चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
कृपेचा कोनशिला
सामान्य काळातील सत्ताविसावा रविवार (वर्ष अ)
येशू त्यांना म्हणाला, “तुम्ही पवित्र शास्त्रात हे कधीच वाचले नाही काय: बांधणाऱ्यांनी नाकारलेला दगड कोनशिला झाला आहे; हे प्रभूने केले आहे आणि आपल्या दृष्टीने ते अद्भुत आहे? म्हणून मी तुम्हांला सांगतो, देवाचे राज्य तुमच्याकडून काढून घेतले जाईल आणि त्या राज्याचे फळ देणाऱ्या लोकांना ते दिले जाईल.” मत्तय 21:42–43
या जगात आजवर घडलेली सर्वांत विस्मयकारक घटना म्हणजे देवाच्या पुत्राचा मृत्यू. अनेक कारणांनी ही घटना विस्मयकारक आहे. दुष्ट लोकांनी आपल्या पुत्राची निर्घृण हत्या करावी, हे देवपित्याने होऊ दिले, ही विस्मयाची गोष्ट आहे. आपला छळ थांबवण्यासाठी पुत्राने असंख्य देवदूतांना मदतीला बोलावले नाही, हीही विस्मयाची गोष्ट आहे. त्याची आई पाहत असताना येशूने क्रुसावरून क्षमेचे शब्द उच्चारले, हेही विस्मयकारक आहे. पण या घटनेतील कदाचित सर्वांत विस्मयकारक गोष्ट ही आहे की, तिच्यामुळे शाश्वत तारणाची देणगी आपल्याला मिळणे शक्य झाले.
सर्वांत मोठ्या दुष्कृत्यातून सर्वांत मोठे कल्याण घडवून आणणे केवळ देवाच्या अगम्य ज्ञानाने आणि सामर्थ्यानेच शक्य होते. देवाच्या पुत्राच्या निर्घृण हत्येपेक्षा अधिक दुष्ट कृत्य असू शकत नाही. आणि त्या घृणास्पद कृत्याचे रूपांतर मानवजातीच्या तारणाच्या निर्णायक कृतीत होण्यापेक्षा अधिक गौरवशाली असे काहीही असू शकत नाही. येशू हा “बांधणाऱ्यांनी नाकारलेला दगड” होता. पण ज्या कृपामय नवजीवनासाठी आपल्याला पाचारण केले आहे, त्याची “कोनशिला” पित्याने त्या नाकारलेल्या दगडालाच बनवले.
वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्याने द्राक्षमळ्याच्या कुळांचा दाखला संपतो. या दाखल्यात तारणाच्या इतिहासाची रूपरेषा मांडली आहे. पिता हा द्राक्षमळ्याचा मालक आहे आणि द्राक्षमळा इस्राएलच्या लोकांचे प्रतीक आहे. कुळे म्हणजे त्या काळचे धार्मिक नेते. देवाच्या राज्याचे फळ गोळा करण्यासाठी पाठवलेल्या संदेष्ट्यांना त्यांनी वाईट वागणूक दिली. दाखल्यातील मुलगा म्हणजे देवाचा पुत्र. येशूला मारून टाकले तर आपली सत्ता टिकून राहील, या चुकीच्या समजुतीने इस्राएलच्या नेत्यांनी त्याला ठार मारले. प्रत्यक्षात मात्र त्यांनी स्वतःचाच विनाश ओढवून घेतला आणि ज्याची हत्या झाली तो पुत्र चर्चची कोनशिला आणि नवजीवनाचा स्रोत झाला.
आज देवाने आपला नवा द्राक्षमळा, म्हणजेच चर्च, ज्यांच्या देखरेखीखाली सोपवला आहे, त्यांच्यापैकी तुम्हीही एक आहात. तुम्ही भरपूर चांगले फळ द्यावे, अशी देवाची अपेक्षा आहे. चर्चची जबाबदारी पोप, धर्माध्यक्ष आणि याजक यांच्यावर विशेष रीतीने सोपवली असली, तरी ती सामान्य श्रद्धावंतांवरही आपापल्या परीने सोपवली आहे. प्रत्येकाने देवाच्या राज्यासाठी फळ दिले पाहिजे आणि आपल्यावर सोपवलेली जबाबदारी कशी पार पाडली, याचा हिशेब प्रत्येकाला द्यावा लागेल.
कधी कधी आपण अशा समजुतीच्या आहारी जातो की आपल्याकडे देण्यासारखे फारसे काही नाही. आपण पोप, धर्माध्यक्ष किंवा निदान याजक असतो, तर देवासाठी मोठी कामे करू शकलो असतो. हे खरे असले, तरी देवाच्या राज्यासाठी भरपूर चांगले फळ देणे प्रत्येकाला शक्य आहे, हेही तितकेच खरे आहे. आणि देव आपल्या सर्वांकडून हीच अपेक्षा करतो. याबद्दल तुम्हांला किंचितही शंका वाटत असेल, तर हे निर्विवाद सत्य पुन्हा आठवा: आजवर घडलेल्या सर्वांत घोर दुष्कृत्यातून पित्याने मानवाला ज्ञात असलेले सर्वांत मोठे कल्याण घडवून आणले. देव मृत्यूतून नवजीवन निर्माण करू शकतो, तर तो तुमच्याद्वारेही नक्कीच सामर्थ्याने कार्य करू शकतो. खरे तर, तुम्ही जितके दुर्बल असाल आणि स्वतःला जितके नगण्य समजत असाल, तितके अधिक चांगले फळ देव तुमच्याद्वारे घडवू शकतो.
आज या गौरवशाली सत्यावर चिंतन करा: देव स्वतःच्या दुःखसहनातून आणि मृत्यूतून जगाचे तारण घडवू शकतो, तर तो तुमच्याद्वारेही तुमच्या कल्पनेपलीकडचे कार्य करू शकतो. कदाचित तुम्ही प्रसिद्ध सुवार्ताप्रचारक होणार नाही. एखाद्या नावाजलेल्या सेवाकार्यात तुम्हांला यश मिळणार नाही, असेही होऊ शकते. इतकेच नव्हे, तर आयुष्यभर तुम्हांला अनेक दुःखे, छळ आणि अडचणींनाही तोंड द्यावे लागू शकते. तुमच्या जीवनाची परिस्थिती कशीही असो, तुमच्याद्वारे मोठी कार्ये घडवण्याची आणि आपल्या राज्यासाठी भरपूर चांगले फळ निर्माण करण्याची देवाची इच्छा आहे. या कार्यासाठी स्वतःला समर्पित करा आणि या जगात आपल्या कृपेची कोनशिला म्हणून देवाला तुमचा उपयोग करू द्या.
