चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
मतभेद मिटवणे
सामान्य काळातील एकोणतिसावा रविवार (वर्ष अ)
परुशी तेथून निघून गेले आणि येशूला त्याच्याच बोलण्यात कसे पकडता येईल, याचा त्यांनी कट रचला. त्यांनी आपल्या शिष्यांना हेरोदाच्या अनुयायांबरोबर त्याच्याकडे पाठवले. ते म्हणाले, “गुरुजी, आपण सत्य बोलणारे आहात आणि देवाचा मार्ग सत्याला अनुसरून शिकवता, हे आम्हाला माहीत आहे. कोणाचे काय मत आहे, याचीही आपण पर्वा करत नाही, कारण आपण कोणाचाही दर्जा पाहून वागत नाही. तर मग आम्हाला सांगा, आपले मत काय आहे: कैसराला जनगणनेचा कर देणे नियमशास्त्रानुसार योग्य आहे की नाही?” मत्तय 22:15-17
“माझ्या शत्रूचा शत्रू तो माझा मित्र,” असे म्हणतात. म्हणजेच, एकमेकांचे शत्रू असलेल्या दोन व्यक्तींना त्यांच्याहून मोठ्या शत्रूवर मिळून हल्ला करण्याची संधी दिसली, तर त्या अनेकदा एकत्र येतात. आजच्या शुभवर्तमानात नेमके हेच घडत होते. परुशी आणि हेरोदाचे अनुयायी येशूला आपला सर्वांत मोठा शत्रू मानत होते. एकमेकांविषयी तीव्र नावड असूनही, येशूला सापळ्यात अडकवण्यासाठी दोन्ही गटांनी मिळून कट रचला.
परुश्यांमध्ये राष्ट्राभिमान प्रबळ होता आणि ते मोशेच्या नियमशास्त्राचे काटेकोरपणे पालन करत होते. लोकांना रोमन सत्तेला कर द्यावा लागू नये, असे त्यांचे मत होते आणि पुष्कळ लोक त्यांच्याशी सहमत होते. हेरोदाचे अनुयायी रोमन सत्तेचे समर्थक होते. त्यामुळे रोमन सम्राटाने नेमलेला यहुदी शासक हेरोद यालाही त्यांचा पाठिंबा होता. रोमन सरकारसाठी यहुद्यांकडून कर वसूल करणे ही हेरोदाच्या जबाबदाऱ्यांपैकी एक होती. रोमन सत्तेला कर देण्यास विरोध करणाऱ्यांना मृत्युदंडही दिला जाऊ शकत होता.
या दोन्ही गटांनी येशूला मिळून प्रश्न विचारण्यामागे एकच हेतू होता: त्याला अडचणीत आणणे. कैसराला कर देणे नियमशास्त्राच्या विरुद्ध आहे, असे येशूने म्हटले असते, तर हेरोदाचे सैनिक त्याला अटक करू शकले असते. लोकांनी कैसराला कर द्यावा, असे त्याने म्हटले असते, तर परुशी लोकांना त्याच्याविरुद्ध भडकवू शकले असते. कोणतेही उत्तर दिले तरी येशू अडचणीत सापडेल, असा तो प्रश्न दिसत होता. पण येशूचे उत्तर अगदी नेमके होते. त्याने देवाच्या नियमशास्त्राचे उल्लंघन केले नाही आणि राज्याचा कायदाही मोडला नाही. त्याचे उत्तर ऐकून ते सर्व जण “थक्क झाले आणि त्याला सोडून निघून गेले.”
या उताऱ्यातून मिळणारा धडा कौटुंबिक जीवनात आचरणात आणणे विशेष महत्त्वाचे आहे. जवळच्या माणसांमध्ये अधूनमधून मतभेद होणे अगदी सामान्य आहे. अशा वेळी आपण अनेकदा चलाख युक्तिवाद करून समोरच्याला आपल्या बोलण्यात अडकवण्याचा आणि त्याची कोंडी करण्याचा प्रयत्न करतो. दोघांमध्ये असे घडले की संभाषणाचे रूपांतर अनेकदा आरडाओरडीत होते आणि दोघेही फक्त एकमेकांचे दोष शोधत राहतात. अशा परिस्थितीवर उपाय सोपा आहे. प्रत्येक मतभेद सत्याच्या आधारावर मिटवला पाहिजे. येशूने हे उत्तम रीतीने केले. त्याच्यावर हल्ला झाला, तेव्हा त्याने प्रतिहल्ला केला नाही. स्वतःची बाजू मांडताना त्याने विवेक सोडला नाही. त्या प्रसंगाला सामोरे जाणे त्याने टाळले नाही. स्वतःच्या फायद्यासाठी त्याने सत्याचा विपर्यास केला नाही. उलट, त्याने संपूर्ण सत्य उघडपणे आणि प्रामाणिकपणे सांगितले आणि विरोधकांच्या कपटी खेळात सामील होण्यास नकार दिला.
या प्रश्नाचा विचार करा. तुम्ही येशूच्या जागी असता आणि परुश्यांनी तुमच्याकडे येऊन हाच प्रश्न विचारला असता, तर तुम्हाला काय उत्तर देण्याचा मोह झाला असता? बहुधा त्यांना रुचेल असे उत्तर देण्याचा तुम्ही प्रयत्न केला असता. कदाचित तुम्ही हळूच म्हणाला असता, “आपण कर देऊ नये, पण हे हेरोदाच्या अनुयायांना सांगू नका.” आणि हेरोदाच्या अनुयायांनी तुम्हाला तोच प्रश्न विचारला असता, तर त्यांना खूश करण्यासाठी वेगळे उत्तर देण्याचा मोह तुम्हाला झाला असता.
समोरची व्यक्ती आपल्याला अडकवण्याचा, दोषी ठरवण्याचा किंवा आव्हान देण्याचा प्रयत्न करत आहे, असे वाटते तेव्हा सत्य प्रामाणिकपणे सांगण्यापेक्षा स्वतःचा बचाव करण्याचीच चिंता आपल्याला अनेकदा जास्त लागते. आपल्या बोलण्यातून समोरच्याला आपल्यावर हल्ला करण्याची संधी मिळेल, या भीतीने आपण काही बोलायलाही घाबरू शकतो. मनापासून आणि प्रामाणिकपणे स्पष्ट बोलण्याऐवजी आपल्या उत्तरांना मुरड घालण्याचा मोह आपल्याला होतो. अशाने मतभेद कधीच मिटत नाहीत. कोणताही वाद मिटवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे सत्याची कास धरणे.
मतभेद निर्माण होतात तेव्हा ते मिटवण्यासाठी तुम्ही काय करता, यावर आज चिंतन करा. फसवणे, सापळ्यात अडकवणे आणि जिंकणे एवढाच हेतू असलेल्या परुश्यांसारखे आणि हेरोदाच्या अनुयायांसारखे तुम्ही वागता का? त्या क्षणी तुम्ही समोरच्या व्यक्तीला शत्रू मानता का? की संवाद टाळण्याऐवजी प्रामाणिकपणे आणि थेट उत्तर देणाऱ्या येशूसारखे वागण्याचा प्रयत्न करता? अर्थात, येशूमध्ये कोणताही दोष नव्हता, म्हणून सत्य सांगणे त्याला सोपे होते. आपल्या जीवनात मात्र कोणी आपली चूक दाखवून दिली, तर सत्याशी प्रामाणिक राहण्यासाठी आपल्याला आपले पाप कबूल करून माफी मागावी लागू शकते. पण सत्य, संपूर्ण सत्य आणि सत्याशिवाय दुसरे काहीही न सांगणे हेच आपले ध्येय असेल, तर आपल्या संभाषणांतून आपण येशूचे अनुकरण करू आणि बहुतेकदा मतभेद शांततेने मिटतील.
