पालक देवदूतांच्या गौरवात सहभागी होणे
देवदूतांच्या सर्व गणांमध्ये पालक देवदूतांचा गण सर्वांत खालचा आहे. तरीही ते पूर्णपणे आनंदी आहेत आणि त्यांचे समाधान शाश्वत आहे. स्वर्गीय श्रेणीक्रमाच्या या ‘पहिल्या पायरीवर’ ते आहेत, कारण त्यांच्या कार्यासाठी दैवी अंतर्दृष्टी आणि अधिकार सर्वांत कमी प्रमाणात लागतात. प्रत्येक पालक देवदूताला एका मनुष्याला मार्गदर्शन करण्याचे आणि त्याचे रक्षण करण्याचे एकमेव कार्य सोपवलेले असते. देवाच्या आज्ञांचे पूर्णपणे पालन करून ते आपले कार्य चोख पार पाडतात. आपले कार्य पूर्ण करण्यासाठी जितकी क्षमता आवश्यक आहे, तितकीच त्यांना त्यांच्या स्वभावतः लाभलेली असते. इतर गणांतील देवदूतांप्रमाणे दैवी रहस्यांविषयीचे सर्वांत महत्त्वाचे संदेश देण्यासाठी किंवा सैतानाशी व उच्च श्रेणीतील दुरात्म्यांशी थेट लढण्यासाठी त्यांना पाठवले जात नाही. ते सृष्टीचे व्यवहार चालवत नाहीत किंवा संपूर्ण राष्ट्रांचा व संस्थांचा कारभार पाहत नाहीत. सर्वोच्च तीन गणांतील देवदूतांना देवाचा अधिकार, त्याचे ज्ञान आणि त्याचे स्वरूप ज्या प्रमाणात पाहता येते, त्या प्रमाणात पालक देवदूतांना ते पाहता येत नाही. एकाच मनुष्यावर आपले सर्व लक्ष केंद्रित करण्यात त्यांना पूर्ण आनंद मिळतो, आणि त्यासाठी देव त्यांच्याकडून त्यांच्या देवदूतीय सामर्थ्याचा निरंतर उपयोग करून घेतो. आपल्या जीवनात त्यांच्या सामर्थ्यापलीकडच्या गरजा उद्भवतात, तेव्हा ते त्या उच्च गणांना कळवून त्यांची मदत मागतात, आणि ते गण तत्परतेने मदत करतात.
पहिल्या भागात संत थॉमस अक्विनास यांच्या लेखनातून आपण पाहिले की, “…कृपेच्या देणगीमुळे मनुष्य देवदूतांच्या प्रत्येक श्रेणीतील देवदूतांच्या बरोबरीचा गौरव प्राप्त करण्यास पात्र ठरू शकतो…” (सुम्मा, I.108.8). हे लक्षात घेता, पालक देवदूतांच्या गौरवात सहभागी होण्यास पात्र ठरण्यासाठी पृथ्वीवरील आपण देवाच्या कृपेला कितपत सहकार्य करायला हवे? चर्चने आपल्या उच्चस्तरीय धर्मसिद्धान्तविषयक आणि श्रद्धाविषयक शिकवणीत याचे निश्चित उत्तर दिलेले नाही. तरीही या शक्यतांवर चिंतन करताना चर्चचे धर्माचार्य आणि गूढानुभवी साधक यांच्या शिकवणीचा आपण विश्वासाने आधार घेऊ शकतो.
पालक देवदूत शाश्वत गौरवाच्या पहिल्या आणि सर्वांत खालच्या स्तरावर आहेत. त्यांच्यात काही पाप किंवा दुर्बलता आहे म्हणून नव्हे, तर देवाची तशी इच्छा आहे म्हणून. देवदूत म्हणून त्यांनी कधीही पाप केलेले नाही; त्यांनी नेहमी देवाच्या इच्छेनुसार वागून त्याच्या कृपेला सहकार्य केले आहे. स्वर्गात आता पालक देवदूतांइतक्याच गौरवात सहभागी असलेले संत असे आहेत की ज्यांनी देवाच्या कृपेला केवळ सुरुवातीच्या टप्प्यापुरते आणि मर्यादित प्रमाणात सहकार्य केले. मृत्यूनंतर परमसुखदायी ईश्वरदर्शन लाभण्यापूर्वी त्यांना शुद्धिस्थानात पुष्कळ शुद्धीकरणातून जावे लागले. तरीही जे या प्रारंभिक कृपावस्थेत मरण पावतात आणि ज्यांचे शुद्धीकरण मृत्यूनंतर पूर्ण होते, ते सदैव देवाचे दर्शन घेतील आणि शाश्वत परमसुखात सहभागी होतील. या पहिल्या पायरीवरील पालक देवदूतांप्रमाणेच, त्यांच्या स्वतःच्या स्वभावामुळे आणि देवाच्या योजनेनुसार, ते पूर्णपणे आनंदी असतील. उच्च श्रेणीतील देवदूतांचा आणि संतांचा त्यांना हेवा तर वाटणार नाहीच, उलट ते आश्चर्याने आणि आदरयुक्त विस्मयाने त्यांच्याकडे पाहतील. ते देवाचा गौरव अधिक तेजाने प्रकट करतात, याचा त्यांना सदैव आनंद वाटेल. ते थेट देवाच्या गौरवात आणि स्वर्गीय श्रेणीक्रमातील उच्च श्रेणींच्या देवदूतांच्या व संतांच्या तेजात न्हाऊन निघतील.
गौरवाच्या या नऊ स्तरांच्या रचनेत पहिली पायरी आपल्याला नवशिक्यांच्या शुद्धीकरणाच्या मार्गावर नेते. या मार्गाच्या तीन पायऱ्या किंवा अवस्था आहेत—प्रारंभिक शुद्धीकरण, प्रगत शुद्धीकरण आणि परिपूर्ण शुद्धीकरण. आध्यात्मिक वाढीच्या या पहिल्या अवस्थेत आत्मा कृपावस्थेत असतो आणि ती अवस्था गमावू नये म्हणून गंभीर पापांशी झुंज देऊ लागतो. या पायरीवर आत्मा आध्यात्मिक बाल्यावस्थेत असतो. तो देवाचे वचन स्वीकारून त्याला प्रतिसाद देतो—कदाचित आयुष्यात प्रथमच किंवा घातक पाप केल्यानंतर प्रथमच. अशा रीतीने त्याचा शुद्धीकरणाचा मार्ग सुरू होतो. त्या कृपेमुळे आत्म्याला अचानक देवाच्या प्रेमाची जाणीव होते आणि त्या प्रेमाला प्रतिसाद देणे हे आपले कर्तव्य आहे असे त्याला वाटते. त्यामुळे तो आपली पापे मान्य करतो आणि त्याला खेद वाटतो. या खेदातून पश्चात्ताप होतो आणि पापापासून दूर वळण्याची नवी इच्छा जागी होते.
देवाला प्रतिसाद देऊन प्रथमच स्वीकारलेली कृपा वाऱ्यासमोरच्या मेणबत्तीच्या ज्योतीसारखी असते. ती सहज विझू शकते, म्हणून ती जपली पाहिजे आणि तिचे रक्षण केले पाहिजे. शिवाय, जशी तान्ह्या बाळाची खूप काळजी घ्यावी लागते, तशीच नव्याने प्राप्त झालेली श्रद्धाही जपावी लागते. असे केल्यानेच कृपा लाभलेला आत्मा उभा राहू शकेल, चालू शकेल आणि धावू शकेल.
कृपामय जीवनात प्रवेश करण्याची गुरुकिल्ली म्हणजे सर्व गंभीर पापांपासून दूर वळणे. लहान मुलेही या पहिल्या अवस्थेत असू शकतात, कारण सुरुवातीला ती घातक पाप करण्यास समर्थ नसतात. पण चांगले-वाईट समजण्याच्या वयात पोहोचून ती अधिक समजूतदार होऊ लागतात, तेव्हा त्यांपैकी काही जण देवाच्या इच्छेविरुद्ध असे गंभीर निर्णय घेतात की त्यांच्या आत्म्यातील कृपा विझून जाते. असे करणाऱ्यांनी पुन्हा आध्यात्मिक बाल्यावस्थेत यायला हवे—त्या पापांपासून दूर वळून, ती कबुलीजबाबात सांगून, क्षमा स्वीकारून आणि प्रार्थनेच्या व देवाला समर्पित होण्याच्या सुरुवातीच्या पद्धती पुन्हा अंगीकारून.
या टप्प्यातून आपल्याला जे धडे शिकता येतात, ते अशा लोकांसाठीही आहेत, जे मरणपाप टाळतात, पण ज्यांनी अजून स्वतःला देवाला समर्पित केलेले नाही आणि रोज प्रार्थना करायलाही सुरुवात केलेली नाही. रोजच्या प्रार्थनेचे पोषण मिळाले नाही, तर सद्गुणांची वाढ होत नाही आणि देवाच्या कृपेला सहकार्य करणे कठीण जाते. त्यामुळे आत्म्याला स्वतःची पुरेशी ओळख होत नाही आणि तो सांसारिक आसक्ती व इच्छांना सहज बळी पडतो.
जपमाळेची पाच आनंदाची रहस्ये या आध्यात्मिक बालकांना खात्रीशीर मार्गदर्शन करतात आणि त्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक पोषण देतात. जन्मानंतरच्या पहिल्या काही महिन्यांत बालकाची जशी झपाट्याने वाढ होते, तसेच रोज प्रार्थना करायला सुरुवात करणाऱ्यांनाही आपले जीवन झपाट्याने बदलताना दिसेल.
आपण कितीही काळ श्रद्धेनुसार जगत असलो आणि प्रार्थना करत असलो, तरी स्वतःला आध्यात्मिक बालक समजून या चिंतनांना सुरुवात करणे फलदायी ठरेल. आपल्याला मार्ग दाखवण्यासाठी आपल्या दैवी प्रभूने स्वतः बालक होण्याचे स्वीकारून स्वतःला नम्र केले. त्याच्या बालपणात त्याच्यासोबत राहा आणि त्याच्या मानवी जीवनाच्या सुरुवातीच्या वर्षांतून मिळणारे धडे आचरणात आणा. असे केल्याने आध्यात्मिक शुद्धीकरणाच्या या आरंभीच्या टप्प्याचे अनेक लाभ तुम्हाला जाणवू शकतील.
पहिल्या भागातील सहाव्या आणि आठव्या प्रकरणांत अधिक सविस्तर सांगितल्याप्रमाणे, संत जॉन ऑफ द क्रॉस आध्यात्मिक वाढीच्या नंतरच्या टप्प्यांपासून सुरुवात करतात आणि या टप्प्याचे सविस्तर विवेचन करत नाहीत. आविलाच्या संत तेरेसांनी वर्णन केलेली पहिली दालने या टप्प्याशी जुळतात. या टप्प्यात आत्मा आपले पाप ओळखतो, पश्चात्ताप करून पापापासून देवाकडे वळतो, देवाची निवड करतो, आपल्या आसक्ती जाणून घेतो आणि त्याच्यात नम्रता व आत्मज्ञान यांची सुरुवात होते. संत बोनावेंचर यांच्या मते, हा ‘घोषणा करण्याचा’ टप्पा आहे. देवाचे वचन ओळखून व स्वीकारून आत्मा पश्चात्ताप करतो. गंभीर पाप आणि दुर्गुणांची आसक्ती यांमुळे आपण सत्यापासून दुरावलो आहोत, हे आत्म्याला उमगते. मग देवदूतांची नम्रता आणि लीनता अंगीकारून तो प्रार्थनेत देवासाठी आसुसतो.
देवदूताचा संदेश: देवाच्या वचनाचा स्वीकार
वेगळा उल्लेख नसल्यास, या चिंतनातील उद्धरणे लूक 1:26–38, RSV-CE येथून घेतली आहेत
“हे कृपापूर्ण मरिये, तुला प्रणाम! प्रभू तुझ्याबरोबर आहे!” प्रधान देवदूत गाब्रिएलने हे शब्द धन्य कुमारी मरियेला सांगितले. आपल्या गर्भधारणेच्या क्षणापासून आयुष्यभर केवळ मरियाच ‘कृपापूर्ण’ होती. देवाशी आपल्या ऐक्याची सुरुवात होते तेव्हा आपण कृपेने ‘पूर्ण’ नसलो, तरी आपल्या आत्म्यात कृपा असते. म्हणून प्रधान देवदूत आपल्याला म्हणत आहे, “हे कृपा लाभलेल्या जिवा, तुला प्रणाम,” हे आपण ऐकले पाहिजे. देवदूत देवाच्या कृपेकडे फार लक्ष देतात. ज्या आत्म्याने ती कृपा स्वीकारून जपली आहे, त्याचा ते आदर करतात आणि त्याला साहाय्य करतात.
हे अभिवादन जणू तुम्हालाच उद्देशून केले आहे, असे समजून त्यावर चिंतन करायला सुरुवात करा. देवाच्या कृपेचा आशीर्वाद लाभलेल्या आपल्या आत्म्याचा आदर करणे, ही अगदी पहिली पायरी आहे. ती कृपा ओळखताना, ज्याने ती आपल्या आत्म्यात दिली त्या देवालाही आपण ओळखतो. आपल्यात असलेली देवाची कृपा पाहणे ही नम्रतेची कृती आहे, कारण त्यातून आपल्याला कृपेची किती गरज आहे हे उमगते. ही जाणीव म्हणजे अधिक सखोल आत्मज्ञानाकडे जाण्याची पहिली पायरी. आत्मज्ञानामुळे त्या कृपेला अधिक पूर्णपणे सहकार्य करणे आपल्याला जमू लागते. त्यामुळे आपल्यातील कृपा वाढते आणि आपल्या आत्म्याबद्दलचा आदरही अधिक गाढ होतो.