हे माझ्या प्रभू, चर्चच्या कोनशिले, इस्राएलच्या नेत्यांनी तुला नाकारले आणि अत्यंत भयानक रीतीने ठार मारले. तरीही तू आपल्या गौरवशाली सामर्थ्याने त्या दुष्कृत्यातून सर्वांत मोठे कल्याण घडवलेस. माझ्या दुर्बलता आणि वेदना, माझे गुण आणि श्रम, हे सर्व मी तुला अर्पण करतो; माझे संपूर्ण जीवन मी तुला अर्पण करतो. माझा उपयोग कर आणि तुझ्या जीवनात सहभागी होण्यास मला मदत कर, म्हणजे तुझ्या इच्छेप्रमाणे तुझ्यासोबत मीही तुझ्या कृपेची कोनशिला होऊ शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खरे प्रेम
सामान्य काळातील सत्ताविसावा रविवार (वर्ष ब)
परुशी येशूकडे आले आणि त्यांनी विचारले, “पतीने आपल्या पत्नीला घटस्फोट देणे नियमशास्त्रानुसार योग्य आहे काय?” ते त्याची परीक्षा पाहत होते. मार्क 10:2
देवाच्या गहन सत्यांमध्ये परुश्यांना रस नव्हता. आपणच नीतिमान आहोत हे सिद्ध करण्यासाठी देवाच्या सत्याचा विपर्यास करण्यातच त्यांना रस होता. त्यांनी येशूला विचारलेला प्रश्न हा एक सापळा होता, पण येशू त्यात अडकत नाही. वैवाहिक प्रेमाविषयी मोशेने काय शिकवले, असे तो त्यांना विचारतो. मग तो स्पष्ट करतो की मोशेच्या शिकवणीचा त्यांनी लावलेला अर्थ त्यांच्या कठोर अंतःकरणातून आला होता; सुरुवातीलाच प्रकट झालेल्या देवाच्या मूळ हेतूवर तो आधारलेला नव्हता.
आपल्या ख्रिस्तसभेची विवाहाच्या अविच्छेद्यतेविषयीची शिकवण उत्पत्तीच्या पुस्तकातील शिकवणीतून येते. आजच्या शुभवर्तमानात येशू त्या शिकवणीला दुजोरा देतो आणि ती अधिक स्पष्ट करतो. जेव्हा एक पुरुष आणि एक स्त्री स्वतंत्रपणे व पूर्ण मनाने संमती देतात आणि त्यातून खरे विवाहबंधन प्रस्थापित होते, तेव्हा केवळ मृत्यूनेच ते बंधन तुटू शकते.
अधिक व्यापक दृष्टीने पाहिले तर, येशू ज्या विवाहबंधनाविषयी बोलतो, त्यातून देव आपल्यापैकी प्रत्येकाशी किती दृढपणे बांधील आहे हे दिसते. त्याला प्रतिसाद म्हणून आपणही तशीच बांधिलकी स्वीकारावी, असे तो आपल्याला आमंत्रण देतो. देव आपल्याशी स्वेच्छेने करार करतो, त्यात तो स्वतःला पूर्णपणे देतो आणि तो करार कधीही मागे घेत नाही. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. आपल्यापैकी प्रत्येकाशी असलेल्या आपल्या बांधिलकीबद्दल देव कधीही आपले मन बदलणार नाही. आपणही त्याच प्रकारे स्वतःला देवाच्या इच्छेला समर्पित करून त्याच्या बांधिलकीला प्रतिसाद देण्याचा सतत प्रयत्न केला पाहिजे.
या जगातील विवाहाविषयी येशू आणि परुशी यांच्यात झालेल्या या संवादाबद्दल आणखी बरेच काही सांगता येईल. पण देवाशी असलेल्या आपल्या विवाहकरारात आणि इतरांवर प्रेम करताना आपण सहज ज्या सापळ्यात अडकू शकतो, तोही या संवादात ओळखला पाहिजे. विवाहाविषयीच्या शिकवणीतून प्रकट होणाऱ्या गहन सत्यांची पर्वा न करता परुश्यांनी विवाहाच्या नियमाचा वापर करून येशूला त्याच्याच बोलण्यात पकडण्याचा प्रयत्न केला. तसेच आपणही देवाच्या नियमाचा असा वापर करू शकतो की त्यातून आपल्या अंतःकरणाचा कठोरपणा दिसून येतो. वैवाहिक प्रेम असो किंवा देवाशी असलेल्या आपल्या ऐक्याचा आधार असलेले प्रेम असो, ते एकमेकांना जोडण्याऐवजी सहज शस्त्र बनू शकते. इतरांशी वागताना, प्रेमाच्या तत्त्वांचा वापर करून त्यांच्यावर दबाव आणण्याच्या किंवा त्यांना आपल्या मनासारखे वागायला लावण्याच्या सापळ्यात आपण सहज अडकू शकतो. “तुझं माझ्यावर प्रेम असतं, तर तू…” देवावर प्रेम करण्याच्या बाबतीतही, आपण अनेकदा आपले प्रेम त्याच्या अगदी मूलभूत नियमांच्या नाइलाजाने केलेल्या पालनापुरते मर्यादित करतो. उदाहरणार्थ, “मला चर्चमध्ये जावंच लागतं.”
प्रेम शुद्ध आणि पवित्र असावे, तर प्रेमाविषयीच्या चुकीच्या समजुतींपलीकडे जाऊन ते ज्या प्रकारे जगावे असा हेतू आहे, त्याच प्रकारे ते जगले पाहिजे. शुद्ध प्रेमात आपण नेहमी स्वतःला देतो. त्यात त्याग असतो. ते नेहमी दुसऱ्याचे भले पाहते. प्रेम संपूर्ण असते आणि ते कधीही मागे घेता कामा नये. प्रेम असे बंध निर्माण करते की ते कधीही तुटू नयेत. प्रेमाने सर्व काही सहन केले पाहिजे, आणि आपल्यावर असलेल्या देवाच्या प्रेमात ते रुजले असेल तरच हे शक्य होते.
आज तुम्ही कशा प्रकारे प्रेम करता, यावर चिंतन करा. तुम्ही इतरांना जे प्रेम द्यावे अशी देवाची इच्छा आहे, त्या प्रेमाचा विपर्यास तुमच्या अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे होतो का? प्रेम तुमच्याकडून जे मागते, ते तुम्ही कमी लेखता का? तुमचे प्रेम संपूर्ण आहे का? ते तुम्ही स्वेच्छेने देता का? ते कधीही मागे न घेण्याची तुमची तयारी आहे का? तुमच्या प्रेमात तुम्ही स्वतःचा लाभ पाहता की स्वतःला देता? देवाने तुम्हाला दिलेल्या प्रेमाच्या शुद्ध आणि पवित्र स्वरूपावर चिंतन करा. तितक्याच खोलवर देवावर आणि इतरांवर प्रेम करण्याचा पुन्हा निर्धार करा, म्हणजे तुमच्या प्रेमातून निर्माण होणारे करार सदैव टिकतील.
हे कराराच्या प्रभू, तुझे प्रेम परिपूर्ण आहे. ते शुद्ध आणि निःस्वार्थ आहे. त्या प्रेमात तू स्वतःला पूर्णपणे देतोस आणि ते कधीही मागे घेत नाहीस. मलाही तुझ्यावर असेच प्रेम करायला मदत कर, म्हणजे ज्या दैवी विवाहकरारात सहभागी होण्यासाठी मला बोलावले आहे, त्यात मी सहभागी होऊ शकेन. हे पवित्र प्रेम माझ्या प्रत्येक नात्यात ओसंडून वाहू दे, म्हणजे त्या पवित्र बंधांचा पाया तूच असशील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
श्रद्धेतून मिळणारे पोषण
सामान्य काळातील सत्ताविसावा रविवार (वर्ष क)
प्रेषित प्रभूला म्हणाले, “आमची श्रद्धा वाढव.” प्रभूने उत्तर दिले, “तुमच्यात मोहरीच्या दाण्याएवढी श्रद्धा असती, तर तुम्ही या तुतीच्या झाडाला म्हणाला असता, ‘मुळासकट उपटले जा आणि समुद्रात लावले जा,’ आणि त्याने तुमचे ऐकले असते.” लूक 17:5–6
एखादे झाड मुळासकट उपटून समुद्रात लावणे शक्य आहे का? ते कसे करता येईल, याची कल्पना करणेही कठीण आहे. केवळ श्रद्धेने दिलेल्या एका साध्या आज्ञेने ते घडावे, याची कल्पना करणे तर विशेष कठीण आहे. झाड मुळासकट उपटण्याची कल्पनाच करायला अवघड आहे; पण ते समुद्रात लावण्याची कल्पना करणे त्याहून अवघड आहे. झाडाला पाणी आवश्यक असले तरी ते समुद्रात लावून वाढेल अशी अपेक्षा करता येत नाही. पण यातून काही अंशी हाच मुद्दा स्पष्ट होतो: खऱ्या श्रद्धेचे सामर्थ्य आपण अनेकदा कमी लेखतो. संत मत्तयच्या शुभवर्तमानात म्हटले आहे की श्रद्धा डोंगर हलवू शकते. संत लूकच्या शुभवर्तमानानुसार श्रद्धा झाड मुळासकट उपटून पुन्हा समुद्रात लावू शकते. यासाठी मोहरीच्या दाण्याएवढी श्रद्धा पुरेशी आहे.