हे माझ्या सत्यवादी प्रभू, तुझे ज्ञान परिपूर्ण आहे आणि तुझे शब्द सत्य आहेत. विशेषतः मतभेद उद्भवतात तेव्हा मला सुज्ञपणाचे आणि संपूर्ण सत्य जाणण्याचे वरदान दे. अशा क्षणी रागाने प्रतिक्रिया देण्यापासून आणि स्वतःच्याच बचावाला लागण्यापासून मला सावर, म्हणजे तुला हवी असलेली एकता घडवण्यासाठी मी सदैव तुझे साधन होऊ शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
येशूने सौम्यपणे सांगितलेले सत्य
सामान्य काळातील एकोणतिसावा रविवार (वर्ष ब)
जब्दीचे पुत्र याकोब आणि योहान येशूकडे आले आणि त्याला म्हणाले, “गुरुजी, आम्ही तुमच्याकडे जे काही मागू, ते तुम्ही आमच्यासाठी करावे, अशी आमची इच्छा आहे.” येशूने विचारले, “मी तुमच्यासाठी काय करावे, अशी तुमची इच्छा आहे?” ते त्याला म्हणाले, “तुमच्या गौरवात आमच्यापैकी एकाला तुमच्या उजवीकडे आणि दुसऱ्याला तुमच्या डावीकडे बसू द्या.” मार्क 10:35–37
याकोब आणि योहान किती धाडसाने बोलले! पण येशूने किती सौम्यपणे उत्तर दिले, हे लक्षात घ्या. मात्र इतर प्रेषितांची प्रतिक्रिया तितकी सौम्य नव्हती. याकोब आणि योहान यांनी काय मागितले हे ऐकून ते दोघांवर “संतापले,” असे आपण वाचतो. त्यावर येशू त्या सर्वांना समजावून सांगतो, “तुमच्यात ज्याला मोठे व्हायचे आहे, त्याने तुमचा सेवक व्हावे; आणि तुमच्यात ज्याला पहिला व्हायचे आहे, त्याने सर्वांचा दास व्हावे.”
आपल्या पतित मानवी स्वभावामुळे लौकिक मोठेपणा, प्रतिष्ठा, मानसन्मान आणि लोकांची प्रशंसा मिळवण्याचा मोह आपल्याला वारंवार होतो. इतरांनी आपल्याबद्दल चांगले मत बाळगावे, इतकेच नव्हे तर आपला हेवाही करावा, असे आपल्याला वाटते. पण अशी इच्छा बाळगणे हे पाप आहे. येशूने वाळवंटात ज्या मोहांवर विजय मिळवला, त्यांपैकी हा एक होता, हे आठवा. सैतानाने आपल्या प्रभूला पृथ्वीवरील सर्व राष्ट्रांवर सत्ता देण्याचे वचन देऊन मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला. येशूने हा मोह नाकारला आणि असे करून त्याने आपल्यालाही तो नाकारण्यासाठी लागणारी सर्व कृपा उपलब्ध करून दिली.
आपण पापावर मात करण्यासाठी झटत असताना आपला प्रभू आपल्याशी किती संयमाने वागतो, हे या उताऱ्यातून दिसते. याकोब आणि योहान त्याच्या शेजारी मानाची स्थाने मिळवण्याचा प्रयत्न करत असताना तो त्यांच्याशी संयमाने आणि सौम्यपणे वागला. इतर प्रेषित हेवा आणि मत्सर यांच्याशी झगडत होते आणि त्यामुळे संतापले होते, तेव्हाही त्याने त्यांच्याशी संयम राखला. ज्या पापांचा मोह आपल्याला सर्वाधिक होतो, त्यांवर मात करण्यासाठी आपण झटत असतानाही येशू आपल्याशी संयमाने वागेल.
येशू आपल्याशी संयमाने वागतोच, पण आपल्या मोहांवर मात करण्यासाठी लागणारी साधनेही तो आपल्याला देतो. त्यांपैकी एक साधन म्हणजे स्वतः सत्य. येशूच्या अनेक शिकवणींतून आणि त्याने घालून दिलेल्या उदाहरणातून प्रकट होणारे सत्य अनेकदा आपल्या काळातील प्रचलित शहाणपणाच्या आणि आपल्या पतित मानवी स्वभावातून उठणाऱ्या कलांच्या विरुद्ध असते. खरे तर, आयुष्यात आपल्याला जाणवणारा जवळजवळ प्रत्येक कल आणि प्रत्येक इच्छा काही प्रमाणात अव्यवस्थित असेल, हे आपण खात्रीने म्हणू शकतो. कारण मूळ पापामुळे आपला मानवी स्वभावच अव्यवस्थित झाला आहे. आपल्या इच्छा आणि कल यांना योग्य दिशा देण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे आपल्या प्रभूने आपल्याला दिलेल्या स्पष्ट आणि सखोल सत्यांकडे वळणे.
लौकिक मानसन्मान आणि मोठेपणा मिळवण्याच्या इच्छेबद्दल येशूने वर सांगितलेले सत्य असे आहे: “तुमच्यात ज्याला मोठे व्हायचे आहे, त्याने तुमचा सेवक व्हावे; आणि तुमच्यात ज्याला पहिला व्हायचे आहे, त्याने सर्वांचा दास व्हावे.” सेवक होण्याची तुमची इच्छा आहे का? आणि त्याहीपुढे जाऊन, सर्वांचा दास होण्याची तुमची इच्छा आहे का? तशी इच्छा असावी, अशी आशा आहे; पण बहुधा ती नसते.
येशूने सांगितलेल्या सत्याच्या प्रकाशात आपल्या इच्छा आणि कल यांच्याकडे सौम्यपणे पाहण्यापासून त्यांना योग्य दिशा देण्याची सुरुवात होते. येशूने प्रेषितांना ज्या सौम्यतेने आणि प्रेमाने हे शब्द सांगितले, त्याच सौम्यतेने आणि प्रेमाने तो ते आपल्यालाही सांगत आहे, अशी कल्पना करणे उपयोगी ठरते. आपल्या पतित मानवी स्वभावाचे वास्तव स्वीकारणे कठीणच असले पाहिजे असे नाही. आपल्यातील अव्यवस्था मान्य करायला आपण नकार देतो, तेव्हाच ते कठीण होते. आपल्या प्रभूने प्रेषितांशी जसा संवाद साधला तसा तो आपल्याशीही साधू दिला, तर आपल्या अंतःकरणाचे परिवर्तन आणि आपल्या इच्छांना योग्य दिशा मिळणे ही एक सौम्य, शांततापूर्ण आणि आनंददायी प्रक्रियाही ठरू शकते. अर्थात, आपण हट्टी झालो, स्वतःलाच नीतिमान समजू लागलो किंवा सत्य नाकारत राहिलो, तर आपला प्रभू आपल्याशी अधिक कठोरपणे वागेल आणि आपल्याला आपल्या पापाची वेदना जाणवेल. पण आपण खुल्या मनाने सत्याला सामोरे गेलो आणि कृपेला आपल्यात बदल घडवू देण्यास तयार झालो, तर आपले परिवर्तन अधिक लवकर होईल आणि सत्याचा स्वीकार केल्याने मिळणारा आनंद व स्वातंत्र्य आपण अनुभवू.
