चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

ॲमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल – आणि इतरही!
दैवी करुणेच्या प्रेरणेने
सामान्य काळातील अकरावा रविवार (वर्ष अ)
लोकसमुदायांना पाहून त्याच्या हृदयात त्यांच्याविषयी कळवळा दाटून आला, कारण ते मेंढपाळ नसलेल्या मेंढरांसारखे त्रस्त आणि निराधार होते. मत्तय 9:36
येशू “सर्व नगरांत आणि गावांत फिरत होता; त्यांच्या सभास्थानांत तो शिकवत होता, राज्याची सुवार्ता घोषित करत होता आणि सर्व प्रकारचे रोग व आजार बरे करत होता” (मत्तय 9:35). त्या वेळी लोकसमुदायांना पाहून त्याला फार कळवळा आला. स्प्लाख्निझोमाय या ग्रीक क्रियापदाचा अनुवाद बहुधा “कळवळा येणे” किंवा “करुणेने हृदय हेलावणे” असा केला जातो. सुवार्तांमध्ये हे क्रियापद बारा वेळा येते—आठ वेळा स्वतः येशूच्या करुणेचे वर्णन करताना आणि चार वेळा दाखल्यांत किंवा त्यांच्याशी संबंधित प्रसंगांत दैवी दया दाखवताना (दयाळू शोमरोनी, उधळ्या पुत्र, क्षमा न करणारा सेवक आणि भूतबाधा झालेल्या मुलासाठी एका पित्याने केलेली याचना). हे क्रियापद केवळ एखादी भावना व्यक्त करत नाही. ही करुणा येशूच्या संपूर्ण अस्तित्वाला खोलवर स्पर्श करते आणि त्याचे मन, इच्छाशक्ती, शरीर व भावना या सर्वांना दैवी दयेने कृती करण्यास प्रवृत्त करते.
हे क्रियापद समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण त्यातून ख्रिस्ताच्या कार्याचा गाभा उलगडतो: त्याची दैवी दया त्याच्या मानवतेत पूर्णपणे प्रकट होते. त्याच्या दयेचा उगम त्याच्या दैवी स्वभावात असला, तरी त्याने आपल्या मानवी स्वभावात ती पूर्णपणे जगली आणि व्यक्त केली. त्या दयेने त्याचे संपूर्ण अस्तित्व व्यापून टाकले आणि आपल्या लोकांचा मेंढपाळ होण्यास त्याला प्रवृत्त केले.
येशूचे संपूर्ण अस्तित्व व्यापून टाकणाऱ्या करुणेतून आपल्याला मोठा दिलासा मिळायला हवा. देव केवळ दैवी कर्तव्य म्हणून आपल्यावर प्रेम करत नाही; त्याचे प्रेम आपल्यापैकी प्रत्येकासाठी आहे, ते जिव्हाळ्याचे आहे आणि त्यात तो कधीही कमी पडत नाही. देव दूरचा किंवा आपल्याशी काहीही नाते नसलेला नाही; आपल्या परिपूर्णतेत तो आपल्यापासून अलिप्त राहत नाही. ख्रिस्तामध्ये देवाची दया आपल्याला दिसते. त्याचे मानवी हृदय करुणेने हेलावते आणि आपल्याला स्वतःच्या अधिक जवळ आणण्यासाठी जे काही करता येईल ते सर्व तो करतो. म्हणूनच त्याची करुणा आपल्याला इतका दिलासा देते: आपल्याला दोषी ठरवण्यासाठी दूर उभा राहणारा संतप्त देव तो नाही. उलट, ख्रिस्तामध्ये तो स्वतःला दयेने पूर्णपणे व्यापू देतो आणि करुणेने प्रेरित होऊन आपल्यापैकी प्रत्येकाच्या तारणासाठी कृती करतो.
तीच अपार दया आजही येशूच्या पवित्र हृदयातून वाहत आहे. स्वर्गात ख्रिस्ताचे मानवी हृदय त्याच्या दैवी स्वभावाशी अविभाज्यपणे एकरूप आहे आणि त्यातून पिता व पवित्र आत्मा यांचे प्रेम जगावर ओसंडून वाहते. त्याच्या ख्रिस्तसभेद्वारे, विशेषतः संस्कारांमधून आणि पवित्र जीवन जगणाऱ्या स्त्री-पुरुषांच्या जीवनातून, त्याची करुणा आपल्यापर्यंत पोहोचते. देवाच्या राज्यासाठी आपण जे काही करतो, त्यामागे हीच करुणा आपली प्रेरणा असली पाहिजे. त्याच्या दयेची जिवंत साधने होण्यासाठी आपल्याला बोलावले आहे. आपल्या कृतींतून, शब्दांतून आणि इतरांवरील प्रेमातून त्याच्या पवित्र हृदयाचे प्रतिबिंब दिसावे, जेणेकरून आपल्यापैकी प्रत्येकाला देवाच्या अढळ प्रेमाची खात्री वाटेल.
आजच्या सुवार्तेत आपण पाहतो की, करुणेने प्रेरित होऊन येशूने आपल्या बारा शिष्यांना प्रेषित म्हणून पाठवले. देवाच्या राज्याची घोषणा करण्याचा, आजाऱ्यांना बरे करण्याचा, मृतांना पुन्हा जिवंत करण्याचा, कुष्ठरोग्यांना शुद्ध करण्याचा आणि भुते घालवण्याचा आपला दैवी अधिकार त्याने त्यांना दिला. इस्राएल घराण्यातील हरवलेल्या मेंढरांपर्यंत पोहोचण्यासाठी त्याने त्यांना आपल्या दयेची साधने म्हणून निवडले होते. त्या लोकांना देवाच्या सत्याची आणि बरे करणाऱ्या त्याच्या कृपेची नितांत गरज होती.
आज येशू आपल्यापैकी प्रत्येकाला एका आगळ्या रीतीने पाठवतो, जेणेकरून आपण इतरांसाठी प्रकाश आणि दयेचा दीप होऊ. सर्वप्रथम तो आपल्याला आपल्या सर्वांत जवळच्या माणसांवर—आपल्या कुटुंबीयांवर आणि मित्रमैत्रिणींवर—प्रेम करण्यास बोलावतो. हे प्रेम नेहमीसारखे नसावे; त्याच्या स्वतःच्या प्रेमाप्रमाणे आपण त्यांच्यासाठी स्वतःला पूर्णपणे देऊ करावे. त्यांच्याविषयीच्या दैवी करुणेने आपले संपूर्ण अस्तित्व हेलावू द्यावे आणि आपले तसेच देवाचे प्रेम त्यांच्यावर आहे, याची त्यांना खात्री द्यावी. पण आपले कार्य तिथेच संपत नाही. आपल्या कुटुंबीयांवर प्रेम करण्याबरोबरच, देव आपल्या जीवनात ज्यांना आणतो त्या सर्वांपर्यंत आपण तीच करुणा पोहोचवली पाहिजे. त्या काळी येशूच्या पवित्र हृदयात भरून राहिलेली अपार दया आपण त्यांनाही दाखवली पाहिजे.
आज येशूच्या दैवी करुणेचे दोन दृष्टींनी चिंतन करा. प्रथम, तुमच्यावर ओसंडून वाहणाऱ्या त्याच्या प्रेमाकडे पाहा. ते प्रेम कितीही मोठे मानले, तरी ते प्रत्यक्षात त्याहून मोठे आहे. मग त्या प्रेमाला तुमचे जीवन बदलू द्या, जेणेकरून त्याची दया तुमच्यामधून इतरांच्या जीवनात वाहू शकेल. देवाचे प्रेम रोखून धरू नका; ते मुक्तपणे आणि भरभरून वाहू द्या. त्याच्या दैवी करुणेने तुमचे संपूर्ण अस्तित्व हेलावू द्या, म्हणजे तुम्ही त्याच्या दयेचे खरे साधन व्हाल आणि प्रेमाच्या व सर्वस्व व्यापणाऱ्या करुणेच्या सामर्थ्याने आत्म्यांना त्याच्याकडे आणाल.
हे परम प्रेमळ प्रभू, इस्राएलचे लोक किती त्रस्त आणि निराधार होते हे पाहून तुझे पवित्र हृदय कळवळले. हे प्रभू, तीच करुणा माझ्यावर विपुलपणे वर्षू दे आणि इतरांच्या जीवनात मला तुझ्या दयेचे साधन बनव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाचे राज्य
सामान्य काळातील अकरावा रविवार (वर्ष ब)
“देवाच्या राज्याची तुलना आपण कशाशी करावी, किंवा ते समजावून सांगण्यासाठी कोणता दाखला द्यावा? ते मोहरीच्या दाण्यासारखे आहे. जमिनीत पेरताना तो पृथ्वीवरील सर्व बियांपेक्षा लहान असतो. पण पेरल्यावर तो उगवतो आणि सर्व झाडाझुडपांपेक्षा मोठा होतो. त्याला एवढ्या मोठ्या फांद्या फुटतात की आकाशातील पक्षी त्याच्या सावलीत राहू शकतात.” मार्क 4:30–32
देवाच्या पुत्राने कुमारी मरियेच्या उदरी देह का धारण केला? त्याचा जन्म का झाला, त्याला येशू हे नाव का देण्यात आले, तो नाझरेथमध्ये का वाढला, त्याने तीन वर्षे लोकांमध्ये सेवाकार्य का केले, त्याला वधस्तंभावर का खिळण्यात आले, तो का मरण पावला आणि तिसऱ्या दिवशी तो का पुनरुत्थित झाला? कारण आपल्या जीवनाद्वारे, मरणाद्वारे आणि पुनरुत्थानाद्वारे येशूने देवाचे राज्य स्थापन केले आणि त्या राज्याचे सदस्य होण्यासाठी तो आपल्याला आमंत्रण देतो.