मोहरीच्या दाण्याएवढी श्रद्धा म्हणजे किती श्रद्धा? मोहरीचा दाणा लहान, अगदी लहान असतो. त्याची लांबी जेमतेम एक मिलिमीटर असते. त्या काळी शेती करणाऱ्यांना माहीत होते की ते पेरत असलेल्या बियांपैकी मोहरीचे बी सर्वांत लहान बियांपैकी एक होते. म्हणूनच येशू प्रेषितांना शिकवण्यासाठी हे परिचित उदाहरण देतो: श्रद्धेत सामर्थ्य असते, मग ती अगदी थोडी का असेना.
प्रेषितांच्या एका विनंतीला उत्तर देताना येशू ही शिकवण देतो. “आमची श्रद्धा वाढव,” असे ते म्हणाले. अगदी थोडीशी श्रद्धा बाळगण्याचे आवाहन येशू त्यांना करतो. त्याच्या या उत्तरावरून त्यांची श्रद्धा किती दुर्बळ होती हे लक्षात येते. त्यांची श्रद्धा मोहरीच्या दाण्याएवढी व्हावी असे म्हणण्यातून सूचित होते की त्यांच्याजवळ अजून तेवढीशीही श्रद्धा नव्हती. बहुधा त्यांना याची जाणीव होती आणि म्हणूनच त्यांनी येशूकडे आपली श्रद्धा वाढवण्याची विनंती केली. आपली उणीव ओळखून ते अशा व्यक्तीकडे वळले जी त्यांना मदत करू शकत होती.
श्रद्धा वाढवण्याच्या दिशेने पहिले एक पाऊल म्हणजे आपली श्रद्धा कमी आहे हे नम्रपणे मान्य करणे. आपण श्रद्धेने परिपूर्ण आहोत असे स्वतःला आणि इतरांना पटवून देण्याचा प्रयत्न आपण अनेकदा अभिमानापोटी करतो. पण खरोखरच तसे असते, तर देव आपल्याद्वारे अद्भुत गोष्टी घडवत असता. मानवी सामर्थ्याने जे अशक्य आहे, ते तो घडवत असता.
अर्थात, श्रद्धेमुळे आपल्याला अशी जादूची शक्ती मिळत नाही की आपण एखाद्या झाडाला मुळासकट उपटून स्वतःला समुद्रात लावण्याची आज्ञा द्यावी आणि ते खरोखर तसे घडावे. या प्रतिमेतून हे सांगायचे आहे की श्रद्धेने श्रद्धेच्या जीवनात चमत्कार घडतील; भौतिक चमत्कार घडतीलच असे नाही. देवाने कधी आपल्याद्वारे आणि आपल्या श्रद्धेद्वारे एखादा भौतिक चमत्कार घडवलाच, तर तो केवळ श्रद्धावृद्धीची त्याहून कितीतरी महत्त्वाची देणगी प्राप्त होण्यास चालना देण्यासाठी असेल.
मग थोडीशी श्रद्धा काय करू शकते? ती तुमच्या हृदयातून आणि तुमच्या आसपासच्या लोकांच्या हृदयांतून पाप मुळासकट उपटून टाकू शकते. अशक्य वाटतील अशा रीतींनी ती तुमचे आणि इतरांचे आध्यात्मिक पोषण करू शकते. एखादे झाड समुद्रात लावले, तर ते सामान्यतः जगू शकत नाही. पण श्रद्धेची देणगी, अगदी थोडीशी श्रद्धाही, एरवी अशक्य वाटतील अशा रीतींनी आत्म्याचे पोषण करू शकते आणि त्याला बळ देऊ शकते. ख्रिस्तासाठी प्राण देणाऱ्या हुतात्म्याचे उदाहरण ही गोष्ट नेमकी दाखवते. छळ आणि मृत्यू यांतून एखाद्या व्यक्तीचे पोषण होते असे आपण सहसा मानत नाही. पण एखादी व्यक्ती श्रद्धेने ख्रिस्तासाठी हौतात्म्य पत्करते, तेव्हा त्या छळातूनच तिच्या आत्म्याचे पोषण होते. हा घडू शकणाऱ्या सर्वांत मोठ्या चमत्कारांपैकी एक आहे. दुःख, छळ, आजारपण, दारिद्र्य आणि कल्पना करता येईल असे इतर कोणतेही संकट आपण खऱ्या श्रद्धेने सहन करतो, तेव्हा देव त्यांचे रूपांतर आपल्या आध्यात्मिक पोषणाच्या साधनांत करतो.
आज प्रेषितांच्या या प्रार्थनेवर मनन करा: “आमची श्रद्धा वाढव.” काही थोर गूढानुभवी साधकांनी शिकवले की श्रद्धा बुद्धीला अंधारात नेते. या अंधाराचा अर्थ असा की श्रद्धेद्वारे देव आपल्याला अज्ञाताच्या दिशेने, केवळ त्यालाच ठाऊक असलेल्या वाटेने नेईल. आपल्या नैसर्गिक क्षमतेच्या पूर्णपणे पलीकडच्या रीतींनी आपण त्याच्या परिवर्तन घडवणाऱ्या कृपेची साधने बनू. श्रद्धा वाढावी म्हणून प्रार्थना करा. आपली श्रद्धा कमी आहे हे कबूल करणारी तुमची नम्र प्रार्थना आपला प्रभू ऐकेल, तेव्हा तो तुमची श्रद्धा वाढवेल, पाप आणि दुष्टता मुळासकट उपटून टाकेल आणि तुमच्या आत्म्याची अशा ठिकाणी लागवड करेल, जिथे त्याचे पोषण तुम्ही कधी कल्पनाही केली नसेल अशा रीतींनी होईल.