“पण ते बोलणे ऐकून ती फार व्याकूळ झाली आणि हे कसले अभिवादन असावे, असा विचार ती मनात करू लागली.” या अभिवादनाने धन्य माता ‘फार व्याकूळ’ का झाली? तिच्या नम्रतेमुळे. ती नकारात्मक अर्थाने व्याकूळ झाली नव्हती. तिच्या हृदयात उठलेल्या त्या खळबळीतून विस्मय आणि आदरयुक्त भय हे आध्यात्मिक वरदान दिसून आले. आपण कृपापूर्ण आहोत, असे एक प्रधान देवदूत आपल्याला सांगत आहे, हे पाहून मरिया चकित झाली. कारण नम्रतेमुळे तिला केवळ आपले लहानपण आणि देवाची नितांत गरज दिसत होती. त्यामुळे ती कृपा स्वीकारण्यास अधिकच तयार झाली. खुद्द मरियेचेही तारण केवळ कृपेनेच होऊ शकत होते. आयुष्यभर कृपेला सहकार्य करताना ती गर्विष्ठ झाली नाही, कारण गर्व म्हणजे स्वतःविषयीची खोटी प्रतिमा. उलट, कृपेला सहकार्य केल्याने तिला त्या कृपेची किती गरज आहे आणि ती देवावर किती पूर्णपणे अवलंबून आहे, याची खोल जाणीव झाली.
आपल्या आत्म्यातील खरी नम्रताही असेच घडवून आणेल. स्वतःला मोठे समजण्याऐवजी आपण आपले लहानपण ओळखले पाहिजे—स्वतःला कमी लेखून नव्हे, तर सत्याच्या प्रकाशात. देवाच्या कृपेशिवाय आपण पाप करण्याखेरीज काहीही करू शकत नाही. म्हणून आपण आपल्या आत्म्यात डोकावून तिथे असलेली देवाची कृपा पाहिली पाहिजे. मग त्या जाणिवेने आपल्यालाही ‘फार व्याकूळ’ होऊ दिले पाहिजे, म्हणजे ती कृपा ही आपण कमावलेली गोष्ट नसून देवाने निव्वळ देणगी म्हणून दिलेली आहे, हे आपल्याला उमगेल. आपण कृपेस पात्र नाही. हे मान्य केल्याने आपले मोल कमी होत नाही. उलट, आपल्या धन्य मातेच्या हृदयातील विस्मय आणि आदरयुक्त भय यांना आपण आपल्या हृदयातही जागा देतो, तेव्हा आपले मोल कितीतरी वाढते आणि आपण अधिक कृपा स्वीकारण्यास तयार होतो. गर्वामुळे आपण स्वतःलाच नीतिमान समजू लागतो आणि त्यामुळे कृपा विझून जाते. नम्रतेतून विस्मय, आदरयुक्त भय आणि गाढ कृतज्ञता जन्म घेतात, आणि त्यामुळे आपल्या आत्म्याची कृपा स्वीकारण्याची क्षमता वाढते.
देवदूताच्या या अभिवादनावर चिंतन करताना आणखी एक दृष्टिकोन विचारात घेता येईल—तो म्हणजे प्रधान देवदूत गाब्रिएलचा. देवदूत म्हणून त्याने पार पाडलेल्या कार्यातून जो निर्मळ आनंद उदयास आला, त्यात गाब्रिएलही सहभागी झाला. स्वर्गात काळ थांबू शकला असता, तर तो त्याच क्षणी थांबला असता. हे लक्षात घ्या की जेव्हा एखादा देवदूत पृथ्वीवर एखादे कार्य पार पाडतो, तेव्हा तो काळाच्या चौकटीत कार्य करतो आणि एका वेळी एकच कार्य पूर्ण करू शकतो. आजवर कोणत्याही देवदूताने पार पाडलेले सर्वांत महत्त्वाचे कार्य गाब्रिएल पूर्ण करत असताना स्वर्गातील सर्व देवदूतगण किती निर्मळ व पवित्र विस्मयाने आणि आदराने ते पाहत असतील, याची आपण प्रार्थनापूर्वक कल्पना करू शकतो.
पवित्र त्रैक्यातील उत्कट आणि ओसंडून वाहणाऱ्या प्रेमातून गाब्रिएलच्या कार्याचा उगम झाला. सेराफिम दूतांनी त्या प्रेमाचे चिंतन केले आणि त्रैक्याची आराधना केली. देहधारणेला कारणीभूत ठरलेल्या देवाच्या ज्ञानाची परिपूर्णता केरुबिम दूतांना उमगली. देवाने आज्ञा दिली तेव्हा सिंहासनदूतांनी त्याचा अनंत अधिकार आणि त्या आज्ञेतून येणारी शांती व सुसंवाद पाहिला. देवाचे प्रेम, ज्ञान आणि सामर्थ्य पाहून हे तिन्ही देवदूतगण विस्मित झाले. त्यांनी स्वर्गातील इतर सर्व देवदूतगणांनाही हे जाणून घेण्यास मदत केली. मग ती आज्ञा एका श्रेणीतून दुसऱ्या श्रेणीकडे जात नम्र स्थान असलेल्या गाब्रिएल या प्रधान देवदूतापर्यंत पोहोचली. केवढा मोठा बहुमान! क्षणाचाही संकोच न करता गाब्रिएलने काळातील त्या विशिष्ट क्षणी आपले कार्य केले. स्वतः आईच्या उदरी आल्यापासून मूळ पापापासून मुक्त असलेल्या आणि कृपेने परिपूर्ण असलेल्या मरियेसमोर तो प्रकट झाला. जिच्यासमोर तो प्रकट झाला ती एके दिवशी स्वर्गाची व पृथ्वीची राणी म्हणून आपले स्थान घेईल आणि देवाच्या सृष्टीत तिच्याइतकी गौरवशाली व तेजस्वी दुसरी कोणतीही निर्मिती नाही, हे गाब्रिएलला माहीत होते. एका अर्थाने, तो क्षण गाब्रिएलच्या अस्तित्वाचा सर्वोच्च बिंदू, त्याच्या जीवनातील सर्वांत मोठा आनंद आणि अनंतकाळच्या आनंदोत्सवाचा उगम होता.
“आणि पाहा, तू गर्भवती होशील व एका पुत्राला जन्म देशील. तू त्याचे नाव येशू ठेवशील. तो महान होईल आणि त्याला परात्पर देवाचा पुत्र म्हणतील. प्रभू देव त्याला त्याचा पिता दावीद याचे सिंहासन देईल. तो याकोबाच्या घराण्यावर सदासर्वकाळ राज्य करील आणि त्याच्या राज्याचा अंत होणार नाही.” स्वतः आईच्या उदरी आल्यापासून मूळ पापापासून मुक्त असलेल्या मरियेला गाब्रिएलने हे शाश्वत सत्य जाहीर केले, तेव्हा देव मनुष्य झाला आणि स्वर्गातील सर्व देवदूतगणांना अवर्णनीय आनंद झाला.
परमधन्य कुमारी मरियेने देवाच्या पुत्राला आपल्या उदरी धारण केले. त्याचप्रमाणे, पवित्रीकरण करणाऱ्या कृपेने आपल्या प्रभूला आपल्या आत्म्यात धारण करण्याचे आवाहन आपणा सर्वांना केले आहे. असे घडते तेव्हा त्याचे महानत्व आपल्या अंतरी वास करते आणि त्याचे राज्य आपल्यामध्ये प्रस्थापित होऊ लागते. आपल्या आत्म्यात जेव्हा जेव्हा कृपा अधिकाधिक रुजते, तेव्हा तेव्हा स्वर्गातील सर्व देवदूतगण पुन्हा आनंदित होतात. कारण त्या प्रत्येक क्षणात त्यांना देहधारणेच्या त्या पहिल्या, परम गौरवशाली क्षणाचा विस्तार दिसतो. आपणही देवमाता आणि स्वर्गातील देवदूतगण यांच्यासोबत आनंद केला पाहिजे.
“मला पती नाही, तर हे कसे घडेल?” दैवी प्रेमाला, ज्ञानाला आणि सामर्थ्याला कसा प्रतिसाद द्यावा, याचा परिपूर्ण आदर्श परमधन्य मातेच्या शब्दांत दिसतो. तिने शंका घेतली नाही. आपण गर्भवती होऊ, एका पुत्राला जन्म देऊ आणि तो “परात्पर देवाचा पुत्र” असेल, असा तिने विश्वास ठेवला. देवदूताच्या शब्दांत तिला प्रथम सिंहासनदूतांच्या अधिकाराची जाणीव झाली. त्यामुळे तिने दैवी ज्ञानाचा अर्थ अधिक खोलवर समजून घेण्यासाठी प्रश्न विचारला. श्रद्धा नेहमीच समजून घेण्याचा प्रयत्न करते.
कृपेने तुमच्या आत्म्यात आध्यात्मिक रीतीने धारण झालेल्या येशूकडे तुमचे लक्ष आहे का? मानवी आकलनापलीकडील ही देणगी समजून घेण्याचा तुम्ही प्रयत्न करता का? देवाचा पुत्र जिथे वास करतो, तिथे महानत्व असते. तिथे त्याचे राज्य असते. आपल्यामध्ये आपले राज्य प्रस्थापित करावे आणि आपल्या जीवनावर राज्य करावे, अशी देवाची इच्छा आहे. परिपूर्ण राज्यकर्ता म्हणून तो आपल्या जीवनात पूर्ण शांती व सुसंवाद आणू इच्छितो. आपले मन आणि इच्छाशक्ती त्याच्या इच्छेशी जुळत जात असताना, आपल्या अव्यवस्थित इच्छा आणि भावनांना आवर घालून तो त्यांना आपल्या मनाच्या व इच्छाशक्तीच्या ताब्यात आणू इच्छितो. हे करण्याचा अधिकार त्याला आहे, यावर विश्वास ठेवा. तुमच्या श्रद्धेतून पवित्र जिज्ञासा जागी होऊ द्या. आधी विश्वास ठेवा; मग समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.
“पवित्र आत्मा तुझ्यावर येईल आणि परात्पर देवाच्या सामर्थ्याची छाया तुझ्यावर पडेल…” प्रधान देवदूताच्या उत्तराभोवती गूढतेचे आवरण आहे. त्याने सांगितले ते सत्य आहे, पण त्या विधानाचा गहन अर्थ आपल्या आकलनापलीकडे आहे. तरीही परमधन्य मातेने विश्वास ठेवला. तिला प्रकट झालेल्या दैवी ज्ञानावरील श्रद्धेने तिला मनुष्य देऊ शकतो त्या सर्वोच्च प्रतिसादाकडे नेले. निर्मळ आणि उत्कट प्रेमाने ती म्हणाली, “पाहा, मी प्रभूची दासी आहे; तुझ्या शब्दाप्रमाणे माझ्या बाबतीत घडो.”
आपल्या परमधन्य मातेच्या या पवित्र शब्दावर चिंतन करा: “पाहा…” किती सुंदर सुरुवात! पुढे जे येणार आहे त्याकडे आपण लक्ष द्यावे आणि ते पवित्र आहे, हे तो शब्द सूचित करतो. कारण पुढे जे घडणार आहे, त्याने जग कायमचे बदलून जाईल. “मी प्रभूची दासी आहे…” आपण दासी आहोत, सेविका आहोत, देवाच्या इच्छेचे आज्ञापालन करणारी आहोत, हे गौरवशाली सत्य ती मान्य करते. म्हणूनच दैवी प्रेमाच्या निर्मळतेतून तिच्या मुखातून हे शब्द उमटतात: “तुझ्या शब्दाप्रमाणे माझ्या बाबतीत घडो.” याहून अधिक परिपूर्ण प्रार्थना असू शकेल का? ही पूर्ण शरणागतीची, संपूर्ण सहकार्याची, देवाला दिलेल्या परिपूर्ण “होकाराची” प्रार्थना आहे.
आपल्या धन्य मातेच्या शब्दांवर मनन करताना स्वतःच्या शब्दांचाही विचार करा. तुम्ही प्रार्थनेत उच्चारलेले असे काही शब्द तुम्हाला आठवतात का, जे मनन करण्याजोगे आहेत, जे पवित्र आहेत आणि जीवन बदलू शकतात? देवाचे पूर्ण आज्ञापालन करण्यासाठी आणि त्याची सेवा करण्यासाठी बोलावलेले त्याचे विश्वासू सेवक म्हणून तुम्ही स्वतःकडे पाहता का? देवाच्या सर्वसामर्थ्यावर, त्याच्या परिपूर्ण ज्ञानावर आणि कधीही न आटणाऱ्या प्रेमावर तुमचा भरवसा आहे का? देव तुम्हाला सतत आणि खोलवर मनपरिवर्तन घडत राहील असे जीवन जगण्याचे आमंत्रण देतो. त्या आमंत्रणाला तुम्ही “होय” म्हटले आहे का? म्हटले असेल, तर त्या शब्दांप्रमाणे वागण्याची तुमची तयारी आहे का? आपल्या धन्य मातेचे शब्द इतके गहन आणि पवित्र आहेत, कारण ती बोलली तशी वागली. प्रधान देवदूताने सांगितल्याप्रमाणे तिने आपल्या बाबतीत घडू दिले. तिने “होय” म्हटले आणि मग त्या होकाराप्रमाणे ती जगली. तुम्हालाही तसेच करण्यासाठी बोलावले आहे.
