच्या सुमारे एकोणिसाव्या वर्षी शिक्षण पूर्ण झाल्यावर ऑगस्टिन आपली प्रेयसी आणि मुलगा यांच्यासह टागास्तेला परतले. रोमला जाण्याचे निमंत्रण स्वीकारण्यापूर्वी त्यांनी टागास्ते आणि कार्थेज येथे अध्यापन केले. मोनिकाने आपणही त्यांच्यासोबत येणार असल्याचे सांगितले, पण ऑगस्टिन यांनी तिला फसवले आणि तिला न घेताच निघून गेले. काही वर्षांनी त्यांनी मिलानमध्ये एक पद स्वीकारले. तिथे त्यांची आई त्यांना येऊन भेटली आणि त्यांच्या मनपरिवर्तनाची साक्षीदार झाली.
सत्याचा शोध घेत असताना ऑगस्टीनची भेट मिलानचे बिशप अँब्रोज यांच्याशी झाली. पुढे अँब्रोज संत म्हणून ओळखले गेले. बायबल योग्य रीतीने कसे वाचावे, हे अँब्रोज यांनी ऑगस्टीनला शिकवले. एके दिवशी बागेत बसलेला असताना ऑगस्टीनला एका बालकाचा आवाज ऐकू आला, “घे आणि वाच.” त्याने शेजारी ठेवलेले बायबल उचलले आणि सहज उघडले. त्याच्यासमोर रोमकरांस 13:13–14 हा उतारा आला. त्यात योग्य आचरणाविषयी असा उपदेश होता: “रंगेल मेजवान्या आणि मद्यधुंदी, लैंगिक स्वैराचार आणि कामुकता, भांडणे आणि मत्सर यांत रमू नका. उलट, प्रभू येशू ख्रिस्ताला परिधान करा आणि देहाच्या वासनांची पूर्तता करण्याची तजवीज करू नका.” त्याने लगेचच मनपरिवर्तनाच्या वाटेवर पाऊल टाकले.
कॅथलिक मित्रांशी झालेल्या गप्पा, मोनिकाची सुज्ञता व अंतर्दृष्टी आणि तिने अश्रू ढाळत केलेल्या प्रार्थना यांचे फळ असे की, 387 साली पास्काच्या जागरणविधीत बिशप अँब्रोज यांनी ऑगस्टीनला आणि त्याच्या मुलाला बाप्तिस्मा दिला. आपली आई, मुलगा आणि मित्र यांच्यासह ऑगस्टीन टागास्तेला परतत असताना रोमच्या वेशीबाहेरच मोनिका आजारी पडली आणि तिचे निधन झाले. ऑगस्टीनने आत्मस्वीकार या ग्रंथात आई आणि मुलगा यांच्यातील प्रेमाचे सुंदर चित्र रेखाटले आणि तिच्या निधनाचा वृत्तान्त सांगितला.
घरी परतल्यावर ऑगस्टीनने आपल्या मित्रांसोबत एक धार्मिक समुदाय स्थापन केला. लोकांच्या आग्रहाने 391 साली तो याजक झाला आणि 396 साली त्याचा जवळच्या हिप्पो शहराचा बिशप म्हणून अभिषेक झाला. ऑगस्टीन हा चर्चच्या इतिहासातील सर्वश्रेष्ठ धर्मशास्त्रज्ञांपैकी एक होता. त्याची मेंढपाळ म्हणून केलेली सेवा, त्याची प्रवचने आणि लोकांच्या गरजांकडे त्याने दिलेले लक्ष यांमुळे लोकांचे जीवन बदलले. त्याच्या आत्मचरित्रात्मक आत्मस्वीकार या ग्रंथात त्याच्या मनपरिवर्तनाचा प्रवास उलगडतो आणि त्यात ठिकठिकाणी धर्मशास्त्रीय चिंतनही येते. देवाचे नगर या ग्रंथात तो ख्रिस्ती श्रद्धेचे समर्थन करतो आणि ज्या आदर्शांनुसार जगण्याचे आवाहन समाजाला केले आहे, ते आदर्श त्याच्यासमोर ठेवतो. ऑगस्टीनच्या लिखाणातील 1,000 हून अधिक लेखनकृती आजही उपलब्ध आहेत; त्यांत एकूण 50 लाखांहून अधिक शब्द आहेत.
हे संत ऑगस्टीन, तुम्ही पापी होता, पण ख्रिस्ताने तुमचा उद्धार केला. त्यानंतर तुम्ही आपले संपूर्ण जीवन देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी अर्पण केले. तुम्हाला जे गवसले ते मलाही गवसावे, तुमच्यासारखे माझेही आमूलाग्र मनपरिवर्तन व्हावे आणि आपल्या दयाळू देवाला मी स्वतःचे सर्वस्व अर्पण करावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे हिप्पोचे संत ऑगस्टीन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