हे परम गौरवशाली प्रभू, माझी श्रद्धा वाढव. मला निर्मळ श्रद्धा दे, जेणेकरून तू मला अज्ञात वाटेने तुझ्या गौरवाकडे नेऊ शकशील. श्रद्धेच्या या देणगीद्वारे तुझे चमत्कार घडवणारे सामर्थ्य प्रकट करण्यासाठी माझा उपयोग कर. त्या सामर्थ्याने पाप मुळासकट उपटले जाऊ दे आणि केवळ तुझ्याकडूनच आत्म्यांचे पोषण होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
शुभवर्तमान स्वीकारण्याची तयारी
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा सोमवार
एक नियमशास्त्रज्ञ येशूची परीक्षा पाहण्यासाठी उभा राहिला आणि म्हणाला, “गुरुजी, शाश्वत जीवनाचा वारसा मिळवण्यासाठी मी काय केले पाहिजे?” लूक 10:25
हा प्रश्न फार चांगला आहे. शाश्वत जीवनाचा वारसा मिळवण्यासाठी आपण काय केले पाहिजे, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न आपण सर्वांनी मनापासून केला पाहिजे. पण अडचण अशी होती की या नियमशास्त्रज्ञाने हा प्रश्न प्रामाणिकपणे आणि खुल्या मनाने विचारला नव्हता. उलट, आपल्या प्रभूची परीक्षा पाहण्यासाठीच त्याने येशूला हा प्रश्न विचारला. इतर शास्त्री, परुशी, सदुकी आणि वडीलधारी मंडळी यांच्याप्रमाणेच या नियमशास्त्रज्ञालाही येशूचा हेवा वाटत होता आणि तो त्याच्यात दोष शोधत होता. येशूची शिकवण मोशेच्या नियमशास्त्राच्या विरुद्ध आहे, अशी चिंता या नियमशास्त्रज्ञाला असल्याचे दिसत होते. पण आपला प्रभू काय करतो? तो एवढेच करतो की उलट त्या नियमशास्त्रज्ञालाच विचारतो, “नियमशास्त्रात काय लिहिले आहे? तू ते कसे वाचतोस?” नियमशास्त्रज्ञ मोशेच्या नियमशास्त्रानुसार योग्य उत्तर देतो आणि येशू त्याला म्हणतो, “तू बरोबर उत्तर दिलेस; असे कर म्हणजे तू जगशील.” अशा रीतीने येशू त्या परीक्षेत उतरला.
या संवादात येशू त्या शास्त्रपंडिताला कसे उत्तर देतात, हे लक्षात घेण्यासारखे आहे आणि त्यावर मनन करणेही उपयुक्त ठरेल. येशू त्या शास्त्रपंडिताचे अंतःकरण ओळखत होते. तो नम्रपणे आणि खुल्या मनाने प्रश्न विचारत नाही, हेही त्यांना माहीत होते. म्हणून त्यांनी अतिशय विवेकाने त्याला त्याच्याच प्रश्नाचे उत्तर देण्यास सांगितले. आपल्या प्रभूप्रमाणे आपल्याला दुसऱ्याचे अंतःकरण ओळखता येत नसले, तरी त्यांच्याकडून आपण एक धडा घ्यायला हवा: आपल्याशी मतभेद असताना आपल्याला फसवण्याचा, सापळ्यात अडकवण्याचा, आपली परीक्षा पाहण्याचा आणि आपल्या शब्दांचा विपर्यास करण्याचा हेतू असलेल्या लोकांना कसे उत्तर द्यावे? श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांविषयी बोलताना हे विशेष महत्त्वाचे आहे. तुम्ही मनापासून सुवार्तेनुसार जगण्याचा प्रयत्न करत असाल आणि पवित्र जीवन जगण्याच्या त्या प्रयत्नामुळे इतर जण तुमची ‘परीक्षा’ पाहत असतील, तर या प्रसंगी येशूंनी काय केले यावर मनन करा. कोणी आपल्याला आव्हान दिले किंवा आपली परीक्षा पाहिली, तर अनेकदा आपण लगेच स्वतःची बाजू सावरू लागतो आणि दुखावलेही जातो. त्यातून मग असा वाद रंगतो, ज्यातून फारसे काही साधत नाही, कधी तर काहीच साधत नाही. येशूंनी वाद घातला नाही. त्या परीक्षेच्या सापळ्यात ते अडकले नाहीत. उलट, ज्यांवर शंका घेता येणार नाही, अशीच उत्तरे त्यांनी दिली. त्या शास्त्रपंडिताला आध्यात्मिक जीवनातील गहन सत्ये जाणून घेण्यात रस नाही, हे येशूंना माहीत होते. त्याला फक्त दोष शोधायचा होता. त्यामुळे सुवार्तेचा अधिक गहन आणि परिपूर्ण संदेश त्याच्यापुढे मांडता आला नाही.
जीवनातील प्रश्नांची गहन आध्यात्मिक उत्तरे प्रामाणिकपणे शोधत, खुल्या अंतःकरणाने येशूंकडे येणे किती महत्त्वाचे आहे, हेही या उताऱ्यातून आपण शिकले पाहिजे. आपण येशूंची परीक्षा कधीही पाहू नये. उलट, तेच सर्व सत्याचा उगम आहेत आणि जीवनात आपण शोधत असलेले प्रत्येक उत्तर त्यांच्याजवळ आहे, असा नम्रपणे विश्वास ठेवला पाहिजे.
आज दोन गोष्टींवर मनन करा. प्रथम, येशूंना जे काही सांगायचे आहे, ते सारे स्वीकारण्यास तुमचे अंतःकरण किती खुले आहे, याचा विचार करा. ‘सार्वकालिक जीवनाचा वारसा मिळवण्यासाठी मी काय केले पाहिजे?’ असा प्रश्न तुम्ही आपल्या प्रभूंना विचारला, तर येशू तुम्हाला काय म्हणतील? त्यांना प्रश्नांच्या रूपात केवळ सर्वसाधारण उत्तरेच देता येतील का? की तुमच्या अंतःकरणातील खुलेपणा आणि प्रामाणिकपणा पाहून येशूंना तुमच्याशी अधिक सखोलपणे आणि विस्ताराने बोलता येईल? दुसरे म्हणजे, आपल्या श्रद्धेनुसार आचरण करताना ज्यांच्यासमोर तुम्हाला सतत स्वतःची बाजू मांडावी लागते, अशा व्यक्तींचा विचार करा. असा तुमचा अनुभव असेल, तर तुम्ही त्यांच्याशी कसे बोलता याचा पुन्हा विचार करा. तुमच्या श्रद्धेतील सर्वांत मौल्यवान मोती अशाच लोकांना द्यावेत, ज्यांचे अंतःकरण खरोखर खुले आहे आणि जे ते मनापासून स्वीकारू पाहत आहेत, हे लक्षात ठेवा.
हे अगाध आणि सुज्ञ प्रभू, जीवनातील प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर केवळ तुझ्याजवळच आहे. पवित्रता आणि परिपूर्णता प्राप्त करण्यासाठी जीवनात जे काही मला जाणणे आवश्यक आहे, ते सर्व केवळ तूच मला प्रकट करू शकतोस. माझे हृदय उघड, जेणेकरून मी नम्रतेने आणि प्रामाणिकपणे तुझ्याकडे येऊ शकेन आणि तू मला जे काही प्रकट करू इच्छितोस ते स्वीकारण्यास तयार राहीन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दैनंदिन प्रार्थनेशी निष्ठा
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
पाहुणचाराच्या कामांच्या ओझ्याने दबलेली मार्था त्यांच्याकडे आली आणि म्हणाली, “प्रभू, माझ्या बहिणीने पाहुणचाराचे सगळे काम माझ्या एकटीवर सोडले आहे, याची तुम्हाला काळजी नाही का? तिला माझ्या मदतीला यायला सांगा.” प्रभूंनी तिला उत्तर दिले, “मार्था, मार्था, तू कितीतरी गोष्टींची चिंता करतेस आणि त्यांच्यामुळे अस्वस्थ होतेस. पण एकाच गोष्टीची गरज आहे. मरियेने अधिक चांगला वाटा निवडला आहे आणि तो तिच्याकडून काढून घेतला जाणार नाही.” लूक 10:40–42
अनेक दृष्टींनी पाहता, आपल्या प्रभूंच्या या वचनात सुवार्तेतील सर्वांत महत्त्वाच्या आणि मध्यवर्ती संदेशाचे सार आहे. दररोज ‘अधिक चांगला वाटा’ निवडण्याचे आवाहन आपल्या सर्वांना केले आहे.