मरियेची एलिझाबेथला भेट: नव्याने लाभलेली श्रद्धा वाटून घेणे
वेगळा उल्लेख नसल्यास, या चिंतनातील उद्धरणे लूक 1:26–56, RSV-CE मधून घेतली आहेत.
“त्या दिवसांत मरिया उठली आणि घाईने डोंगराळ प्रदेशातील यहूदाच्या एका नगरात गेली. तिने जखऱ्याच्या घरात प्रवेश केला आणि एलिझाबेथला अभिवादन केले.” गब्रिएल प्रधान देवदूत देवमातेला प्रकट झाला आणि त्याने तिला देहधारणेची सुवार्ता दिली. तेव्हा त्याने तिला सांगितले की तिची नातेवाईक एलिझाबेथ वृद्ध असूनही सहा महिन्यांची गर्भवती आहे: “कारण देवाला काहीही अशक्य नाही.” आपल्या उदरी “परात्पराचा पुत्र” गर्भात आला आहे, यावर धन्य मातेने विश्वास ठेवला; तसेच एलिझाबेथही गर्भवती आहे, यावर तिने विश्वास ठेवला. हे कळताच धन्य माता डोंगराळ प्रदेशातून जवळजवळ १०० मैलांचा प्रवास करून एलिझाबेथला भेटायला आणि तिच्या गरोदरपणाच्या शेवटच्या महिन्यांत तिला मदत करायला “घाईने गेली”.
आपल्या धन्य मातेने सर्वप्रथम प्रेम या सद्गुणाचा आदर्श घालून दिला. स्वतःच्या गर्भधारणेच्या क्षणापासून ती आदिपापापासून मुक्त होती आणि कृपेने परिपूर्ण होती, म्हणून तिचे प्रेम नेहमीच परिपूर्ण होते. तरीही, स्वतःच्या जीवनात नुकतीच इतकी विलक्षण घटना घडली असताना तिने एलिझाबेथची काळजी घेऊन हे प्रेम दाखवले. आपल्या धन्य मातेप्रमाणे आपण देवाच्या कृपेला “होय” म्हणतो, तेव्हा आपणही “घाईने” कृती करून त्या कृपेला प्रतिसाद दिला पाहिजे. कृपा मिळाली की ती प्रेमाच्या कृतीतून व्यक्त झाली पाहिजे; नाहीतर ती कृपा गमावली जाते.
देवाने आपल्याला कोणकोणत्या प्रकारे त्याची पावन करणारी कृपा दिली आहे आणि तो आपल्या आत्म्यांत कसा वास करतो, याचा विचार करताना त्या कृपेचे फळ प्रेमाच्या कृतींत दिसले पाहिजे, हे आपण ओळखले पाहिजे. त्या पहिल्याच क्षणी धन्य माता नाझरेथच्या चौकात गेली नाही, किंवा आपल्याला काय घडले हे सगळ्यांना सांगून तिने स्वतःकडे लक्ष वेधून घेतले नाही. उलट, तिने लगेच आपली नातेवाईक एलिझाबेथ हिच्याकडे लक्ष दिले. त्याचप्रमाणे, देव प्रथम तुमच्या आत्म्याला स्पर्श करतो आणि तुमच्या हृदयात त्याची उपस्थिती अंकुरते, तेव्हा नव्याने लाभलेले हे पावित्र्य आपल्या कुटुंबीयांप्रती प्रेमाच्या ठोस कृतींतून व्यक्त करणे हे तुमचे पहिले पाऊल असले पाहिजे.
पुढे जे घडले ते विस्मयचकित करणारे आहे. धन्य माता आली आणि तिने एलिझाबेथला अभिवादन केले, त्याच क्षणी एलिझाबेथच्या उदरातील बाळाने—ज्याचे नाव योहान ठेवले जाणार होते आणि जो पुढे बाप्तिस्मा देणारा म्हणून ओळखला जाणार होता—आपल्या आईच्या उदरात उडी मारली. तेव्हा एलिझाबेथ मोठ्याने म्हणाली, “स्त्रियांमध्ये तू धन्य आहेस आणि तुझ्या उदराचे फळ धन्य आहे! माझ्या प्रभूच्या मातेने माझ्याकडे यावे, हा मान मला कसा मिळाला? पाहा, तुझ्या अभिवादनाचा आवाज माझ्या कानी पडताच माझ्या उदरातील बाळाने आनंदाने उडी मारली.”
संत ऑगस्टीन आणि संत थॉमस अक्विनास यांसारख्या काही महान धर्मशास्त्रज्ञांच्या मते, त्या क्षणी योहान आपल्या आईच्या उदरातच पवित्र झाला. अशा रीतीने गब्रिएल प्रधान देवदूताने जखऱ्याला दिलेले हे वचन पूर्ण झाले: “कारण तो प्रभूसमोर महान होईल. तो द्राक्षारस किंवा कोणतेही मादक पेय पिणार नाही आणि आईच्या उदरात असल्यापासूनच तो पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण होईल” (लूक 1:15, RSV-CE). येथे “भरून जाणे” म्हणजे परिपूर्ण होणे. जो पुढे बाप्तिस्मा देणारा होणार होता, त्याचा त्या क्षणी आध्यात्मिक अर्थाने “बाप्तिस्मा झाला” आणि त्याच्या भावी कार्याची तयारी म्हणून त्याला पवित्र करण्यात आले. हे योहानाच्या संमतीशिवाय घडले नाही. आपल्या परिपूर्ण ज्ञानाने देवाला आधीच माहीत होते की योहान त्याच्या कृपेला सहकार्य करील. म्हणून त्या क्षणी देवाने योहानाला पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण केले आणि त्याला “प्रभूसमोर महान” केले. हे घडले कारण आपल्या धन्य मातेने देवाच्या पुत्राला आपल्या उदरात आणि आपल्या निष्कलंक हृदयात धारण केले होते. तिच्या केवळ उपस्थितीने तिच्या पुत्राची कृपा एलिझाबेथला आणि तिच्या बाळाला लाभली.
देव तुमच्यामध्ये वास करतो, तेव्हा इतरांना ते जाणवते. देवपुत्राच्या उपस्थितीची योहानाला झालेली जाणीव अनोखी आणि गहन होती. तरीही, आपल्या अंतर्यामी असलेला देवाचा प्रकाश इतरांपर्यंत पोहोचवून आपण धन्य मातेचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. देवपुत्राच्या उपस्थितीला आणि निष्कलंक मातेतील कृपेच्या परिपूर्णतेला एलिझाबेथने दिलेला प्रतिसादही लक्षात घेण्यासारखा आहे. “माझ्या प्रभूच्या मातेने माझ्याकडे यावे, हा मान मला कसा मिळाला?” ज्ञानाच्या एका विशेष देणगीमुळे एलिझाबेथला उमगले की तिची तरुण नातेवाईक मरिया आपल्या प्रभूची माता झाली आहे. दैवी ज्ञानाने एलिझाबेथचे मन भरून गेले; तिने ऐकले आणि विश्वास ठेवला.
पुन्हा एकदा धन्य मातेचा प्रतिसाद परिपूर्ण होता. स्वर्गाच्या सर्वोच्च स्थानीही निनादेल असे स्तुतिगीत तिने स्वर उंचावून गायले: “माझा आत्मा प्रभूचा महिमा गातो आणि माझा जीव माझ्या तारणाऱ्या देवामध्ये हर्षित होतो, कारण त्याने आपल्या दासीच्या दीन अवस्थेकडे लक्ष दिले आहे.” सर्वप्रथम, तिच्या आत्म्याने प्रभूचा “महिमा गायला.” मरियेच्या आत्म्यात तिचे संपूर्ण व्यक्तित्व सामावले होते—तिची कल्पनाशक्ती, बुद्धी, इच्छाशक्ती, भुका, आवेग, भावना आणि इच्छा. तिच्या मानवी स्वभावाचा प्रत्येक पैलू त्या परिपूर्ण स्तुतिगीतात एकवटला होता. तिच्या अंतःकरणात सर्व काही योग्य क्रमात होते आणि त्या आंतरिक सुसंवादातून देवाची स्तुती उसळून आली.
जेव्हा श्रद्धेतील सत्ये आपल्याला उमगतात आणि देवाची कृपा आपल्यामध्ये तसेच आपल्याद्वारे इतरांच्या जीवनात कार्य करते, तेव्हा आपण आपल्या आत्म्याच्या सर्व शक्तींनी देवाची स्तुती केली पाहिजे. हाच एकमेव योग्य प्रतिसाद आहे. मरियेने असे म्हटले नाही, “आभार मानायची गरज नाही; मला तुमच्या उपयोगी पडता आले, याचा आनंद आहे.” तिने श्रेय स्वतःकडे घेतले नाही. अत्यंत नम्रतेने तिने लगेच देवाची स्तुती केली आणि आपण केवळ देवाची दासी आहोत, हे मान्य केले.
देव तुमच्यामध्ये आणि तुमच्याद्वारे कार्य करतो, तेव्हा तुमच्या मनात गर्व उफाळून येतो का? की नम्रता तुम्हाला देवाची स्तुती करण्यास प्रवृत्त करते? देव जेव्हा जेव्हा आपल्याद्वारे कार्य करतो, तेव्हा तेव्हा आपण त्याची स्तुती केली पाहिजे. देहधारणेसाठी देवाने धन्य मातेचा साधन म्हणून उपयोग केला. इतकेच नव्हे, तर एलिझाबेथच्या भेटीच्या प्रसंगीही तिच्याद्वारे बाप्तिस्मा देणारा योहान पवित्र झाला आणि एलिझाबेथला प्रेरणा मिळाली. त्या भेटीने त्या दोघांचे जीवन कायमचे बदलून टाकले. देवाला आपल्याद्वारेही अशाच प्रकारे कार्य करायचे आहे. इतरांच्या पवित्रीकरणासाठी आणि त्यांच्यापर्यंत दैवी आशीर्वाद पोहोचवण्यासाठी देवाला आपल्याला साधन बनवायचे आहे. प्रत्येक कृपेचा आणि आशीर्वादाचा उगम तोच आहे, हे मान्य करून आपण सर्व स्तुती नम्रपणे त्यालाच अर्पण करतो, तेव्हाच तो हे करू शकतो.
आपली धन्य माता आपल्या स्तुतिगीतात पुढे म्हणाली, “…माझा जीव माझ्या तारणाऱ्या देवामध्ये हर्षित होतो.” मानवी आत्म्याच्या गाभ्यातून देवाची स्तुती उमटते, तेव्हा आध्यात्मिक आनंद लाभतो. आध्यात्मिक आनंद ही देवाची देणगी आहे; तो आपल्याला पूर्णपणे भरून टाकतो. प्रत्येकाला समाधानाची आस असते. ते मिळवण्यासाठी कधीकधी आपण अहितकारक मार्गांकडे वळतो—उदाहरणार्थ, भोगविलासात रमतो किंवा देहसुखांचा अतिरेकी पाठपुरावा करतो. पण त्यामुळे समाधान मिळण्याऐवजी आपल्या अंतःकरणात कोरडेपणा आणि रिक्तता उरते. आध्यात्मिक आनंद मात्र आपले अंतःकरण अशा रीतीने तृप्त करतो, जशी तृप्ती केवळ देवच देऊ शकतो. धन्य माता कृपापूर्ण होती आणि तिच्याद्वारे ती कृपा तिच्या नातेवाइकांवर ओतली गेली. त्याचे सखोल परिणाम झाले: योहान पवित्र झाला आणि एलिझाबेथला मोठे आशीर्वाद लाभले. त्यामुळे मरियेने आपल्या निष्कलंक हृदयात अनुभवलेला आध्यात्मिक आनंद देवदूतांच्या सर्वोच्च श्रेणींच्याही आकलनापलीकडचा होता. विशेषतः सेराफिम, केरुबिम आणि सिंहासने या श्रेणींतील देवदूतांनी त्या क्षणी जे घडले ते सर्वांत स्पष्टपणे पाहिले असेल आणि विस्मयाने त्याकडे पाहत राहिले असतील. आता मरिया स्वर्गात राणी म्हणून आपल्या पुत्राच्या सान्निध्यात उभी आहे. एलिझाबेथच्या भेटीच्या त्या क्षणी तिने जो आनंद अनुभवला, तो ती आजही अनुभवते आणि तो सदैव तिचा राहील. आध्यात्मिक आनंदाच्या देणगीला सीमा नाही. आज आपण त्या आनंदात जितके सहभागी होऊ, तितकाच तो आनंद स्वर्गीय वैभवात सदैव अनुभवू.