आज या प्रेषितांच्या अव्यवस्थित इच्छांवर चिंतन करा. येशूने किती सौम्यपणे त्यांची चूक दाखवून दिली, यावरही चिंतन करा. असे करताना स्वतःच्या आत्म्यात डोकावून पाहा आणि तुमच्यातील कोणत्या अव्यवस्थित इच्छा आणि कल यांना येशू योग्य दिशा देऊ इच्छितो, हे शोधा. आपला प्रभू तुम्हाला जी सत्ये सौम्यपणे सांगू इच्छितो, त्यांना सामोरे जायला भिऊ नका; ती सत्ये तुम्हाला मुक्त करतील. त्याचे ऐका, मन खुले ठेवा आणि तो तुम्हाला जे सांगतो ते सुज्ञपणे स्वीकारा, म्हणजे तुम्ही मुक्त व्हाल आणि तुमची वाट पाहत असलेला आनंद अनुभवाल.
हे मला मुक्त करणाऱ्या प्रभू, तू सर्व सत्य स्पष्टपणे आणि सौम्यपणे सांगतोस. माझ्या जीवनात प्रवेश करून माझे पाप मला दाखवावे आणि त्यावर मात करण्यास मला मदत करावी, अशी तुझी इच्छा आहे. तुझे नेहमी ऐकण्यासाठी आणि तुझ्या शब्दांनी माझ्या जीवनात बदल घडू देण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे प्रिय प्रभू, माझ्या जीवनातील प्रत्येक अव्यवस्थित इच्छा आणि कल यांपासून मला मुक्त कर, म्हणजे खऱ्या स्वातंत्र्याचा आनंद मला अनुभवता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दयेतून न्याय
सामान्य काळातील एकोणतिसावा रविवार (वर्ष क)
खचून न जाता सतत प्रार्थना करणे किती आवश्यक आहे, हे सांगण्यासाठी येशूने आपल्या शिष्यांना एक दृष्टान्त सांगितला. लूक 18:1
आजच्या दाखल्यात आपल्याला एका विधवेची साक्ष मिळते. ती एका अप्रामाणिक न्यायाधीशाकडे गेली आणि आपल्याला न्याय मिळावा म्हणून त्याच्याकडे वारंवार विनवणी करत राहिली. त्या स्त्रीची त्याला काहीच पर्वा नव्हती. तरीही तिच्या चिकाटीमुळे अखेर त्याने तिला न्याय दिला. चिकाटीने केलेल्या प्रार्थनेला उत्तर मिळते, हे शिकवण्यासाठी येशूने ‘अप्रामाणिक न्यायाधीशाचे’ उदाहरण दिले, ही गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे. अप्रामाणिक माणसेही चिकाटीपुढे दाद देतात, तर स्वर्गातील न्यायी न्यायाधीश चिकाटीने केलेल्या प्रार्थनेला कितीतरी अधिक तत्परतेने प्रतिसाद देईल, हे आपल्याला समजावे म्हणून येशूने हे उदाहरण दिले.
तुम्ही एखादी प्रार्थना रात्रंदिवस, दिवसेंदिवस न चुकता करत राहिलात, तर देव तुमची कोणतीही प्रार्थना ऐकून ती विनंती पूर्ण करेल का? मूल एखाद्या गोष्टीसाठी सारखा हट्ट धरते तेव्हा आईवडील शेवटी तो हट्ट पुरवतात, तसे देवही शेवटी आपल्या मागण्या मान्य करतो का? तसे नाही. या दाखल्यात ‘न्याय’ हा शब्द फार महत्त्वाचा आहे. त्या स्त्रीने न्यायाधीशाकडे अशी विनवणी केल्याचे आपण वाचतो: ‘मला न्याय द्या…’ दाखल्याच्या शेवटी येशू त्याचा अर्थ असा स्पष्ट करतो: ‘मग जे रात्रंदिवस त्याचा धावा करतात, त्या आपल्या निवडलेल्या लोकांना देव त्यांचा हक्क मिळवून देणार नाही काय?’ प्रार्थना करताना आपल्याला हवे ते मागू नये. आपल्या आवडीप्रमाणे घडावे, आपल्या स्वार्थी इच्छा पूर्ण व्हाव्यात किंवा आपल्या कल्पनांप्रमाणे व्हावे, अशी प्रार्थना करू नये. देवाचा न्याय व्हावा, एवढीच प्रार्थना आपण केली पाहिजे. आपण न ढळता, चिकाटीने अशी प्रार्थना केली, तर देव आपल्याला आपला हक्क मिळवून देईल आणि आपला न्याय प्रस्थापित करील.
देवाच्या दृष्टीने न्याय म्हणजे केवळ काही अन्यायांचे निवारण करणे नव्हे. याचे सर्वांत ठळक उदाहरण म्हणजे खुद्द आपल्या प्रभूचा मृत्यू. येशू पूर्णपणे निर्दोष होता, हे स्पष्ट आहे; तरीही त्याने फार दुःख सोसले. मग देवपुत्राचे दुःख आणि मरण हा अन्याय होता, असा निष्कर्ष आपण काढावा का? अंतिमतः नाही. कारण दयेद्वारे न्याय सर्वांत उत्तम रीतीने साधता येतो. येशूने आपल्यावर झालेला अन्याय, म्हणजे आपले दुःख आणि मरण, प्रेमापोटी स्वेच्छेने स्वीकारले. त्यामुळे त्या ‘अन्यायाचे’ रूपांतर प्रेमाच्या बलिदानात झाले आणि त्या बलिदानाद्वारे विपुल दया बहाल झाली. स्वर्गातून अग्नी पाडून आपल्याविरुद्ध पाप करणाऱ्यांचा नाश करण्याचा येशूला पूर्ण अधिकार होता. पण त्याची योजना त्याहून कितीतरी श्रेष्ठ होती. त्याऐवजी त्याने क्रुसाचा अन्याय स्वीकारण्याचे निवडले आणि स्वतःच्या इच्छेने तो स्वीकारला. त्यामुळे त्या अन्यायाचे रूपांतर झाले आणि त्यातून कितीतरी मोठे भले घडले.
आपल्या जीवनात कोणी आपल्यावर अन्याय केला की, आपल्याला अनेकदा रागावण्याचा आणि न्यायाच्या नावाखाली सूड घेण्याचा मोह होतो. त्यांनी जे केले त्याची किंमत त्यांनी चुकवावी, असे आपल्याला वाटते. तुम्हाला कधी असे वाटले, तर लक्षात ठेवा की दया हे न्यायाचे सर्वोच्च रूप आहे. तुमच्यावर झालेला अन्याय तुम्ही स्वेच्छेने स्वीकारता, तेव्हा देवाचे परिवर्तन घडवणारे सामर्थ्य अशा रीतीने कार्य करते, जसे शिक्षा किंवा प्रतिशोधाने कधीच घडू शकत नाही. अशा न्यायासाठी आपण रात्रंदिवस प्रार्थना केली पाहिजे. सर्व दुःखे प्रेमाने स्वीकारता यावीत, ती बलिदान म्हणून अर्पण करता यावीत आणि त्यांचे दयेत रूपांतर होऊ द्यावे, यासाठी आपण देवाकडे कळकळीने विनवणी केली पाहिजे. हीच प्रार्थना आपण चिकाटीने करत राहिलो, तर तिला उत्तर मिळेल याची खात्री बाळगू शकतो.
आज, ज्या कोणत्या बाबतीत तुम्हाला न्याय हवा आहे, त्यावर मनन करा. तुमच्या जीवनात तुमच्यावर काही अन्याय झाला आहे का? दुसऱ्या कुणी तुम्हाला दिलेल्या दुःखाचा विचार तुमच्या मनात वारंवार येतो का? या गोष्टी आठवताना लक्षात ठेवा की तुमच्या सातत्यपूर्ण प्रार्थनेच्या सामर्थ्याने त्या दुःखांचे रूपांतर देवाच्या दयेत होऊ शकते. या देणगीसाठी कळकळीने विनवणी करा आणि अशा प्रार्थनांना देव नेहमी उत्तर देतो, हे ध्यानात ठेवा.
