मराठी

संत सेबास्तियन


इल सोदोमा यांनी रंगवलेले ‘संत सेबास्तियन आणि संतांसह मरियामाता’

20 जानेवारी: संत सेबास्तियन, रक्तसाक्षी — ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 255–सु. 288
धनुर्धारी, टाचण्या बनवणारे कारागीर आणि खेळाडू यांचे आश्रयदाते संत; साथीच्या रोगांपासून रक्षणासाठी आणि पवित्र मृत्यूसाठी ज्यांचा धावा केला जातो असे संत
संतपदविषयक धर्मसंघाच्या स्थापनेपूर्वी संतपदाची मान्यता
उपासनेचा रंग: लाल
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
ज्या प्रभू येशूची मी सेवा करतो, त्याने मला जणू मृतांतून उठवले आहे, ते याच हेतूने की मी पुन्हा एकदा तुम्हाला भेटावे आणि येथे जमलेल्या सर्व लोकांसमोर तुमच्या कृत्याचा निषेध करावा. त्याचे सेवक निरपराध आहेत हे माहीत असूनही तुम्ही त्यांचा छळ करता, तेव्हा तुम्ही अत्यंत क्रूर अन्याय करता. म्हणून फार उशीर होण्याआधी आपल्या अपराधांबद्दल पश्चात्ताप करा. ~‘आरंभीच्या रक्तसाक्षींची कृत्ये’, फास्ट्रे, एस. जे.

चिंतन: संत सेबास्तियन यांच्या मस्तकी हौतात्म्याचा गौरवमुकुट एकदा नव्हे, तर दोनदा ठेवण्यात आला. त्यांचा जन्म गॉलमधील नार्बोन येथे (आजच्या फ्रान्समध्ये) झाला, पण ते इटलीतील मिलान येथे लहानाचे मोठे झाले. त्यांच्या बालपणी ख्रिस्ती लोकांचा छळ काही काळ थांबला होता; ते किशोरवयात आले तेव्हा तो पुन्हा सुरू झाला. सेबास्तियन ख्रिस्ती श्रद्धेत दृढ होते आणि श्रद्धेसाठी छळ सोसणाऱ्यांना मदत करण्याची त्यांची इच्छा होती. या पवित्र इच्छेपोटी इ.स. 283 मध्ये ते सम्राट कारिनुसच्या रोमन सैन्यात दाखल झाले. तुरुंगात असलेल्या ख्रिस्ती लोकांना भेटता यावे म्हणून त्यांनी आपली ख्रिस्ती श्रद्धा गुप्त ठेवली. इ.स. 284 मध्ये डायोक्लेशियन सम्राट झाला. सेबास्तियन ख्रिस्ती आहेत हे माहीत नसल्यामुळे त्याने त्यांना आपल्या अंगरक्षकांपैकी एक म्हणून नेमले आणि गुप्तवार्ता अधिकाऱ्याची जबाबदारीही दिली. या बढतीनंतर थोड्याच काळात सेबास्तियन यांना असे कळले की मार्कुस आणि मार्सेलियानुस या भावांना त्यांच्या श्रद्धेमुळे तुरुंगात टाकण्यात आले होते, आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी त्यांनी ख्रिस्ताला नाकारावे, असा दबाव त्यांचे ख्रिस्ती नसलेले नातेवाईक आणि मित्र त्यांच्यावर आणत होते. त्यांच्या आईवडिलांनीही ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली नव्हती. त्यांनी डोळ्यांत अश्रू आणून आपल्या जुळ्या मुलांना ख्रिस्ताचा इन्कार करण्याची विनवणी केली. 