मार्था, मरिया आणि लाजर यांच्याशी येशूंची घनिष्ठ मैत्री होती. यरुशलेमपासून थोड्याच अंतरावर असलेल्या त्यांच्या घरी येशू वारंवार जात असत. या वेळी येशू त्यांच्या घरी आले असता, त्या भावंडांपैकी मरिया येशूंच्या चरणांशी बसून त्यांचे बोलणे ऐकत होती आणि त्यांच्याशी संवाद साधत होती. मार्था पाहुणचाराच्या महत्त्वाच्या कामांत व्यग्र होती आणि ती मरियेवर नाराज असल्याचे दिसत होते. म्हणून ती थेट येशूंकडे गेली आणि मरियेला आपल्या मदतीला येण्यास सांगावे, अशी विनंती तिने केली. पण असे करताना, नकळत ती मरियेला तिच्या जीवनाच्या सर्वांत महत्त्वाच्या ध्येयापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करत होती.
येशूंच्या चरणांशी बसून मरियेने आपल्या जीवनात सर्वांत महत्त्वाचे स्थान कशाला द्यावे, याचा आदर्श आपल्यासमोर ठेवला. स्वयंपाक, साफसफाई, कामधंदा, करमणूक आणि इतरांची काळजी घेणे अशा अनेक आवश्यक गोष्टींनी आपले दिवस भरलेले असतील. तरीही ज्या गोष्टीसाठी आपल्याला निर्माण करण्यात आले आहे आणि जी आपण अनंतकाळ करत राहणार आहोत, ती आपण कधीही विसरू नये: आपल्या गौरवशाली देवाची आराधना.
तुमचा दिवस कोणकोणत्या गोष्टींत जातो, याचा विचार करा. तुम्ही करता त्यांपैकी बहुतेक गोष्टी महत्त्वाच्या असतीलही; पण आपल्या प्रभूची आराधना करण्यासाठी, त्याचे ऐकण्यासाठी आणि प्रार्थनेतून त्याचा गौरव करण्यासाठी तुम्ही दररोज वेळ काढता का? जीवनातील इतर अनेक महत्त्वाच्या कर्तव्यांसाठी, तसेच फारशा महत्त्वाच्या नसलेल्या गोष्टींसाठीही, आपण अनेकदा वेळ काढू शकतो. घरकामात आपण तासन्तास घालवतो, चित्रपट पाहण्यात रमतो, संपूर्ण संध्याकाळ वाचनाला देतो आणि कामाच्या ठिकाणची कर्तव्ये पार पाडतो. पण शांत प्रार्थनेसाठी आणि आपल्या देवाच्या आराधनेसाठी दिवसातून एखाद-दोन मिनिटेच देतो—तीसुद्धा दिली तर!
दररोज एक पूर्ण तास तुम्ही “अधिक चांगला भाग” निवडलात, तर तुमच्या जीवनात काय बदल होईल? शुभवर्तमानातील या उताऱ्यातल्या मरियेचे अनुकरण करण्यासाठी दिवसाचा पहिला तास राखून ठेवायचे आणि त्या वेळी शांत प्रार्थना व ध्यान यांतून येशूची आराधना करण्याशिवाय दुसरे काहीही करायचे नाही, असे तुम्ही ठरवले तर? सुरुवातीला, त्या वेळी करता येण्यासारखी इतर अनेक कामे तुम्हाला आठवतील. दररोज इतका वेळ प्रार्थनेसाठी देता येणार नाही, असेही तुम्ही ठरवून टाकाल. पण खरेच तसे आहे का? कदाचित तुम्ही स्वतःशीच मार्थासारखे वागत असाल. तुम्ही स्वतःला सांगत असाल की हा वेळ अधिक महत्त्वाच्या कामांसाठी द्यायला हवा आणि दररोज येशूबरोबर एकांतात आराधना व प्रार्थना करण्यासाठी वेळ दिला नाही, तरी तो समजून घेईल. तुमचेही असे होत असेल, तर शुभवर्तमानाच्या या उताऱ्याकडे विशेष लक्ष द्या. अनेक अर्थांनी, येशूला तुमच्याविषयी हे सांगण्याची मनापासून इच्छा आहे: तुम्ही दररोज बराच वेळ ‘अधिक चांगला भाग’ निवडला आहे आणि तो तुमच्याकडून हिरावून घेतला जाणार नाही.
आज जीवनात सर्वांत महत्त्वाचे काय आहे, यावर चिंतन करा. सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करून इतर महत्त्वाची कर्तव्ये तेवढी पार पाडण्याचा मोह आणि त्यासाठी दिलेली सबब दूर सारा. या साध्या सत्यावर चिंतन करा: शांत प्रार्थनेसाठी आणि आराधनेसाठी तुम्ही दररोज त्याला भरपूर वेळ द्यावा, अशी येशूची खरोखरच इच्छा आहे. सबबींना बळी पडू नका आणि इतर गोष्टींनी तुमचे लक्ष विचलित होऊ देऊ नका. येशूच्या चरणांपाशी राहण्याचा, त्याची आराधना करण्याचा, त्याचे ऐकण्याचा आणि त्याच्यावर प्रेम करण्याचा निश्चय करा. असे केल्याने तुमच्या जीवनाला अधिक शिस्त येईल आणि दररोज पार पाडत असलेल्या इतर कोणत्याही महत्त्वाच्या कर्तव्यापेक्षा प्रार्थनेत घालवलेल्या वेळेतून अधिक चांगले फळ मिळेल, हे तुम्हाला दिसून येईल.
हे मला तुझ्याकडे बोलावणाऱ्या प्रभू, निःशब्द आणि भक्तिभावपूर्ण प्रार्थनेत तुझी आराधना करणे हे माझे दररोजचे सर्वांत महत्त्वाचे कर्तव्य आहे, अशी माझी दृढ श्रद्धा आहे. दररोज तुझी आराधना करण्यापासून आणि तुझ्या इच्छेप्रमाणे निःशब्द व प्रेमपूर्ण प्रार्थनेसाठी वेळ देण्यापासून कोणतीही गोष्ट मला रोखू नये. हे प्रिय प्रभू, प्रार्थनेची ही देणगी मला गवसू दे आणि मरिया व सर्व गौरवशाली संतांसोबत मला तुझ्या चरणांशी बसू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
परिपूर्ण प्रार्थना
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशू एका ठिकाणी प्रार्थना करत होता. त्याची प्रार्थना संपल्यावर त्याच्या शिष्यांपैकी एक जण त्याला म्हणाला, “प्रभू, योहानाने आपल्या शिष्यांना प्रार्थना करायला शिकवले, तसे आम्हालाही प्रार्थना करायला शिकव.” लूक 11:1
“प्रभू, आम्हाला प्रार्थना करायला शिकव…” ही आपणही करावी अशी किती सुंदर प्रार्थना आहे! त्या शिष्याला उत्तर देताना येशूने त्याला ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना दिली. या प्रार्थनेविषयी संत आंद्रे बेसेट म्हणाले, “तुम्ही ‘हे आमच्या पित्या’ म्हणता, तेव्हा देवाचा कान तुमच्या ओठांजवळ असतो.” गूढ आध्यात्मिक अनुभव लाभलेल्या आणि चर्चच्या महान धर्माचार्या असलेल्या आविलाच्या संत तेरेसा यांनी प्रभूची प्रार्थना कशी म्हणावी याविषयी असा सल्ला दिला: “‘हे आमच्या पित्या’मधला एखादा शब्द अधूनमधून मनापासून म्हटल्याने, ती संपूर्ण प्रार्थना घाईघाईने आणि लक्ष न देता अनेकदा म्हणण्यापेक्षा कितीतरी अधिक साधते.” आणि लिझियेच्या संत तेरेझ म्हणाल्या की, जेव्हा त्यांना इतका आध्यात्मिक कोरडेपणा जाणवे की एकही चांगला विचार मनात आणता येत नसे, तेव्हा त्या म्हणत असलेल्या प्रार्थनांपैकी ‘हे आमच्या पित्या’ ही एक होती.