कधीकधी येशूचे जीवन आणि त्याचे कार्य यांचा चुकीचा अर्थ लावला जातो. एकमेकांवर प्रेम कसे करावे हे शिकवण्यासाठी स्वर्गातून आलेला एक ज्ञानी शिक्षक, एवढेच काही जण त्याला मानतात. इतरांच्या दृष्टीने तो मुख्यतः एक संदेष्टा आणि चमत्कार करणारा पुरुष आहे, ज्याला आपल्याला प्रेरणा देण्यासाठी आणि जीवनातील अडचणींमध्ये आशा देण्यासाठी पाठवण्यात आले. आणखी काही जण त्याच्याकडे समाजाच्या रूढींना आव्हान देणारा क्रांतिकारक म्हणून पाहतात. या प्रत्येक दृष्टिकोनात काही अंशी सत्य असले, तरी ते अपुरे आहेत. येशूच्या कार्याचा अंतिम उद्देश केवळ शिकवणे, प्रेरणा देणे किंवा समाज सुधारणे हा नव्हता; तो देवाच्या राज्याची सुरुवात करण्यासाठी आला. म्हणून देवाचे राज्य हे या जीवनात आपल्या सर्वांत जास्त लक्षाचे केंद्र आणि पुढील जीवनासाठी आपली एकमेव शाश्वत आशा असली पाहिजे.
देवाचे राज्य अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, प्रथम ते परिपूर्ण झाल्यावर कसे असेल याचा विचार करूया. काळाच्या शेवटी देव नवे आकाश आणि नवी पृथ्वी स्थापन करील आणि आपले राज्य परिपूर्णतेस नेईल. त्या शाश्वत राज्यात देवाची सत्ता सर्वांना पूर्णपणे दिसेल आणि ती कायम राहील. जगातील फूट आणि दुःखे—दारिद्र्य, रोग, गुन्हेगारी आणि पाप—नाहीशी होतील. ख्रिस्त शाश्वत राजा म्हणून राज्य करील, परिपूर्ण न्याय आणि समता प्रस्थापित करील आणि दैवी ज्ञानाने सर्व गोष्टींचा न्याय करील.
देवाचे शाश्वत राज्य आज आपल्या आकलनापलीकडे आहे. पण ते येईल तेव्हा या नश्वर जगातल्या कोणत्याही गोष्टीला महत्त्व उरणार नाही; महत्त्व असेल ते केवळ या जीवनात आपण जोपासलेल्या सद्गुणांना, विशेषतः देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेमाला, कारण ते प्रेम अनंतकाळ टिकेल. हे शाश्वत सत्य असले, तरी स्वर्गात संपत्ती साठवण्याऐवजी आपण पृथ्वीवरील आपला बहुतेक वेळ स्वतःची लौकिक ‘राज्ये’ उभारण्यात घालवतो (पाहा मत्तय 6:19–20).
मोहरीच्या दाण्याच्या दाखल्यात येशू सांगतो की देवाच्या राज्याची सुरुवात मोहरीच्या इवल्याशा दाण्यासारखी कुणाच्या नजरेत न भरणारी असते; पण ते वाढत जाऊन विशाल आणि सर्वांना सामावून घेणारे होते. मोहरीचे रोप पूर्ण वाढल्यावर त्याचे मोठे झुडूप होते. त्या इवल्याशा दाण्यावरून कल्पनाही करता येणार नाही इतके ते मोठे होते आणि आकाशातील पक्ष्यांना आश्रय देते. देवाच्या राज्याचे स्वरूपही असेच आहे: त्याची सुरुवात लहान आणि क्षुल्लक वाटू शकते, पण त्याची वाढ मानवी अपेक्षांपलीकडे जाते.
मोहरीचा दाणा जसा लहानच राहत नाही, तसाच आपला विश्वासही लहान राहू नये. देवाचे राज्य आपल्यामध्ये वाढावे यासाठी देवाला आपल्या हृदयात विश्वासाचे बी पेरू दिले पाहिजे. या बियांमध्ये इतकी शक्ती आहे की आपल्या आत्म्याच्या सुपीक मातीत आपण त्यांचा स्वीकार केला आणि मनन व प्रार्थनेने त्यांचे पोषण केले, तर त्या नक्की वाढतील. देवाच्या वचनाची ही बीजे स्वीकारणे आणि त्यांची जोपासना करणे हेच आपले एकमेव ध्येय असले पाहिजे. देवाच्या राज्यात प्रवेश करण्याचा हा एकच मार्ग आहे. याच मार्गाने आपण येशूला त्याच्या जीवनाचा, मरणाचा आणि पुनरुत्थानाचा उद्देश आपल्यामध्ये पूर्ण करू देतो, जेणेकरून तो आपल्याला आपल्या राज्याचे खरे सदस्य बनवील.
येशूला तुमच्या आत्म्यात आपले राज्य स्थापन करून तुम्हाला आपल्या येणाऱ्या शाश्वत राज्यात सामावून घ्यायचे आहे. त्याच्या या कार्यावर आज मनन करा. त्या राज्यात सहभागी होणे हेच तुमच्या जीवनाचे एकमेव ध्येय आहे का? तुम्ही विश्वासाची बीजे तुमच्यामध्ये वाढू देता का आणि ती इतरांच्या जीवनात पेरण्याचा प्रयत्न करता का? तुमच्यामध्ये देवाचे राज्य वाढावे म्हणून तुमचा सगळा वेळ आणि सारी शक्ती अर्पण करण्याचा निश्चय करा, म्हणजे देवाचे राज्य कायमचे स्थापन होईल तेव्हा तुम्हीही त्यात राहणाऱ्यांपैकी एक असाल.
हे माझ्या प्रभू, माझ्या शाश्वत राजा, तुझ्या वचनाचे बी माझ्या आत्म्यात पाठव आणि ते वाढण्यास मदत कर. तू सांगितलेल्या प्रत्येक सत्यात माझ्या अंतःकरणात विशाल होण्याचे आणि माझे संपूर्ण जीवन व्यापून टाकण्याचे सामर्थ्य आहे, असा माझा विश्वास आहे. तू माझ्या हृदयात पेरलेल्या प्रत्येक बीजाची मी प्रार्थना आणि मननाद्वारे निष्ठेने जोपासना करू दे, जेणेकरून त्याला माझ्या आणि इतरांच्या जीवनात फळ येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पापी व्यक्तीचा देवाशी समेट
सामान्य liturgical काळातील अकरावा रविवार (वर्ष क)
एका परुश्याने येशूला आपल्याबरोबर जेवायला बोलावले. येशू त्या परुश्याच्या घरी गेला आणि जेवायला बसला. त्या नगरात एक पापी स्त्री होती. येशू परुश्याच्या घरी जेवायला बसला आहे, हे तिला कळले. ती सुगंधी लेपाची संगमरवरी कुपी घेऊन आली आणि त्याच्या मागे, त्याच्या पायांजवळ रडत उभी राहिली. ती आपल्या अश्रूंनी त्याचे पाय भिजवू लागली. मग तिने ते आपल्या केसांनी पुसले, त्यांचे चुंबन घेतले आणि त्यांना सुगंधी लेप लावला. लूक 7:36–38
कफर्णहूम आणि त्यासारख्या नगरांमध्ये ‘पापी स्त्री’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या स्त्रीला लोकांसमोर अपमान सहन करावा लागे, धार्मिक जीवनातून तिला वगळले जाई आणि समाजही तिला नाकारे. ती अशुद्ध व अपात्र आहे आणि तिच्या उद्धाराची कोणतीही आशा नाही, असे मानले जाई. बहुतेकदा ज्या स्त्रीला उघडपणे ‘पापी’ ठरवले जाई, ती एकतर वेश्याव्यवसायात असलेली किंवा जिच्यावर व्यभिचाराचा आरोप झाला होता अशी स्त्री असे. काहींच्या बाबतीत त्यांच्या स्वतःच्या निर्णयाचाही यात वाटा असू शकतो; पण अनेक स्त्रिया दारिद्र्यामुळे, आप्तांनी त्यांना सोडून दिल्यामुळे किंवा सामाजिक अन्यायामुळे अशा परिस्थितीत सापडत असत.
उदाहरणार्थ, विधवा आणि घटस्फोटित स्त्रियांना उदरनिर्वाहाचे फार थोडे पर्याय असत, कारण यहुदी समाजात स्त्रियांना आर्थिक स्वातंत्र्य मर्यादित होते आणि त्यांचे हक्कही फार कमी होते. आधार देणारे पुरुष नातेवाईक नसतील आणि सन्मानाने उदरनिर्वाह करण्याचे साधनही नसेल, तर निरुपायाने त्या वेश्याव्यवसायाकडे वळत असत. काही वेळा, छळ करणाऱ्या पतीमुळे किंवा अन्यायी न्यायव्यवस्थेमुळे एखाद्या स्त्रीवर व्यभिचाराचा खोटा आरोप केला जाऊ शकत असे. काही स्त्रियांना शोषणामुळे, बळजबरीमुळे किंवा कुटुंबाच्या कर्जापायी गुलामगिरीत ढकलले गेल्यामुळेही पापमय जीवन जगण्यास भाग पाडले जात असे.