आपली धन्य माता पुढे म्हणाली, “कारण पाहा, यापुढे सर्व पिढ्या मला धन्य म्हणतील; कारण जो सामर्थ्यवान आहे त्याने माझ्यासाठी महान कार्ये केली आहेत, आणि त्याचे नाव पवित्र आहे.” इथेही ती “पाहा” या शब्दाने सुरुवात करते. म्हणून ती पुढे जे सांगते, त्याकडे लक्षपूर्वक आणि आदराने पाहावे. तिचे हे शब्द पावन आणि पवित्र आहेत; त्यांत देवाचे परिपूर्ण सामर्थ्य, ज्ञान आणि प्रेम प्रतिबिंबित होते. अत्यंत नम्रतेने मरिया सांगते की यापुढे सर्व पिढ्या तिला “धन्य” म्हणतील. हे तिच्या स्वतःमुळे नव्हे, तर देवाने तिच्यासाठी जे केले त्यामुळे आहे, “आणि त्याचे नाव पवित्र आहे.” नम्रता म्हणजे सत्याचा स्वीकार. आध्यात्मिक वाटचालीच्या या पहिल्या टप्प्यात नम्रतेत वाढणे अत्यावश्यक आहे. देव आपल्याकडे जसा पाहतो, तसेच आपण स्वतःकडे पाहिले पाहिजे. तो आपल्याद्वारे ज्या प्रकारे कार्य करतो, त्यात आपण आनंद मानावा आणि सर्व स्तुती त्यालाच अर्पण करावी. देवाने आपल्यासाठी आणि आपल्याद्वारे जे काही केले आहे, त्याबद्दल आपण स्वतःला “धन्य” समजावे.
आपल्या धन्य मातेच्या स्तुतिगीतावर चिंतन करा आणि तिच्या उदाहरणाचे अनुसरण करण्याचा प्रयत्न करा. देव तुमच्यामध्ये आणि तुमच्याद्वारे कार्य करतो, तेव्हा शक्य तितक्या पूर्णपणे आपल्या आत्म्याच्या सर्व शक्तींनी त्याची स्तुती करा. आध्यात्मिक आनंदाचा स्पर्श झाला, तर त्या आनंदात विसावा घ्या, तो अनुभवा आणि त्याचा आस्वाद घ्या. तुम्ही देवाच्या इच्छेला आणि कृपेला प्रतिसाद देऊन त्याच्याशी सहकार्य करता, तेव्हा जो आनंद तो तुम्हाला देऊ इच्छितो, तो तुमच्या नैसर्गिक भुका आणि भावनांमधून मिळणाऱ्या कोणत्याही क्षणभंगुर, ऐहिक समाधानापेक्षा असीम पटीने श्रेष्ठ आहे. खरा आध्यात्मिक आनंद आपल्या डोळ्यांवरची झापडे दूर करतो आणि आपल्या जीवनातील समाधानाचा व सुखाचा एकमेव उगम ओळखण्यास आपल्याला समर्थ करतो—तो म्हणजे देव, केवळ देवच!
येशूचा जन्म: प्रेमाची फळे देणे
अन्यथा नमूद केलेले नसल्यास, या चिंतनातील उद्धरणे लूक 2:1–22 (RSV-CE) मधून घेतली आहेत.
“त्या दिवसांत कैसर ऑगस्टसने सर्व जगातील लोकांची नावनोंदणी करावी असा हुकूम काढला. क्विरिनियस सिरियाचा राज्यपाल असताना झालेली ही पहिली नावनोंदणी होती. तेव्हा सर्वजण नावनोंदणीसाठी आपापल्या नगराला गेले. योसेफही गालीलातील नाझरेथ नगरातून यहुदियातील बेथलेहेम नावाच्या दावीदाच्या नगराला गेला, कारण तो दावीदाच्या घराण्यातील व वंशातील होता. त्याच्याशी विवाह ठरलेली मरिया गरोदर होती; तिच्यासह नावनोंदणी करण्यासाठी तो तेथे गेला.”
स्वाभाविक मानवी सहानुभूतीपोटी आपल्याला मरियेची आणि योसेफची दया येऊ शकते. कैसर ऑगस्टसचा हुकूम पाळणे त्यांना भाग होते. त्यामुळे जनगणनेत नाव नोंदवण्यासाठी त्यांना नाझरेथ सोडून बेथलेहेमपर्यंत सुमारे नव्वद मैलांचा प्रवास करावा लागला. योसेफ मूळचा बेथलेहेमचा असूनही, त्याला आणि त्याच्याशी विवाह ठरलेल्या मरियेला कोणत्याही नातेवाइकाने आपल्या घरी आश्रय दिला नाही. नगरात इतकी गर्दी होती की उतारशाळांतही जागा नव्हती. म्हणून ते बेथलेहेमच्या बाहेर जनावरे राहत असलेल्या एका गुहेत थांबले.
सहानुभूती वाटणे स्वाभाविक आहे, पण दैवी ज्ञानाचा विचार केला तर त्या सहानुभूतीचे आनंदात रूपांतर होईल. स्वर्गातील पित्याने निर्माण केलेली एक गुहा देवाच्या पुत्राने आपल्या पहिल्या विसाव्यासाठी निवडली, या गोष्टीचे आपण करुब देवदूतांसोबत चिंतन केले पाहिजे. याहून अधिक योग्य जागा कोणती असू शकली असती? शिवाय, पवित्र कुटुंबाच्या वाट्याला आलेले दारिद्र्य आणि त्यांना कोणीही आश्रय न देणे ही पुढे येणाऱ्या परीक्षांची केवळ पहिली चाहूल होती. माणसाला येणाऱ्या सर्व अडचणी, अव्हेर आणि परीक्षा यांचा अनुभव घेण्यापासून पित्याने आपल्या दैवी पुत्रालाही वगळले नाही. वरवर पाहता, येशूच्या पृथ्वीवरील जीवनाइतके दुर्दैवी जीवन दुसरे नव्हते. पण हे सारे देवाच्या योजनेनुसार घडले; त्याने आपल्या ज्ञानाने तसे ठरवले होते.
एखादे संकट, अडचण किंवा अपयश आले, तर तुमची पहिली प्रतिक्रिया काय असते? तुम्ही निराश होता, वैतागता, की तुमचा भ्रमनिरास होतो? तुम्ही रुसून स्वतःतच गुरफटून जाता आणि अस्वस्थ व बेचैन होता का? देवाच्या पुत्राला जन्म देण्यासाठी एका गुहेत आश्रय घ्यावा लागला, तेव्हा देवमातेची प्रतिक्रिया काय होती? देवाने दिलेल्या अंतःप्रेरणेच्या देणगीमुळे, ती गुहा, ती जनावरे आणि तो ग्रामीण परिसर देवानेच निवडला आहे, हे तिच्या निष्कलंक हृदयाला उमगले असणार. म्हणून योसेफ तिला त्या पवित्र ठिकाणी घेऊन गेला, तेव्हा तिचे मन कृतज्ञतेने आणि आनंदाने भरून आले असणार. तिने आजूबाजूला पाहिले आणि गव्हाण तिच्या नजरेस पडली, तेव्हा आपल्या पुत्राचे ते पहिले अंथरूण असेल हे जाणून तिला आणखी आनंद झाला असणार. जो स्वतः जीवनाची भाकर होणार होता, त्याला जनावरांच्या गव्हाणीत ठेवण्यात आले, हे किती समर्पक आहे!
“तिने आपल्या प्रथमपुत्राला जन्म दिला, त्याला बाळंतवस्त्रांत गुंडाळले आणि गव्हाणीत ठेवले, कारण उतारशाळेत त्यांच्यासाठी जागा नव्हती.” ख्रिस्ताचा जन्म अद्वितीय होता, कारण ज्या स्त्रीच्या पोटी तो जन्मला, तिला मूळ पापाचा कलंक नव्हता. प्रसूतीच्या वेदना हा मूळ पापाचा एक परिणाम होता, हे आठवा: “मी तुझ्या प्रसूतीच्या वेदना फार वाढवीन; वेदना सोसत तू मुलांना जन्म देशील, तरी तुझी ओढ तुझ्या पतीकडे असेल आणि तो तुझ्यावर सत्ता गाजवील” (उत्पत्ती 3:16, RSV-CE). धन्य कुमारी मरिया स्वतःच्या गर्भधारणेच्या क्षणापासूनच मूळ पापापासून मुक्त होती. त्यामुळे प्रसूतीच्या वेदनांसह मूळ पापाचे कोणतेही परिणाम तिला भोगावे लागले नाहीत. येशूच्या जन्माआधी, जन्माच्या वेळी आणि जन्मानंतरही निखळ आनंदच होता.
बाप्तिस्म्यानंतरही मूळ पापाचे परिणाम आपल्यात राहतात. तरीही, आपल्या पतित अवस्थेतले क्षण कृपामय करून देवाची कृपा त्या परिणामांची तीव्रता कमी करते. जे काही कठीण असते ते अधिक सोपे, हलके आणि मनाला नवी उमेद देणारे होते. शरीराला वेदना होत असल्या तरी, जेव्हा जेव्हा आपण आपल्या प्रेमातून ख्रिस्ताला जगात आणतो, तेव्हा तेव्हा आपल्या धन्य मातेने अनुभवलेल्या आनंदात आपला आत्मा सहभागी होतो. आपण देवाच्या कृपेला योग्य प्रकारे प्रतिसाद देऊन सहकार्य करतो, तेव्हा आपल्या कृतींपूर्वी, त्या करताना आणि त्या झाल्यावरही देव आपल्या सोबत असतो. विशेषतः ज्या कृतींसाठी त्याग करावा लागतो, त्यांच्या बाबतीत हे खरे आहे. उदाहरणार्थ, कितीतरी ख्रिस्ती हुतात्म्यांनी दिलेल्या साक्षीचा विचार करा. छळ आणि मृत्यूच्या वेळी त्यांनी सोसलेल्या वेदनाच त्यांच्या सर्वांत मोठ्या आनंदाचे कारण ठरल्या. त्यांच्या शरीरांनी यातना सोसल्या, पण त्यांच्या आत्म्यांनी देवाचा महिमा गायला; जे काही त्यांच्या वाट्याला आले, ते सारे आनंदाने सहन करण्याचे बळ त्यांच्या आत्म्यांना मिळाले.
येशूच्या जन्मानंतर, जवळच असलेल्या गरीब आणि नम्र मेंढपाळांना नवजात राजाची आराधना करण्याचे पहिले आमंत्रण मिळाले. एक देवदूत त्यांना प्रकट झाला. तो बहुधा प्रमुख देवदूत असावा, कारण सर्वांत महत्त्वाची दैवी रहस्ये प्रकट करण्याचे कार्य प्रमुख देवदूतांकडे असते. तो म्हणाला, “भिऊ नका! पाहा, सर्व लोकांना मोठा आनंद देणारी सुवार्ता मी तुम्हाला सांगतो. आज दावीदाच्या नगरात तुमच्यासाठी तारणारा जन्मला आहे; तो ख्रिस्त प्रभू आहे. तुमच्यासाठी ही खूण असेल: बाळंतवस्त्रांत गुंडाळलेले आणि गव्हाणीत ठेवलेले एक बाळ तुम्हाला आढळेल.” देवदूताच्या शब्दांना पुष्टी देण्यासाठी त्या दर्शनात आणखी एक दृश्य दिसले. “आणि अचानक त्या देवदूतासोबत स्वर्गीय सेनेचा मोठा समुदाय दिसला. ते देवाची स्तुती करत म्हणत होते, ‘परमोच्च स्वर्गात देवाला गौरव, आणि पृथ्वीवर ज्यांच्यावर तो प्रसन्न आहे अशा लोकांमध्ये शांती असो!’”
नाताळच्या सर्वांत लोकप्रिय भक्तिगीतांपैकी एक म्हणजे “शांत रात्र.” पण ती रात्र खरोखरच शांत होती का? एकीकडे, मेंढपाळांनी ऐकलेले देवदूतांचे स्तुतिगान हे आजवर गायले गेलेले सर्वांत गौरवशाली स्तुतिगीत असावे. साऱ्या सृष्टीचे लक्ष त्याकडे वेधले गेले असावे आणि स्वर्गातील सर्व श्रेणींचे देवदूत त्या गाण्यात सामील झाले असावेत. साऱ्या स्वर्गाचे लक्ष येशूवर खिळले होते. पण पृथ्वीवर काय घडत होते? परंपरेनुसार, निसर्गाचे व्यवहार चालवण्याची जबाबदारी ‘सामर्थ्ये’ या देवदूतगणाकडे आहे, हे आठवू या. हा देवदूतगण ग्रहांना त्यांच्या कक्षांत गतिमान ठेवतो, ऋतुचक्र चालवतो, बियांना अंकुर फुटून वाढण्याची आज्ञा देतो आणि साऱ्या सृष्टीच्या घडामोडींचा मेळ राखतो. मेंढपाळ त्या गुहेत पोहोचले आणि त्यांनी विस्मयाने व श्रद्धेने नतमस्तक होऊन आराधना केली. देवपुत्राला पाहण्याचे भाग्य लाभलेल्या पहिल्या लोकांपैकी ते होते.
पुन्हा एकदा त्या क्षणी स्वर्गात किती शांतता असेल, याची कल्पना करू या. त्या क्षणाकडे विस्मयाने पाहताना देवदूतांची सगळी कार्ये थांबली असतील. ‘सामर्थ्ये’ या देवदूतगणाने साऱ्या सृष्टीला क्षणभर थांबून शांत राहण्याची आज्ञा दिली असेल, अशीही आपण कल्पना करू शकतो. कीटकांपासून गुराढोरांपर्यंत प्रत्येक जीवाला ख्रिस्ताकडे वळून त्याच्या जन्मसोहळ्यात सहभागी होण्यास या देवदूतगणाने सांगितले असेल का? पवित्र शास्त्रावरून आपल्याला माहीत आहे की त्या रात्री या देवदूतगणाने एक तारा उगवला, जेणेकरून तो बेथलेहेमवर प्रकाशेल. दूरवरच्या आकाशगंगांनाही त्या घटनेकडे लक्ष देण्याची आज्ञा झाली होती, असे त्यावरून दिसते. पूर्वेकडील ज्ञानी पुरुषांनी तो तारा पाहिला आणि एका नव्या राजाचा जन्म झाला आहे, हे दैवी प्रेरणेने त्यांना उमगले. ती खरोखरच पवित्र रात्र होती. कदाचित त्या रात्री नव्या राजाची गहन शांततेत आराधना करण्यासाठी सारी सृष्टी क्षणभर थांबली असेल. “पण मरियेने या सर्व गोष्टी मनात जपून ठेवल्या आणि त्यांवर चिंतन केले.”