हे परम न्यायी न्यायाधीशा, आमच्यावर झालेले अन्याय आम्ही प्रेमापोटी स्वेच्छेने स्वीकारावेत, असे आवाहन करून प्रत्येक अन्यायाचे दयेत रूपांतर व्हावे, अशी तुझी इच्छा आहे. हे प्रिय प्रभू, हे थोर पाचारण आहे, पण ते गौरवशालीही आहे. तुझ्या उदाहरणाचे अनुसरण करण्यासाठी आणि अशा प्रकारची प्रार्थना नेहमी चिकाटीने करत राहण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
लोभाचे वास्तव
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा सोमवार
जमावातील एक जण येशूला म्हणाला, “गुरुजी, माझ्या भावाला सांगा की त्याने वारशातला माझा वाटा मला द्यावा.” येशू त्याला म्हणाला, “मित्रा, तुमचा न्याय करायला आणि वाटणीचा निर्णय द्यायला मला कोणी नेमले?” मग तो जमावाला म्हणाला, “सावध राहा आणि सर्व प्रकारच्या लोभापासून स्वतःला जपा. कारण मनुष्य कितीही श्रीमंत असला, तरी त्याचे जीवन त्याच्या मालमत्तेवर अवलंबून नसते.” लूक 12:13–15
येशूच्या या उत्तरात लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट अशी आहे की, पृथ्वीवर आजवर होऊन गेलेल्या सर्व लोकांमध्ये, एखाद्या अन्यायाच्या प्रकरणी ‘न्यायाधीश आणि मध्यस्थ’ होण्यास खुद्द येशूपेक्षा अधिक योग्य कोणीही नाही. तरीही तो हस्तक्षेप करण्यास नकार देतो. असे का? त्या माणसाची विनंती न्याय्य वाटते, पण हस्तक्षेप करण्याऐवजी येशू लोभाबद्दल एक दाखला सांगतो.
भौतिक संपत्तीची भुरळ सहज पडू शकते. ही वस्तुस्थिती आहे. तरीही आपल्याला मालमत्तेची आणि पैशाची आसक्ती आहे, हे मान्य करणे अनेकांना फार कठीण जाते. ‘आपण कष्ट केले आहेत, आपल्याजवळ जे आहे ते आपण कमावले आहे, तेव्हा थोडी हौस भागवायला काय हरकत आहे?’ अशी ते स्वतःची समजूत घालतात. भरपूर संपत्ती असलेले काही सद्भावी लोक आपल्याकडच्या संपत्तीचा थोडासा भाग सेवाकार्यासाठी देऊन आपले मन शांत करतात आणि उरलेले सगळे स्वतःसाठी ठेवायला हरकत नाही, असे ठरवतात. पण येशूला याबद्दल काय वाटते?
भौतिक संपत्ती ही स्वतःत चांगलीही नाही आणि वाईटही नाही. खरी अडचण आहे ती लोभाच्या पापाची. लोभ ही मनाची अशी वृत्ती आहे, जिच्यामुळे माणूस देवापेक्षा आणि त्याच्या पवित्र इच्छेपेक्षा या जगातील क्षणभंगुर गोष्टींना अधिक जडून राहतो. पुष्कळ संपत्ती असूनही मनाने तिच्यापासून अलिप्त राहणे शक्य असले, तरी ते फार कठीण आहे. पण संपत्ती असणे ही मूळ समस्या नाही. संपत्तीची हाव असणे ही खरी समस्या आहे. म्हणूनच, ज्यांच्याजवळ फार थोडे आहे तेही याच सापळ्यात अडकू शकतात. आपल्याजवळ जे नाही त्याची आस धरून आणि आणखी मिळाले की आपले समाधान होईल असे मानून ते या सापळ्यात पडतात.
या प्रकरणात ‘न्यायाधीश आणि मध्यस्थ’ होण्यास येशूने नकार दिला, कारण विनंती करणाऱ्या व्यक्तीचा लोभाशी झगडा चालू होता, हे त्याला स्पष्ट दिसत होते. वारशाची योग्य वाटणी होण्यापेक्षा त्या व्यक्तीच्या मनातील आसक्तीची येशूला कितीतरी अधिक काळजी होती. अनंतकाळाच्या दृष्टीने पाहिले तर लौकिक न्यायाला फारसे महत्त्व नाही. हे समजून घेणे आणि स्वीकारणे अनेकांना कठीण जाऊ शकते. प्रत्येकाला त्याचा योग्य वाटा मिळावा, अशी मागणी न्याय करत नाही का? पण आपल्याला न्याय मिळावा ही इच्छा लोभासारख्या पापातून येत असेल, तर नाही. अशा वेळी वारशातला हक्काचा वाटा मिळण्यापेक्षा, फसवणुकीमुळे तो गमावणे त्या व्यक्तीच्या आत्म्यासाठी कितीतरी अधिक हिताचे आहे. खरे तर, एखादी व्यक्ती लोभाशी झगडत असेल, तर फसवणुकीमुळे तिला स्वतःची मालमत्ता गमवावी लागणे, ही तिच्या आत्म्यासाठी सर्वांत हिताच्या गोष्टींपैकी एक ठरू शकते. आध्यात्मिक संपत्ती भौतिक संपत्तीपेक्षा अनंतपटीने श्रेष्ठ आहे, हे लक्षात आले तरच हे आपल्याला समजेल.
आज तुमच्या मनातल्या इच्छांवर चिंतन करा. त्यांच्याकडे प्रामाणिकपणे पाहा. आयुष्यात तुम्हाला सर्वांत जास्त काय हवे आहे? श्रीमंत होण्याचे स्वप्न तुम्ही पाहता का? तसे असेल, तर तुमचा बराचसा वेळ याच विचारात जातो का? कल्पना करा की तुम्हाला फार मोठा वारसा मिळणार होता, पण कुणीतरी तुम्हाला फसवून त्यापासून वंचित केले. अशा वेळी तुमची प्रतिक्रिया काय असेल? योग्य प्रतिक्रिया अशी असेल की, आपली फसवणूक झाली याची काळजी करण्यापेक्षा, ज्याने आपल्याला फसवले त्याच्या आत्म्याची अधिक काळजी करावी. भौतिक संपत्तीची अजिबात आसक्ती नसलेल्या व्यक्तीला असा वारसा मिळाला काय किंवा गमावला काय, त्याचे फारसे काही वाटणार नाही. खरोखरच, त्याने काही फरक पडणार नाही. हे स्वीकारणे तुम्हाला कठीण जात असेल, तर तुमचा आत्मा या जगातल्या गोष्टींना फारच जडला आहे, याची ती खूण आहे. सर्व प्रकारच्या लोभातून मुक्त होण्यासाठी प्रार्थना करा. देवाची खरी संपत्ती मिळवण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे.