पहिल्या शतकातील गालील प्रदेशात, ‘पापी स्त्री’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या एखाद्या स्त्रीचा समाजाशी पुन्हा सलोखा होणे आणि तिच्यावरचा कलंक दूर होणे ही फार दुर्मीळ गोष्ट होती. याजक, शास्त्री किंवा परुशी यांच्यापैकी कोणीही एखाद्या व्यक्तीच्या पापांची क्षमा झाली आहे असे जाहीर करत नसे. त्याऐवजी, त्या व्यक्तीने पुरेसा पश्चात्ताप केला आहे का, मंदिरात नियमानुसार बलिदान अर्पण केले आहे का आणि नियमशास्त्राचे पालन केले आहे का, यावर ते जाहीर निर्णय देत. या अटी पूर्ण झाल्या असतील तरच त्या व्यक्तीला सभास्थानात आणि समाजात पुन्हा प्रवेश मिळू शकत असे.
आजच्या शुभवर्तमानात येशू एका पापी स्त्रीशी मोठ्या दयेने वागतो आणि तिच्या पापांची क्षमा झाली आहे असे जाहीर करून प्रचलित सामाजिक व धार्मिक संकेत मोडून टाकतो. समाज तिला पापी का मानत होता, हे आपल्याला सांगितलेले नाही. ती पापी म्हणून ओळखली जात होती आणि शिमोन परुश्याच्या घरी येशू भोजनासाठी पहुडला असताना ती त्याला शोधत तिथे आली, एवढेच आपल्याला सांगितले आहे.
ती पापी स्त्री आत आली आणि रडत रडत येशूला तेल लावण्याचा प्रयत्न करू लागली, तेव्हा तिची निंदा करावी, तिला अशुद्ध ठरवावे आणि तिने येशूला स्पर्श करू नये अशी मनाई करावी, हीच अपेक्षा होती. येशूने तिला खडसावले असते, तर परुश्यांनी त्याला दाद दिली असती, कारण नियमशास्त्राचा त्यांचा कठोर आणि चुकीचा अर्थ बरोबर असल्याची पुष्टी त्यातून मिळाली असती, असे त्यांना वाटले असते.
पण येशूने नेमके उलट केले. त्याने नियमांच्या काटेकोर पालनाचा परुश्यांनी लादलेला भार नाकारला, त्या स्त्रीच्या अंतःकरणात डोकावून तिचा प्रामाणिकपणा ओळखला आणि तिला क्षमा केली—कोणत्याही विधीच्या किंवा बाह्य पुराव्याच्या आधारे नव्हे, तर स्वतःच्या दैवी अधिकाराने. हे पाहून तेथे उपस्थित असलेले लोक थक्क झाले आणि आपापसांत म्हणू लागले, “हा कोण आहे, जो पापांचीही क्षमा करतो?” (लूक 7:49).
आपल्या सार्वजनिक सेवाकार्यात येशूने जसे चुकीचे सामाजिक संकेत आणि नियमांच्या काटेकोर पालनाचे जाचक ओझे झुगारून दिले, तसेच तो आजही करतो. येशू आपल्याकडे पाहतो, तेव्हा आपल्या अंतःकरणातले सारे काही त्याला दिसते. आपले हेतू, ज्या परिस्थितीमुळे आपण पाप केले ती परिस्थिती, त्या पापांचे आपल्यावरचे ओझे आणि क्षमा मिळावी अशी आपल्याला इच्छा आहे की नाही, हे सर्व त्याला माहीत आहे. केवळ येशूच परिपूर्ण न्यायाधीश आहे आणि तोच दयेने कृपा प्रदान करतो.
आपल्यापैकी कोणीही स्वतःच्या प्रयत्नांनी नीतिमान ठरू शकत नाही. आपण सर्व पापी आहोत. आपल्या पापांचा सगळा तपशील उघड झाला, तर आपण सर्व जण अनेक आज्ञांचे उल्लंघन केल्याबद्दल दोषी ठरू. म्हणून या पापी स्त्रीचे उदाहरण अनुसरणे हाच आपल्यापुढे एकमेव मार्ग आहे. सर्वप्रथम, देवाच्या अमर्याद दयेवर आपली दृढ श्रद्धा असली पाहिजे. मग, आपला स्वतःशी आणि आपल्या ख्रिस्तसभेशी पुन्हा सलोखा घडवून आणण्याची देवाची इच्छा आहे, असा भरवसा ठेवून आपण त्याच्यासमोर आपली पापे उघडपणे कबूल केली पाहिजेत. तसेच, त्याची दया मिळाल्यावर आपणही इतरांना तशीच दया दाखवली पाहिजे.
आज या पापी स्त्रीचे चिंतन करा. तिच्यात स्वतःला पाहा आणि तिने ज्या नम्रतेने व भरवशाने ख्रिस्ताकडे धाव घेतली, त्याच नम्रतेने व भरवशाने त्याच्याकडे जा. परुश्यांप्रमाणे स्वतःलाच नीतिमान समजू नका; देवासमोर नम्र व्हा. सर्वांशी तितक्याच गाढ दयेने वागा. मग देवाने त्या पापी स्त्रीला जशी करुणा दाखवली, तशीच तो तुम्हालाही दाखवील. तो तुमच्या पापांची क्षमा करील आणि तुमचा स्वतःशी व आपल्या ख्रिस्तसभेशी पुन्हा सलोखा घडवून आणील.
हे परमदयाळू प्रभू, त्या पापी स्त्रीप्रमाणे मीही कबूल करतो की मी पापी आहे आणि मला तुझ्या असीम दयेची गरज आहे. मला क्षमा कर, मला शुद्ध कर आणि मला पुन्हा तुझ्या कृपेत आण. तू मला जशी दया दाखवलीस, तशीच दया इतरांनाही दाखवण्याचा मी निश्चय करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
न्यायाचे नवे रूप
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा सोमवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “ ‘डोळ्याबद्दल डोळा आणि दाताबद्दल दात,’ असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे. पण मी तुम्हाला सांगतो, दुष्ट माणसाला प्रतिकार करू नका… कोणी तुम्हाला सक्तीने एक मैल जायला लावले, तर त्याच्याबरोबर दोन मैल जा.” मत्तय 5:38–39, 41
‘डोळ्याबद्दल डोळा आणि दाताबद्दल दात’ हे वचन मोशेच्या जशास तसे प्रतिकार करण्याच्या नियमाला उद्देशून आहे (पाहा: निर्गम 21:23–25). मोशेने हा नियम घालून दिला त्या काळी, एखाद्या इजेचा सूड घेताना मूळ इजेपेक्षा अधिक हानी केली जाई आणि त्यातून वाढत्या हिंसेचे दुष्टचक्र सुरू होई. हा नियम नैसर्गिक न्यायाचे एक रूप होता: अपराधाच्या प्रमाणातच शिक्षा होईल याची तो खात्री करत असे आणि त्यामुळे संघर्ष हाताबाहेर जाण्याला आळा बसत असे.
जशास तसे प्रतिकार करण्याच्या नियमाचा हेतू सूडाच्या अतिरेकाला आळा घालणे आणि सुव्यवस्था पुन्हा प्रस्थापित करणे हा होता. पण खरा सलोखा केवळ आमूलाग्र दया दाखवल्यानेच साधतो, हे येशूने प्रकट केले. अमर्याद दया हा वैर मिटवण्याचा कितीतरी प्रभावी उपाय आहे, कारण ती सूडाचे दुष्टचक्र मुळाशीच तोडते, असे त्याने शिकवले. येशूचे आगमन होण्यापूर्वी आणि पवित्र आत्म्याचा वर्षाव होण्यापूर्वी, या उदात्त पाचारणानुसार जगण्यासाठी आवश्यक असलेली कृपा मानवजातीला लाभली नव्हती. परंतु ख्रिस्तामध्ये त्याच्या अनुयायांना दैवी कृपेने सूडाचे दुष्टचक्र तोडण्याचे सामर्थ्य मिळाले—सूड घेऊन नव्हे, तर दया दाखवून.
समेटाचे हे अधिक उदात्त रूप समजावून सांगण्यासाठी येशू एका रोमन कायद्याचा दाखला देतो. त्या कायद्यानुसार रोमन सैनिक यहुद्यांना आपले लष्करी सामान एक रोमन मैल वाहून नेण्याची सक्ती करू शकत होते. एक रोमन मैल म्हणजे सुमारे 4,855 फूट; तो आजच्या मैलापेक्षा थोडा कमी होता. हा कायदा यहुद्यांसाठी अपमानास्पद होता, कारण त्यांना अनेकदा हातातले काम सोडून आपल्यावर जुलूम करणाऱ्यांची सेवा करावी लागे. या अन्यायाविरुद्ध दाद मागण्याचा मार्ग जवळजवळ नव्हताच. त्यामुळे आपण पराधीन आहोत, याची त्यांना वेदनादायक जाणीव होत असे.