त्या पवित्र रात्रीचे चिंतन करताना हे लक्षात ठेवू या की त्या गहन शांततेतील आराधनेत सहभागी होण्याचे आमंत्रण आपल्यालाही आहे. प्रेमाच्या कृतींतून आपल्या जीवनात ख्रिस्ताचा जन्म होतो, तेव्हा प्रत्येक वेळी आपण शांतपणे आणि प्रेमाने त्याची आराधना केली पाहिजे. आपल्या कृतींनी आणि श्रद्धेने आपण ख्रिस्ताला जन्म देतो, तेव्हा देवदूत नक्कीच आनंदित होतात. आपल्या जीवनातून जेव्हा जेव्हा येशू इतरांना प्रकट होतो, तेव्हा तेव्हा ती एक पवित्र रात्र असते. आपले बाळ जन्माला येते, ते आपल्या कुशीत दिले जाते आणि आपण त्याला हृदयाशी धरतो, त्या क्षणाचे पावित्र्य मातांना विशेष जाणवते. निःशब्द प्रेमाने वेढलेला तो पवित्र क्षण काळाच्या पलीकडे जातो. आपल्या जीवनात येशू प्रकट होतो, तेव्हा प्रत्येक प्रसंग असाच असला पाहिजे. त्या क्षणांचे चिंतन करा. असे क्षण अधिकाधिक अनुभवता येतील असे पाहा. आपल्या जीवनात त्याची आराधना करण्याच्या संधी शोधा, म्हणजे तुम्हालाही त्याच्यावर असलेल्या प्रेमात इतरांना सहभागी होण्याचे आमंत्रण देता येईल. असे केल्याने तुम्हाला अडथळ्यासारख्या भासणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीवर आणि ओढवणाऱ्या प्रत्येक संकटावर मात करता येईल आणि ते प्रसंग विपुल कृपेचे क्षण बनतील.
मंदिरातील समर्पण : देवाला अढळ समर्पण
अन्यथा नमूद केले नसल्यास, या चिंतनातील उद्धरणे लूक 2:21–38, RSV-CE येथून घेतली आहेत
“मोशेच्या नियमशास्त्रानुसार त्यांच्या शुद्धीकरणाचे दिवस पूर्ण झाल्यावर, ते त्याला प्रभूला अर्पण करण्यासाठी यरुशलेमला घेऊन गेले. कारण प्रभूच्या नियमशास्त्रात लिहिले आहे, ‘गर्भातून प्रथम जन्मलेले प्रत्येक नर अपत्य प्रभूला समर्पित केले जावे.’ तसेच, प्रभूच्या नियमशास्त्रातील आज्ञेप्रमाणे ‘होल्यांची एक जोडी किंवा पारव्यांची दोन पिले’ यांचा बळी अर्पण करण्यासाठी ते गेले.”
मोशेच्या नियमशास्त्रानुसार मुलगा जन्माला आल्यानंतर आठ दिवसांनी त्याची सुंता करून त्याचे नाव ठेवायचे होते. देवदूताने शुभसंदेश दिला तेव्हा मरियेला, आणि स्वप्नात योसेफाला, आपल्या बाळाचे नाव येशू (हिब्रू भाषेत येशुआ किंवा योशवा) ठेवण्यास सांगण्यात आले होते. ‘येशुआ’ याचा अर्थ ‘याहवेच तारण आहे’ किंवा ‘याहवे तारतो, सोडवतो, मदत करतो’ असा होतो.
येशूच्या जन्मानंतर चाळीस दिवसांनी धन्य कुमारी मरियेने विधीनुसार आपल्या शुद्धीकरणासाठी होल्यांची एक जोडी किंवा पारव्यांची दोन पिले यांचा बळी अर्पण केला. त्याच वेळी प्रथमज पुत्र येशूला मंदिरात देवाला समर्पित करण्यात आले. इस्राएली लोकांची इजिप्तमधून सुटका झाली, तेव्हा इजिप्शियनांचे सर्व प्रथमज नर मारले गेले, पण इस्राएली लोकांचे प्रथमज मुलगे वाचले. त्या सुटकेचे स्मरण म्हणून, मनुष्य असो वा पशू, प्रत्येक प्रथमज नर देवाला समर्पित करावा, अशी मोशेच्या नियमशास्त्राची आज्ञा होती. हा विधी यरुशलेमच्या मंदिरातच करावा, अशी नियमशास्त्राची अट नव्हती. तरीही योसेफ आणि मरियेने तो तिथे केला. कदाचित ते अजूनही जवळच बेथलेहेममध्ये होते आणि मंदिराचे पावित्र्य त्यांच्या मनात होते, म्हणून त्यांनी असे केले असावे.
यहुदी लोकांसाठी मंदिर हे पृथ्वीवरील सर्वांत पवित्र स्थळ होते. मंदिरात परमपवित्र स्थान होते. प्रायश्चित्ताच्या दिवशी देवाला बळी अर्पण करण्यासाठी प्रमुख याजक वर्षातून एकदा त्या स्थानात प्रवेश करत असे. मंदिराच्या इतर भागांत दररोज विधीपूर्वक पशूंचे बळी अर्पण केले जात. ही उपासनेची मुख्य पद्धत होती आणि तिच्याद्वारे प्रत्येकाला स्वतःसाठी प्रायश्चित्त व शुद्धीकरणाचे विधी करता येत असत. ख्रिस्ती दृष्टिकोनातून ते मंदिर खुद्द ख्रिस्ताचे पूर्वरूप होते. तो स्वतः नवे मंदिर, नवे परमपवित्र स्थान, नवा प्रमुख याजक आणि बलीचा नवा कोकरा झाला. ज्या मंदिराचे रूपांतर स्वतःच्या देहात करण्यासाठी येशू आला होता, त्याच मंदिरात त्याचे पित्याला समर्पण झाले, हे किती समर्पक होते!
मंदिरात येशूला देवाला अर्पण करण्याच्या प्रसंगातून आपल्या आध्यात्मिक वाटचालीच्या सुरुवातीसाठी अनेक धडे मिळतात. अनेक ख्रिस्ती बांधवांना शिशुवयातच बाप्तिस्म्याद्वारे देवाला अर्पण केले जाते; तरीही बाप्तिस्म्याच्या वेळी दिलेल्या वचनांचे सतत नूतनीकरण करणे आवश्यक आहे. मात्र काही जण केवळ लहानपणापासून तसे संस्कार झाले म्हणून ख्रिस्ती राहतात. देवाच्या कृपेत त्यांची वाढ होत नाही. कृपेत वाढण्यासाठी आणि देवाशी एकरूप होण्यासाठी दररोज अढळ निष्ठेने स्वतःला देवाला अर्पण करण्याचा भक्कम पाया आवश्यक आहे. धन्य माता मरिया संत योसेफासोबत येशूला मंदिरात घेऊन आली, तेव्हा तो काही साधासुधा प्रसंग नव्हता, यात शंका नाही. आपण अशी कल्पना करू शकतो की येशूच्या जन्माच्या क्षणापासूनच, आपल्या बाळाला कुशीत घेतलेल्या देवमातेच्या मनात या अर्पणाच्या क्षणाची आनंदी आणि उत्सुक प्रतीक्षा होती. मरिया आणि योसेफ यांनी आपल्या बाळाला मंदिरात अर्पण केले, तेव्हा त्यांची ही कृती श्रद्धेने आणि भक्तीने ओतप्रोत होती. ते केवळ एखादी प्रथा पाळण्यासाठी किंवा कर्तव्य पार पाडण्यासाठी तिथे आले नव्हते. ते देवाची उपासना करण्यासाठी आणि बाळाला त्याला अर्पण करण्यासाठी आले होते, आणि त्यांनी हे मनःपूर्वक केले.
पित्याला केलेल्या येशूच्या या अर्पणात आपण स्वतःचेही अर्पण आणि देवाला केलेले समर्पण पाहिले पाहिजे. ख्रिस्तामध्ये, पवित्र करणाऱ्या कृपेत जगणाऱ्या आपल्या सर्वांना धन्य माता मरिया पित्याला अर्पण करते. कारण तिच्या दैवी पुत्राचे शरीर असलेल्या ख्रिस्तसभेचे सदस्य म्हणून आपण त्याच्याशी एकरूप होतो, तेव्हा आपण सर्व तिची दत्तक लेकरे होतो. आध्यात्मिक जीवनात परिपक्व होताना आपण तिच्यासोबत स्वतःला देवाला अर्पण केले पाहिजे. त्या दिवशी तिच्या मनात आणि हृदयात जी दृढ निष्ठा आणि भक्ती होती, तीच आपल्या अर्पणातही असली पाहिजे. आपल्या पुत्राला पित्याला अर्पण करण्यात तिला जो आनंद झाला, तोच आनंद तिच्यासोबत स्वतःला देवाला अर्पण करताना आपल्यालाही झाला पाहिजे.
तुम्ही स्वतःला देवाला अर्पण केले आहे का? तुम्ही जाणीवपूर्वक आणि मनःपूर्वक प्रार्थनेत त्याच्याकडे वळून आपले संपूर्ण जीवन त्याच्या सेवेसाठी वाहिले आहे का? केवळ चांगली व्यक्ती असण्याने सखोल पावित्र्य कधीच प्राप्त होत नाही. त्यासाठी स्वतःचे अर्पण, निष्ठेने केलेली सेवा आणि पूर्ण बांधिलकी आवश्यक आहे.
एखादी गोष्ट पवित्र कार्यासाठी राखून ठेवणे म्हणजे तिचे समर्पण करणे. आपल्यापैकी प्रत्येकाने देवाने दिलेल्या पाचारणानुसार पवित्र कार्यांसाठी स्वतःला वाहून घेतले पाहिजे. सामान्य ख्रिस्ती जीवनाचे पाचारण लाभलेल्यांनी आपल्या कुटुंबात, समाजात आणि जगात सेवा करण्यासाठी स्वतःला देवाला अर्पण केले पाहिजे. याजकांनी आपल्या याजकीय सेवेशी, तर समर्पित धार्मिक जीवन जगणाऱ्यांनी आपल्या व्रतांशी एकनिष्ठ राहून स्वतःला देवाला अर्पण केले पाहिजे. जसे मंदिर पवित्र होते आणि नवे मंदिर असलेला येशू परमपवित्र आहे, तसेच आपणही देवाच्या उपासनेसाठी वाहिलेली आणि त्याला समर्पित झालेली मंदिरे बनले पाहिजे.
येशूचा जन्म झाला तेव्हा इस्राएलचे राज्य पुन्हा प्रस्थापित होईल, अशी श्रद्धावान यहुद्यांना मोठी आशा होती. इ.स.पू. १००० च्या आधी शौल राजाने इस्राएलचे संयुक्त राज्य स्थापन केले. पुढे दावीद आणि शलमोन यांनी त्यावर राज्य केले. शलमोनाने पहिले मंदिर बांधले आणि यहुदी समाजजीवन बहरले. शलमोनाच्या मृत्यूनंतर राष्ट्राची उत्तर आणि दक्षिण अशा दोन राज्यांत विभागणी झाली. इ.स.पू. आठव्या शतकात अश्शूरच्या लोकांनी उत्तरेकडील राज्य जिंकले, तर इ.स.पू. सहाव्या शतकात बाबेलच्या लोकांनी दक्षिणेकडील राज्य जिंकले. या पराभवानंतर इ.स.पू. ५८६ मध्ये यहुद्यांना सक्तीने हद्दपार करण्यात आले आणि बाबेलच्या लोकांनी शलमोनाचे मंदिर उद्ध्वस्त केले. सुमारे पन्नास वर्षांनंतर यहुद्यांना यरुशलेमला परतण्याची आणि पुढे ज्या मंदिरात येशूला अर्पण करण्यात येणार होते ते मंदिर पुन्हा बांधण्याची परवानगी मिळाली. इ.स.पू. ६३ मध्ये रोमनांनी यरुशलेम ताब्यात घेतले, पण धार्मिक स्वातंत्र्य दिले. अनेक शतके पराभव, हद्दपारी आणि परकीय सत्ता सोसल्यानंतर बहुतेक यहुद्यांना स्वातंत्र्याची आस लागली होती. ही आस केवळ राजकीय नव्हती; ती आध्यात्मिकही होती. तिचा आधार यशया, यिर्मया आणि यहेज्केल यांनी मशीहाविषयी केलेली भाकिते हा होता. वचन दिलेला मशीहा, म्हणजे देवाने अभिषिक्त केलेला शासक, इस्राएलचे राज्य पुन्हा प्रस्थापित करील, त्या दिवसाची अनेक जण वाट पाहत होते. येशूला मंदिरात आणताच काय घडले, हे समजून घेण्यासाठी ही थोडक्यात दिलेली ऐतिहासिक पार्श्वभूमी उपयुक्त ठरते.