हे परम उदार प्रभू, तू विपुल प्रमाणात दया करतोस. तुझी कृपा आणि तुझे प्रेम एवढेच मला जीवनात पुरेसे आहे. तू मला लाभतोस आणि तुझी दया मला लाभते, तेव्हा जीवनाला परिपूर्णता देणारा एकमेव झरा मला सापडतो. या जगातल्या गोष्टींच्या लोभातून मला मुक्त कर आणि तू ज्या दृष्टीने या जगातल्या गोष्टींकडे पाहतोस, त्याच दृष्टीने मलाही त्यांच्याकडे पाहायला शिकव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आयुष्यभर जागरूक राहणे
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “कंबर बांधून तयार राहा आणि आपले दिवे पेटवून ठेवा. लग्नसमारंभाहून आपला धनी परत येण्याची वाट पाहणाऱ्या सेवकांसारखे राहा. तो येऊन दार ठोठावताच त्याच्यासाठी दार उघडायला तयार राहा.” लूक 12:35–36
“कंबर कसा” म्हणजे काय? आज फारसा वापरात नसलेल्या या वाक्प्रचाराचा शब्दशः अर्थ “कंबरेचा पट्टा घट्ट बांधा” असा आहे. पूर्वी हा वाक्प्रचार असा लांब झगा घातलेल्या व्यक्तीच्या संदर्भात वापरला जाई, जिला त्या झग्यामुळे चपळाईने आणि सहजपणे हालचाल करता येत नसे. म्हणून कंबर कसणे म्हणजे अंगमेहनतीचे एखादे काम करण्यासाठी झग्याचा खालचा भाग कंबरेत खोचून पट्टा घट्ट बांधणे. लढाईला जाणाऱ्यांना सज्ज होण्याचे आवाहन करण्यासाठीही हा वाक्प्रचार नेहमी वापरला जाई. लाक्षणिक अर्थाने, एखाद्या कठीण किंवा आव्हानात्मक प्रसंगासाठी तयार राहणे, एवढाच याचा अर्थ आहे. म्हणजेच सावध आणि सज्ज राहणे. आध्यात्मिक अर्थाने, येशू आपल्या शिष्यांना त्यांच्यापुढे असलेल्या आध्यात्मिक संघर्षासाठी सज्ज राहायला सांगत आहे.
मग येशू आपल्या शिष्यांना दिवे पेटवायला सांगतो. या शब्दांचे अनेक अर्थ असू शकतात. उदाहरणार्थ, “पापाच्या किंवा अज्ञानाच्या अंधारात राहू नका,” “जीवनाची वाट चालताना तुमच्या प्रेमाचा प्रकाश पसरू द्या,” किंवा “तुमच्या मनात सत्याचा प्रकाश उजळू द्या.” अशा रीतीने, श्रद्धेच्या प्रकाशात त्यांनी सावध आणि सज्ज राहावे, जेणेकरून प्रभू त्यांना जे काही करायला पाठवील ते सर्व करण्यास ते तयार असतील.
आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू म्हणतो की, रात्रीच्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या प्रहरापर्यंतही शिष्य जागरूक राहिले, तर ते खरोखर धन्य ठरतील. चर्चच्या काही आद्य धर्मपित्यांच्या मते, हे प्रहर मानवी जीवनातील तीन टप्पे दर्शवतात: पहिला प्रहर म्हणजे बालपण, दुसरा म्हणजे मध्यम वय आणि तिसरा म्हणजे वृद्धावस्था.
हे अर्थ लक्षात घेतले, तर या शुभवर्तमानातून आपल्याला एक संदेश मिळतो: आपल्या आयुष्याच्या प्रत्येक क्षणी श्रद्धेत जागरूक राहण्यास येशू आपल्याला बोलावत आहे. तुम्ही आयुष्याची बरीच वर्षे पार केली असतील, तर मागे वळून पाहा आणि जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यात तुम्ही देवाशी किती निष्ठावान राहिलात, याचा विचार करा. बालपणी, मध्यम वयात आणि अगदी वृद्धावस्थेतही देवाला तुमच्याद्वारे अनेक प्रकारे कार्य करायचे आहे. श्रद्धेचा प्रवास कधीही थांबता कामा नये. उलट, वय वाढत जाईल तशी तुमची श्रद्धा अधिक खोल होत गेली पाहिजे. पण त्यासाठी तुम्ही “कंबर कसली” आणि “दिवे पेटवले” पाहिजेत. तुम्ही सतत जागरूक राहिले पाहिजे, श्रद्धेच्या प्रकाशाकडे सतत लक्ष दिले पाहिजे आणि देव जेव्हा जेव्हा कृती करण्याची प्रेरणा देतो, तेव्हा तेव्हा कृती करण्यास तयार राहिले पाहिजे.
श्रद्धेने जगण्याच्या आणि देवाची सेवा करण्याच्या आजीवन प्रवासाला तुम्हाला पाचारण झाले आहे. आज त्या प्रवासावर चिंतन करा. ख्रिस्ती असणे ही केवळ जन्माने लाभलेली ओळख नाही. ख्रिस्ती श्रद्धेचे संस्कार तुम्हाला जन्मापासून लाभले असतील, तर ती श्रद्धा दिवसेंदिवस अधिक खोल आणि दृढ करण्यासाठी तुम्ही आजवर काय केले, याचा विशेष विचार करा. श्रद्धेचा प्रकाश इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी पवित्र आत्म्याने तुम्हाला दिलेल्या असंख्य प्रेरणांना तुम्ही तत्परतेने प्रतिसाद दिला आहे का, याचाही विचार करा. तुम्ही आयुष्यभर खरोखर निष्ठावान राहिला असाल, तर देवाचे आभार माना आणि उर्वरित आयुष्यातही निष्ठावान राहण्याचा निर्धार पुन्हा करा. तुमची श्रद्धा कमी पडली असेल आणि देवाच्या इच्छेकडे तुम्ही पुरेसे जागरूकतेने लक्ष दिले नसेल, तर ही उणीव दयाळू देवाच्या हाती सोपवा. आजपासून असा निश्चय करा की, देव हाक देईल त्याच क्षणी त्याच्या इच्छेला प्रतिसाद देण्यासाठी तुम्ही शक्य ते सर्व कराल.
हे माझ्या परम दयाळू प्रभू, माझ्या आयुष्यभर तू असंख्य प्रकारे माझ्याशी बोललास आणि या जगात श्रद्धेचे व प्रेमाचे माझे कार्य पूर्ण करण्यासाठी मला पाचारण केलेस. त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. आज मी तुला वचन देतो की, तू जेव्हा जेव्हा मला हाक मारशील तेव्हा ती ऐकण्यासाठी मी सदैव जागरूक आणि तत्पर राहीन. हे प्रिय प्रभू, माझा उपयोग कर, म्हणजे तुझ्या तारणदायी शुभवर्तमानाचा प्रकाश ज्याला त्याची गरज आहे अशा या जगापर्यंत मला पोहोचवता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रभू आज येत आहे
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “हे पक्के ध्यानात ठेवा: चोर कोणत्या वेळी येणार हे घरमालकाला माहीत असते, तर त्याने आपल्या घरात चोरी होऊ दिली नसती. तुम्हीही तयार राहा, कारण तुम्हाला अपेक्षा नसेल अशा वेळी मानवपुत्र येईल.” लूक 12:39–40
येशूचे हे शब्द ऐकून आपण सावध व्हायला हवे. हा दाखला आणि त्यानंतरचा आजच्या शुभवर्तमानातील भाग आपल्याला आवाहन करतात की, पृथ्वीवरील आपले जीवन संपेल तेव्हा होणाऱ्या आपल्या वैयक्तिक न्यायनिवाड्यासाठी आपण सदैव तयार असावे. या शब्दांकडे लक्ष देण्याची अनेक कारणे आहेत.
पहिले कारण अगदी उघड आहे: आपल्यापैकी कोणाचेही जीवन केव्हाही संपू शकते. मोटार अपघातात किंवा इतर एखाद्या अनपेक्षित कारणाने लोकांचा अचानक मृत्यू झाल्याच्या दुःखद घटना आठवल्या, तरी हे लक्षात येईल. शिवाय, अंतिम न्यायनिवाड्यासाठी आपला प्रभू पृथ्वीवर परत येईल, असा एक निश्चित क्षण खरोखरच येणार आहे. कोणतीही पूर्वसूचना न मिळता तो क्षण अचानक येईल. आपला प्रभू “जिवंतांचा आणि मृतांचा न्याय करण्यासाठी येईल,” तेव्हा होणारा जगाचा अंत अजून शेकडो किंवा कदाचित हजारो वर्षे होणार नाही, असे गृहीत धरणे सोपे आहे. पण साधे सत्य हे आहे की, तो क्षण केव्हाही येऊ शकतो, अगदी त्या वेळी जिवंत असलेल्यांना त्याची मुळीच अपेक्षा नसेल तेव्हाही.