येशू या अन्यायाचे समर्थन करत नाही. उलट, कायदा जेवढी मागणी करतो त्यापेक्षा अधिक करण्याचे आवाहन तो आपल्या अनुयायांना करतो आणि अशा रीतीने त्या प्रसंगाचे स्वरूपच बदलतो. लादलेले ओझे नाखुशीने वाहण्याऐवजी त्यांनी ते स्वेच्छेने दुप्पट अंतर वाहावे—एक मैलाऐवजी दोन मैल जावे. अशा अनपेक्षित प्रतिसादाने रोमन सैनिक थक्क झाले असते. सक्तीने कराव्या लागणाऱ्या सेवेचे रूपांतर उदारतेच्या अनपेक्षित कृतीत झाले असते.
या आज्ञेतील ज्ञान ती देत असलेल्या स्वातंत्र्यात आहे. दुसऱ्याचे ओझे वाहण्यात मुळात काही वाईट नव्हते; वेदना अन्यायामुळे नव्हे, तर अपमानामुळे होत होती. ते ओझे स्वेच्छेने स्वीकारून—दुसरा मैलही आपखुशीने चालून—येशूचे अनुयायी दुखावलेल्या अभिमानाच्या आणि मनात साचलेल्या कटुतेच्या पलीकडे जाऊ शकले असते. अन्यायाचे बळी म्हणून राहण्याऐवजी ते देवाच्या अशा दयेचे साक्षीदार झाले असते, जी कोणत्याही पात्रतेशिवाय मिळते. खरे सामर्थ्य सूड घेण्यात नव्हे, तर उदारतेत आहे, हे त्यांनी दाखवून दिले असते.
न्यायाविषयीच्या या उदात्त शिकवणीमागचे तत्त्व आपल्या जीवनात असंख्य प्रसंगी लागू पडते. जेव्हा आपल्यावर अन्याय होतो किंवा आपल्याला अयोग्य वागणूक मिळते, तेव्हा आपल्यासमोर एक निवड असते: आपण नैसर्गिक न्यायाची काटेकोर अंमलबजावणी व्हावी असा आग्रह धरू शकतो किंवा अलौकिक प्रेमाचा मार्ग निवडू शकतो. जे केवळ न्यायाचाच आग्रह धरतात, ते अनेकदा संताप, दोषारोप आणि मनात साचलेली कटुता यांच्या दुष्टचक्रात अडकतात. पण समोरची व्यक्ती त्यास पात्र आहे की नाही याचा हिशेब न करता तिच्यावर भरभरून प्रेम करण्याचे जे निवडतात—तिने केलेल्या अपराधांना मनापासून क्षमा करतात आणि आवश्यकतेपेक्षा अधिक करतात—त्यांना अंतःकरणात खोलवर स्वातंत्र्य अनुभवायला मिळते.
प्रेम नैसर्गिक विवेकबुद्धीच्या विरोधात नाही. उलट, ते तिच्या मर्यादा ओलांडून तिला उन्नत करते आणि निव्वळ मानवी न्यायाला दैवी स्वरूप देते. हे सत्य समजून घेण्यासाठी आणि आचरणात आणण्यासाठी आपल्याला ज्ञानदानाची गरज आहे. त्यामुळे आपण आपल्या मर्यादित दृष्टीने नव्हे, तर देवाच्या दृष्टीने जीवनाकडे पाहू शकतो. या दैवी ज्ञानामुळे जगाच्या अपेक्षेप्रमाणे नव्हे, तर ख्रिस्ताच्या आज्ञेप्रमाणे आपण प्रतिसाद देऊ शकतो आणि परिवर्तन घडवणाऱ्या दयेच्या सामर्थ्याने सूडाचे दुष्टचक्र तोडू शकतो.
आज तुमच्यावर कोणकोणत्या प्रकारे अन्याय झाला आहे, यावर चिंतन करा. काही प्रसंगी अन्यायाची वेदना खरी असते आणि आपल्याशी चुकीचे वागले गेले आहे, हे नाकारता येत नाही. तरीही खरा प्रश्न आपल्याला वाईट वागणूक मिळाली की नाही हा नसून, आपण त्याला कसा प्रतिसाद देणार आहोत हा आहे. येशू आपल्याला दुखावलेल्या अभिमानाच्या पलीकडे जाऊन दयाळूपणाच्या कृतींनी आणि समोरच्याची पात्रता न पाहता दाखवलेल्या उदारतेने प्रतिसाद देण्यास बोलावतो. हा उदात्त मार्ग स्वीकारल्याने आपण कटुतेच्या बंधनातून सुटतो आणि दैवी ज्ञानाने मिळणारे स्वातंत्र्य अनुभवतो.
हे परम उदार देवा, मी अनेकदा ज्या काटेकोर न्यायाची अपेक्षा करतो, त्याहून तुझी दया कितीतरी श्रेष्ठ आहे. मला ज्ञानदान दे, म्हणजे मला दयेचे अनंत मोल समजेल आणि माझ्यावर होणाऱ्या प्रत्येक अन्यायाला सामोरे जाताना मी मुक्तपणे दया दाखवू शकेन. काय न्याय्य आहे याविषयीच्या माझ्या स्वतःच्या समजुतीवर नव्हे, तर प्रेमाद्वारे खरा न्याय घडवून आणणाऱ्या तुझ्या दैवी इच्छेवर विश्वास ठेवण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेमाला मर्यादा नाही
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: तू आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम कर आणि आपल्या शत्रूचा द्वेष कर. पण मी तुम्हाला सांगतो: आपल्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि तुमचा छळ करणाऱ्यांसाठी प्रार्थना करा, म्हणजे तुम्ही तुमच्या स्वर्गीय पित्याची मुले व्हाल… म्हणून तुमचा स्वर्गीय पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे तुम्हीही परिपूर्ण व्हा.” मत्तय 5:43–45, 48
जुन्या कराराच्या पहिल्या पाच ग्रंथांत दिलेल्या मोशेच्या नियमशास्त्राने आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याचे महत्त्व शिकवले: “तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर. मी परमेश्वर आहे” (लेवीय 19:18). या संदर्भात ‘शेजारी’ म्हणजे मुख्यतः आपले इस्राएली बांधव. या आज्ञेमुळे देवाच्या निवडलेल्या लोकांमधील प्रेमाचे आणि एकतेचे बंध दृढ होत होते. परंतु परदेशीयांशीही दयाळूपणे वागण्याची आज्ञा नियमशास्त्राने दिली होती: “एखादा परदेशी तुमच्या देशात तुमच्याबरोबर राहत असेल, तर त्याच्यावर जुलूम करू नका. त्याला तुमच्यातल्या एखाद्या देशबांधवासारखे माना आणि त्याच्यावर स्वतःसारखे प्रेम करा” (लेवीय 19:33–34). प्रेम करण्याची देवाची आज्ञा केवळ इस्राएलपुरती मर्यादित ठेवण्याचा त्याचा हेतू कधीच नव्हता.
शतके उलटत गेली तसे नियमशास्त्राच्या काही शिक्षकांनी त्याचा अर्थ विपर्यस्त करायला सुरुवात केली. आजच्या शुभवर्तमानात येशू अशाच एका चुकीच्या अर्थाकडे लक्ष वेधतो: “ ‘तू आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम कर आणि आपल्या शत्रूचा द्वेष कर,’ असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे.” आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याची आज्ञा तोरात खरोखरच होती; पण ‘आपल्या शत्रूचा द्वेष कर’ असे त्यात म्हटलेले नव्हते. उलट, तो लोकांनी लावलेला चुकीचा अर्थ होता, जो काही गटांमध्ये रूढ झाला होता. एस्सीनांसारख्या काही यहुदी पंथांनी आपल्या गटाबाहेरील लोकांपासून वेगळे राहण्याचा आग्रह धरला. इतकेच नव्हे, तर त्यांनी अशा लोकांना ‘अंधाराची मुले’ असेही म्हटले (1QS 1:10). परुशी इतके टोकाचे नव्हते; तरीही ते अनेकदा प्रेमाची व्याप्ती आपल्याच धार्मिक आणि वांशिक समुदायांपुरती मर्यादित ठेवत.
दैवी प्रेमाची परिपूर्णता उलगडून दाखवत येशू ही चूक दुरुस्त करतो: “पण मी तुम्हांला सांगतो, तुमच्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा.” परिपूर्ण प्रेम करणे हे एक उदात्त पाचारण आहे. असे प्रेम भेदभाव करत नाही. त्यातून देवाचे अमर्याद प्रेम दिसून येते, कारण तो “वाईट आणि चांगल्या दोघांवरही आपला सूर्य उगवतो आणि नीतिमान व अनीतिमान दोघांवरही पाऊस पाडतो” (मत्तय 5:45). ख्रिस्त आपल्या अनुयायांना स्वाभाविक मानवी ममतेच्या पलीकडे जाऊन, आपला छळ करणाऱ्यांनाही सामावून घेणारे अलौकिक प्रेम करण्यास बोलावतो. हे प्रेम केवळ भावना नाही; तो इच्छाशक्तीने केलेला जाणीवपूर्वक निर्णय आहे आणि त्यातून आपण देवाच्याच परिपूर्णतेत सहभागी होतो: “म्हणून तुमचा स्वर्गीय पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे तुम्हीही परिपूर्ण व्हा.”