“यरुशलेममध्ये शिमोन नावाचा एक मनुष्य होता. तो नीतिमान आणि भक्तिमान होता. तो इस्राएलला मिळणाऱ्या सांत्वनाची वाट पाहत होता आणि पवित्र आत्मा त्याच्यावर होता.” मरिया आणि योसेफ मंदिरात आले तेव्हा त्यांना यरुशलेमचा रहिवासी शिमोन भेटला. वचन दिलेल्या मशीहाची आणि इस्राएलच्या मुक्तीची आशेने वाट पाहणाऱ्या पवित्र यहुद्यांपैकी तो एक होता. शिमोनाची ओळख याजक म्हणून नव्हे, तर एक “नीतिमान आणि भक्तिमान” मनुष्य म्हणून करून दिली आहे, आणि पवित्र आत्मा त्याच्यावर होता. मेंढपाळांच्या बाबतीत जसे घडले, तसेच देवाने एका नम्र, सदाचारी, प्रार्थनाशील आणि भक्तिमान मनुष्याला स्वतःचे दर्शन देण्याचे निवडले. शिमोन तसाच मनुष्य होता. पुढे या उताऱ्यात म्हटले आहे, “प्रभूच्या अभिषिक्ताला पाहिल्याशिवाय त्याला मरण येणार नाही, असे पवित्र आत्म्याने त्याला प्रकट केले होते. पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणेने तो मंदिरात आला. नियमशास्त्रातील प्रथेप्रमाणे बाळासाठी जे करायचे होते ते करण्यासाठी आईवडिलांनी बाळ येशूला आत आणले, तेव्हा शिमोनाने त्याला आपल्या कुशीत घेतले आणि देवाचा धन्यवाद केला….”
देवाच्या अधिक जवळ जाऊ इच्छिणाऱ्या आणि आपल्या जीवनात आमूलाग्र परिवर्तन घडवण्यास सुरुवात करू इच्छिणाऱ्या लोकांसमोर शिमोन एक आदर्श ठेवतो. संदेष्ट्यांनी दिलेली अभिवचने त्याला ठाऊक होती, त्यांवर त्याचा विश्वास होता, तो पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणांकडे लक्ष देत असे आणि त्या प्रेरणांना प्रतिसाद देत असे. त्या दिवशी तो मंदिरात होता, याचे एकमेव कारण पवित्र आत्म्याने त्याला तेथे जाण्याची प्रेरणा दिली, हेच असावे असे दिसते.
तुमच्या जीवनात पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणा तुम्हाला जाणवतात का? काहींना हे कठीण जाते. आपल्या धावपळीच्या जगात सतत इतक्या गोष्टी आपले लक्ष वेधून घेतात की आपले मन अनेकदा त्यांत अगदी भरून जाते. याचा थेट परिणाम पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणा ओळखण्याच्या आपल्या क्षमतेवर होतो. यावर एकच उपाय आहे: दररोज, प्रत्येक क्षणी, जाणीवपूर्वक आणि लक्ष देऊन ऐकणे. ज्यांना हा सराव फारच कठीण वाटतो, ते आध्यात्मिक प्रगतीचा हा पहिला टप्पा ओलांडण्यास अजून तयार नाहीत. आविलाच्या संत तेरेसा यांनी या टप्प्याला ‘पहिली निवासस्थाने’ असे म्हटले आहे. शिमोनकडून शिकण्याची आणि त्याच्या उदाहरणाचे अनुसरण करण्याची आपली तयारी असेल, तर आपले लक्ष विचलित करणाऱ्या सर्व गोष्टी जाणीवपूर्वक दूर करण्याचे आमंत्रण देव आपल्याला देतो. मग आपल्या मनाच्या आणि हृदयाच्या शांततेत पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणा आपल्याला जाणवू लागतील. शिमोनने आयुष्यभर ही सवय जोपासली होती, म्हणून त्या दिवशी आपण मंदिरात असले पाहिजे, हे त्याला कळले.
‘प्रभूच्या ख्रिस्ताला पाहिल्याशिवाय त्याला मरण येणार नाही, असे पवित्र आत्म्याने त्याला प्रकट केले होते,’ ही गोष्टही चिंतन करण्यासारखी आहे. देवाने त्याच्या अंतःकरणात ओतलेल्या श्रद्धेचाच हा परिणाम असू शकतो; नित्य प्रार्थनेने आणि नीतिमान आचरणाने हे शक्य झाले. त्या दिवशी मंदिरात हे अभिवचन पूर्ण झाले. चाळीस दिवसांच्या बाळ येशूला पाहताच शिमोनच्या मनात दैवी सत्याचा प्रकाश पडला आणि हे बालकच मशीहा आहे, हे त्याला कळले. तेव्हा तो उद्गारला, ‘हे प्रभू, आता तुझ्या वचनाप्रमाणे तू आपल्या सेवकाला शांतीने जाऊ देत आहेस. कारण माझ्या डोळ्यांनी तुझे तारण पाहिले आहे. ते तू सर्व लोकांसमोर सिद्ध केले आहेस: परराष्ट्रीयांना सत्य प्रकट करणारा प्रकाश आणि तुझ्या इस्राएल लोकांचे गौरव.’ शिमोनचे जीवन कृतार्थ झाले. त्याचा पृथ्वीवरील प्रवास पूर्ण होण्यासाठी मशीहाचे दर्शन घडणे एवढेच पुरेसे होते.
तुमचे स्वतःचे जीवन कशाने परिपूर्ण होईल? अनेक लोक क्षणभंगुर गोष्टींकडे वळतात. त्यांपैकी काहींना फारसे महत्त्व नसते, तर काहींना मुळीच महत्त्व नसते. आपल्या जीवनाला जे आवश्यक आहे आणि जे त्याला पूर्णत्व देते, ते सर्व पवित्र आत्म्याच्या प्रेरणांकडे लक्ष दिल्याने आणि त्यांना प्रतिसाद दिल्याने मिळते. या सत्यावर मनन करा आणि तुम्ही अशा रीतीने जगता का, याचा विचार करा.
देवाची स्तुती केल्यानंतर शिमोन धन्य मातेला म्हणाला, ‘एक तलवार तुझ्याही आत्म्याला भेदून जाईल.’ किती वेदनादायक! त्या दिवसाचे पावित्र्य, मरियेच्या मनातला आनंद आणि आतुरता, आणि त्या भव्य मंदिरात आपल्या प्रथमज पुत्राला पित्याला अर्पण करण्याचा तिचा उत्साह, यांची कल्पना करा. ती तेथे पोहोचते, तेव्हा एक तलवार तिच्या निष्कलंक हृदयाला भेदेल, असे तिला सांगितले जाते. शिमोनचे शब्द ऐकताना, देवाने दिलेल्या अंतर्ज्ञानाने तो म्हणत होता ते खरे आहे, हे तिला उमगले असावे. त्या शब्दांनी तिला खोलवर वेदना झाली असणार, पण आपल्याला सहसा जशी वेदना जाणवते, तशी ती नव्हती. मरियेचे शुद्ध, निष्कलंक हृदय कृपेने परिपूर्ण होते. म्हणून पवित्र दुःखाच्या देणगीने तिने अनुभवलेल्या प्रत्येक वेदनेचे प्रेमात रूपांतर झाले.
पवित्र दुःख म्हणजे उदासी नव्हे; वाईटावर विजय मिळवण्यासाठी जे त्याग करण्यास आपल्याला बोलावले जाते, त्यांना दिलेला तो प्रेमपूर्ण प्रतिसाद आहे. देवावरचे प्रेम आणि इतरांबद्दलची करुणा यांत पवित्र दुःखाची मुळे आहेत. दैवी प्रेमाच्या दृष्टीने पाप, दुःख आणि अन्याय यांकडे पाहताना उमटणारा तो प्रतिसाद आहे. स्वतःच्या हानीचा विचार करत खिन्न बसून राहणे, ही स्वार्थी उदासी झाली; पवित्र दुःख मात्र आपल्याला इतरांवर प्रेम करण्यास प्रवृत्त करते आणि त्यांच्या तारणाची इच्छा वाढवते. अशा प्रकारे ते आपल्याला देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी आपली दुःखे ख्रिस्ताच्या तारणकारी दुःखांशी एकरूप करण्यास प्रवृत्त करते.
खरे आध्यात्मिक प्रेम नेहमीच त्यागशील असते. ते स्वार्थी किंवा लोभी नसते. शिमोनची भविष्यवाणी ऐकताना मरियेच्या अंतःकरणाला होणाऱ्या अनेक वेदनांपैकी पहिली वेदना तिने अनुभवली असावी. ज्या त्यागासाठी तिला बोलावण्यात आले होते, त्यात आनंद मानण्याच्या अनेक संधींपैकी ही तिची पहिली संधी होती. मंदिरात आपल्या पुत्राला अर्पण करणे ही पुढे होणाऱ्या एका कितीतरी मोठ्या अर्पणाची पूर्वप्रतिमा आहे, असे कदाचित त्या क्षणी तिला आपल्या मातृसुलभ अंतर्ज्ञानाने जाणवले असेल. ते अर्पण नेमके काय असेल? देव तिच्याकडून किती मागेल? तूर्तास, तिने ते रहस्य आपल्या हृदयात प्रेमाने जपले आणि त्यावर मनन केले. आपल्या पुत्राला पुन्हा अर्पण करण्यास आपल्याला सांगितले जाईल, त्या क्षणाची ती वाट पाहत राहिली.
आपल्यापैकी बहुतेक जण जीवनात असामान्य त्याग करण्याची संधी मिळावी, अशी इच्छा बाळगत नाहीत किंवा आनंदाने अशा संधीची वाट पाहत नाहीत. उलट, ती कशी टाळता येईल, हेच पाहतात. पण प्रेमात नेहमीच त्याग असतो. शुद्ध आणि पवित्र प्रेमात आपल्या अंतःकरणाला काही ना काही वेदना सोसाव्याच लागतात. क्रूस हाच प्रेमाचा आदर्श आहे. क्रूस आणि त्यावर ख्रिस्ताने स्वतः जगून दाखवलेले प्रेम हे एक गहन मिस्तेरियुम फिदेई, म्हणजेच ‘श्रद्धेचे रहस्य’ आहे. दुःखद रहस्यांवर चिंतन करताना हे अधिक स्पष्ट होईल. आत्ता मात्र त्यागमय प्रेमाच्या रहस्याचे बीजरूप कसे दिसते, यावर मनन करा.
शिमोन तुम्हाला काय सांगतो ते ऐका: तुम्हाला पवित्र व्हायचे असेल, तर ‘तुमच्या स्वतःच्या आत्म्यातून तलवार आरपार जाईल.’ पवित्र दुःख हे सर्वश्रेष्ठ सद्गुणांपैकी एक आहे; ते एक धन्यवचन आहे. ‘जे शोक करतात [जे दुःखी आहेत] ते धन्य, कारण त्यांचे सांत्वन केले जाईल’ (मत्तय 5:4, RSV-CE). म्हणून शिमोनाचे शब्द केवळ आपल्या धन्य मातेलाच नव्हे, तर ख्रिस्ताच्या सर्व शिष्यांना लागू होतात. ख्रिस्ताचे शिष्य म्हणून मरियेने जे केले ते करा. ते रहस्य अंतःकरणात सामावून घ्या, त्याचा स्वीकार करा, त्यावर मनन करा, त्याच्याकडे धाव घ्या आणि त्यात आनंद माना. देवाच्या कृपेला तुम्हाला शांती आणि बळ देऊ द्या. मग अधिक मोठा त्याग करण्याच्या दिशेने वाटचाल करण्याचा निश्चय करा आणि अशा जीवनातून लाभणाऱ्या परिपूर्णतेची आशा बाळगा. याहून श्रेष्ठ किंवा अधिक तृप्ती देणारे काहीच असू शकत नाही; नाहीतर देवमातेने आणि देवपुत्राने दुसरा मार्ग निवडला असता. क्रूस आणि पवित्र दुःख यांच्यापासून पळू नका; त्यांच्याकडे धाव घ्या.
पवित्र कुटुंब मंदिरात असताना, आन्ना नावाच्या चौऱ्याऐंशी वर्षांच्या विधवा संदेष्ट्रीलाही बाळ येशूला पाहून आनंद झाला आणि तिने त्याच्याविषयी भविष्यसूचक वचन सांगितले. या साऱ्या अनुभवांनी विस्मित झालेले पवित्र कुटुंब तिथून निघाले आणि लूकच्या शुभवर्तमानानुसार नाझरेथला परतले.
येशूच्या जीवनातील पुढील काही वर्षांचा त्याला मंदिरात अर्पण करण्याच्या प्रसंगाशी थेट संबंध नसला, तरी कृपेच्या जीवनाची आणि मनपरिवर्तनाची सुरुवात कशी होते, याविषयी ती आपल्याला बरेच काही शिकवतात. पूर्वेकडील ज्ञानी पुरुष नवजात राजासाठी सोने, ऊद आणि गंधरस या भेटवस्तू घेऊन आले होते, हे आठवा. आपल्या सत्तेबद्दल मत्सर बाळगणाऱ्या हेरोद राजाला त्या ज्ञानी पुरुषांकडून नवजात राजाविषयी कळले. तेव्हा त्याने त्यांना त्या बालकाचा शोध घेऊन त्याची खबर आपल्याला द्यायला सांगितले. परंतु हेरोदाकडे परत जाऊ नका, असा इशारा त्यांना स्वप्नात मिळाला. म्हणून ते दुसऱ्या मार्गाने आपल्या देशी परतले. हे कळताच हेरोद संतापला आणि त्याने बेथलेहेम व त्याच्या आसपासच्या परिसरातील दोन वर्षे व त्याहून कमी वयाच्या सर्व मुलांची कत्तल करण्याचा हुकूम दिला. संत योसेफांना स्वप्नात इशारा मिळाल्यावर ते येशू आणि मरिया यांना घेऊन इजिप्तला निघून गेले.