हे लक्षात घेतल्यावर, आपल्या वैयक्तिक न्यायाच्या वेळी प्रभूला भेटण्यासाठी आपण सदैव तयार असावे, याचे आणखी एक महत्त्वाचे कारण आहे. आपल्या जीवनाच्या अखेरीस, जेव्हा आपण प्रभूला समोरासमोर पाहू, तेव्हा आपला वैयक्तिक न्याय अंतिम रीतीने होईल. तरीही दररोज, दिवसभर आपली त्याच्याशी भेट होत असते. आपल्या निष्ठेबद्दल आपल्याला रोज प्रतिफळ मिळते, किंवा आपल्या पापांचा न्याय होतो. ‘तुम्हाला अपेक्षा नसलेली ती घटका’ म्हणजे प्रत्येक दिवसाचा प्रत्येक क्षण, असे समजणे उपयुक्त ठरते. आपला प्रभू आजच आपल्याकडे येत आहे, ही अपेक्षा मनात सतत बाळगून तुम्ही प्रत्येक दिवस जगलात, तर प्रत्येक क्षण विपुल कृपेचा क्षण होऊ शकतो.
आजच्या तुमच्या दिवसाचा विचार करा. आज देवाला तुमच्याकडे यावे, तुम्हाला प्रेरणा द्यावी आणि त्याने तुमच्यावर सोपवलेले पवित्र कार्य पूर्ण करण्यासाठी तुम्हाला मार्गदर्शन करावे, असे वाटते का? हो, नक्कीच! त्याने आज तुमच्यासाठी एक खास कार्य नेमले आहे, जे उद्या तुमच्यासमोर नसेल. आत्ताच तुम्हाला त्याच्या उपस्थितीचे भान असावे, अशी त्याची इच्छा आहे, जेणेकरून तुम्ही त्याला उदार अंतःकरणाने प्रतिसाद देऊ शकाल.
आपल्या जीवनात देवाच्या उपस्थितीचे भान ठेवून सदैव जागरूक आणि सावध राहणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर आज चिंतन करा. खऱ्या पावित्र्याचे जीवन जगण्यासाठी तुम्हाला मार्गदर्शन करता यावे म्हणून तो रात्रंदिवस तुमच्याशी बोलू इच्छितो. तो वारंवार तुमच्याकडे येतो, याकडे लक्ष देण्याची सवय तुम्ही लावून घेतलीत, तर त्याच्या त्या अंतिम आगमनासाठी तुम्ही खरोखर तयार असाल. तेव्हा तुम्ही आपल्या प्रभूला समोरासमोर भेटाल.
हे सदैव माझ्याजवळ असणाऱ्या प्रभू, तू रात्रंदिवस माझ्याकडे येतोस, माझ्याशी बोलतोस, मला प्रेरणा देतोस आणि मला मार्ग दाखवतोस. मला पवित्र जागरूकतेचे वरदान दे, म्हणजे तुला भेटायला आणि तुझी पवित्र वाणी ऐकायला मी सदैव तयार असेन. तुझ्या हाकेला नेहमी प्रतिसाद देण्याची सवय माझ्यात रुजू दे. आणि ज्या गौरवशाली क्षणी तुला समोरासमोर पाहण्याचे भाग्य मला लाभेल, त्या क्षणासाठी मी विशेषतः तयार असू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दयेचा धगधगता अग्नी
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “मी पृथ्वीवर आग लावायला आलो आहे, आणि ती आतापर्यंत भडकली असती तर किती बरे झाले असते! मला एक बाप्तिस्मा घ्यायचा आहे, आणि तो पूर्ण होईपर्यंत माझी केवढी घालमेल होत आहे!” लूक 12:49–50
आपल्या प्रभूच्या या शिकवणीतून आपल्याला पुष्कळ काही शिकता येते. येशूने केवळ “मी पृथ्वीवर आग लावायला आलो आहे…” एवढेच म्हटले नाही, तर ही आग “भडकावी” अशीही त्याची इच्छा असल्याचे त्याने सांगितले!
अग्नीत मोठे सामर्थ्य आहे. उदाहरणार्थ, धगधगता अग्नी सोन्यासारखा मौल्यवान धातू शुद्ध करू शकतो. सोने तापवून वितळवले की त्यातील अशुद्ध घटक पृष्ठभागावर येतात आणि ते सहज काढून टाकता येतात. अग्नी जाळून भस्मही करू शकतो. धगधगत्या आगीत सर्व काही जळून गेले की फक्त राख उरते. देव आपल्या आत्म्यांचे जे शुद्धीकरण करू इच्छितो, त्याचे प्रतीक म्हणून अनेक थोर संतांनी अग्नीच्या प्रतिमेवर चिंतन केले आहे. उदाहरणार्थ, संत योहान क्रूसकर यांनी या प्रतिमेवर सखोल चिंतन केले. देवाशी एकरूप होण्याची प्रक्रिया म्हणजे लाकडाच्या ओंडक्याचे जळणे, असे त्यांनी स्पष्ट केले. ओंडका जळू लागतो तेव्हा सुरुवातीला त्यातून तडतड आवाज येतो. कारण लाकडातील ओलावा किंवा रस यांसारखे अशुद्ध घटक लाकडाप्रमाणे जळत नाहीत. पण संत योहान सांगतात त्याप्रमाणे, ओंडका जळत राहतो तसा अखेरीस तो अग्नीशी एकरूप होतो. सुरुवातीला ओंडक्याचा काही भागच जळत असल्याने ओंडका आणि अग्नी वेगळे ओळखता येतात. पण सगळा ओंडका ज्वाळांनी वेढला आणि त्यातील सर्व अशुद्ध घटक जळून गेले की तो अग्नीशी एकरूप होतो. तो निखाऱ्यासारखा तेजाळतो आणि त्यातून प्रकाश व उष्णता बाहेर पडतात.
“पृथ्वीवर आग लावण्याच्या” येशूच्या इच्छेबद्दलच्या या शब्दांवर चिंतन करताना, त्याला आपले आत्मे शुद्ध करायचे आहेत, हे आपण सर्वप्रथम लक्षात घेतले पाहिजे. देवाशी एकरूप होऊन त्याचे तेज आणि गौरव प्रकट करायचे असतील, तर आपल्या आत्म्यांतील अनेक अशुद्धता दूर होणे आवश्यक आहे. या शुद्धीकरणाच्या प्रक्रियेत आपण देवाला आपली पापे उघड करू दिली पाहिजेत, जेणेकरून ती आपल्या नजरेस पडतील आणि दूर करता येतील. पण देवाच्या शुद्ध करणाऱ्या प्रेमाचा धगधगता अग्नी आपल्याला पूर्णपणे व्यापून टाकू देतो, तेव्हाच हे शक्य होते.
जीवनात अनेकदा आपण आपल्या श्रद्धेच्या वाटचालीत साधारण पातळीवरच राहण्यात समाधान मानतो. आपण प्रार्थना करतो, रविवारी मिस्साला जातो आणि चांगले वागण्याचा प्रयत्न करतो. पण आपल्या प्रभूला आपल्यासाठी असे जीवन नको आहे. त्याच्या प्रेमाच्या धगधगत्या अग्नीने आपले जीवन आमूलाग्र बदलून पूर्णपणे व्यापून टाकावे, अशी त्याची इच्छा आहे. आपल्या पापांपासून आपण इतके शुद्ध व्हावे की त्याला आपल्याशी एकरूप होता यावे आणि आपल्या जीवनातून त्याच्या गौरवाचे तेज पसरावे, अशी त्याची इच्छा आहे.