पवित्र मिस्साबलिदानात, याजक देवाच्या लोकांना ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना म्हणण्याचे आमंत्रण देताना असेही म्हणतो की, ही प्रार्थना “…म्हणण्याचे आपण धाडस करतो.” हे शब्द लक्षवेधी आहेत. ही प्रार्थना मनापासून म्हणताना लहान मुलासारखे धाडस दाखवायला आपल्याला बोलावले आहे, हे त्यांतून विशेषत्वाने दिसून येते. देवाला आपला “पिता” म्हणणे, हे खरोखरच विलक्षण धाडसाचे आहे.
प्रकरण 11 — माझी कॅथलिक उपासना या ग्रंथाच्या या प्रकरणात या परिपूर्ण प्रार्थनेविषयी शिकवण दिली आहे आणि या धैर्याविषयी पुढील गोष्ट सांगितली आहे:
प्रत्येक ख्रिस्ती व्यक्तीने देवपित्याला ‘माझा पिता’ असे मानावे. आपण देवाची मुले आहोत हे ओळखून, एखादे मूल ज्या विश्वासाने आपल्या आईवडिलांकडे जाते, त्याच विश्वासाने आपण त्याच्याजवळ गेले पाहिजे. आपल्यावर प्रेम करणाऱ्या आईची किंवा वडिलांची मुलाला भीती वाटत नाही. उलट, काहीही झाले तरी आपले आईवडील आपल्यावर प्रेम करतात, असा मुलांना गाढ विश्वास असतो. आपल्या हातून पाप झाले तरी आपल्यावरचे त्यांचे प्रेम कायम आहे, हे मुलांना ठाऊक असते. हाच आपल्या प्रत्येक प्रार्थनेचा पाया असला पाहिजे. काहीही झाले तरी देव आपल्यावर प्रेम करतो, ही जाणीव ठेवून आपण प्रार्थनेला सुरुवात केली पाहिजे. देवाविषयी ही जाणीव आपल्याला असेल, तर त्याचा धावा करण्यासाठी लागणारा पूर्ण विश्वास आपल्याला लाभेल.
आपल्या प्रभूने स्वतः शिकवलेली ही आदर्श प्रार्थना आपल्यापैकी अनेकांच्या इतकी परिचयाची आहे की ती केवळ सवयीने म्हणण्याचा मोह होऊ शकतो. तिच्यातला प्रत्येक शब्द आपलासा करून, आपल्या स्वर्गातील प्रेमळ पित्याला तो अंतःकरणाच्या गाभ्यातून आणि पूर्ण भरवशाने अर्पण करायचा आहे, याचा आपल्याला सहज विसर पडू शकतो.
तुम्ही प्रभूची प्रार्थना कशी म्हणता? तुम्ही ती केवळ सवयीने म्हणता का, तिच्यातल्या शब्दांचा पूर्ण अर्थ समजून न घेता आणि ते मनापासून न म्हणता? बहुधा अनेकांच्या बाबतीत असेच घडते.
देवाच्या पुत्राने स्वतः आपल्याला दिलेल्या या परमपवित्र प्रार्थनेवर आज चिंतन करा. ही परिपूर्ण प्रार्थना त्यानेच रचली आहे, म्हणून ती आपल्या सर्व प्रार्थनांचा पाया असावा. आविलाच्या संत तेरेसांचा वर उद्धृत केलेला सल्ला पाळण्याचा प्रयत्न करा. या प्रार्थनेतला प्रत्येक शब्द सावकाश, जाणीवपूर्वक आणि प्रेमाने म्हणा. देव तुमचा पिता आहे, हे मान्य करून सुरुवात करा. एका परिपूर्ण पित्याप्रमाणे तो तुमची किती अमर्याद काळजी घेतो, यावर चिंतन करा. त्याला खऱ्या अर्थाने, जवळून आणि वैयक्तिक नात्यातून ओळखा. या परिपूर्ण प्रार्थनेच्या सुरुवातीला आपण देव कोण आहे हे मान्य करतो आणि त्यानंतर सात परिपूर्ण विनंत्या करतो. प्रार्थनेचा आरंभीचा भाग म्हटल्यानंतर, या सात विनंत्यांपैकी एक निवडून तिच्यावर मनन करा, जेणेकरून या प्रार्थनेतील समृद्धी तुमच्या आत्म्यात परिवर्तन घडवेल.
हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, तुझे नाव पवित्र मानले जावो. तुझे राज्य येवो. तुझी इच्छा जशी स्वर्गात पूर्ण होते, तशी ती पृथ्वीवरही पूर्ण होवो. आमची रोजची भाकर आज आम्हाला दे. जसे आम्ही आमच्याविरुद्ध अपराध करणाऱ्यांना क्षमा करतो, तसे तू आमच्या अपराधांची आम्हाला क्षमा कर. आम्हाला मोहात पडू देऊ नकोस, तर वाईटापासून आमची सुटका कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
कळकळीने आणि अनासक्तीने प्रार्थना करणे
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “समजा, तुमच्यापैकी एखादा जण मध्यरात्री आपल्या मित्राकडे जाऊन म्हणतो, ‘मित्रा, मला तीन भाकरी उसन्या दे. माझा एक मित्र प्रवासाहून माझ्या घरी आला आहे आणि त्याला खायला द्यायला माझ्याकडे काहीच नाही…’” लूक 11:5–6
तुमचा मित्र खरोखरच अगदी जवळचा नसेल, तर थोडे अन्न उसणे मागण्यासाठी त्याला आणि त्याच्या कुटुंबीयांना मध्यरात्री उठवायला तुम्ही संकोच कराल. तो अगदी जवळचा मित्र असला, तरी त्यांना त्रास होईल या विचाराने तुम्ही बहुधा संकोच कराल. पण या दाखल्यातला “मित्र” म्हणजे देव. येशूने नुकतीच आपल्या शिष्यांना “हे आमच्या पित्या” ही प्रार्थना शिकवली होती. आता तो हा दाखला सांगून स्पष्ट करतो की आपण पित्याला किती मोठ्या विश्वासाने आणि दृढ निश्चयाने प्रार्थना केली पाहिजे. दाखल्याच्या शेवटी येशू सांगतो की अंथरुणात असलेला माणूस ती विनंती पूर्ण करण्यासाठी उठणार नसला, तरी मागणाऱ्याच्या “चिकाटीमुळे” तो उठेल. देव नेहमीच आपली प्रार्थना लक्षपूर्वक ऐकतो, तरीही प्रार्थनेत चिकाटी असणे आपल्यासाठी आवश्यक आहे.
देवाच्या चांगुलपणाबद्दल आणि उदारतेबद्दल कधीही शंका न घेता आपण चिकाटीने प्रार्थना करतो, तेव्हा देव आपल्यावर सर्व चांगल्या गोष्टींचा वर्षाव करील. अर्थात, आपली मागणी स्वार्थी असेल किंवा देवाच्या इच्छेशी सुसंगत नसेल, तर कितीही विनवणी केली तरी तिचा उपयोग होणार नाही. पण “हे आमच्या पित्या” ही प्रार्थना आपल्याला शिकवते त्याप्रमाणे, आपण पूर्ण भरवशाने आणि चिकाटीने प्रार्थना केली, तर या प्रार्थनेशी प्रामाणिक राहिल्याने देव आपल्या इच्छेनुसार आपल्या जीवनात चांगल्या देणग्या देईल, याची आपण खात्री बाळगू शकतो.