येशू दैवी होता आणि त्याचा दैवी स्वभाव त्याच्या मानवी स्वभावाशी एकाच व्यक्तीत परिपूर्णपणे एकरूप होता. तरीही त्याने स्वतःला असुरक्षित राहू दिले आणि आईवडिलांच्या संरक्षणाची गरज असलेले जीवन स्वीकारले. देवाच्या सेवेसाठी स्वतःला समर्पित करून आपण पूर्णपणे त्याचे होण्याचा निर्णय घेतो, तेव्हा काय घडणे आवश्यक आहे, याची झलक यात दिसते. देवाला स्वतःचे अर्पण करण्याचे धाडस करणाऱ्यांचा नाश करू पाहणाऱ्या जगातील द्वेषाचे आणि सैतानी शक्तींचे हेरोद प्रतिनिधित्व करतो. बाळ येशूला त्याच्या आयुष्याच्या पहिल्या वर्षांत जशी संरक्षणाची गरज होती, तसेच आपणही संत योसेफांप्रमाणे वागून आपल्यात नुकतीच अंकुरलेली श्रद्धा जपली पाहिजे. मरणाला सामोरे जाण्यापूर्वी, एक प्रकारे, आपल्याला पळून जाऊन लपावे लागते. कारण आपल्या नवजात श्रद्धेचा नाश करू पाहणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून तिचे रक्षण व्हायला हवे.
या टप्प्यावर सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे गंभीर पापापासून आपण ‘पळून जाऊन लपले’ पाहिजे. ज्यांना गंभीर पापांची सवय लागली आहे, त्यांना पुन्हा त्या पापांकडे वळण्याचे तीव्र प्रलोभन होण्याची शक्यता असते. संत योसेफ आणि देवमाता यांनी येशूच्या आयुष्याच्या पहिल्या वर्षांत त्याचे ज्या काळजीने रक्षण केले, त्याच काळजीने नव्या ख्रिस्ती व्यक्तीने सर्व पापे आणि पापास प्रवृत्त करणारे सर्व प्रसंग टाळून आपल्या आत्म्यातील कृपा जपली पाहिजे. हा आध्यात्मिक संघर्ष आहे, पण तो जिंकता येतो.
तुमच्या आत्म्यात वास करणारी कृपा तुम्ही कशी जपता? तुमचे अंतःकरण देवदूत सेराफिमांप्रमाणे प्रेमाच्या शुद्ध ज्वालेने आधीच धगधगत असेल, तर तुम्ही जगातही ती ज्वाला पेटवत आहात. पण तुमच्या अंतःकरणाला देवाच्या प्रेमाची आग नुकतीच जाणवू लागली असेल, तर ती जपली पाहिजे आणि तिला इंधन पुरवले पाहिजे. तुमच्या आत्म्यातील श्रद्धेच्या ज्योतीवर मनन करा. स्वतःशी प्रामाणिक राहा आणि ती ज्योत अधिक प्रखर होण्यासाठी तुम्हाला प्रत्यक्षात काय करता येईल, याची योजना करा.
येशू मंदिरात सापडतो: दैवी ज्ञानात वाढ
वेगळे नमूद केले नसल्यास, या चिंतनातील उद्धरणे लूक 2:40–52, RSV-CE मधून घेतली आहेत.
“त्याचे आईवडील दरवर्षी वल्हांडणाच्या सणासाठी यरुशलेमला जात असत. तो बारा वर्षांचा झाला, तेव्हा प्रथेप्रमाणे ते यरुशलेमला गेले. सण संपल्यावर ते परत निघाले, पण बालक येशू यरुशलेममध्येच राहिला. हे त्याच्या आईवडिलांना माहीत नव्हते. तो प्रवाशांच्या गटात असेल, असे समजून त्यांनी एक दिवसाची वाट चालली. मग त्यांनी आपल्या नातेवाइकांमध्ये आणि ओळखीच्या लोकांमध्ये त्याचा शोध घेतला. तो सापडला नाही, तेव्हा त्याचा शोध घेण्यासाठी ते यरुशलेमला परत गेले.”
येशू लहानपणी कसा असेल, याची कल्पना करणे मनाला भुरळ घालते. त्याचा जन्म, त्याचे सार्वजनिक सेवाकार्य, त्याचे क्रूसावर खिळले जाणे, पुनरुत्थान आणि स्वर्गारोहण यांविषयीचे शुभवर्तमानातील वृत्तांत आपल्याला परिचित आहेत. पण त्याच्या गुप्त जीवनाविषयी—आधी इजिप्तमध्ये निर्वासित म्हणून आणि नंतर नाझरेथमध्ये बालपणी व तारुण्यात त्याने घालवलेल्या काळाविषयी—बरीचशी कल्पना आपल्यालाच करावी लागते. या उताऱ्यातून सर्वप्रथम हे दिसते की येशू केवळ मरिया आणि योसेफ यांच्या कुटुंबाचा सदस्य नव्हता, तर तो एका मोठ्या नातलग परिवाराचाही भाग होता. बालयेशू घरकामात हातभार लावत असेल, संत योसेफांना त्यांच्या व्यवसायात मदत करत असेल, इतर मुलांबरोबर खेळत असेल आणि आपल्या नातलगांशी त्याचे जिव्हाळ्याचे संबंध असतील, अशी कल्पना आपण करू शकतो.
शिवाय, येशू आणि त्याचे आईवडील पास्का सणासाठी यात्रेला यरुशलेमला जात असत, यावरून त्यांची निष्ठावान श्रद्धा आणि मोशेच्या नियमशास्त्राचे ते करत असलेले पालन दिसून येते. इजिप्तवरील शेवटच्या आपत्तीचे स्मरण दरवर्षी पास्का सणात केले जात असे. त्या वेळी देवदूत इस्राएली लोकांची घरे ओलांडून गेला आणि त्यांचे प्रथमजन्मे पुत्र वाचले; पण इजिप्तच्या लोकांचे प्रथमजन्मे पुत्र वाचले नाहीत. पहिला पास्का साजरा करताना विधिपूर्वक कोकरू अर्पण करण्यात आले आणि त्याचे रक्त इस्राएली लोकांच्या घरांच्या दारांवर शिंपडण्यात आले. देवदूताने ते घर ओलांडून जावे, यासाठी ती खूण होती. दरवर्षी येशू या सणात सहभागी होत असे, याला गहन प्रतीकात्मक अर्थ आहे. कारण तो स्वतः देवाचे नवे पास्का-कोकरू होणार होता. त्याचे रक्त श्रद्धावंतांवर शिंपडले जाईल आणि त्यामुळे ते शाश्वत मृत्यूपासून वाचतील.
येशू इतर नातलगांबरोबर आहे असे मरिया आणि योसेफ यांनी गृहीत धरले, यावरून काही गोष्टी लक्षात येतात. पहिली म्हणजे, संत योसेफ आणि देवमाता यांचा येशूवर भरवसा होता. नातलग येशूवर प्रेम करतात आणि त्याचे त्यांच्याशी चांगले संबंध आहेत, हे त्यांना माहीत होते. म्हणूनच प्रवासात तो आपल्या चुलत-मावस भावंडांबरोबर आणि मित्रांबरोबर असेल, असे त्यांना वाटले असावे. दुसरी म्हणजे, मानवी आणि कौटुंबिक जीवनाच्या प्रत्येक अंगात सहभागी होण्याचे देवपुत्राने निवडले, ही त्याची नम्रता आपल्याला थक्क करते. एखाद्याचे मूल, चुलत किंवा मावस भावंड, पुतण्या किंवा भाचा, नातलग आणि मित्र असणे म्हणजे काय, हे देवाला स्वतःच्या अनुभवातून माहीत आहे. दैवी आणि मानवी स्वभाव त्याच्या एकाच व्यक्तीत एकरूप असल्यामुळे, त्याला साधेसुधे दैनंदिन मानवी जीवन समजते आणि तो स्वतः ते जीवन जगला. तिसरी म्हणजे, धन्य माता मरिया आणि संत योसेफ यांचेही आपल्या नातलगांशी जिव्हाळ्याचे संबंध होते आणि ते आपल्या बारा वर्षांच्या पुत्राची काळजी घेतील, असा त्यांना भरवसा होता, हे स्पष्ट आहे. माणूस असणे आणि आयुष्यभर कुटुंबीयांशी व मित्रांशी नाते राखणे म्हणजे काय, हे देवाला स्वतःच्या अनुभवातून माहीत आहे, या विस्मयकारक सत्यावर मनन करा.
वरील उताऱ्याच्या अगोदरच्या वचनात लूकच्या शुभवर्तमानात असे म्हटले आहे, “ते बालक वाढत गेले, बलवान झाले आणि ज्ञानाने परिपूर्ण झाले; आणि त्याच्यावर देवाची कृपा होती.” येशू वाढत गेला आणि त्याच्या मानवी बुद्धीतून त्याचे दैवी ज्ञान प्रकट होत गेले, तसतसे दरवर्षीच्या पास्का यात्रेचे पावित्र्य आणि त्या सणाची परिपूर्ती करण्यातील स्वतःची भूमिका त्याला कशी उमगत गेली असेल, याची आपण केवळ कल्पना करू शकतो. त्याच्या दैवी बुद्धीत हे ज्ञान सदैव परिपूर्ण होते. तरीही, आपल्या नम्रतेत त्याने हे दैवी रहस्य मानवी बुद्धीने हळूहळू जाणून घेतले आणि त्याचा अर्थ समजून घेतला. वर्षागणिक, स्वतःच्या जीवनानुभवातून हे मानवी शहाणपण अधिकाधिक खोलवर प्रकट होत असल्याचा अनुभव त्याला आला असेल.
“त्याचा शोध घेत” यरुशलेमला परत जाऊन मरिया आणि योसेफ यांनी आध्यात्मिक वाढीच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आपण काय केले पाहिजे, याचा आणखी एक महत्त्वाचा आदर्श घालून दिला आहे: आपण त्याचा शोध घेतला पाहिजे! येशूचे आईवडील यरुशलेममध्ये त्याचा शोध घेतात, ही घटना प्रतीकात्मक रीतीने असे सुचवते की तो आपल्याला नव्या मंदिरात सापडेल. ते नवे मंदिर म्हणजे ख्रिस्ताचे शरीर, अर्थात ख्रिस्तसभा. यरुशलेममध्येच पुढे येशू आपल्या जीवनाचे बलिदान अर्पण करणार होता. तेच बलिदान नव्या पास्का भोजनात, म्हणजे मिस्साबलिदानात, आपल्यासमोर उपस्थित केले जाते. अशा प्रकारे, मरिया आणि योसेफ यांनी घेतलेल्या येशूच्या शोधात आपल्यालाही ख्रिस्तसभेच्या मंदिरात आणि पवित्र युखरिस्ताच्या संस्कारात त्याचा शोध घेण्याचे आमंत्रण दिसते.
“तीन दिवसांनी त्यांना तो मंदिरात सापडला. तो शिक्षकांमध्ये बसून त्यांचे बोलणे ऐकत होता आणि त्यांना प्रश्न विचारत होता. त्याचे बोलणे ऐकणारे सर्वजण त्याची समज आणि त्याची उत्तरे पाहून थक्क झाले.” वयाच्या बाराव्या वर्षी येशू इतका ज्ञानसंपन्न होता की यहुदी शिक्षकांनाही आश्चर्य वाटले. तो केवळ जाणिवेने बोलला असे नाही, तर त्याने त्यांना प्रश्नही विचारले. नेमके प्रश्न विचारण्यासाठी विषयाची समज असावी लागते. देवाने प्रकट केलेल्या रहस्यांविषयी सखोल आणि नेमक्या शब्दांत प्रश्न विचारण्यासाठी दैवी ज्ञानाची गरज असते.
येथे येशू आध्यात्मिक वाढीचा पहिला टप्पा परिपूर्ण रीतीने कसा जगावा, याचा आदर्श आपल्याला देतो. देव आपल्याशी बोलतो आणि आपल्या अंतःकरणात कृपेचे बीज पेरतो, तेव्हा देवदूताच्या संदेशाच्या वेळी आपल्या धन्य माता मरियेने दिलेल्या होकारात सहभागी होऊन आपणही “होय” म्हटले पाहिजे. त्यानंतर, मरियेने एलिझाबेथला भेट दिली त्याप्रमाणे, आपल्याला नव्याने लाभलेली श्रद्धा आपण आपल्या जवळच्या माणसांशी वाटून घेतली पाहिजे. गरिबीत जन्म घेऊन ख्रिस्त दाखवतो की श्रद्धा आणि प्रीती वाढण्याच्या आणि मेंढपाळांसारख्या इतर लोकांपर्यंत त्या पोहोचण्याच्या या सुरुवातीच्या टप्प्यात किती समृद्धी आहे. मंदिरातील समर्पणात तो देवाला अर्पण करण्यात आला; त्यातून आपणही स्वतःला देवाला पूर्णपणे समर्पित करण्याची गरज तो दाखवतो. त्यानंतर, संत योसेफ आणि धन्य माता मरिया यांनी हेरोदापासून बालयेशूचे रक्षण केले, तसे आपण आपल्या श्रद्धेचे रक्षण केले पाहिजे. शेवटी, येशू मंदिरात सापडल्याच्या घटनेत या सुरुवातीच्या टप्प्यात काय घडले पाहिजे, हे आपल्याला दिसते: आध्यात्मिक आणि बौद्धिक वाढ.