आज धगधगणाऱ्या आणि शुद्ध करणाऱ्या अग्नीच्या या प्रतिमेवर चिंतन करा. सोने वितळल्यावर त्यातील सर्व अशुद्धी पृष्ठभागावर येतात, हे चित्र डोळ्यांसमोर आणा. किंवा संत योहान ऑफ द क्रॉस यांनी वापरलेली लाकडाच्या ओंडक्याची प्रतिमा आठवा. देवाला तुमच्याकडून याहून कितीतरी अधिक अपेक्षित आहे. त्याला तुमचे रूपांतर घडवायचे आहे आणि तुमच्या कल्पनेपलीकडच्या मार्गांनी तुमच्याद्वारे कार्य करायचे आहे. आपल्या प्रभूच्या दयेच्या धगधगत्या, शुद्ध करणाऱ्या अग्नीला तुमचे रूपांतर घडवू देण्याचा आमूलाग्र निर्णय घेण्यास घाबरू नका. आणि याची सुरुवात करण्यासाठी उद्याची वाट पाहू नका—ती ज्योत आजच पेटवा.
हे मला शुद्ध करणाऱ्या माझ्या प्रभू, तुझ्या प्रेमाच्या जीवन बदलणाऱ्या दयेने माझे हृदय आणि आत्मा प्रज्वलित व्हावेत, अशी तुझी उत्कट इच्छा आहे. माझ्या हृदयात प्रेमाची ही ज्योत पेटवू देण्यास मला जी कृपा हवी आहे, ती मला दे. ही ज्योत खरोखरच अशी भडकू दे की, तिच्या ज्वाळांनी माझे सारे अस्तित्व व्यापून जावे. ही ज्वाला माझ्या हृदयाच्या गाभ्यात पेटू दे, म्हणजे तू माझ्या जीवनात तेजाने झळकशील आणि तुझ्या प्रेमाची ऊब आपल्या जगात पसरेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
तुमच्या अंतःकरणाची टोचणी
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
“काय योग्य आहे, हे तुम्ही स्वतःच का ठरवत नाही? तुम्हाला तुमच्या फिर्यादीबरोबर दंडाधिकाऱ्यासमोर जायचे असेल, तर वाटेतच प्रकरण मिटवण्याचा प्रयत्न करा. नाहीतर तुमचा फिर्यादी तुम्हाला न्यायाधीशाच्या ताब्यात देईल, न्यायाधीश तुम्हाला शिपायाच्या ताब्यात देईल आणि शिपाई तुम्हाला तुरुंगात टाकेल. मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही शेवटचा पैसाही चुकता करेपर्यंत तुमची सुटका होणार नाही.” लूक 12:57–59
ख्रिस्तसभेच्या धर्मपित्यांनी या उताऱ्याचे अनेक वेगवेगळे अर्थ लावले आहेत. त्यांपैकी संत बीड म्हणतात की देवाचे वचन हाच आपला ‘फिर्यादी’ आहे, असे समजता येईल, कारण देवाचे वचन आपल्या दुर्बलतांशी आणि पापांशी लढते. आपण देवाचे वचन ऐकतो तेव्हा आपला प्रभू आपले दोष आपल्या निदर्शनास आणून देतो, जेणेकरून खुद्द देवाच्या वचनातील सत्याशी आपले जीवन सुसंगत करता येईल.
देवाच्या संपूर्ण पवित्र वचनाचा विचार करता, त्यातले काय तुम्हाला तुमच्या चुकांची सर्वांत तीव्र जाणीव करून देते? कधीकधी आपण अशा वैयक्तिक जाणिवांचे महत्त्व कमी लेखतो. आपण आपल्या कृतींचे समर्थन करतो आणि देव आपल्याला जे सांगत आहे ते दुर्लक्षित करतो. येशूची एखादी शिकवण तुमच्या हृदयाला खरोखर बोचली होती, असे तुम्हाला आठवते का? तसे असेल तर ती एक कृपा आहे आणि वरील उताऱ्यात प्रभूने दिलेली शिकवण आचरणात आणण्याची ती एक संधी आहे. देव आपल्याला दोषी ठरवण्यासाठी आपल्या अंतःकरणाला आपल्या पापांची जाणीव करून देत नाही. उलट, तो आपल्या पापाला विरोध करतो आणि त्याची जाणीव आपल्याला करून देतो, जेणेकरून आपण ‘वाटेतच प्रकरण मिटवण्याचा प्रयत्न’ करू शकू. सदसद्विवेकबुद्धी ही आपल्या प्रभूची एक अद्भुत देणगी आहे. तिची तुलना वरील उताऱ्यातील न्यायालयाशी करता येईल. हे एक प्रकारचे न्यायालय आहे, जिथे आपल्याला शिक्षा सुनावण्याची वेळ येऊ नये, अशी आपल्या प्रभूची इच्छा आहे. त्याऐवजी, आपण त्याच्या पवित्र वचनाचे मनन करावे, तो काय सांगतो ते ऐकावे आणि तात्काळ पश्चात्ताप करून पापापासून त्याच्याकडे वळावे व ते प्रकरण मिटवावे, अशी त्याची इच्छा आहे.
आपल्या प्रभूने दिलेल्या अनेक शिकवणींपैकी जी शिकवण अचानक आपले लक्ष वेधून घेते, कधीकधी आपल्याला हादरवूनही सोडते, तिच्याकडेच बहुतेकदा सर्वांत जास्त लक्ष देण्याची गरज असते. देव अनेकदा आपल्या चुकीची अशी जाणीव करून देतो की ती आपल्याला नाकारताच येत नाही, आणि त्यातून तो आपल्याला सर्वांत तातडीची शिकवण देतो. आपल्या अंतःकरणात जाग्या झालेल्या या जाणिवांकडे आपण लक्ष दिले, तर आपल्याला न्यायाधीशासमोर उभे राहण्याची गरज पडणार नाही. पण आपण तसे केले नाही, या जाणिवा दडपल्या, त्यांचे महत्त्व कमी लेखले आणि त्यांच्याकडे दुर्लक्ष केले, तर आपल्या प्रभूला पुन्हा पुन्हा आपले लक्ष त्यांकडे वेधावे लागेल. त्याच्या न्यायाचा अनुभव आपल्याला येऊ लागेल आणि त्याच्या मर्जीपासून दूर गेल्याचे परिणाम आपल्याला दिसतील. आणि शेवटी, आपल्या जीवनातील अधिक गंभीर पापांचा आपण पश्चात्ताप केला नाही, तर अगदी लहानातल्या लहान पापांचाही आपल्याला हिशेब द्यावा लागेल. आपल्याला ‘शेवटचा पैसाही चुकता’ करावा लागेल.
आज या विचारावर चिंतन करा: देवाचे वचन, म्हणजे आपल्या प्रभूने आपल्याला जे काही शिकवले आहे ते सर्व, तुमच्या आत्म्यातील पापाला विरोध करते. या चांगल्या आणि पवित्र विरोधकाला तुमचे भलेच हवे आहे. देवाचे पवित्र वचन नियमितपणे वाचण्याचा निश्चय करा, म्हणजे देवाला तुम्हाला जे काही सांगायचे आहे ते ऐकण्यास तुम्ही सदैव तयार राहाल आणि आपल्या प्रभूला न्यायनिवाडा करावा लागण्याआधीच तुम्ही त्याच्याशी समेट करू शकाल.