“हे आमच्या पित्या” या प्रार्थनेतील सात विनंत्यांपैकी एक विनंती अशी आहे: “तुझे राज्य येवो. जशी स्वर्गात तशी पृथ्वीवरही तुझी इच्छा पूर्ण होवो.” ही खरोखर सुंदर विनंती आहे. ती करताना केवळ सातत्य आणि चिकाटी पुरेशी नाही; आपल्या मनासारखेच घडावे हा आग्रहही सोडावा लागतो. “देवाची” इच्छा पूर्ण व्हावी आणि “त्याचे” राज्य यावे अशी प्रार्थना करताना तुम्ही तुमच्या सगळ्या इच्छा देवाच्या हाती सोपवता. तुमची इच्छा आणि देवाची इच्छा एकच असेल असे नाही, हे मान्य करून तुम्ही देवाकडे येता. अशा प्रकारे ही विनंती अनासक्ती प्रभावीपणे व्यक्त करते.
देवाला अत्यंत कळकळीने आणि चिकाटीने प्रार्थना करणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर आज चिंतन करा. तसे करताना आपल्या मनासारखेच घडावे हा आग्रह न धरणे किती महत्त्वाचे आहे, यावरही चिंतन करा. देवाला तुमच्याकडून काय हवे आहे? तुमच्या जीवनासाठी त्याची पवित्र इच्छा काय आहे? पूर्ण अंतःकरणाने त्याची इच्छा, आणि केवळ त्याचीच इच्छा, जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. मग त्याची इच्छा तुमच्या जीवनात खरोखर पूर्ण होत आहे, हे तुम्हाला दिसेल.
हे माझ्या परिपूर्ण प्रभू, मला तुझी इच्छा, केवळ तुझीच इच्छा हवी आहे आणि तीच मी शोधत आहे. माझ्या आत्म्याची सारी शक्ती लावून मी ती शोधत आहे. तुझ्यावर आणि तुझ्या चांगुलपणावरचा माझा भरवसा वाढावा म्हणून मला मदत कर. मी प्रार्थनेत आणि तुझ्यावरच्या विश्वासात टिकून राहिले, तर तू माझ्या जीवनात तुझी पवित्र इच्छा खरोखर पूर्ण करशील, असा तुझ्यावर माझा भरवसा असू दे आणि हे मी मनापासून मानू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
“तटस्थते”वर मात करणे
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
“जो माझ्याबरोबर नाही तो माझ्याविरुद्ध आहे; आणि जो माझ्याबरोबर गोळा करत नाही, तो विखरून टाकतो.” लूक 11:23
येशूच्या अनेक प्रभावी शिकवणींच्या संदर्भात हे शब्द येतात. तरीही, अनेक दृष्टींनी पाहता, हे एकच वाक्य एक महत्त्वाचे ख्रिस्ती सत्य स्वतःच व्यक्त करते. विशेषतः, ते आपल्याला सांगते की येशू आणि त्याने आपल्याला जे काही शिकवले आहे, त्याविषयी आपण तटस्थ राहू शकत नाही. आजच्या जगासाठी हा एक महत्त्वाचा संदेश आहे.
आज ‘तटस्थता’ असे ज्याला आपण म्हणू शकतो, त्या लौकिक मूल्याचा प्रभाव वाढत असल्याचे दिसते. जगातले अनेक जण आपल्याला सांगतात की इतरांची कोणतीही नीती, कोणतीही जीवनशैली आणि त्यांनी केलेली कोणतीही निवड आपण स्वीकारली पाहिजे. प्रत्येक व्यक्तीवर आपण नेहमी प्रेम केले पाहिजे, तिचा स्वीकार केला पाहिजे आणि तिला पूर्ण सन्मान व आदराने वागवले पाहिजे, हे खरे आहे. पण काही जण ज्या निवडी करतात आणि जी लौकिक मूल्ये आपल्या आचरणातून व बोलण्यातून व्यक्त करतात, त्यांविषयी आपण तटस्थ राहिले पाहिजे, हे खरे नाही. दुर्दैवाने, जेव्हा आपण संपूर्ण सत्य बोलतो, विशेषतः आपल्या प्रभूने प्रकट केलेली अनेक नैतिक सत्ये सांगतो, तेव्हा आपण इतरांना दोष देतो असा शिक्का अनेकदा आपल्यावर मारला जातो. पण ते खरे नाही.
आजच्या शुभवर्तमानातील वर दिलेले वचन स्पष्ट करते की आपल्या प्रभूच्या शिकवणीविषयी उदासीन राहूनही आपण त्याच्या कृपेत राहू शकत नाही. खरे तर, याच्या उलटच घडते, हे येशू स्पष्ट करतो. तो म्हणतो की आपण त्याच्याबरोबर नसलो, म्हणजेच त्याने प्रकट केलेले सर्व काही स्वीकारत नसलो, तर आपण प्रत्यक्षात त्याच्या विरोधात आहोत. श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांच्या बाबतीत तटस्थ राहणे ही खरोखर तटस्थता नाही. काही जण अशी निवड करतात, आणि तिचा स्पष्ट परिणाम असा होतो की ते येशूपासून दूर जातात.
उदाहरणार्थ, श्रद्धेच्या बाबतीत कोणी असे म्हटले की, ‘माझा पवित्र युखरिस्तावर विश्वास नाही,’ तर ती व्यक्ती प्रत्यक्षात देवाला नाकारत आहे. त्या व्यक्तीचा न्याय करणे हे आपले कर्तव्य नाही; पण तिने व्यक्त केलेले मत सत्याच्या विरुद्ध आहे, हे मान्य करणे आपले कर्तव्य आहे. ती व्यक्ती चुकीच्या समजुतीत आहे, आणि त्या चुकीवर ती ठाम राहिली, तर ती स्वतःला देवापासून दूर करते. येशू हेच सांगत आहे.
नीतिमत्तेच्या बाबतीतही हेच खरे आहे. नैतिक आचरणाच्या बाबतीत अशी अनेक उदाहरणे आहेत, ज्यांत आपल्या प्रभूच्या शिकवणीला होणारा विरोध अधिकाधिक उघडपणे दिसून येत आहे. म्हणून आपण स्वतःला याची आठवण करून दिली पाहिजे की आपल्या प्रभूने दिलेली एखादी नैतिक शिकवण आपण नाकारतो, तेव्हा आपण स्वतः येशूलाच नाकारतो.
‘जो माझ्याबरोबर गोळा करत नाही, तो विखरून टाकतो,’ असे सांगून येशू आणखी पुढे जातो. दुसऱ्या शब्दांत, येशूने शिकवलेल्या सर्व गोष्टींवर आपण स्वतः विश्वास ठेवणे एवढेच पुरेसे नाही; त्या इतरांनाही शिकवल्या पाहिजेत. आपण तसे केले नाही आणि त्याऐवजी दुसऱ्याच्या चुकीचा ‘स्वीकार’ करण्याच्या नावाखाली तिला मान्यता दिली, तर आपण प्रत्यक्षात येशूच्या विरोधात काम करतो. आपल्या प्रभूने आपल्याला दिलेली शुभवर्तमानातील सत्ये लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी सक्रिय प्रयत्न करणे हे आपल्या सर्वांचे नैतिक कर्तव्य आहे.