या “पहिल्या पायरी”वरून दुसऱ्या पायरीवर चढण्यासाठी, नवख्रिस्ती लोकांनी हे ओळखले पाहिजे की नव्याने लाभलेल्या श्रद्धेचा त्यांच्या नातेसंबंधांवर आणि त्यांच्या ज्ञानदृष्टीवर परिणाम होतो. सुज्ञान ही देवाने अंतःकरणात ओतलेली देणगी आहे. तिच्यामुळे आपल्याला जीवनाचे “व्यापक चित्र” समजू लागते. हे जीवन पुढील जीवनाची केवळ तयारी आहे, हे समजून आपण आपल्या जीवनाकडे देवाच्या दृष्टीने पाहू लागतो. देव आपल्याला कशासाठी बोलावतो आणि कोणकोणत्या कार्यांसाठी पाठवणार आहे, हे आपण शोधले पाहिजे आणि ती कार्ये आत्मविश्वासाने स्वीकारली पाहिजेत. येशूच्या ठायी दैवी सुज्ञानाबरोबरच सद्गुणही दिसून आले. तो आत्मविश्वासी, कळकळीचा, इतरांकडे लक्ष देणारा आणि मैत्रीपूर्ण होता; त्याचा सहवास आनंददायी होता.
“त्याला पाहून ते थक्क झाले. त्याची आई त्याला म्हणाली, ‘बाळा, तू आमच्याशी असे का वागलास? पाहा, तुझे वडील आणि मी किती काळजीने तुला शोधत होतो!’ तो त्यांना म्हणाला, ‘तुम्ही मला का शोधत होतात? मी माझ्या पित्याच्या घरी असले पाहिजे, हे तुम्हाला माहीत नव्हते का?’ परंतु तो त्यांना जे म्हणाला, ते त्यांना समजले नाही. मग तो त्यांच्याबरोबर खाली उतरून नाझरेथला आला आणि त्यांच्या आज्ञेत राहिला. त्याच्या आईने या सर्व गोष्टी आपल्या हृदयात जपून ठेवल्या.”
देवमातेने जसे गाब्रिएल प्रमुख देवदूताला विचारले, “मला पती नाही, तर हे कसे होईल?” (लूक 1:34, RSV-CE), तसेच इथे ती आपल्या पुत्राला विचारते, “बाळा, तू आमच्याशी असे का वागलास?” धन्य मातेचे हे शब्द म्हणजे तिने त्याला रागावले किंवा आपली नाराजी व्यक्त केली, असा अर्थ घेऊ नये. उलट, ती दैवी रहस्यांवर मनन करत होती आणि आपल्या पुत्राच्या सुज्ञानात सहभागी होऊन त्याचे कार्य अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्याचा प्रयत्न करत होती. तिने हा प्रश्न विचारला, कारण आपल्या परिपूर्ण श्रद्धेमुळे तिला ठाऊक होते की तिचा पुत्र जे काही करतो ते पित्याच्या इच्छेशी पूर्णपणे सुसंगत असते. ती जणू असे म्हणत आहे, अशी आपण कल्पना करू शकतो: “बाळा, तू जे काही करतोस ते परिपूर्ण प्रेमाने आणि दैवी सुज्ञानाने करतोस. मी तुझी प्रेमळ आई, देवाची एक दीन सेविका आहे. इथे काय घडत आहे आणि त्याचा अर्थ काय, हे समजून घेण्यास मला मदत कर. हे मला जाणून घ्यायचे आहे, समजून घ्यायचे आहे, कारण इथे एक पवित्र आणि परमपूज्य रहस्य उलगडत आहे, असा माझा विश्वास आहे.”
येशूला आश्चर्य वाटल्याचे दिसते: “तुम्ही मला का शोधत होतात? मी माझ्या पित्याच्या घरी असले पाहिजे, हे तुम्हाला माहीत नव्हते का?” आपल्या जीवनाच्या दैवी रहस्यात आईला अधिक खोलवर नेण्याचा हा कदाचित त्याचा मार्ग असावा. “तुम्हाला माहीत नव्हते का…” म्हणजे जणू, “आई, या रहस्यावर मनन कर…” आणि “मी माझ्या पित्याच्या घरी असले पाहिजे…” याचा अर्थ, “मी जो आहे तो आहे, आणि हे मंदिर माझ्या पित्याचे घर आहे; म्हणून तेच माझे पहिले घर आहे.” येशूचे शब्द त्यांना पूर्णपणे समजले नाहीत, तरी “त्याच्या आईने या सर्व गोष्टी आपल्या हृदयात जपून ठेवल्या.” त्या क्षणी मनन करणाऱ्या मरियेच्या निष्कलंक हृदयातून या आरंभीच्या टप्प्यावर असलेल्यांनाही बोध मिळायला हवा. सर्व दैवी बोध एकाच वेळी होत नाही. आपण धीराने प्रार्थना करावी, मनन करावे, श्रद्धा ठेवावी आणि त्याच्या पित्याच्या घरात शाश्वत सुज्ञानाचा शोध घ्यावा. आपण त्याला प्रश्न विचारावेत, पवित्र जिज्ञासा बाळगावी आणि या जीवनात देवाचे संपूर्ण सुज्ञान आपल्या आकलनापलीकडे आहे हे जाणूनही, अधिक स्पष्ट समज मिळवण्यासाठी उत्कटतेने झटावे.
वयाच्या बाराव्या वर्षी येशूने नियमशास्त्राचे शिक्षक, संत योसेफ आणि कृपापूर्ण अशी त्याची निष्कलंक माता यांच्याहूनही अधिक सुज्ञान आणि समज दाखवली, ही विस्मयकारक गोष्ट आहे. ख्रिस्ताच्या जीवनात शाश्वत सत्य हळूहळू प्रकट झाले आणि धन्य मातेने तिला न समजलेल्या रहस्यांवर प्रार्थनापूर्वक मनन करणे चालू ठेवले. यातून आपल्याला पुढे जे काही उलगडणार आहे, त्याची आशेने वाट पाहण्यास प्रोत्साहन मिळाले पाहिजे. त्या वेळी देवमातेलाही ते समजले नाही, तर आपल्याला अजून आकलन होत नसले तरी श्रद्धा ठेवण्यात आपण समाधानी असले पाहिजे. तरीही आपली वाढ झाली पाहिजे. ही वाढ आपल्याला देवाच्या मूळ स्वरूपाच्या शाश्वत सत्यात आणि त्याच्या तारणयोजनेच्या व सुज्ञानाच्या परिपूर्णतेत अधिक खोलवर नेईल.
या प्रसंगाचा शेवट असा होतो: “आणि येशू सुज्ञानाने व शरीराने वाढत गेला, आणि देवाची व लोकांची त्याच्यावर अधिकाधिक प्रसन्नता होती.” येशू सुज्ञानाने आणि शरीराने वाढत गेला, असे लूकच्या शुभवर्तमानात दुसऱ्यांदा सांगितले आहे. यातून, जिथे आहोत तिथेच समाधान मानण्याच्या मोहाबद्दल आपल्याला बोध होतो. ख्रिस्ती म्हणून प्रगती न करता कोमट अवस्थेत राहणे सहज शक्य आहे. म्हणून आध्यात्मिक वाढीच्या पहिल्या टप्प्यातून आपण शिकायचा शेवटचा धडा हा आहे: आपण पुढे गेले पाहिजे. पुढे जाण्याची इच्छा आपण बाळगली पाहिजे. त्यासाठी आपण प्रयत्न केले पाहिजेत आणि जे काही आवश्यक असेल ते केले पाहिजे.
पहिल्या पायरीचा सारांश: शुद्धीकरणाची सुरुवात
रक्षक देवदूतांच्या साहाय्याने आणि संरक्षणाखाली आध्यात्मिक बाल्यावस्थेला सुरुवात होते. देव कृपा देतो आणि आत्मा ती स्वीकारतो. आत्म्याला स्वतःच्या पापीपणाची खोल जाणीव होते आणि देवाची अधिक कृपा लाभावी अशी ओढ लागते. या टप्प्यात मनापासून पश्चात्ताप करून जीवन बदलण्याचा निश्चय केला जातो. यातून पुढील आध्यात्मिक वाढीचा पाया घातला जातो. आपल्या वाटचालीत देवाच्या मार्गदर्शनाची गरज आहे, हे ओळखून आत्मा साध्या पद्धतीने प्रार्थना करू लागतो आणि संस्कारजीवनात सहभागी होऊ लागतो.
या टप्प्यासाठी आवश्यक असलेली कृपा आनंदाच्या रहस्यांमधून दिसून येते:
- देवदूताचा मरियेला संदेश: देववचनाचा स्वीकार.
- मरियेची एलिझाबेथला भेट: नव्याने लाभलेली श्रद्धा इतरांशी वाटून घेणे.
- येशूचा जन्म: देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेमाची फळे देणे.
- मंदिरात समर्पण: देवाला अढळपणे स्वतःचे समर्पण.
- येशू मंदिरात सापडतो: दैवी ज्ञानात वाढ.
जपमाळेतील आनंदाची रहस्ये आपल्याला शिकवतात की आपण देवाच्या कृपेला अढळपणे “होय” म्हणावे, आपला विश्वास इतरांशी वाटून घ्यावा, आपल्या जीवनातून देवाची उपस्थिती प्रकट करावी, आपले जीवन पवित्र हेतूंसाठी राखून ठेवून स्वतःला पूर्णपणे देवाला अर्पण व समर्पित करावे आणि ज्ञान व कृपा यांत वाढ होण्यासाठी प्रयत्न करावा. जरी हे अतिशय उदात्त पाचारण असले, तरी देवाशी ऐक्य आणि सेराफ देवदूतांचे वैभव यांकडे नेणाऱ्या गौरवशाली वाटचालीतील हे केवळ पहिले पाऊल आहे.
आपल्या आध्यात्मिक वाढीसाठी पहिली पायरी अत्यंत महत्त्वाची आहे. ख्रिस्ताकडे वळल्याने आणि त्याच्या कृपेला सहकार्य केल्याने मरणकारक पाप नाहीसे होते. आपल्या प्रभूच्या बालपणातील या रहस्यांचे आपल्या जीवनात अनुकरण केल्याशिवाय आणि कृपेने त्यांत सहभागी झाल्याशिवाय कृपेच्या वाटेवर आपल्याला पुढे जाता येणार नाही. पाया घातलाच पाहिजे आणि तो भक्कम असला पाहिजे.
दुसऱ्या पायरीकडे जाण्यापूर्वी, या पहिल्या पायरीत तुम्हाला जे कठीण वाटले किंवा ज्याने तुमचे लक्ष वेधले, त्याचा विचार करा. प्रार्थना आणि चिंतन करताना विश्वासाच्या त्या रहस्याकडे पुन्हा वळा. कृपेला तुम्हाला शिकवू द्या आणि त्या रहस्याची शिकवण आचरणात आणण्याचे सामर्थ्य देऊ द्या, म्हणजे येशूप्रमाणे तुम्हीही त्याच्या कृपेने ज्ञानात वाढत राहाल.
आनंदाच्या रहस्यांचा शेवट या शब्दांनी होतो: “आणि येशू ज्ञानाने व शरीराने वाढत गेला, तसेच देवाची आणि माणसांची त्याच्यावर अधिकाधिक मर्जी बसत गेली.” येशूला मंदिरात अर्पण केल्यानंतर त्याच्याविषयी असे म्हटले गेले होते; तो बारा वर्षांचा असतानाही त्याच्याविषयी पुन्हा असेच म्हटले गेले. या पायरीवरील चिंतन तुम्ही प्रार्थनापूर्वक पूर्ण केले असेल आणि त्यातील शिकवण तुम्ही आधीपासूनच चांगल्या रीतीने आचरणात आणत असाल, तरीही येशूच्या बारा वर्षांच्या वयापासून त्याने वयाच्या तिसाव्या वर्षी सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केले तोपर्यंतच्या जीवनाचा विचार करा. त्या वर्षांत कितीतरी सत्ये दडलेली आहेत. पवित्र शास्त्र ही सत्ये उलगडून सांगत नसले, तरी प्रार्थनापूर्वक चिंतन केल्याने पवित्र आत्मा आपल्याला देत असलेली अंतर्दृष्टी स्वीकारण्यास आपण तयार होऊ शकतो. म्हणून, मनुष्य म्हणून येशूच्या जडणघडणीच्या त्या नंतरच्या वर्षांतील त्याच्या जीवनावर प्रार्थनापूर्वक मनन करण्याचाही आपल्या चिंतनात समावेश करा. कृपेत तुमची वाढ होत असताना येशूला तुमचे मार्गदर्शन करू द्या आणि तुमच्यासोबत चालू द्या. असे केल्यास, दुसऱ्या पायरीत येशूच्या सार्वजनिक सेवाकार्यावर प्रार्थनापूर्वक चिंतन केल्याने लाभणारी चांगली फळे तुमच्यासाठी एक गौरवशाली देणगी ठरतील.
पुढे: दुसऱ्या पायरीसाठी चिंतन——प्रगत शुद्धीकरण: प्रधान देवदूतांच्या वैभवात सहभागी होणे

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणखी पर्याय!