यात धोका आहे हे सेबास्तियन यांना माहीत होते, तरीही त्यांनी तुरुंगात उपस्थित असलेल्या सर्वांसमोर आपण ख्रिस्ती आहोत असे उघडपणे सांगितले. प्रसंगी प्राण द्यावे लागले तरी श्रद्धेत दृढ राहा, असा आग्रह त्यांनी तुरुंगात असलेल्या त्या भावांना केला. सेबास्तियन यांची शिकवण इतकी प्रभावी ठरली की अखेरीस त्या भावांचे आईवडील, तुरुंगाधिकारी, इतर सोळा कैदी आणि साठहून अधिक नातेवाईक व मित्र यांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली आणि बाप्तिस्मा घेतला. त्यांपैकी दोघे त्याच वेळी चमत्कारिक रीतीने बरे झाले. आजारी असलेल्या रोमच्या राज्यपाल क्रोमातियुसच्या कानावर हे चमत्कार पडले, तेव्हा त्याने सेबास्तियन यांना बोलावून घेतले. सेबास्तियन यांनी राज्यपालालाही बरे केले आणि नंतर त्याला ख्रिस्ती श्रद्धेची शिकवण दिली. पुढे संत आणि रक्तसाक्षी म्हणून गौरवले गेलेले फादर पॉलिकार्प यांनी क्रोमातियुस आणि त्याच्या मुलाला बाप्तिस्मा दिला. त्यानंतर क्रोमातियुसने राज्यपालपद सोडले आणि इतर अनेकांना ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारण्यास मदत केली.

सेबॅस्टियन आणि पॉलीकार्प यांनी ठरवले की, दोघांपैकी एकाने क्रोमॅटियस आणि नव्याने ख्रिस्ती झालेल्या अनेक जणांसोबत सुरक्षिततेसाठी ग्रामीण भागात जावे, तर दुसऱ्याने छळ सोसणाऱ्या ख्रिस्ती बांधवांना मदत करण्यासाठी रोममध्ये राहावे. पोप यांचा सल्ला घेतल्यानंतर असे ठरले की, सम्राटाची मर्जी संपादन केलेल्या सेबॅस्टियनने ‘ख्रिस्तसभेचा रक्षक’ म्हणून रोममध्येच राहावे. पुढील दोन वर्षांत, सेबॅस्टियन उच्च पदावर असून त्याला सम्राटाची भेट घेता येत होती, तरीही त्याच्यामुळे ख्रिस्ती झालेल्या अनेकांना श्रद्धेसाठी प्राण द्यावे लागले. त्यांत मार्कस आणि मार्सेलियानुस या जुळ्या भावांचाही समावेश होता.

इ.स. 286 मध्ये सेबॅस्टियन ख्रिस्ती असल्याचे सम्राट डायोक्लेशियनला कळले. आपला विश्वासघात झाला असे वाटून त्याने सेबॅस्टियनला ठार मारण्याचा हुकूम दिला. इतर ख्रिस्ती लोकांना दहशत बसावी म्हणून त्याला सर्वांसमोर क्रूरपणे ठार मारायचे होते. सेबॅस्टियनला बांधून अटक करण्यात आली. मग त्याला एका खांबाला बांधण्यात आले आणि त्याच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधण्यात आली. धनुर्धाऱ्यांनी आपापल्या धनुष्यांच्या प्रत्यंचा ओढल्या. ‘काटेरी उंदराच्या अंगावर जितके काटे असतात, तितके बाण त्याच्या अंगात खुपसा,’ अशी त्यांना आज्ञा देण्यात आली (द गोल्डन लेजंड, खंड २). त्याची छाती, पोट, हात आणि पाय बाणांनी छेदल्यानंतर त्यांनी त्याची बंधने सोडली आणि तो मेला असे समजून त्याचे बाणांनी विदीर्ण झालेले शरीर तिथेच टाकून ते निघून गेले. पण सेबॅस्टियन मरण पावला नव्हता! इरेन नावाची एक धर्मनिष्ठ स्त्री त्याचा देह पुरण्यासाठी आली, तेव्हा तिला तो अजूनही जिवंत असल्याचे आढळले! ती संत कॅस्ट्युलस यांची पत्नी होती. कॅस्ट्युलस डायोक्लेशियनच्या राजगृहात अधिकारी होते आणि त्याच वर्षी त्यांना श्रद्धेसाठी प्राण द्यावे लागले होते. इरेनने सेबॅस्टियनच्या अंगातले बाण काळजीपूर्वक काढले, त्याला आपल्या घरी नेले आणि त्याची शुश्रूषा करून त्याला बरे केले. अवघ्या दोन वर्षांनी संत इरेन यांनाही श्रद्धेसाठी प्राण द्यावे लागले. 