आज यावर चिंतन करा: तुम्ही किती पूर्णपणे आपल्या प्रभूच्या ‘बरोबर’ आहात आणि त्याच्याबरोबर किती मनापासून ‘गोळा’ करता? त्याने शिकवलेले सर्व काही तुम्ही पूर्णपणे स्वीकारता का? देवाच्या राज्यासाठी इतर अनेकांना एकत्र आणण्याचाही तुम्ही प्रयत्न करता का? आपल्या प्रभूच्या कार्यावर तुम्ही विश्वास ठेवत आहात आणि त्यात सक्रियपणे सहभागी होत आहात, असे तुम्हाला स्वतःकडे पाहताना दिसत नसेल, तर येशूच्या या शब्दांकडे लक्ष द्या. त्याच्या शब्दांनी तुम्हाला सौम्यपणे, पण ठामपणे आव्हान देऊ द्या, जेणेकरून तुमच्या स्वतःच्या हृदयात आणि तुमच्या सभोवतालच्या जगात देवाचे राज्य उभारण्यासाठी तुम्ही अधिक पूर्णपणे झटाल.
हे माझ्या गौरवशाली राजा, माझ्या जीवनात आणि माझ्याद्वारे इतरांच्या जीवनात तुझे राज्य उभारण्याची तुझी इच्छा आहे. तू मला जे काही शिकवले आहेस ते सर्व पूर्णपणे स्वीकारण्यासाठी, तसेच या जगात तुझ्या कृपेचे आणि सत्याचे साधन म्हणून सक्रियपणे कार्य करण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा आणि धैर्य दे. हे प्रिय प्रभू, प्रत्येक गोष्टीत मी तुझ्या सोबत असू दे आणि अनेकांना तुझ्या कृपामय, प्रेमळ बाहुपाशात आणू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खरोखर धन्य जीवन जगणे
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा शनिवार
येशू बोलत असताना गर्दीतून एका स्त्रीने मोठ्याने त्याला म्हटले, “ज्या उदराने तुला धारण केले आणि ज्या स्तनांचे तू दूध प्यायलास, ते धन्य आहेत.” तो म्हणाला, “उलट, जे देवाचे वचन ऐकतात आणि त्याचे पालन करतात, ते धन्य आहेत.” लूक 11:27–28
जीवनात माणूस कशामुळे ‘धन्य’ ठरतो, याविषयी शुभवर्तमानातील हे छोटेसे वाचन बरेच काही उलगडून दाखवते. विशेषतः, जे दोन गोष्टी करतात, त्यांना येशू खरोखर धन्य मानतो: ते ‘देवाचे वचन ऐकतात’ आणि मग ‘त्याचे पालन करतात.’ पहिल्या वाचनात हे अगदी स्पष्ट वाटले, तरी प्रत्यक्षात ते वाटते त्यापेक्षा अनेकदा कठीण असते.
धन्य जीवनाकडे नेणारे पहिले पाऊल म्हणजे देवाचे वचन ऐकणे. ‘ऐकणे’ म्हणजे केवळ शुभवर्तमानांची ओळख करून घेणे नव्हे; त्यापेक्षा ते बरेच अधिक आहे. ऐकणे म्हणजे आपल्या प्रभूने प्रकट केलेले सर्व काही आपल्याला माहीत असणे एवढेच नव्हे, तर ते आपण खरोखर अंतःकरणात रुजवणे आणि आपला प्रभू आपल्याकडून जे काही अपेक्षितो ते समजून घेणे होय.
आपल्या प्रभूचा आवाज तुम्ही ऐकला आहे का? शुभवर्तमान जिवंत आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. देवाच्या वचनाची ओळख होणे म्हणजे एखादा जुना बोधग्रंथ वाचणे नव्हे. उलट, देवाचे वचन ऐकणे म्हणजे एका व्यक्तीचे बोलणे ऐकणे: देवाचा पुत्र स्वतः आपल्याशी बोलतो आणि जीवनाच्या प्रत्येक पावलावर आपल्याला मार्गदर्शन करतो. देवाचे वचन दररोज, प्रत्येक क्षणी आपल्याशी बोलले पाहिजे आणि काय करावे व काय टाळावे याची प्रेरणा त्यातून आपल्याला मिळाली पाहिजे. यासाठी प्रार्थनेत आपल्या प्रभूच्या सान्निध्यात राहण्याची सवय आयुष्यभर जोपासावी लागते. अशा प्रार्थनेत आपण त्याच्या आवाजाकडे सदैव लक्ष देतो.
देहधारी वचन असलेल्या देवाच्या पुत्राचे स्वतःचे बोलणे ऐकणे म्हणजे तो आपल्याला जे काही सांगतो ते सर्व आचरणात आणणेही आवश्यक आहे. प्रेम करा, ही आज्ञा तो आपल्याला सतत आणि सौम्यपणे देत असतो. ती आपण पाळली नाही, तर त्याचा आवाज आपल्याला स्पष्टपणे ऐकूच येणार नाही. आपला गोंधळ उडेल आणि जगातल्या इतर अनेक आवाजांच्या आहारी आपण सहज जाऊ. मग आपल्या प्रभूने आपल्यासाठी निवडलेला गौरवशाली मार्ग आपल्याला ओळखता येणार नाही.
देवाचा आवाज ऐकण्यात आणि तो जे सांगतो ते आचरणात आणण्यात तुम्हाला काही अडचण येते का, यावर आज चिंतन करा. अशी अडचण येत असेल, तर नम्रपणे आणि मनापासून प्रभूचा शोध घेण्यासाठी पुन्हा वेळ देण्याचा निश्चय करा. त्याच्याकडे लक्ष दिले नाही याबद्दल तुम्हाला खेद आहे, असे आपल्या प्रभूला सांगा आणि त्याला शोधून भेटण्याचा निर्धार करा. जीवनातील गोंधळ आणि चिंता बाजूला सारा. जगात शहाणपणाचा दावा करणाऱ्या इतर अनेक आवाजांना नकार द्या आणि त्याचा सौम्य पण स्पष्ट आवाज ऐकण्याकडे लक्ष द्या. तो सतत बोलत असतो. तो तुम्हाला सतत हाक देत असतो. तो सदैव तुमच्याजवळ असतो. तुमच्या आत्म्याचे डोळे उघडा आणि तुमचे संपूर्ण लक्ष त्याच्याकडे द्या. तो तुमच्याशी बोलत आहे असे जाणवेल, तेव्हा अगदी उदार अंतःकरणाने आणि आज्ञाधारकपणे त्याला प्रतिसाद द्या. असे केल्याने आपल्या प्रभूचा आशीर्वाद लाभणे म्हणजे नेमके काय, हे तुम्हाला उमगेल.
हे माझ्या धन्य प्रभू, तुझा गौरव सर्व गोष्टींपलीकडचा आहे. तू मला आणि तुझ्या सर्व सृष्टीला तुझ्या स्वतःच्या जीवनात सहभागी होण्यासाठी बोलावतोस. जीवनातील गोंधळ आणि फसवणूक यांपासून दूर होण्याची कृपा मला दे, म्हणजे मी फक्त तुझेच ऐकेन आणि केवळ तुझ्याच वाणीला प्रतिसाद देईन. हे प्रिय प्रभू, मी स्वतःला तुझ्या पवित्र इच्छेला समर्पित करीत आहे. हे समर्पण करताना, तू मला देऊ इच्छित असलेले सर्व आशीर्वाद कृपया मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