पण आपण सर्वांवर बिनशर्त करत असलेले प्रेम आणि परस्पर प्रेमातून निर्माण होणारे ऐक्याचे बंध यांतील फरक लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. आपला छळ करणाऱ्यांवर प्रेम करणे सुरुवातीला आपल्याला अवघड वाटू शकते. असे प्रेम करणे वेदनादायक आणि आव्हानात्मक असले, तरी त्यात परिवर्तन घडवण्याचे मोठे सामर्थ्य आहे. हे प्रेम छळ करणाऱ्याला क्रूरतेचा त्याग करण्याचे, पश्चात्ताप करून देवाकडे वळण्याचे आणि आपल्यावरही प्रेम करण्याचे आमंत्रण देते.
आपला शेजारीही देवावर प्रेम करतो आणि आपल्या प्रेमाला प्रेमाने प्रतिसाद देतो, तेव्हा शेजाऱ्यावरच्या प्रेमाला अधिक गहन अर्थ प्राप्त होतो. हे परस्पर प्रेम स्वाभाविकपणे दिलासा देतेच, पण अलौकिक रीतीने दोघांना एकत्रही आणते. पवित्रतेत एकत्र वाढताना या प्रेमातून दोघांनाही बळ मिळते.
आपण करावे अशी आज्ञा दिलेले प्रेम किती विलक्षण आहे, हे येशूने स्वतः वधस्तंभावर आपल्या छळकर्त्यांसाठी प्रार्थना करून दाखवले: “पित्या, त्यांना क्षमा कर, कारण ते काय करीत आहेत हे त्यांना कळत नाही” (लूक 23:34). देव जसे प्रेम करतो तसे प्रेम करणे म्हणजे जगातील भेदांच्या पलीकडे जाऊन पित्याची खरी मुले होणे आणि लोक आपल्याशी कसेही वागले तरी सर्वांवर प्रेम करणे. अशी परिपूर्णता साधणे कठीण असले, तरी आपल्या दैनंदिन जीवनात त्या आदर्शापर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न आपण कधीही सोडू नये.
आज तुम्ही ज्यांच्यावर प्रेम करता त्यांच्याविषयी चिंतन करा. ज्या नात्यांत दोन्ही बाजूंनी देवाच्या परिपूर्ण प्रेमाचे प्रतिबिंब दिसते, त्या नात्यांतून मिळणारा दिलासा आणि बळ आधी मनापासून अनुभवा. मग ज्यांच्यावर प्रेम करणे तुम्हाला कठीण जाते, त्यांच्याकडे लक्ष वळवा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा आणि त्यांच्यासाठी प्रार्थना करण्याचा निश्चय करा. मनात साचलेले दुःख आणि आकस दूर करून तुमचे हृदय शुद्ध करावे, अशी देवाकडे विनंती करा आणि तुमच्या वागण्यात पित्याचे प्रेम दिसावे यासाठी प्रयत्न करा. नीतिमान आणि अनीतिमान दोघांवरही जसा पाऊस पडतो, तशी पित्याची करुणा तुमच्यातून सर्वांपर्यंत पोहोचू द्या. अशा रीतीने तुम्ही तुमच्या स्वर्गीय पित्याची खरी मुले व्हाल.
हे सर्वथा परिपूर्ण देवा, तुझ्या प्रेमाला सीमा नाहीत. चांगले असोत वा वाईट, तू सर्वांवर मुक्तपणे प्रेम करतोस. जे तुझे दैवी प्रेम स्वीकारतात आणि त्याला प्रेमाने प्रतिसाद देतात, त्यांना तू आपल्याशी ऐक्यात आणतोस आणि ते तुझ्याच जीवनात सहभागी होतात. पण जे ते नाकारतात, ते पापाच्या अंधारात अडकून राहतात. माझ्या मनातील सारा कटूपणा आणि आकस दूर कर, माझे हृदय शुद्ध कर आणि तू जसे प्रेम करतोस तसे प्रेम करायला मला शिकव, जेणेकरून मी खरोखर तुझे लाडके लेकरू होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खरी नीतिमत्ता
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा बुधवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “लोकांनी पाहावे म्हणून तुम्ही सत्कृत्ये करू नका, याची काळजी घ्या. नाहीतर तुमच्या स्वर्गीय पित्याकडून तुम्हाला प्रतिफळ मिळणार नाही.” मत्तय 6:1
खरेपणा इतरांना आपल्याकडे आकर्षित करतो. ज्याच्या जीवनात खरी नम्रता आणि सद्गुण दिसतात, अशा व्यक्तीवर लोकांचा सहज विश्वास बसतो. याउलट, दांभिकपणा म्हणजे अंतःकरणात सद्गुण नसताना देवासाठी नव्हे, तर लोकांची वाहवा मिळवण्यासाठी नीतिमत्तेचा दिखावा करणे. अशा वागणुकीमुळे अविश्वास निर्माण होतो आणि लोक दूर जातात. आजच्या शुभवर्तमानात येशू आपल्या शिष्यांना लोकांकडून दाद मिळवण्याऐवजी पित्याची निःशब्द पसंती मिळवण्यास सांगतो. खरी पवित्रता लोकांना दाखवण्यासाठी नसते; ती देवाच्या अदृश्य सान्निध्यात जगायची असते. गुप्तपणे केलेली कृत्ये तो पाहतो आणि त्यांचे प्रतिफळ देतो.
आपल्या डोंगरावरील प्रवचनात येशू दानधर्म, प्रार्थना आणि उपवास या तीन अत्यावश्यक धार्मिक आचरणांकडे लक्ष वेधतो. त्यांतून तो खरी नीतिमत्ता आणि दांभिकपणा यांतील फरक दाखवतो. तो ज्यांना “दांभिक” म्हणतो, त्या शास्त्री, परुशी आणि इतर धार्मिक नेत्यांनी या पवित्र कृत्यांचे प्रदर्शन मांडले होते. देवाच्या भक्तीपेक्षा लोकांकडून दाद मिळवण्याला त्यांनी अधिक महत्त्व दिले होते.
दांभिक लोक दान देताना आपल्यापुढे “तुतारी वाजवत” असत. म्हणजेच, ते आपल्या उदारपणाची जणू जाहीर घोषणा करत. दान देताना परुशी प्रत्यक्षात तुतारी वाजवत असण्याची शक्यता कमी आहे. पण येशू या रूपकातून त्यांच्या मनाची वृत्ती उघड करतो: त्यांना खऱ्या प्रेमापेक्षा स्वतःचा गौरव करण्यात रस होता. दूत जसा एखादी महत्त्वाची आज्ञा जाहीर करण्यासाठी तुतारी वाजवतो, तसे हे नेते आपल्या दानधर्माकडे जास्तीत जास्त लोकांचे लक्ष जाईल याची काळजी घेत असत.
याउलट, दान देण्याची योग्य रीत येशू शिकवतो: “पण तू दान देतोस तेव्हा तुझा उजवा हात काय करतो हे तुझ्या डाव्या हाताला कळू देऊ नकोस, म्हणजे तुझे दान गुप्त राहील. आणि गुप्तपणे केलेले पाहणारा तुझा पिता तुला प्रतिफळ देईल” (मत्तय 6:3–4). आपला मुद्दा ठसवण्यासाठी येशू अतिशयोक्तीचा वापर करतो. “तुझा उजवा हात काय करतो हे तुझ्या डाव्या हाताला कळू देऊ नकोस” हे दान देताना राखायच्या पूर्ण नम्रतेचे प्रभावी रूपक आहे. दान इतक्या शुद्ध अंतःकरणाने द्यावे की त्यातून ना लोकांची वाहवा मिळवण्याची इच्छा असावी, ना स्वतःचा अभिमान वाढवण्याचा हेतू; ते केवळ देवाच्या गौरवासाठीच द्यावे.
त्याचप्रमाणे, दांभिक लोक प्रार्थना करताना “इतरांनी आपल्याला पाहावे म्हणून सभास्थानांत आणि रस्त्यांच्या नाक्यांवर” उभे राहणे पसंत करत. देवाशी जिव्हाळ्याचे नाते साधण्यापेक्षा लोकांकडून मान मिळवणे हीच त्यांची धडपड होती. अशी प्रार्थना खरी प्रार्थना नसून स्वतःचे प्रदर्शनच अधिक ठरते. याउलट, येशू शिकवतो की खरी प्रार्थना “तुझ्या आतल्या खोलीत” होते, जिथे तू गुप्तपणे पित्याची प्रार्थना करतोस. ही प्रतिमा प्रार्थनेचा खरा हेतू स्पष्ट करते: इतरांच्या नजरेत भरणे नव्हे, तर देवाशी खऱ्या जिव्हाळ्याचे नाते साधणे (पाहा मत्तय 6:5–6).
शेवटी, येशू दाखवून देतो की दांभिक लोक उपवास करताना इतरांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी मुद्दाम “उदास चेहरा करतात” आणि “आपल्या दिसण्याकडे दुर्लक्ष करतात.” त्यांचा उपवास हे देवाला अर्पण केलेले बलिदान नसून लोकांची वाहवा मिळवण्यासाठी केलेले प्रदर्शन आहे. याउलट, खरा उपवास गुप्तपणे आणि आत्मसंयमाच्या भावनेने करावा—इतरांवर छाप पाडण्यासाठी नव्हे, तर आपल्या अनियंत्रित वासनांना आवर घालण्यासाठी आणि पित्याला नम्रपणे बलिदान अर्पण करण्यासाठी.