हे माझ्या परम दयाळू न्यायाधीशा, पवित्र शास्त्रातून प्रकट झालेले तुझे पवित्र वचन मी ऐकावे, अशी तुझी इच्छा आहे, जेणेकरून तू परम दयेने मला माझ्या पापाची जी जाणीव करून देतोस ती मी स्वीकारावी. तुला मला जे काही सांगायचे आहे ते सर्व ऐकण्यास मी सदैव तयार असावे, अशी मी प्रार्थना करतो. त्यामुळे मला उदार अंतःकरणाने आणि विश्वासाने तुला प्रतिसाद देता येईल आणि माझ्या जीवनप्रवासात तुझ्याशी व इतरांशी सतत समेट साधता येईल. हे प्रिय प्रभू, तुझ्या पवित्र वचनाने माझी सदसद्विवेकबुद्धी जागृत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
तुमच्या अंतःकरणाच्या मातीची मशागत
सामान्य काळातील एकोणतिसाव्या आठवड्याचा शनिवार
“‘गेली तीन वर्षे मी या अंजिराच्या झाडाला फळ लागले आहे का हे पाहायला येत आहे, पण मला एकही फळ सापडले नाही. म्हणून ते तोडून टाक. त्याने जमिनीचा कस कशाला घालवावा?’ त्याने उत्तर दिले, ‘मालक, यंदाही ते राहू द्या. मी त्याच्या भोवतालची जमीन खणीन आणि त्याला खत घालीन. पुढे कदाचित त्याला फळ येईल. नाही आले, तर तुम्ही ते तोडून टाकू शकता.’” लूक 13:7–9
तुमच्या जीवनाला किती चांगले फळ येत आहे? हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे आणि त्याचे उत्तर प्रामाणिकपणे दिले पाहिजे. आपण देवाच्या इच्छेनुसार वागत आहोत की नाही, हे ओळखण्याचा एक उत्तम मार्ग म्हणजे आपल्या जीवनाला येणारे फळ पाहणे.
चांगले फळ निरनिराळ्या प्रकारे उत्पन्न होते आणि विविध रूपांत दिसून येते. तरीही आपण विशेषतः दोन प्रकारचे फळ शोधले पाहिजे. पहिले म्हणजे मनापासून केलेल्या प्रार्थनेतून आणि देवाशी असलेल्या ऐक्यातून आपल्या आत्म्यात येणारे फळ. दुसरे म्हणजे इतरांशी आपल्या वागण्यातून दिसणारे प्रीतीचे फळ.
तुम्ही आपल्या आत्म्याकडे प्रामाणिकपणे पाहता, तेव्हा तुम्हाला काय दिसते? अनेकदा तुम्हाला आपल्या अंतर्यामी एक प्रकारचा संघर्ष दिसेल: तुमच्या अनुचित वासना आणि लालसा देवाच्या आत्म्याशी झुंज देत असतात. चांगले आध्यात्मिक फळ येण्यासाठी अंतःकरणाचे शुद्धीकरण आवश्यक आहे. प्रार्थना, उपवास, आध्यात्मिक वाचन आणि अशा इतर साधनांचा आधार घेऊन तुम्ही असे मार्ग शोधले पाहिजेत, ज्यांमुळे देवाचा आत्मा तुमच्या विस्कटलेल्या मानवी स्वभावावर ताबा घेईल आणि देवाच्या पवित्र इच्छेनुसार त्याला पुन्हा योग्य वळण देईल. आपण सर्व जण पापी आहोत आणि कधी ना कधी पापात पडू. तरीही जी कृती, इच्छा किंवा मोह वस्तुनिष्ठपणे पाहता देवाच्या इच्छेविरुद्ध आहे, त्या प्रत्येकावर मात करण्यासाठी आपण कसोशीने प्रयत्न केले पाहिजेत. कधीकधी तुमचा पतित मानवी स्वभाव तुम्हाला इतक्या जोराने पापाकडे ओढतो की तुमची विचारशक्ती गोंधळून जाते आणि तुम्ही आपल्या पापांचे समर्थन करू लागता. पण तुमच्या जीवनात देवाच्या उपस्थितीचे फळ तुम्हाला हवे असेल, तर आपले अंतर्जीवन ही एक फलदायी बाग व्हावी, अशी निवड तुम्ही सतत केली पाहिजे. त्या बागेत देवाला प्रिय असलेले सद्गुण वाढतील आणि त्यांना भरपूर पोषण मिळेल. म्हणून पुन्हा स्वतःला विचारा: आपल्या आत्म्यात डोकावून पाहताना तुम्हाला खरोखर काय दिसते?
देव आपल्यातील सद्गुणांचे पोषण करतो आणि आपल्या अनुचित वासना व लालसा देवाच्या आत्म्याच्या अधीन होतात, तेव्हा आपल्याला आणखी एका गोष्टीची गरज जाणवू लागते: देवाच्या प्रेमाची आपल्या अंतर्यामी आलेली फळे आपल्या जीवनातून इतरांच्या जीवनातही पोहोचू द्यावीत. निःस्वार्थपणे आणि त्यागाने जगावे, असे आपल्याला वाटू लागेल. स्वतःपेक्षा इतरांना प्राधान्य द्यावे, अशी इच्छा आपल्यात निर्माण होईल. इतरांचे जीवन अनमोल आहे आणि त्यांच्या जीवनाला प्रतिष्ठा आहे, हे आपण ओळखू. इतरांना दोष देण्याची वृत्ती, कठोरपणा, राग आणि अशा इतर दोषांवर आपण मात करू. इतरांचे भले व्हावे, अशी इच्छा आपल्याला होईल आणि सर्वांशी दयाळूपणे वागण्याच्या अनेक छोट्या कृती करण्याची प्रेरणा आपल्याला अलौकिक रीतीने मिळेल. पण या सर्वाची सुरुवात आपल्या अंतर्जीवनात होते. आपल्या अंतःकरणाची मशागत करावी आणि आपल्या कृपेने त्याचे पोषण करावे, अशी आपल्या प्रभूची इच्छा आहे. अशा रीतीने त्याच्या प्रेमाची फळे आपल्या अंतर्यामी वाढतील आणि अखेरीस सर्वांशी आपल्या रोजच्या प्रत्यक्ष वागण्यात ती स्पष्टपणे दिसतील.
आज या गोष्टीवर चिंतन करा: तुमचा आत्मा फळ न देणाऱ्या या अंजिराच्या झाडासारखा आहे. आपला प्रभू तुमच्याकडे येत आहे आणि तुमच्या आत्म्याच्या जमिनीची मशागत करू द्यावी व तिला खत घालू द्यावे, असे तुम्हाला सांगत आहे, ही कल्पना डोळ्यांसमोर आणा. यासाठी तुम्हालाही स्वतःमध्ये बदल करावा लागेल, हे लक्षात घ्या. तुम्हाला चांगले फळ द्यायचे असेल, तर प्रभूने अशा रीतीने तुमच्या जीवनात कार्य करणे आवश्यक आहे. त्याला सहकार्य करा, कसोशीने प्रयत्न करा आणि भरपूर चांगले फळ देण्यास सुरुवात व्हावी म्हणून तुम्हाला शक्य ते सर्व करा. म्हणजे देवाच्या न्यायानुसार शेवटी ज्यांना तोडून टाकले जाईल, त्यांच्यात तुमचा समावेश होणार नाही.
हे माझ्या कष्ट करणाऱ्या प्रभू, तू माझ्या आत्म्याची जमीन मशागत करण्यासाठी अविरत परिश्रम घेतोस, जेणेकरून तुझ्या दयेची बीजे रुजून वाढावीत आणि माझ्या जीवनात तुझ्या इच्छेप्रमाणे चांगले फळ यावे. दररोज प्रार्थना करण्यात, प्रायश्चित्त आचरण्यात आणि तुझ्या पवित्र वचनाचा शोध घेण्यात मी निष्ठावान राहावे, यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे प्रिय प्रभू, माझे परिवर्तन कर आणि माझ्या जीवनात तुझ्या पवित्र राज्याचे चांगले फळ येऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