सेबॅस्टियन बरा झाल्यावर अनेकांनी त्याला जीव वाचवण्यासाठी पळून जाण्याचा आग्रह केला. पण त्याऐवजी तो सम्राटासमोर हजर झाला आणि ख्रिस्ती लोकांशी केलेल्या क्रूर वागणुकीबद्दल त्याने सम्राटाला खंबीरपणे जाब विचारला. जगातील सर्वांत सामर्थ्यवान माणसाला सामोरे जाताना सेबॅस्टियन काय म्हणाला, हे एकोणिसाव्या शतकातील एका चरित्रकाराने असे मांडले आहे: ‘हे सम्राटा, माझे ऐका! तुमच्या देवळांतील पुजारी ख्रिस्ती लोकांविषयी दुष्टपणे खोटे सांगून तुमची फसवणूक करतात. आम्ही साम्राज्याचे शत्रू आहोत, असे ते तुम्हाला सांगतात; पण आमच्या प्रार्थनेमुळेच साम्राज्याची भरभराट होते. आमचा अन्याय्य छळ थांबवा आणि लक्षात ठेवा की हिशेब देण्याचा दिवस जवळ आला आहे. त्या दिवशी सर्वज्ञ न्यायाधीश तुमचाही न्याय करील.’ (आरंभीच्या ख्रिस्तसाक्षींचे वृत्तांत, फास्त्रे, एस. जे.) सेबॅस्टियनचे शब्द ऐकून सम्राट संतापला आणि तो अजून जिवंत आहे हे पाहून त्याला धक्का बसला. त्याने सेबॅस्टियनला ठार मारण्याचा पुन्हा हुकूम दिला. या वेळी सेबॅस्टियनला दंडुक्यांनी ठेचून मारण्यात आले आणि त्याचा मृतदेह गटारात फेकण्यात आला. 

मृत्यूनंतर सेबॅस्टियनने लुसिना नावाच्या एका धर्मनिष्ठ स्त्रीला दर्शन दिले. आपले पार्थिव गटारातून काढून कॅलिक्स्टसच्या भूमिगत दफनभूमीत पुरावे, अशी विनंती त्याने तिला केली. तिने त्याच रात्री तसे केले. नंतर त्याच्या स्मरणार्थ तेथे एक बॅसिलिका बांधण्यात आली. हे चर्च आणि ही दफनभूमी आजही यात्रेकरूंसाठी महत्त्वाचे तीर्थस्थळ आहे. त्यांच्या हौतात्म्यानंतरच्या शतकांत संत सेबॅस्टियन यांच्या मध्यस्थीच्या प्रार्थनेचे सामर्थ्य सर्वत्र प्रसिद्ध झाले. विशेषतः चौदाव्या शतकात गाठीच्या प्लेगची साथ दूर होण्यासाठी त्यांच्या मध्यस्थीची प्रार्थना केली गेली. अलीकडच्या काळात त्यांच्या अढळ चिकाटीमुळे खेळाडूंचे आश्रयदाते संत म्हणूनही त्यांचा सन्मान केला जातो.

प्रार्थना: हे संत सेबॅस्टियन, तुम्हाला हौतात्म्याचा गौरवशाली मुकुट दोनदा लाभला. छळाला सामोरे जातानाही तुमचे धैर्य आणि ख्रिस्तावरील तुमची निष्ठा अढळ राहिली. छळ सोसणाऱ्यांना तुम्ही मोठ्या शौर्याने धीर दिलात. माझ्यासाठी प्रार्थना करा की, तुमच्यासारखे अढळ धैर्य मलाही लाभावे आणि कितीही मोठी किंमत मोजावी लागली तरी तुमच्याप्रमाणे मलाही देवाची इच्छा पूर्ण करता यावी. हे संत सेबॅस्टियन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड एक ते चार

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत


(संक्षिप्त आवृत्ती)

20 जानेवारी: संत सेबास्तियन, रक्तसाक्षी — ऐच्छिक स्मृतिदिन

संत सेबॅस्टियन यांचा जन्म गॉलमधील (आजच्या फ्रान्समधील) नार्बोन येथे झाला आणि ते इटलीतील मिलान येथे लहानाचे मोठे झाले. सेबॅस्टियन किशोरवयात असताना रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती लोकांचा छळ पुन्हा सुरू झाला. तुरुंगात डांबलेल्या ख्रिस्ती बांधवांना भेटता येईल, या आशेने ते इ.स. 283 मध्ये रोमन सैन्यात दाखल झाले. सेबॅस्टियन ख्रिस्ती आहेत हे सम्राट डायोक्लेशियनला माहीत नव्हते. पुढच्याच वर्षी त्याने त्यांची आपल्या अंगरक्षकांपैकी एक म्हणून तसेच गुप्तवार्ता अधिकारी म्हणून नेमणूक केली. 