दांभिक लोक ज्या रीतीने या तिन्ही साधना करतात, त्यातून त्यांना केवळ क्षणभंगुर फळ मिळते, यावर येशू भर देतो: “आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, त्यांना त्यांचे प्रतिफळ मिळाले आहे.” त्यांचे “प्रतिफळ” पोकळ आणि क्षणभंगुर आहे—त्यांच्या बाह्य दिखाव्याने प्रभावित झालेल्या लोकांची वाहवा. देवाच्या दृष्टीने त्याला काहीही पुण्यमूल्य नाही. नम्रतेने आणि प्रामाणिकपणे केलेले दान, प्रार्थना आणि उपवास यांनाच शाश्वत फळ येते. त्यांमुळे आपण देवाच्या कृपेत अधिक खोलवर रुजतो आणि त्याच्या राज्यात टिकणारे प्रतिफळ मिळवतो.
आज आपल्या आध्यात्मिक साधना किती प्रामाणिक आहेत, यावर चिंतन करा. आपली सत्कृत्ये केवळ देवाने पाहिली तरी तुम्हांला समाधान वाटते का? भीतीपोटी किंवा संकोचामुळे आपण आपली भक्ती लपवू नये; मात्र आपले हेतू निर्मळ राहतील याची काळजी घ्यावी. आपण केवळ देवाचे गौरव आणि इतरांचे भले साधावे. जे काही करता ते नम्रतेने, खरेपणाने आणि मनापासून करण्याचा प्रयत्न करा. मग तुमचा पिता तुमचा चांगुलपणा पाहील आणि तुम्हांला त्याच्या शाश्वत प्रतिफळाचा आशीर्वाद देईल.
हे परम गौरवशाली प्रभू, सर्व गौरव, सन्मान आणि स्तुतीस केवळ तूच पात्र आहेस. मी तर तुझा नम्र सेवक आहे; तुझ्या जीवनात आणि कार्यात सहभागी होण्याचा आशीर्वाद मला लाभला आहे. माझे हेतू शुद्ध कर आणि सदैव प्रामाणिकपणे व निर्मळ भक्तिभावाने वागण्याची कृपा मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
योग्य रीतीने प्रार्थना करायला शिकणे
सामान्य liturgical काळातील अकराव्या आठवड्याचा गुरुवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “प्रार्थना करताना परधर्मीयांसारखी निरर्थक बडबड करू नका. आपण पुष्कळ बोललो तर आपली प्रार्थना ऐकली जाईल, असे त्यांना वाटते. तुम्ही त्यांच्यासारखे होऊ नका. तुम्ही मागण्याआधीच तुम्हांला कशाची गरज आहे हे तुमच्या पित्याला ठाऊक आहे. म्हणून तुम्ही अशी प्रार्थना करा: ‘हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, तुझे नाव पवित्र मानले जावो…” मत्तय 6:7–9
येशूच्या काळातील अनेक परधर्मीयांना वाटत असे की सतत आग्रह धरून, लांबलचक मंत्र म्हणून किंवा निरर्थक पुनरुक्ती करून आपण दैवी कृती आपल्या इच्छेप्रमाणे घडवून आणू शकतो. याउलट येशू शिकवतो की खरी प्रार्थना म्हणजे पित्याच्या प्रेमळ काळजीवर भरवसा ठेवणे, त्याच्यावर दबाव आणणे नव्हे. ख्रिस्ती प्रार्थनेचा हेतू देवाला आपल्या मनाप्रमाणे वागायला लावणे नसून आपली अंतःकरणे त्याच्या इच्छेशी एकरूप करणे हा आहे.
संत थॉमस अक्विनास प्रभूच्या प्रार्थनेचा गहन अर्थ उलगडून सांगतात: “प्रार्थना म्हणजे देवासमोर आपल्या इच्छा व्यक्त करणे. म्हणून ज्या गोष्टींची इच्छा करणे योग्य आहे, त्याच आपण मागाव्यात. ज्या सर्व गोष्टींची इच्छा आपण करायला हवी, त्या प्रभूच्या प्रार्थनेत आहेतच; शिवाय त्या योग्य क्रमाने मांडल्या आहेत. अशा रीतीने ही प्रार्थना केवळ आपल्या मागण्यांनाच नव्हे, तर आपल्या अंतःकरणालाही आकार देते” (सुम्मा थिओलोजिए, II-II, 83.9).
संत थॉमस यांच्या मते, सत्य बुद्धीला उमगते तेव्हा प्रार्थनेची सुरुवात होते. जे चांगले आहे ते निवडण्याआधी आणि त्याची इच्छा करण्याआधी, देवाच्या दृष्टीने खरोखर चांगले काय आहे, हे आपण प्रथम ओळखले पाहिजे. म्हणूनच प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिल्या तीन विनंत्यांचा केंद्रबिंदू आपल्या गरजा नसून देवाचे गौरव हे सर्वोच्च कल्याण आहे:
- “तुझे नाव पवित्र मानले जावो” या विनंतीतून आपण अशी इच्छा व्यक्त करतो की देवाचे पावित्र्य आपल्या अंतःकरणात आणि जगात आपण देत असलेल्या साक्षीद्वारे ओळखले जावे, त्याचा आदर व्हावा आणि ते सर्वांना कळावे.
- “तुझे राज्य येवो” ही विनवणी आहे की देवाची सत्ता आपल्या अंतःकरणात प्रस्थापित व्हावी आणि अखेरीस काळाच्या शेवटी त्याचे राज्य पूर्णत्वास यावे.
- “जसे स्वर्गात तसे पृथ्वीवरही तुझ्या इच्छेप्रमाणे होवो” ही विनंती आहे की आपली इच्छा केवळ देवाच्या दैवी इच्छेशी जुळावी आणि स्वर्गातील संत व देवदूत जसे त्याच्या आज्ञा पाळतात, तसे आपणही त्या पाळण्याचा प्रयत्न करावा.
सत्य बुद्धीला उमगल्यावर आपल्या इच्छाशक्तीने कृपेच्या साहाय्याने ते निवडले पाहिजे. सुरुवातीला आपण अनेकदा कर्तव्य म्हणून या विनंत्या करतो; पण कृपेने आपली इच्छाशक्ती बळकट होत जाते, तशा या विनंत्या आपल्याला प्रिय वाटू लागतात. मग आपण इच्छापूर्वक देवाच्या सत्याला पुन्हा पुन्हा “हो” म्हणतो. त्यामुळे आपल्या इच्छांचा क्रम सुधारतो आणि आपल्यात चांगल्या सवयी, म्हणजेच सद्गुण, रुजतात. देवाच्या गौरवाला पहिले स्थान दिल्यानंतर आपण आपल्या गरजांकडे वळतो आणि शाश्वत ज्ञानाच्या प्रकाशात आपण सर्वस्वी त्याच्यावर अवलंबून आहोत, हे मान्य करतो:
- “आमची रोजची भाकर आज आम्हांला दे” या विनंतीतून आपण देहाच्या उदरनिर्वाहासाठी आवश्यक ते आणि पवित्र युखारिस्ताद्वारे आध्यात्मिक पोषण मागतो. आपल्या अंतःकरणाचे रूपांतर होत जाते, तशी आपल्याला केवळ ऐहिक गरजा भागवणाऱ्या अन्नाचीच नव्हे, तर जीवनाची भाकर असलेल्या स्वतः ख्रिस्ताचीही भूक लागते.
- “जसे आम्ही आमच्याविरुद्ध अपराध करणाऱ्यांना क्षमा करतो, तसे तू आमच्या अपराधांची आम्हांला क्षमा कर” ही देवाच्या दयेसाठी केलेली विनवणी आहे. यातून आपल्याला शिकायला मिळते की आपल्याला क्षमा मिळावी अशी आशा असेल, तर आपण सर्वांना क्षमा केली पाहिजे. कालांतराने कृपेमुळे आपल्याला सूड घेण्यापेक्षा दया दाखवावी असे अधिक वाटू लागते आणि आपली अंतःकरणे देव व शेजारी यांच्यावरील प्रेमात घडत जातात.
- “आम्हांस मोहात पडू देऊ नको” या विनंतीत, ज्या परिस्थितींमुळे आपण पापात पडू शकतो, त्या टाळण्यासाठी आपण देवाची मदत मागतो. आपण कृपेत जितके वाढतो, तितकी पापाची ओढ कमी होते आणि त्याचा तिटकारा वाढतो.
- “आम्हांस वाईटापासून सोडव” ही शेवटची आणि सर्वांत व्यापक विनंती आहे. पाप, सैतान आणि देवापासून आपल्याला दूर करणारी प्रत्येक गोष्ट—अशा सर्व वाईटापासून मुक्ती मिळावी, अशी ही याचना आहे. येथे आपल्या इच्छेचे सर्वोच्च शुद्धीकरण होते: सर्व वाईटापासून मुक्त होऊन देवाशी अंतिम ऐक्य साधण्याची आस आत्म्याला लागते आणि शुद्ध झालेल्या इच्छेद्वारे त्याला ते ऐक्य प्राप्त होते.
आज या परिपूर्ण प्रार्थनेवर चिंतन करा. प्रत्येक विनंतीवर मनन करा आणि तिच्या प्रत्येक शब्दाला तुमचे मन, इच्छाशक्ती आणि इच्छा यांना आकार देऊ द्या. ही प्रार्थना सावकाश आणि एकाग्रतेने म्हणा. देवाची कृपा तुमचे मन उजळू दे, तुमची इच्छाशक्ती बळकट करू दे आणि तुमच्या मनातील ओढी बदलू दे. सुरुवातीला हे शब्द मनापासून उमटत नसले, तरी चिकाटीने प्रार्थना करत राहा आणि कृपेला तुमच्यात कार्य करू द्या. मग प्रार्थनेत जे मागता ते तुम्हाला खरोखर प्रिय होईल; तुम्ही योग्य ते इच्छाल, पूर्ण भरवसा ठेवाल आणि संपूर्ण मनाने प्रेम कराल.
हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, तुझे नाव पवित्र मानले जावो. तुझे राज्य येवो. जसे स्वर्गात तसे पृथ्वीवरही तुझ्या इच्छेप्रमाणे होवो. आमची रोजची भाकर आज आम्हांस दे आणि जसे आम्ही आमच्या अपराध्यांना क्षमा करतो तसे तूही आमच्या अपराधांची आम्हांस क्षमा कर. आम्हांस मोहात पडू देऊ नको, पण आम्हांस वाईटापासून सोडव. आमेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
संपत्ती पृथ्वीवर साठवायची की स्वर्गात?
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा शुक्रवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “पृथ्वीवर स्वतःसाठी संपत्ती साठवू नका. येथे कसर लागून किंवा झिजून तिचा नाश होतो आणि चोर घर फोडून ती चोरून नेतात. पण स्वर्गात संपत्ती साठवा. तेथे कसर लागत नाही, झिजून नाश होत नाही आणि चोर घर फोडून ती चोरून नेत नाहीत. कारण जिथे तुमची संपत्ती आहे, तिथेच तुमचे हृदयही असेल.” मत्तय 6:19–21
आजच्या शुभवर्तमानातील शिकवण शब्दशः स्वीकारणे अनेकांना कठीण वाटते. धनसंपत्ती आणि भौतिक सुखसाधने मिळवण्याची स्वप्ने पाहणे लोकांमध्ये सामान्य आहे. आपल्या प्रभूची शिकवण आणि स्वतःच्या इच्छा यांचा मेळ घालण्याच्या प्रयत्नात, ‘आम्ही गरिबांना उदारपणे मदत करू,’ असे आश्वासन देऊन ते संपत्ती मिळवण्याच्या धडपडीचे समर्थन करू शकतात. पण आपण कोणते आदर्श साध्य करण्यासाठी झटले पाहिजे?
येशूचा उपदेश स्पष्ट आहे: पैसा, मालमत्ता आणि सत्ता ही या जगाची क्षणभंगुर संपत्ती आहे. ती नाश पावू शकते, चोरीला जाऊ शकते किंवा गमावली जाऊ शकते. याउलट, सद्गुण, सत्कृत्ये, प्रेमाची कृती आणि पवित्रतेत होणारी वाढ ही आध्यात्मिक संपत्ती शाश्वत आहे. लूकच्या शुभवर्तमानातील धन्यवचने आठवा. त्यांत येशू स्पष्टपणे म्हणतो, “तुम्ही जे गरीब आहात ते धन्य…” (लूक 6:20). येशू रूपकात्मक अर्थाने बोलत होता, की प्रत्यक्ष गरिबीमुळे खरोखरच मोठे आशीर्वाद लाभतात?
मत्तयच्या शुभवर्तमानात येशूचे शब्द थोडे वेगळ्या रीतीने नोंदवले आहेत: “आत्म्याने दीन असलेले ते धन्य…” (मत्तय 5:3). “आत्म्याने” असे म्हणत तो सांसारिक संपत्तीविषयीच्या अंतःकरणातील अनासक्तीवर भर देतो. त्याच्याशी आपल्या ऐक्याच्या आड येणाऱ्या आसक्तींपासून मुक्त होण्यास तो आपल्याला बोलावतो. मात्र, मोठी संपत्ती आपल्याकडे असली किंवा तिची इच्छा आपण बाळगली, तरी आपण खरोखर “आत्म्याने दीन” राहू शकतो, असे सहज गृहीत धरू नये. काही जणांना देवाच्या इच्छेनुसार भौतिक साधनांचा सुज्ञपणे उपयोग करण्याचे बोलावणे असते. तरीही शुभवर्तमानाचा आदर्श साधे जीवन जगण्याचा आहे. अशा जीवनामुळे सुरक्षिततेसाठी भौतिक साधनांवर अवलंबून राहण्याची वृत्ती कमी होते.
ही शिकवण आचरणात आणणे कठीण वाटण्याचे एक कारण म्हणजे भौतिक सुखसोयी आपल्याला सुरक्षित असल्याचा खोटा दिलासा देतात. भरपूर वस्तू असण्यात आपल्याला अनेकदा समाधान वाटते; पण साधेपणाने आणि अनासक्तपणे जगण्यात त्याहून अधिक आनंद मिळू शकतो, यावर विश्वास ठेवणे आपल्याला कठीण जाते. येशू आपल्याला दारिद्र्यात जगण्यास नव्हे, तर संपत्तीच्या अतिरेकी आसक्तीपासून मुक्त असे जीवन जगण्यास बोलावतो. अशा जीवनात आपली खरी सुरक्षितता देवात असते.
कल्पना करा की जगातील सर्वांत आलिशान विश्रांतीस्थळी सहलीला जाण्याचे बक्षीस तुम्हाला मिळाले आहे. सहलीचा सगळा खर्च भरलेला आहे आणि तिथे अतुलनीय सुखसोयी व अनुभव तुमची वाट पाहत आहेत. असे बक्षीस अर्थातच हवेहवेसे वाटेल; त्यातून आपल्याला समाधानही मिळेल असे वाटेल. पण येशूची आजची शिकवण आपल्याला आठवण करून देते की पृथ्वीवरील कोणत्याही ऐश्वर्याची तुलना स्वर्गातील शाश्वत संपत्तीशी होऊ शकत नाही. प्रश्न असा आहे: आपले मन कशात रमते? आपण आपली अंतिम आशा सांसारिक संपत्तीवर ठेवली, तर आपली दृष्टी अंधुक होईल आणि आपली वाट पाहणारे अधिक मोठे हित आपल्याला दिसणार नाही. पण आपण प्रथम देवाचे राज्य शोधले, तर त्याच्या प्रकाशाने आपली अंतःकरणे भरून जातील. तो प्रकाश आपल्याला कधीही नष्ट न होणाऱ्या संपत्तीकडे नेईल.
भौतिक वस्तू मुळात वाईट नाहीत. तरी आपले अंतःकरण अधिक मोठ्या हिताकडे वळावे, अशी येशूची इच्छा आहे. तो संपत्तीचा निषेध करत नाही; पण ती आध्यात्मिक वाढीच्या आड येते तेव्हा तिच्या धोक्यांविषयी सावध करतो. लक्षात ठेवा, श्रीमंतांना त्याच्या राज्यात प्रवेश करणे अशक्य आहे असे येशूने म्हटले नाही; ते कठीण आहे असे त्याने म्हटले (पाहा: मत्तय 19:23–24; मार्क 10:25). खरी अडचण संपत्तीमुळे निर्माण होणाऱ्या आसक्तीत आहे. ती देवावर अवलंबून राहण्याऐवजी आपण सुरक्षित आहोत आणि आपल्याला कोणाच्याही आधाराची गरज नाही, असा खोटा भरवसा निर्माण करते.
म्हणूनच, अधिक सोपा मार्ग निवडण्यात फार शहाणपण आहे—तो केवळ स्वर्गाकडे नेणारा मार्ग नाही, तर स्वर्गातील विपुल संपत्तीकडे नेणाराही मार्ग आहे. या मार्गावर आपण जाणीवपूर्वक साधेपणा निवडतो आणि भौतिक वस्तूंच्या अतिरेकापासून अलिप्त असे जीवन स्वेच्छेने स्वीकारतो. त्यामुळे आपल्या इच्छा शुद्ध होतात आणि सांसारिक मोहांच्या बंधनातून मुक्त होतात. अलिप्ततेचे हे आवाहन केवळ श्रीमंतांसाठी नाही; ज्यांच्याजवळ थोडेच आहे, पण आणखी मिळवण्याच्या अतृप्त लालसेने जे पछाडलेले आहेत, त्यांच्यासाठीही आहे.
आज या गहन आध्यात्मिक सत्यावर चिंतन करा: जेव्हा आपण बाह्य आचरणात आणि अंतःकरणातही साधेपणा स्वीकारतो, तेव्हा देवाच्या पालनपोषणावरचा आपला भरवसा अधिक दृढ होतो आणि त्याच्या कृपेतच आपल्याला खरी संपत्ती सापडते. अशी आध्यात्मिक संपत्ती अनंतकाळ आपल्याजवळ राहील. ती निवडणे हे दैवी सुज्ञतेचे कृत्य आहे. ही निवड आपल्याला कल्पनेपलीकडच्या शाश्वत प्रतिफळाकडे नेते. स्वर्गात आपण साठवलेल्या खजिन्याला ना कसर लागते, ना तो नाश पावतो.