थोड्याच काळात सेबॅस्टियन यांनी मार्कस आणि मार्सेलियानुस या जुळ्या भावांच्या बाबतीत हस्तक्षेप केला. आपल्या श्रद्धेमुळे हे दोघे तुरुंगात होते, आणि ख्रिस्ताचा नकार द्यावा म्हणून त्यांचे कुटुंबीय आणि मित्र त्यांच्यावर दबाव आणत होते. आपण ख्रिस्ती आहोत, असे सेबॅस्टियन यांनी तुरुंगात उपस्थित असलेल्या सर्वांना सांगितले. श्रद्धेत खंबीर राहण्याचे आवाहन त्यांनी त्या दोघांना इतक्या प्रभावीपणे केले की, त्या भावांचे आईवडील, सोळा कैदी आणि इतर साठहून अधिक नातेवाईक व मित्र यांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली आणि बाप्तिस्मा घेतला. 

नव्याने ख्रिस्ती झालेल्या अनेकांनी सुरक्षिततेसाठी ग्रामीण भागात आसरा घेतला, पण छळ सोसणाऱ्या ख्रिस्ती बांधवांना मदत करण्यासाठी सेबॅस्टियन रोममध्येच राहिले. इ.स. 286 मध्ये सेबॅस्टियन ख्रिस्ती असल्याचे डायोक्लेशियनला कळले आणि त्याने त्यांना सर्वांसमोर क्रूरपणे ठार मारण्याचा हुकूम दिला. धनुर्धाऱ्यांनी त्यांची छाती, पोट, हात आणि पाय बाणांनी छेदले. त्यानंतर त्यांची बंधने सोडण्यात आली आणि ते मेले आहेत असे समजून त्यांना तिथेच टाकून देण्यात आले. पण इरेन नावाच्या एका धर्मनिष्ठ स्त्रीला सेबॅस्टियन जिवंत सापडले. तिने त्यांच्या अंगातले बाण काढले आणि त्यांची शुश्रूषा करून त्यांना बरे केले.

बरे झाल्यावर सेबॅस्टियन सम्राटासमोर हजर झाले आणि ख्रिस्ती लोकांशी केलेल्या क्रूर वागणुकीबद्दल त्यांनी त्याला खंबीरपणे जाब विचारला. सेबॅस्टियन अजूनही जिवंत आहेत हे पाहून डायोक्लेशियनला धक्का बसला. त्यांचे शब्द ऐकून तो संतापला आणि त्याने पुन्हा एकदा त्यांना ठार मारण्याचा हुकूम दिला. सेबॅस्टियन यांना दंडुक्यांनी ठेचून मारण्यात आले आणि त्यांचा मृतदेह गटारात फेकण्यात आला.

मृत्यूनंतर सेबॅस्टियनने लुसिना नावाच्या एका पवित्र स्त्रीला दर्शन दिले. त्याच्या विनंतीनुसार तिने त्याचे पार्थिव गटारातून बाहेर काढले आणि कालिक्स्टसच्या भूमिगत दफनभूमीत त्याचे दफन केले. त्याच्या स्मरणार्थ तेथे एक बॅसिलिका बांधण्यात आली. आजही ती एक महत्त्वाचे तीर्थस्थळ आहे. पुढील शतकांत संत सेबॅस्टियन त्यांच्या मध्यस्थीच्या प्रार्थनेसाठी प्रसिद्ध झाले. विशेषतः चौदाव्या शतकात ब्यूबॉनिक प्लेगची साथ दूर करण्यासाठी त्यांच्या मध्यस्थीचा धावा केला गेला. अलीकडच्या काळात त्यांच्या अढळ चिकाटीमुळे त्यांना क्रीडापटूंचे आश्रयदाते संत म्हणून मान दिला जातो.

हे संत सेबॅस्टियन, तुम्हाला गौरवशाली हौतात्म्याचा मुकुट दोनदा लाभला. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे मलाही तुमच्यासारखे अढळ धैर्य लाभो आणि कितीही मोठी किंमत मोजावी लागली तरी तुमच्याप्रमाणे मी देवाची इच्छा पूर्ण करू शकेन. हे संत सेबॅस्टियन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

संपूर्ण आवृत्तीकडे परत जा