हे सर्व संपत्तीच्या प्रभू, तू गरीब आणि नम्र जनांना कल्पनेपलीकडचा खजिना देतोस. सांसारिक संपत्तीच्या अवाजवी इच्छांपासून मला मुक्त कर आणि माझे मन स्वर्गातील खऱ्या संपत्तीकडे लाव. माझ्या मालमत्तेच्या वापरात संयम राखण्याची आणि त्याहूनही अधिक, माझ्या अंतःकरणाला शिस्त लावण्याची कृपा मला दे, म्हणजे सर्व गोष्टींपेक्षा तुझी आणि तुझ्या इच्छेची आस मला लागेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाचे नगर आणि मानवाचे नगर
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा शनिवार
“म्हणून ‘आम्ही काय खावे?’ किंवा ‘आम्ही काय प्यावे?’ किंवा ‘आम्ही काय घालावे?’ असे म्हणत चिंता करू नका. या सगळ्या गोष्टींच्या मागे परधर्मी लोक लागतात. तुम्हाला या सर्व गोष्टींची गरज आहे, हे तुमच्या स्वर्गीय पित्याला माहीत आहे. पण प्रथम देवाचे राज्य आणि त्याचे नीतिमत्त्व शोधा, म्हणजे या सर्व गोष्टीही तुम्हाला दिल्या जातील. उद्याची चिंता करू नका; उद्याचा दिवस स्वतःची काळजी घेईल. प्रत्येक दिवसाला त्याचे स्वतःचे दुःख पुरे आहे.” मत्तय 6:31–34
पाचव्या शतकात संत ऑगस्टीन यांनी देवाचे नगर हा कॅथलिक विचारपरंपरेतील आणि पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञानातील सर्वांत महत्त्वाच्या ग्रंथांपैकी एक ग्रंथ लिहिला. त्यात त्यांनी ख्रिस्ती “देवाचे नगर” आणि परधर्मी “मानवाचे नगर” यांच्यातील भेद दाखवला. अशा रीतीने त्यांनी रोमन साम्राज्याच्या ऱ्हासासाठी ख्रिस्ती धर्माला दोष देणाऱ्यांना उत्तर दिले. ते लिहितात: “अशा प्रकारे दोन प्रकारच्या प्रेमांतून दोन नगरे घडली: देवाचा तिरस्कार करण्याइतक्या आत्मप्रेमातून पृथ्वीवरील नगर, आणि स्वतःचा तिरस्कार करण्याइतक्या देवप्रेमातून स्वर्गीय नगर. पहिले स्वतःचा गौरव करते, तर दुसरे प्रभूमध्ये गौरव मानते.” (XIV.28)
त्या काळी एकेकाळचे बलाढ्य रोमन साम्राज्य सतत ऱ्हास पावत होते, आणि अनेक जण त्याच्या पतनाला ख्रिस्ती धर्माचा उदय कारणीभूत असल्याचे चुकीने मानत होते. पण ऑगस्टीन यांनी इतिहास, देवाचे पालनपोषण आणि मानवजातीचे अंतिम भवितव्य यांचे सखोल धर्मशास्त्रीय आणि तात्त्विक विवेचन करून ख्रिस्ती श्रद्धेचे समर्थन केले. मानवी संस्कृती ज्या दोन मूलभूत दिशांनी वाटचाल करू शकते, त्यांतील भेद त्यांनी दाखवला: मानवाचे नगर आत्मप्रेम आणि ऐहिक वैभव यांवर उभारलेले आहे, तर देवाचे नगर दैवी प्रेम आणि शाश्वत सत्य यांवर आधारलेले आहे. हा भेद स्पष्ट करून ऑगस्टीन यांनी मानवी उत्कर्षाचा आणि तारणाचा खरा मार्ग दाखवला.
ऑगस्टीन यांच्या शब्दांत आजच्या शुभवर्तमानातील ख्रिस्ताच्या शिकवणीचा प्रतिध्वनी ऐकू येतो. त्यांच्या काळात वाढत्या कॅथलिक चर्चच्या उभारणीसाठी झटणाऱ्या श्रद्धावंतांना त्या शब्दांनी स्पष्ट दिशा आणि प्रोत्साहन दिले. आजही त्यांची अंतर्दृष्टी तितकीच समर्पक आहे. भौतिकवाद आणि लौकिक मूल्यांच्या वाढत्या आहारी जाणाऱ्या जगात ती चर्चला मार्गदर्शन करते.
कोणते “नगर” तुम्हाला अधिक आकर्षक वाटते? देवाचे नगर—किंवा येशू म्हणतो त्याप्रमाणे, देवाचे राज्य—खरोखर उभारायचे असेल, तर शुभवर्तमानापासून आणि देवाचे राज्य उभारण्याच्या कार्यापासून आपल्याला दूर नेणाऱ्या अनेक लौकिक प्रभावांबाबत आपण जागरूक राहिले पाहिजे.
येशू शिकवतो त्याप्रमाणे, परधर्मी लोक या जगातील गोष्टींच्या मागे लागतात आणि त्यांची चिंता करतात; असे करताना अनेकदा शाश्वत गोष्टींकडे त्यांचे दुर्लक्ष होते. पण आपल्या स्वर्गीय पित्याला आपल्या गरजा माहीत आहेत. म्हणून तो आपली काळजी घेतो, हा भरवसा आपण अंतःकरणात जोपासला पाहिजे. स्वतःच्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यासाठी जबाबदारीने व कष्टपूर्वक प्रयत्न करण्यास आपल्याला पाचारण केले आहे. तरीही, देवाच्या इच्छेला आपण सहकार्य करतो तेव्हा आपल्याला आधार देणारा शेवटी देवच आहे, हे आपण ओळखले पाहिजे. हे सर्व आपण न घाबरता केले पाहिजे.
भौतिक संपत्तीची जबाबदारीने व्यवस्था पाहण्याचा येशू निषेध करत नाही; उलट, ऐहिक गोष्टींच्या चिंतेविषयी तो आपल्याला सावध करतो. “प्रथम देवाचे राज्य आणि त्याचे नीतिमत्त्व शोधा,” ही आपल्या जीवनाची मूलभूत वृत्ती असली पाहिजे. आपण असे केले, तर “या सर्व गोष्टीही तुम्हाला दिल्या जातील.” म्हणजेच, आपल्या अंतःकरणात, आपल्या कुटुंबांत आणि आपल्या समाजात देवाचे राज्य उभारणे ही आपल्या प्रेमाची सर्वोच्च अभिव्यक्ती असेल, तर देव आपल्या गरजा भागवेल असा भरवसा आपण ठेवू शकतो. त्यामुळे त्याच्या दैवी कार्यावर आपल्याला पूर्ण लक्ष केंद्रित करता येईल.
आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू दिलासा देणारे शब्द सांगतो: “उद्याची चिंता करू नका; उद्याचा दिवस स्वतःची काळजी घेईल. प्रत्येक दिवसाला त्याचे स्वतःचे दुःख पुरे आहे.” या शब्दांचा अर्थ असा नाही की आपण अविचाराने किंवा बेजबाबदारपणे वागावे, जणू भविष्याचा विचार न करता बेफिकीरपणे जगण्यासाठीच आपल्याला बोलावले आहे. उलट, हे देवाच्या पालनपोषणावर भरवसा ठेवण्याचे निमंत्रण आहे. दररोज देवाला आणि त्याच्या इच्छेला आपण सर्वांत पहिले स्थान दिले, तर तो आपल्या गरजा योग्य त्या प्रमाणात भागवेल, या विश्वासाने आपण जगावे.
तुम्ही खरोखरच “प्रथम देवाचे राज्य आणि त्याचे नीतिमत्त्व शोधता” का, यावर आज चिंतन करा. हे ओळखण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे प्रार्थनापूर्वक आपल्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छांचे परीक्षण करणे. जेव्हा तुम्हाला देवाच्या राज्याची आस असते, तेव्हा तुम्हाला शांती लाभते आणि तुमचे अंतर्मन सुव्यवस्थित होते. पण जेव्हा तुमचे मन लौकिक गोष्टींना चिकटून राहते, तेव्हा अनेक गोष्टींची चिंता तुम्हाला सतावते आणि त्यांचे ओझे तुमच्यावर पडते. आपल्या इच्छांना योग्य क्रम देण्याचा प्रयत्न करा. मग गौरवशाली आणि शाश्वत अशा देवाच्या नगरीत आनंदाने सहभागी होण्यासाठी जे काही चांगले आणि आवश्यक आहे, ते सर्व देव तुम्हाला उदारपणे देईल.
हे परम गौरवशाली राजा, आमच्या अंतःकरणांत, आमच्या कुटुंबांत आणि आमच्या जगात तुझे राज्य स्थापन करण्यासाठी तू आलास. कितीतरी वेळा मला तुझ्या राज्याचे वैभव ओळखता येत नाही. त्याऐवजी क्षणभंगुर सुख, संपत्ती आणि आराम यांची ऐहिक नगरी उभारण्यासाठी मी धडपडतो. हे प्रभु, मला अधिकाधिक तुझ्या जवळ घे आणि माझे श्रद्धेचे डोळे उघड, म्हणजे मी केवळ तुझीच इच्छा शोधीन आणि जे राज्य तू स्थापन करू इच्छितोस, त्यासाठी तुझे खरे साधन होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड पेपरबॅक & ई-पुस्तक स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

ॲमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल – आणि इतरही!
